[TIÊU ĐỀ CHƯƠNG]: NONE

Có người gửi thư hỏi tôi hãy làm cho rõ ràng hơn những nhận định của mình về lối chính tả ngữ âm.

Tôi không có sự phản đối chi tiết nào đối với các điều khoản cải cách chính tả; sự phản đối của tôi hướng vào một nguyên tắc chung, cụ thể là thế này. Dường như điều thực sự sai sót ở tất cả các ngôn ngữ hiện đại và mang tính văn minh cao độ chính là việc chúng phần lớn bao gồm những từ ngữ đã chết. Một nửa lời ăn tiếng nói của chúng ta chứa đựng những phép ẩn dụ không còn gợi nhắc đến bất kỳ sự tương đồng nào; những cụm từ hình ảnh chẳng vẽ nên bức tranh nào; những điển tích lịch sử mà nguồn gốc đã bị lãng quên. Hãy lấy bất kỳ ví dụ nào đập vào mắt chúng ta. Cách đây vài ngày, tôi đọc thấy trên báo rằng vị thủ lĩnh nổi tiếng của một đảng phái tôn giáo nọ đã viết cho một người ủng hộ mình những lời lẽ kỳ lạ sau đây: “Tôi không quên cách thức tài tình mà anh đã giương cao ngọn cờ ở Birkenhead.” Nếu hiểu theo nghĩa mơ hồ thông thường của từ “tài tình”, thì chẳng có sự mạch lạc nào trong bức tranh đó cả. Tiếng kèn vang lên, những ngọn giáo rung lên và lóe sáng, rồi giữa chốn giao tranh đẫm máu, xuất hiện một quý ông đang giương cao ngọn cờ một cách tài tình. Và khi xét đến ý nghĩa nguyên thủy của từ “tài năng”, vấn đề lại càng tồi tệ hơn: tài năng vốn là một đồng tiền Hy Lạp được dùng trong Tân Ước như một biểu tượng của vốn liếng trí tuệ được giao phó cho một cá nhân từ khi sinh ra. Nếu vị thủ lĩnh tôn giáo kia thực sự ngụ ý điều gì qua những cụm từ của mình, hẳn ông đã phải bối rối không biết làm thế nào một người có thể dùng đồng tiền Hy Lạp để giương cao ngọn cờ. Nhưng thực ra ông chẳng có ngụ ý gì qua những câu chữ đó cả. “Giương cao ngọn cờ” đối với ông chỉ là một cụm từ vô sắc để chỉ việc làm đúng đắn, và “tài tình” là một cụm từ vô sắc để chỉ việc làm thành công.

Giờ đây, điều tôi lo ngại đối với bất kỳ hình thức chính tả ngữ âm nào là nó sẽ chỉ làm tăng thêm xu hướng sử dụng từ ngữ như những con cờ thay vì những đồng tiền xu. Sức sống nguyên thủy trong một từ ngữ (như trong từ “tài năng”) vốn dĩ đã lụi tàn: phép chính tả hợp lý có lẽ sẽ dập tắt nó hoàn toàn. Hãy thử lấy bất kỳ câu nào bạn thích: giả sử có người nói, “Các nước cộng hòa thường khuyến khích các kỳ nghỉ.” Trông nó giống như dòng đầu tiên của một cuốn tập tô chữ. Giờ thì, hoàn toàn đúng là nếu bạn viết câu đó đúng theo cách nó được phát âm, ngay cả bởi những người có học thức cao, câu ấy sẽ thành ra: “Ripubliks jenrally inkurrij hollidies.” Trông nó thật khó coi; nhưng tôi chẳng có chút phản đối nào đối với sự khó coi cả. Điều tôi phản đối là bốn từ này, mỗi từ đều mang trong mình một lịch sử và những kho báu ẩn giấu: thứ lịch sử và kho báu ẩn giấu ấy (vốn dĩ chúng ta đã có xu hướng quên lãng quá nhiều) lại bị chính tả ngữ âm đẩy đến chỗ xóa nhòa hoàn toàn. Cộng hòa không đơn thuần chỉ là một phương thức lựa chọn chính trị. Cộng hòa (như chúng ta thấy khi nhìn vào cấu trúc của từ này) có nghĩa là Việc công: khái niệm trừu tượng đại diện cho tất cả chúng ta.

Một người theo chủ nghĩa cộng hòa không phải là kẻ muốn một Hiến pháp có Tổng thống. Một người theo chủ nghĩa cộng hòa là người thích nghĩ về Chính phủ như một thực thể vô cá nhân; anh ta đối lập với người theo chủ nghĩa bảo hoàng, kẻ thích nghĩ về Chính phủ như một thực thể mang tính cá nhân. Hãy xét từ thứ hai, “thường xuyên” (generally). Từ này luôn được dùng với nghĩa “trong phần lớn các trường hợp”. Nhưng một lần nữa, nếu ta nhìn vào hình dáng và cách đánh vần của từ đó, ta sẽ thấy rằng “generally” mang ý nghĩa giống với “mang tính giống loài” (generically) hơn, và có họ hàng với các từ như “thế hệ” (generation) hay “tái sinh” (regenerate). “Lợn thường bẩn thỉu” không có nghĩa là lợn, trong phần lớn các trường hợp, là bẩn thỉu, mà có nghĩa là loài lợn tự bản chất là bẩn thỉu, rằng lợn với tư cách là loài lợn vốn bẩn thỉu—một sự phân biệt triết học quan trọng. Hãy xét từ thứ ba, “khuyến khích” (encourage). Từ “encourage” được sử dụng trong những câu hiện đại theo nghĩa tự động đơn thuần là thúc đẩy; khuyến khích thơ ca nghĩa là thúc đẩy hoặc hỗ trợ thơ ca. Nhưng khuyến khích thơ ca thực chất có nghĩa là truyền can đảm vào thơ ca—một ý tưởng thật đẹp đẽ. Hãy xét từ thứ tư, “các kỳ nghỉ” (holidays). Chừng nào từ đó còn tồn tại, nó sẽ luôn đập tan lời vu khống vô ơn cho rằng tôn giáo đối lập với niềm vui sống của con người; từ đó sẽ luôn khẳng định rằng khi một ngày mang tính thánh thiện thì nó cũng phải hạnh phúc. Được đánh vần đúng đắn, tất cả những từ này đều kể lại một câu chuyện cao cả, giống như Tu viện Westminster. Nếu được đánh vần theo lối ngữ âm, chúng có thể đánh mất những dấu vết cuối cùng của một câu chuyện như thế. “Generally” là một thuật ngữ siêu hình cao cả; còn “jenrally” thì không. Nếu bạn “khuyến khích” (encourage) một người, bạn đang rót vào anh ta lòng dũng cảm của hàng trăm vị vương tôn; điều này sẽ không xảy ra nếu bạn chỉ đơn thuần “thúc đẩy” (inkurrij) anh ta. “Các nước cộng hòa” (Republics), nếu được đánh vần theo lối ngữ âm, thực sự có thể quên mất việc phải mang tính công cộng. “Các kỳ nghỉ” (Holidays), nếu được đánh vần theo lối ngữ âm, thực sự có thể quên mất ý nghĩa thánh thiện của mình.

Dưới đây là một trường hợp vừa mới xảy ra. Một vị thẩm phán nọ đã bảo một người mà ông đang xét hỏi tại tòa rằng người đó “luôn phải lịch sự với cảnh sát”. Tôi không biết vị thẩm phán có để ý đến hoàn cảnh này không, nhưng từ “polite” (lịch sự) và từ “police” (cảnh sát) có cùng một nguồn gốc và ý nghĩa. Sự lịch sự có nghĩa là bầu không khí và nghi thức của thành phố, là biểu tượng của nền văn minh nhân loại. Cảnh sát có nghĩa là người đại diện và người bảo vệ của thành phố, là biểu tượng của nền văn minh nhân loại. Thế nhưng người ta có thể nghi ngờ liệu hai ý tưởng này có thường được liên kết với nhau trong tâm trí hay không. Rất có thể chúng ta thường nghe nói về sự lịch sự mà không hề nghĩ đến viên cảnh sát; thậm chí rất có thể ánh mắt chúng ta thường dừng lại ở một viên cảnh sát mà suy nghĩ không hề bay bổng ngay đến chủ đề lịch sự. Tuy nhiên, ý tưởng về thành phố thiêng liêng không chỉ là mối liên kết của cả hai, mà nó còn là sự biện minh nghiêm túc duy nhất và là liều thuốc điều chỉnh nghiêm túc duy nhất cho cả hai. Nếu sự lịch sự quá thường xuyên bị coi là một thứ diềm tua rua vô nghĩa, đó là vì nó chưa gắn kết đầy đủ với lòng yêu nước trang nghiêm và phẩm giá công cộng; nếu lực lượng cảnh sát thô lỗ hoặc cẩu thả, đó là vì họ chưa đủ xác tín rằng mình là những đầy tớ của thành phố tốt đẹp và là tác nhân của sự ngọt ngào cùng ánh sáng. Sự lịch sự thực ra không phải là một thứ diềm tua rua. Sự lịch sự thực ra thậm chí không phải là một điều gì đó chỉ mang tính mềm mỏng và xoa dịu. Sự lịch sự là một đội gác vũ trang, nghiêm nghị, lộng lẫy và cảnh giác, dõi theo mọi nẻo đường của con người; nói cách khác, sự lịch sự chính là một viên cảnh sát. Một viên cảnh sát không đơn thuần là một kẻ lực lưỡng cầm trượng; một viên cảnh sát là cỗ máy dùng để xoa dịu và làm ngọt ngào những tai ương của sự tồn tại thường nhật. Nói cách khác, một viên cảnh sát chính là sự lịch sự; một hình bóng ẩn giấu của sự lịch sự—đôi khi được che đậy một cách không thể dò thấu. Nhưng ý của tôi ở đây là bằng cách đánh mất ý tưởng nguyên thủy về thành phố, thứ vốn là sức mạnh và tuổi trẻ của cả hai từ ngữ, cả hai sự vật ấy trên thực tế đều suy đồi. Sự lịch sự của chúng ta đánh mất mọi vẻ nam tính bởi vì chúng ta quên mất rằng sự lịch sự trong tiếng Hy Lạp chỉ có nghĩa là lòng yêu nước. Cảnh sát của chúng ta đánh mất mọi sự tinh tế bởi vì chúng ta quên mất rằng viên cảnh sát trong tiếng Hy Lạp chỉ là tên gọi của một cái gì đó có văn hóa. Một viên cảnh sát đôi khi nên mang các chức năng của một hiệp sĩ giang hồ. Một viên cảnh sát luôn nên có sự tao nhã của một hiệp sĩ giang hồ. Nhưng tôi không chắc rằng anh ta có thể thành công hơn trong việc ghi nhớ nghĩa vụ ân sủng lãng mạn ấy nếu tên anh ta được đánh vần theo lối ngữ âm, giả sử rằng nó có thể được đánh vần như vậy. Tôi nghe nói một số nhà cải cách chính tả ở các khu ổ chuột của London thực sự đánh vần tên anh ta theo lối ngữ âm, rất ngữ âm nữa là khác. Họ gọi anh ta là “pleeceman”. Thế là toàn bộ vẻ lãng mạn của thành phố cổ kính biến mất khỏi từ ngữ, và sự lịch thiệp đầy cung kính trong cung cách của viên cảnh sát bỗng nhiên rời bỏ anh ta hoàn toàn. Điều này đối với tôi thực sự là lập luận chống lại bất kỳ cuộc cách mạng cực đoan nào trong phép chính tả. Nếu bạn đánh vần sai một từ, bạn sẽ có chút cám dỗ muốn coi nó là sai.