Một cây bút của tờ Yorkshire Evening Post đang tỏ ra vô cùng giận dữ trước những bài viết của tôi trên chuyên mục này. Lời quở trách chính xác của ông ta là: “Ông G. K. Chesterton không phải là một nhà trào phúng: thậm chí chẳng phải một nhà trào phúng gốc London.” Tôi không bận tâm việc ông ấy bảo tôi không phải là nhà trào phúng—thú thật là tôi thấy ông ấy nói hoàn toàn đúng. Nhưng tôi thực sự bực mình khi ông ấy bảo tôi không phải là người London. Mũi tên tẩm độc đó, tôi phải thừa nhận, đã trúng đích. Nếu một cây bút người Pháp nói về tôi rằng: “Hắn ta chẳng phải nhà siêu hình học: thậm chí chẳng phải một nhà siêu hình học người Anh,” tôi có thể nuốt trôi lời lăng mạ nhắm vào học thức siêu hình của mình, nhưng tôi sẽ cảm thấy phẫn nộ trước sự sỉ nhục dành cho đất nước tôi. Cho nên, tôi không cố tranh cãi rằng mình là một nhà trào phúng; nhưng tôi nhất quyết khẳng định mình là một người London. Nếu tôi là nhà trào phúng, tôi chắc chắn sẽ là một nhà trào phúng gốc London; nếu tôi là một vị thánh, tôi chắc chắn sẽ là một vị thánh gốc London. Tôi không cần phải kể lể cái danh mục hào hùng về những vị thánh gốc London đã khắc tên mình lên những ngôi nhà thờ cổ kính cao quý trong Thành phố của chúng ta. Tôi cũng chẳng cần làm phiền quý vị với danh sách dài dằng dặc những nhà trào phúng gốc London đã thanh toán các hóa đơn của họ (hoặc không tài nào thanh toán nổi) tại những quán rượu cổ kính cao quý của chúng ta. Chúng ta có thể cùng nhau rơi lệ trước vẻ bi cảm của một kẻ khốn khổ xứ Yorkshire, người mà quê hương chưa từng sản sinh ra bất cứ sự hài hước nào mà phần còn lại của thế giới có thể hiểu nổi. Và chúng ta có thể cùng nhau mỉm cười khi ông ta bảo rằng ai đó “thậm chí chẳng phải” một nhà trào phúng gốc London kiểu như Samuel Johnson hay Charles Lamb. Chắc chắn ai cũng thấy rõ một điều rằng tất cả những tiếng cười trào phúng xuất sắc nhất trong ngôn ngữ của chúng ta đều là tiếng cười trào phúng của người London. Chaucer là một người London; nhà của ông nằm sát cạnh Tu viện. Dickens là một người London; ông từng nói rằng mình không thể suy nghĩ nổi nếu thiếu đi những con đường phố London. Các quán rượu ở London luôn chứng kiến những cuộc trò chuyện độc đáo nhất, dù đó là ở quán Mermaid của Ben Johnson hay quán Cock của Sam Johnson. Ngay cả trong thời đại chúng ta, người ta vẫn có thể nhận thấy rằng thứ văn hóa trào phúng mãnh liệt và chân thực nhất vẫn viết về London. Thuộc típ này là thứ châm biếm nhẹ nhàng và nhân hậu đánh dấu những khảo cứu của ông Pett Ridge về những con đường xám xịt nhỏ bé. Thuộc típ này là tiếng cười giản dị nhưng vang dội từ những câu chuyện hay nhất của ông W. W. Jacobs, kể về khói và ánh lấp lánh trên sông Thames. Không; tôi thừa nhận rằng mình không phải là một nhà trào phúng gốc London. Không; tôi không xứng đáng làm điều đó. Đâu đó, sau những kiếp sau buồn bã và nhọc nhằn; đâu đó, sau những lần tái sinh dữ dội và đầy vẻ khải huyền; ở một thế giới kỳ lạ nào đó ngoài các vì sao, có lẽ cuối cùng tôi sẽ trở thành một nhà trào phúng gốc London. Ở cõi thiên đường tiềm năng ấy, tôi có thể đi giữa những nhà trào phúng gốc London, nếu không phải là kẻ ngang hàng, thì ít nhất cũng là một người bạn đồng hành. Tôi có thể cảm thấy trong chốc lát bàn tay nồng hậu của Dryden đặt trên vai mình và luồn lách qua những mê cung của sự điên rồ ngọt ngào từ Lamb. Nhưng điều đó chỉ có thể xảy ra nếu tôi không những thông minh hơn rất nhiều, mà còn phải tốt đẹp hơn rất nhiều so với hiện tại. Trước khi vươn tới cõi giới đó, có lẽ tôi sẽ bỏ lại đằng sau cõi giới do các thiên thần cư ngụ, và thậm chí vượt qua cả nơi được dành riêng hoàn toàn cho những người xứ Yorkshire.

Không; London trong vấn đề này đang bị công kích vào điểm mạnh nhất của nó. London là thành phố phình trướng hiện đại lớn nhất; London là nơi khói bụi nhất; London là nơi bẩn thỉu nhất; nếu bạn muốn, London là nơi ảm đạm nhất; nếu bạn muốn, London là nơi khốn khổ nhất. Nhưng London chắc chắn là nơi thú vị nhất và biết cách giải trí nhất. Các bạn có thể chứng minh rằng chúng ta có nhiều bi kịch nhất; thực tế vẫn là chúng ta có nhiều kịch hài nhất, chúng ta có nhiều trò hề nhất. Tệ nhất thì chúng ta cũng có một thứ đạo đức giả lộng lẫy của sự trào phúng. Chúng ta che giấu nỗi buồn sau tiếng cười nhạo thét gào. Các bạn nhắc đến những người cười qua làn nước mắt; còn niềm kiêu hãnh của chúng tôi là chỉ khóc qua những tràng cười. Vẫn còn đó niềm kiêu hãnh vĩ đại này, có lẽ là niềm kiêu hãnh lớn nhất mà bản tính con người có thể vươn2 tới. Ý tôi là niềm kiêu hãnh lớn lao rằng tầng lớp bất hạnh nhất trong dân chúng cũng đồng thời là tầng lớp vui nhộn nhất. Người nghèo có thể quên đi vấn đề xã hội mà chúng ta (những kẻ giàu vừa phải) không bao giờ được phép quên. Phúc thay cho người nghèo; bởi chỉ có họ mới không phải lúc nào cũng có người nghèo bên cạnh mình. Người nghèo lương thiện đôi khi có thể quên đi cảnh nghèo khó. Người giàu lương thiện thì không bao giờ quên nổi điều đó.

Tôi hoàn toàn tin tưởng vào giá trị của mọi quan niệm bình dân, đặc biệt là những trò đùa thô tục. Một khi bạn đã nắm bắt được một câu chuyện cười bình dân, bạn có thể chắc chắn rằng mình đã túm được một ý tưởng tinh tế và mang tính tâm linh. Những kẻ đã tạo ra câu chuyện cười ấy nhìn thấy một điều gì đó sâu sắc mà họ không tài nào diễn đạt nổi ngoại trừ thông qua một thứ gì đó ngớ ngẩn và đầy vẻ nhấn mạnh. Họ nhìn thấy một điều gì đó mong manh mà họ chỉ có thể bày tỏ qua thứ gì đó thiếu tế nhị. Tôi nhớ rằng ông Max Beerbohm (người có mọi đức tính ngoại trừ tinh thần dân chủ) đã cố gắng phân tích những trò đùa khiến đám đông phàm phu cười cợt. Ông chia chúng thành ba loại: những trò đùa về sự nhục nhã thể xác, những trò đùa về những thứ xa lạ chẳng hạn như người nước ngoài, và những trò đùa về phô mai hỏng. Ông Max Beerbohm tưởng rằng mình đã hiểu hai dạng đầu; nhưng tôi không chắc là ông ấy thực sự hiểu. Để hiểu được sự trào phúng bình dân, chỉ hài hước thôi thì chưa đủ. Người ta còn phải phô phang và bình dân nữa, giống như tôi vậy. Và trong trường hợp đầu tiên, hiển nhiên là chúng ta không chỉ cười trước một thực tế là có ai đó bị đau (như tôi tin là chúng ta làm) khi một vị Thủ tướng ngồi bẹp lên chiếc mũ của mình. Nếu đúng là thế thì chúng ta sẽ phải cười mỗi khi nhìn thấy một đám tang. Chúng ta không cười trước cái sự thật đơn thuần là có thứ gì đó rơi xuống; chẳng có gì buồn cười ở chuyện lá rụng hay mặt trời lặn cả. Khi ngôi nhà của chúng ta sập xuống, chúng ta không hề cười. Tất cả các loài chim trên trời có thể rơi xuống quanh chúng ta trong một cơn mưa tầm tã như trút đá mà chẳng mảy may khơi gợi nổi một nụ cười. Nếu bạn thực sự tự hỏi tại sao chúng ta lại cười một người ngã ngồi đột ngột trên đường phố, bạn sẽ khám phá ra rằng nguyên nhân không chỉ thâm thúy, mà xét đến cùng là mang tính tôn giáo. Tất cả những câu chuyện cười về những gã ngồi bẹp lên mũ của họ thực chất đều là những câu chuyện cười mang tính thần học; chúng liên quan đến Bản chất kép của Con người. Chúng đề cập đến nghịch lý cốt lõi rằng con người vừa vượt trội hơn tất cả mọi thứ xung quanh mình, lại vừa hoàn toàn phó mặc cho lòng thương xót của chúng.

Cũng tinh tế và mang tính tâm linh không kém chính là ý tưởng ẩn sau tiếng cười nhạo người nước ngoài. Nó chạm đến sự thật hầu như đau đớn rằng một thứ vừa giống chính mình lại vừa không giống chính mình. Chẳng ai cười nhạo một thứ hoàn toàn xa lạ; chẳng ai cười một cái cây cọ cả. Nhưng thật buồn cười khi nhìn thấy hình ảnh quen thuộc của Thượng đế bị che giấu đằng sau bộ râu đen của một tên người Pháp hay khuôn mặt đen sì của một người da đen. Chẳng có gì buồn cười ở những âm thanh hoàn toàn phi nhân tính, tiếng tru của dã thú hay tiếng gió hú. Nhưng nếu một kẻ bắt đầu nói năng giống như mình, nhưng tất cả các âm tiết thốt ra lại hoàn toàn khác biệt, thì nếu là một con người, người ta cảm thấy có hứng muốn cười, dẫu rằng nếu là một quý trượng phu, người ta sẽ kìm ném cái ham muốn ấy lại.

Tôi nhớ ông Max Beerbohm từng tuyên bố là đã hiểu hai dạng wit bình dân đầu tiên, nhưng lại bảo rằng dạng thứ ba khiến ông hoàn toàn bí tịt. Ông không thể hiểu nổi tại sao lại có điểm gì buồn cười ở phô mai hỏng. Tôi có thể giải đáp ngay cho ông ấy. Ông đã bỏ lỡ ý nghĩa ấy bởi vì nó rất tinh tế và mang tính triết lý, trong khi ông lại đi tìm kiếm một thứ gì đó u mê và dại dột. Phô mai hỏng thật buồn cười bởi vì nó (giống như người nước ngoài hay kẻ ngã trên vỉa hè) là biểu tượng của sự chuyển dịch hoặc sự vượt ranh giới qua một ranh giới huyền bí vĩ đại. Phô mai hỏng tượng trưng cho sự chuyển đổi từ vô cơ sang hữu cơ. Phô mai hỏng tượng trưng cho một kỳ quan đáng kinh ngạc khi vật chất bắt đầu mang trong mình sự sống. Nó tượng trưng cho nguồn gốc của chính sự sống. Và chỉ đối với những vấn đề vô cùng trang nghiêm như nguồn gốc của sự sống thì nền dân chủ mới hạ mình đùa cợt. Chẳng hạn, nền dân chủ đùa cợt về hôn nhân, bởi vì hôn nhân là một phần của nhân loại. Nhưng nền dân chủ sẽ không bao giờ thèm đùa cợt về Tình yêu Tự do, bởi vì Tình yêu Tự do chỉ là một thứ đạo đức giả học đòi.

Thực tế thì người ta sẽ thường nhận ra rằng câu chuyện cười bình dân không đúng đến từng câu chữ, nhưng lại đúng về mặt tinh thần. Trò đùa phàm tục thường mang theo sự thật theo cách kỳ quặc nhất nhưng lại không phải là sự kiện nguyên bản. Chẳng hạn, hoàn toàn không đúng sự thật khi cho rằng các bà mẹ vợ là một tầng lớp áp bức và không thể chịu nổi; hầu hết họ đều vừa tận tụy lại vừa hữu ích. Tất cả các bà mẹ vợ mà tôi từng có đều vô cùng đáng ngưỡng mộ. Tuy nhiên, huyền thoại trên các trang báo hài hước lại sâu sắc đến mức chân thực. Nó thu hút sự chú ý vào thực tế rằng việc trở thành một bà mẹ vợ tử tế khó hơn rất nhiều so với việc cư xử tử tế trong bất kỳ mối quan hệ nào khác có thể tưởng tượng được trên đời. Những bức biếm họa đã biến người mẹ vợ tồi tệ nhất thành một con quái vật, nhằm diễn đạt thực tế rằng người mẹ vợ tuyệt vời nhất cũng là một bài toán khó. Điều tương tự cũng đúng với những câu chuyện cười bất tận trên các mặt báo trào phúng về những bà vợ đanh đá và những ông chồng sợ vợ. Tất cả chỉ là sự phóng đại điên cuồng, nhưng đó là sự phóng đại của một sự thật; trong khi tất cả những lời lẽ ba hoa hiện đại về phụ nữ bị áp bức lại chỉ là sự phóng đại của một lời dối trá. Nếu bạn đọc cả những nhà trí thức ưu tú nhất thời đại này, bạn sẽ thấy họ nói rằng trong đại đa số tầng lớp bình dân, người phụ nữ chỉ là món tài sản thuộc sở hữu của người chồng, giống như bồn tắm hay chiếc giường của anh ta. Nhưng nếu bạn đọc văn học trào phúng của giới bình dân, bạn sẽ thấy người chồng phải trốn dưới gầm giường để thoát khỏi cơn thịnh nộ từ món tài sản của mình. Đây không phải là thực tế, nhưng nó lại gần với sự thật hơn rất nhiều. Bất kỳ người đàn ông nào đã lập gia đình đều biết rõ ràng rằng, không những anh ta không coi vợ mình là một món tài sản, mà chẳng đời nào có người đàn ông nào lại thực sự có thể làm thế. Trò đùa ấy đại diện cho một chân lý tối thượng, và đó là một chân lý tinh tế. Đó là một chân lý không dễ gì diễn đạt cho chuẩn xác. Có lẽ cách diễn đạt chuẩn xác nhất là nói rằng, ngay cả khi người đàn ông là trụ cột gia đình, anh ta vẫn biết thừa mình chỉ là cái bù nhìn đại diện mà thôi.

Nhưng những tờ báo trào phúng bình dân lại vô cùng tinh tế và chân thực đến mức chúng mang cả tính tiên tri. Nếu bạn thực sự muốn biết điều gì sắp xảy ra với tương lai của nền dân chủ chúng ta, đừng đọc những lời tiên tri xã hội học hiện đại, đừng đọc cả những tác phẩm Không tưởng của ông Wells cho mục đích này, mặc dù bạn chắc chắn nên đọc chúng nếu bạn yêu thích sự chính trực và thứ tiếng Anh hay ho. Nếu bạn muốn biết điều gì sẽ xảy ra, hãy nghiên cứu các trang của tờ Snaps hay Patchy Bits cứ như thể chúng là những phiến đá tối màu được khắc những lời sấm truyền từ các vị thần. Bởi vì, dẫu cho chúng có thấp hèn và thô tục đi chăng nữa, thì thực lòng mà nói, chúng lại chứa đựng thứ hoàn toàn vắng bóng trong tất cả các cõi Không tưởng và mọi phỏng đoán xã hội học của thời đại chúng ta: chúng chứa đựng một vài manh mối về những thói quen thực tế và mong muốn rõ mồn một của người dân nước Anh. Nếu chúng ta thực sự muốn tìm ra việc nền dân chủ cuối cùng sẽ tự làm gì với chính mình, chúng ta chắc chắn sẽ tìm thấy điều đó, không phải ở thứ văn học nghiên cứu về người dân, mà ở chính thứ văn học mà người dân đang nghiên cứu.

Tôi có thể nêu ra hai trường hợp tình cờ mà ở đó câu chuyện cười thông thường hoặc tiếng cười gốc London lại là một lời tiên tri chuẩn xác hơn rất nhiều so với những quan sát cẩn trọng từ nhà quan sát uyên bác nhất. Khi nước Anh chao đảo trước cuộc Tổng tuyển cử vừa qua về sự tồn tại của lao động Trung Quốc, đã có một sự khác biệt rõ rệt giữa giọng điệu của các chính trị gia và giọng điệu của quần chúng nhân dân. Các chính trị gia không tán thành lao động Trung Quốc đã hết sức cẩn trọng giải thích rằng họ không hề phản đối người Trung Quốc theo bất kỳ nghĩa nào. Theo họ, đó hoàn toàn là vấn đề về sự đúng đắn pháp lý, về việc liệu một số điều khoản trong hợp đồng khế ước có mâu thuẫn với truyền thống hiến pháp của chúng ta hay không: theo họ, sự việc cũng sẽ vẫn diễn ra y như vậy nếu những người đó là người Kaffir hoặc người Anh. Tất cả nghe thật vô cùng khai sáng và minh bạch; và để so sánh thì trò đùa bình dân tất nhiên trông rất nghèo nàn. Bởi vì trò đùa bình dân châm chọc lao động Trung Quốc đơn giản chỉ là vì họ là người Trung Quốc; đó là sự phản đối một chủng tộc xa lạ; các tờ báo bình dân đầy rẫy những lời chế giễu về bím tóc và những khuôn mặt vàng ọp. Dường như các chính trị gia theo trường phái Tự do đang đưa ra sự phản đối mang tính trí tuệ đối với một văn bản Nhà nước đầy nghi vấn; trong khi quần chúng theo phái Cấp tiến dường như chỉ đang gào lên trong tiếng cười ngớ ngẩn khi trông thấy trang phục của một người Trung Quốc. Nhưng bản năng quần chúng đã được minh oan, bởi vì những thói hư tật xấu bị phơi bày chính là thói hư tật xấu của người Trung Quốc.

Nhưng còn có một trường hợp khác dễ chịu hơn và cập nhật hơn. Các tờ báo bình dân vẫn luôn khăng khăng mô tả Người Phụ nữ Mới hoặc Phong trào Đòi quyền Bầu cử như một người phụ nữ xấu xí, béo ú, đeo kính, với những bộ quần áo phùng phình, và thường là đang ngã khỏi xe đạp. Xét về mặt thực tế bề ngoài rành rành, chẳng có lấy một từ nào là sự thật trong chuyện đó. Các nhà lãnh đạo của phong trào giải phóng phụ nữ hoàn toàn không hề xấu xí; phần lớn họ cực kỳ ưa nhìn. Họ cũng chẳng hề thờ ơ với nghệ thuật hay trang phục trang hoàng; rất nhiều người trong số họ còn tỏ ra gắn bó đến mức đáng báo động với những thứ đó. Tuy nhiên, bản năng quần chúng lại đúng. Bởi vì bản năng quần chúng cho rằng trong phong trào này, dù đúng hay sai, vẫn tồn tại một yếu tố thờ ơ với phẩm giá của người phụ nữ, một sự sẵn lòng hoàn toàn mới mẻ ở phụ nữ để trở nên kỳ cục. Những người phụ nữ này thực sự coi thường phẩm chất tôn nghiêm của nữ giới. Và trên các con đường của chúng ta, xung quanh Nghị viện của chúng ta, chúng ta đã chứng kiến người phụ nữ uy nghi của nghệ thuật và văn hóa biến thành người phụ nữ buồn cười của Comic Bits. Và cho dù chúng ta có cho rằng sự trưng bày ấy là chính đáng hay không, thì lời tiên tri của các tờ báo hài hước vẫn được chứng minh là đúng: quần chúng lành mạnh và phàm tục đã nhận thức được một kẻ thù ẩn giấu chống lại truyền thống của họ, kẻ giờ đây đã bước ra ánh sáng ban mai, để cho những lời kinh sách được ứng nghiệm. Bởi vì hai thứ mà một người khỏe mạnh ghét nhất trên cõi đời này giữa thiên đường và địa ngục chính là một người phụ nữ không có phẩm giá và một người đàn ông ra điều có phẩm giá.