Thể lực kiên cường của Charlotte đã chống chọi lại bệnh tật, và nàng bắt đầu chậm chạp hồi phục, dẫu trong lòng vẫn oằn mình dưới sức nặng của nỗi buồn sâu sắc; và nỗi buồn ấy làm sao có thể không tăng lên khi mà, lúc kiểm lại số tiền ít ỏi còn lại, nàng phát hiện ra mình chỉ còn vỏn vẹn một đồng ghine duy nhất, cùng với việc trong suốt thời gian nàng ngã bệnh, tiền thuê thầy thuốc và người chăm sóc, cùng vô vàn khoản chi phí chẳng thể tránh khỏi khác, đã đẩy nàng vào cảnh nợ nần mà nàng chẳng thấy chút lối thoát nào. Về phần chút hy vọng mong manh rằng nàng sẽ nhận được thư từ và sự trợ giúp từ cha mẹ, giờ đây nó đã hoàn toàn vụt tắt, bởi đã hơn bốn tháng trôi qua kể từ khi bức thư của nàng được gửi đi mà chẳng hề nhận được hồi âm; vì thế, nàng cho rằng hành động của mình hoặc đã khiến cha mẹ hoàn toàn cạn tình cạn nghĩa, hoặc đã làm trái tim họ tan nát, và nàng sẽ chẳng bao giờ còn dám hy vọng nhận được lời chúc phúc từ họ nữa.
Chưa từng có một sinh linh nào khát khao cái chết với sự thiết tha lớn hơn hay với lý do chính đáng hơn; thế nhưng nàng vẫn có ý thức vô cùng đúng đắn về các bổn phận của đạo Thiên Chúa nên không hề có ý định tự kết liễu cuộc đời mình. "Ta chỉ cần kiên nhẫn thêm chút nữa thôi," nàng thường thốt lên trong tiếng nấc, "và tự nhiên, dẫu mệt mỏi và lả đi, sẽ rũ bỏ gánh nặng trần thế nặng nề này, rồi ta sẽ được giải thoát khỏi mọi nỗi thống khổ."
Đó là một ngày tháng Mười Hai giá lạnh và bão bùng vào dịp cuối tháng, khi Charlotte đang ngồi sưởi bên chút than ít ỏi, vì gia cảnh khốn đốn không cho phép nàng mua thêm nhiên liệu, còn sự thận trọng thì nhắc nhở nàng phải biết tiết kiệm những gì đang có, thì nàng bỗng giật mình trước sự xuất hiện của một người vợ nông dân; người này chẳng buồn giữ lễ tiết, cứ thế ngồi phịch xuống và bắt đầu bài diễn văn đầy kỳ quặc.
“Tôi đến để xem cô có khả năng trả tiền thuê nhà hay không, bởi vì chúng tôi nghe nói Đại úy Montable đã bỏ đi rồi, và mười mươi là hắn đã mạng vong trước khi kịp quay trở về; và rồi, thưa cô, thưa bà, hoặc bất kỳ cái danh xưng nào của cô đi chăng nữa, như tôi đã nói với chồng tôi, thì chúng tôi biết đòi tiền ở đâu đây.”
Đây là một cú sốc hoàn toàn nằm ngoài dự liệu của Charlotte; nàng quá ngây thơ trước những thói đời hiểm ác đến mức chưa từng bận tâm suy nghĩ về việc trả tiền thuê nhà; nàng vốn biết mình còn nợ rất nhiều, nhưng khoản tiền này chưa bao giờ được nàng tính đến trong số đó; nàng chết lặng đi; nàng hầu như chẳng biết phải đáp lại thế nào, nhưng việc nói điều gì đó là hoàn toàn cần thiết; và vì suy bụng ta ra bụng người, nàng nghĩ rằng cách tốt nhất để lay động lòng trắc ẩn của người phụ nữ ấy là thành thật kể cho bà ta nghe hoàn cảnh khốn cùng của mình, và việc nàng có ít xác suất đến nhường nào trong việc có thể trả nợ cho bất kỳ ai.
Hỡi Charlotte tội nghiệp, sự hiểu biết của nàng về bản chất con người mới hạn hẹp làm sao, nếu không nàng đã phải đinh ninh rằng cách duy nhất để đảm bảo tình bạn và sự giúp đỡ từ những kẻ xung quanh chính là thuyết phục họ rằng nàng chẳng hề cần đến nó, bởi một khi diện mạo cứng đờ của sự khốn cùng và túng quẫn xuất hiện – thứ có sức mạnh chẳng khác nào cái đầu của Medusa, biến mọi kẻ nhìn vào thành đá; một khi con quái vật Gorgon ấy nhận là quen biết với chúng ta, thì bóng ma tình bạn từng săn đón ta trước đó sẽ tan biến vào hư vô, và cả thế giới trước mắt ta sẽ hiện ra như một bãi hoang tàn trơ trụi. Xin hãy tha thứ cho tôi, hỡi những tâm hồn nhân hậu thân thương, những người với nụ cười từ bi và bàn tay sẵn lòng bố thí đã rải những đóa hoa ngọt ngào lên biết bao lối đi đầy gai góc mà số phận ngang trái đã buộc tôi phải bước qua; xin chớ nghĩ rằng, khi lên án bản chất vô cảm của trái tim con người, tôi lại quên đi cội nguồn đã tuôn trào mọi niềm an ủi mà tôi đang tận hưởng: ồ không! Tôi ngước nhìn các vị như những chòm sao sáng rực, thu gom thêm những ánh hào quang mới từ bóng tối vây quanh; nhưng ôi! Trong lúc tôi tôn thờ những tia nắng khoan dung từng sưởi ấm và soi rọi tâm hồn mình, thì tôi lại thương xót biết bao khi ảnh hưởng của chúng chẳng thể vươn tới tất cả những người con đang oằn mình trong hoạn nạn.
“Thực tình, thưa bà,” Charlotte cất giọng run rẩy nói, “tôi thực sự lúng túng chẳng biết phải làm sao. Montraville đã đưa tôi đến đây và hứa sẽ đài thọ mọi chi phí: nhưng anh ấy đã quên đi lời hứa ấy, anh ấy đã ruồng bỏ tôi, và tôi chẳng còn người bạn nào có cả khả năng lẫn thành ý để giúp đỡ mình. Mong rằng, khi chứng kiến hoàn cảnh bất hạnh của tôi, lòng bác ái của bà—”
“Bác ái,” người phụ nữ vừa lớn tiếng ngắt lời nàng vừa tỏ vẻ thiếu kiên nhẫn, “bác ái cái nỗi gì: này bà kia, lòng bác ái phải bắt đầu từ nhà mình trước đã, và tôi có tới bảy đứa con ở nhà, những đứa con HỢP PHÁP, ĐÀNG HOÀNG, và bổn phận của tôi là phải nuôi nấng chúng; thế mà cô nghĩ tôi sẽ đem tài sản của mình bố thí cho một ả đĩ điếm bẩn thỉu, trơ trẽn để nuôi ả ta cùng đứa con hoang của ả chắc; dạo nọ tôi đã bảo với chồng tôi rằng thế gian này rồi sẽ ra cái thá gì đây; những người phụ nữ đàng hoàng thì chẳng ra cái đinh gì thời buổi này, trong khi tụi đĩ thoã lại được cất nhắc lên làm quý bà, chẳng thèm đếm xỉa đến chúng tôi ngoài cái đám bùn dưới đất mà chúng đang giẫm lên: nhưng để tôi bảo cho cô hay, cái cô quý bà ăn nói ngọt xớt ạ, tôi phải đòi cho bằng được tiền của tôi; thế nên xét thấy cô chẳng có tiền trả, thì cô mau cút xéo, và để lại toàn bộ đống đồ đạc phù phiếm cùng mấy thứ tua rua lòe loẹt của cô lại đây. Tôi chẳng đòi hỏi gì hơn ngoài quyền lợi chính đáng của mình, và đố kẻ nào dám cả gan cản trở tôi lấy lại nó.”
“Ôi trời đất ơi,” Charlotte kêu lên, hai tay đan chặt vào nhau, “tôi sẽ ra sao đây?”
“Còn ra cái nỗi gì nữa!” kẻ vô ơn lạnh lùng đanh đá đáp lại: “sao không ra doanh trại mà làm việc để kiếm miếng ăn; giặt giũ vá víu quần áo cho lính tráng, rồi nấu nướng phục vụ chúng nó, chứ đừng có mong sống cảnh nhàn hạ dựa trên mồ hôi nước mắt của người lương thiện. Ồ, ước gì tôi được chứng kiến cái ngày mà tất cả cái đám súc vật ấy bị bắt phải lao động quần quật và ăn uống kham khổ; đó mới chính là cái kết đáng đời cho chúng.”
“Hỡi Cha của lòng thương xót,” Charlotte kêu lên, “con xin cúi đầu thừa nhận sự trừng phạt của Ngài là công bằng; nhưng xin Ngài, con nài xin Ngài, hãy ban cho con sức mạnh để đương đầu với phần cay đắng mà Ngài muốn giáng xuống cuộc đời con.”
“Thôi được,” người phụ nữ nói, “tôi về bảo với chồng tôi rằng cô chẳng có tiền trả; thế nên thưa bà, hãy chuẩn bị khăn gói xéo đi ngay trong tối nay đi, vì cô đừng có hòng ở lại ngôi nhà này thêm một đêm nào nữa, dẫu cho tôi có chắc mẩm là cô sẽ phải ra đường cái mà ngủ đi chăng nữa.”
Charlotte lặng lẽ cúi đầu; nhưng nỗi thống khổ trong tim quá đỗi nghẹn ngào khiến nàng chẳng thể thốt nổi dù chỉ một lời.