“Phải mất vài ngày,” ông Eldridge tiếp tục, sau khi đã trấn tĩnh lại, “tôi mới dám gặng hỏi tường tận những chuyện đã xảy ra trong lúc tôi lâm bệnh; cuối cùng, tôi cũng lấy hết can đảm để hỏi đứa con gái quý giá của mình rằng mẹ và anh nó đã qua đời cách đó bao lâu. Nó kể rằng, vào buổi sáng ngày tôi bị bắt, George đã về nhà từ sớm để thăm dò sức khỏe của mẹ, ở lại với họ chỉ vài phút, trông vô cùng bấn loạn lúc ra về, nhưng vẫn dặn dò họ hết sức giữ vững tinh thần và hy vọng mọi chuyện rồi sẽ ổn thỏa. Khoảng hai tiếng sau, khi họ đang ngồi ăn sáng và cố vạch ra vài kế hoạch để cứu tôi ra khỏi cảnh ngục tù, họ nghe tiếng gõ cửa mạnh dồn dập. Lucy chạy ra mở cửa và bắt gặp thân hình đẫm máu của anh trai mình, do hai người đàn ông khiêng từ trên chiếc cáng họ chở về từ bãi đấu gươm.
Người mẹ tội nghiệp của nó, vốn đã kiệt sức vì bệnh tật và những giằng xé trong suốt đêm hôm trước, nay không sao chịu nổi cú sốc này. Thở hổn hển, với ánh mắt dại dột và hốc hác, bà lết được đến căn phòng người ta vừa khiêng đứa con trai đang hấp hối vào. Bà quỳ sụp bên thành giường, nắm lấy bàn tay lạnh ngắt của nó và thốt lên: ‘Con trai tội nghiệp của tôi ơi, ta sẽ không rời xa con đâu! Chồng ơi! Con trai ơi! Cả hai đều mất đi trong cùng một khoảnh khắc. Hỡi Cha của lòng thương xót, xin hãy rủ lòng thương xót tôi!’ Bà ngã quỳ xuống trong một cơn co giật dữ dội, và trút hơi thở cuối cùng sau đó khoảng hai tiếng. Trong lúc ấy, một y sĩ đã băng bó các vết thương cho George; nhưng tình trạng của nó đã tuyệt vọng hoàn toàn, không còn lấy một tia hy vọng sống sót nào. Từ lúc được khiêng về nhà, nó không hề tỉnh lại một phút nào, và rồi qua đời vào chập tối hôm ấy trong vòng tay của người em gái.
Dù lúc đó sự việc đã muộn màng khôn xiết, cô con gái đầy lòng hiếu thảo của tôi vẫn nằng nặc đòi đến bên tôi. ‘Cha tôi sẽ cảm thấy thế nào,’ con bé tự hỏi, ‘khi thấy chúng tôi dường như lãng quên ngài, và làm sao tôi có thể báo tin cho ngài về những nỗi đau đớn mà trời cao đã giáng xuống gia đình ta?’
Nó phó thác việc chăm sóc những người thân yêu đã khuất cho một số người hàng xóm tốt bụng đã sang để sẻ chia và giúp đỡ, rồi khi bước chân vào ngôi nhà giam giữ tôi, nó đã chứng kiến cảnh tượng tôi vừa kể cho anh nghe.
Làm thế nào mà con bé có thể vượt qua những thời khắc đầy thử thách ấy đến tận bây giờ, quả thực tôi cũng không rõ; chắc hẳn ơn trên đã ở bên nó, và nỗi khao khát muốn bảo vệ sự sống của người cha còn lại phần nào đã làm dịu đi nỗi đau mất mát người kia.
Hoàn cảnh của tôi lúc bấy giờ vô cùng ngặt nghèo, người quen thì ít ỏi, mà những kẻ ít ỏi ấy lại hoàn toàn bất lực chẳng thể giúp gì cho tôi. Khi vợ và con trai tôi đã được chôn cất vào lòng đất mẹ, các chủ nợ liền ra tay siết lấy nhà cửa và đồ đạc của tôi; nhưng số tài sản ấy chẳng đủ để thanh toán hết các khoản nợ của họ, thế là những lệnh giam giữ tiếp tục được giáng xuống đầu tôi. Chẳng có lấy một người bạn nào bước ra để cứu giúp; rời khỏi nấm mồ của người mẹ, Lucy yêu dấu của tôi lại dắt díu một người cha gần như đang hấp hối để bước vào chốn đoạn trường này.
Chúng tôi đã ở đây ngót nghét một năm rưỡi rồi. Tiền lương hưu ít ỏi của tôi, tôi đã nhường lại tất cả để thỏa lòng các chủ nợ, còn đứa con gái bé bỏng thì tự kiếm sống bằng sức lao động của nó: lúc thì thêu thùa tinh xảo, lúc thì vẽ tranh. Đêm nào nó cũng rời khỏi tôi để về một căn trọ nhỏ gần cây cầu; nhưng rồi sáng hôm sau lại quay lại, mang theo những nụ cười tươi tắn để vực dậy tinh thần cho tôi, và sưởi ấm lòng tôi bằng thứ tình cha con hiếu thảo, vẹn tròn. Từng có một gia đình quý tộc ngỏ ý đón con bé về nương náu; nhưng nó nhất quyết không chịu rời xa tôi. ‘Chúng ta là cả thế giới của nhau,’ nó từng nói thế. ‘Tạ ơn Chúa, con vẫn còn sức khỏe và tâm trí để trau dồi những tài năng mà tạo hóa đã ban tặng; và con tin rằng nếu con dùng chúng để nuôi dưỡng một người cha kính yêu, con sẽ không bị coi là kẻ lười biếng vô tích sự. Chừng nào ngài còn sống, con chỉ cầu xin có được sức mạnh để tiếp tục công việc này; và khi ơn trên muốn gọi ai trong chúng ta đi, xin hãy ban cho người ở lại sự tĩnh tâm để chịu đựng cuộc chia ly này như lẽ đương nhiên: cho đến lúc ấy, con sẽ chẳng bao giờ rời xa ngài.’”
“Nhưng gã kẻ thù nhẫn tâm ấy bây giờ đang ở đâu?” Temple lên tiếng hỏi.
“Gã đã bỏ xứ sang nước ngoài từ dạo ấy,” cụ già đáp; “nhưng gã đã để lại chỉ thị rõ ràng cho luật sư của mình rằng tuyệt đối không được nhượng bộ tờ giấy ghi nợ cho đến khi nào thu đủ từng xu mới thôi.”
“Thế tổng số các khoản nợ của ông là bao nhiêu?” Temple hỏi tiếp.
“Năm trăm bảng Anh,” ông đáp.
Temple giật mình thột dạ: số tiền ấy lớn hơn nhiều so với dự tính của anh. “Nhưng thế nào cũng phải tìm cách giải quyết,” anh nói: “đứa trẻ ngọt ngào ấy không thể cứ mãi chôn vùi cuộc đời trong chốn ngục tù này. Ngày mai tôi sẽ ghé thăm lại ông, người bạn của tôi,” anh vừa nói vừa siết chặt tay Eldridge: “xin hãy giữ vững tinh thần; ánh sáng và bóng tối chẳng khi nào hòa quyện ăn ý với nhau hơn những niềm vui và nỗi đau trong cuộc đời này, và sự kinh hoàng của nỗi khổ đau suy cho cùng cũng chỉ để làm tôn lên vẻ rực rỡ của hạnh phúc mà thôi.”
“Chắc cậu chưa từng mất đi người vợ và đứa con trai bao giờ,” Eldridge ngậm ngùi nói.
“Chưa,” anh đáp, “nhưng tôi có thể thấu cảm với những ai từng trải qua.” Eldridge siết chặt tay anh khi họ bước về phía cửa, và rồi họ lặng lẽ chia tay.
Khi bước ra khỏi những bức tường giam của nhà tù, Temple gửi lời cảm ơn người bạn Blakeney đã dẫn dắt anh đến làm quen với một con người đáng kính nhường ấy; đoạn, anh bảo mình có một việc riêng ở trong thành phố và chúc người bạn một buổi tối tốt lành.
“Rồi mình sẽ phải làm gì cho người đàn ông khốn khổ này đây,” Temple tự nhủ trong lúc rảo bước lên dốc Ludgate Hill. “Ước gì trời cao ban cho tôi một gia tài đủ để ngay lập tức thanh toán dứt điểm khoản nợ ấy: thật là một niềm hạnh phúc tột cùng biết bao khi được nhìn thấy đôi mắt biểu cảm của Lucy bừng sáng lên vì niềm vui khi cha được giải thoát, và lòng biết ơn đối với ân nhân cứu mạng của ngả; nhưng chẳng phải gia tài của tôi lúc này cũng là một sự phú quý,” anh tiếp tục nghĩ ngợi, “phải nói là của cải dư dả nữa là đằng khác, nếu đem ra so sánh với cảnh nghèo túng cùng cực của Eldridge; và bản thân tôi đã làm được tích sự gì để xứng đáng được hưởng một cuộc sống nhàn hạ, dư dả, trong khi một sĩ quan dũng cảm, đáng kính lại phải chịu cảnh đói rét trong tù? Ba trăm bảng một năm suy cho cùng cũng đã quá dư dả cho mọi nhu cầu và mong muốn của tôi rồi: dù thế nào đi nữa, Eldridge cũng phải được cứu giúp.”
Khi con tim đã thực sự hướng về điều thiện, đôi tay sẽ chẳng khó khăn gì để tìm ra phương kế biến hành động ấy thành hiện thực.
Temple vốn là một thanh niên trẻ tuổi, với những xúc cảm dạt dào và bồng bột; chưa từng trải sự đời, trái tim anh vẫn chưa trở nên chai sạn bởi những lừa lọc và giả dối ngoài kia. Anh xót xa trước những nỗi đau khổ của người đời, dễ dàng bỏ qua những lầm lỗi của họ, luôn đinh ninh rằng lồng ngực của bất kỳ ai cũng chan chứa sự rộng lượng như chính tấm lòng của anh, và sẵn sàng hoan hỉ chia sẻ đồng xu cuối cùng của mình cho một sinh linh bất hạnh nào đó.
Thế nên chẳng có gì là lạ khi một con người như thế (chẳng thèm đợi mảy may sự can thiệp từ mụ Xứ Sở Thận Trọng) lại quả quyết quyên góp số tiền cần thiết để giải cứu Eldridge bằng cách đem thế chấp một phần gia sản của chính mình.
Chúng ta không cần phải gạn hỏi quá chi tiết về những động cơ thúc đẩy anh trong hoàn cảnh ấy: chỉ cần biết rằng anh đã lập tức đưa kế hoạch đó vào thực thi; và chỉ ba ngày sau lần đầu tiên gặp gỡ vị Trung úy bất hạnh nọ, anh đã có được niềm hạnh phúc tột đỉnh khi được chứng kiến ông bước ra ngoài ánh sáng tự do, đồng thời nhận lại phần thưởng vô giá trong đôi mắt đẫm lệ cùng những lời cảm ơn nghẹn ngào ngắt quãng từ lòng biết ơn khôn nguôi của Lucy.
“Và thưa cậu thanh niên,” người cha hỏi anh vào một buổi sáng nọ, “mục đích của cậu khi cứ liên tục lui tới thăm nom lão già và cô con gái của hắn là gì vậy?”
Temple ngẩn người không biết phải đáp sao: chính bản thân anh trước giờ chưa từng tự đặt cho mình câu hỏi ấy; anh ngập ngừng, và người cha tiếp lời—
“Mãi cho tới tận mấy ngày gần đây ta mới nghe ngóng được cái cách mà mối quan hệ của các ngươi bắt đầu, và ta chắc chắn không thể nghĩ ra lý do nào khác ngoài sự vương vấn với cô con gái mới có thể khiến cậu dấn thân vào những việc thiếu suy nghĩ đến vậy vì người cha của nó; chắc chắn là đã có những thủ đoạn ranh mãnh nào đó của ả ta giăng ra để lừa cậu đem thế chấp cả một phần gia sản của mình rồi.”
“Thủ đoạn nào chứ, thưa Bố!” Temple hào hứng thốt lên. “Lucy Eldridge hoàn toàn trong sáng trước những toan tính vụ lợi cũng như mọi lỗi lầm khác: con bé chính là—”
“Là tất cả những gì đáng yêu và khả ái nhất phải không,” người cha ngắt lời anh bằng một giọng điệu đầy mỉa mai: “chắc chắn trong mắt cậu thì nó là một tấm gương chuẩn mực tuyệt vời để tất cả phụ nữ trên đời này noi theo rồi; nhưng nào, thưa cậu quý tử, hãy nói cho ta nghe xem rốt cuộc cậu có dự tính gì với cái tuyệt sắc giai nhân này. Ta hy vọng là cậu không định làm nốt cái trò ngu ngốc cuối cùng là cưới nó làm vợ đấy chứ.”
“Nếu gia tài của con đủ để lo cho cô ấy một cuộc sống xứng đáng với phẩm giá của mình, con chẳng biết còn người phụ nữ nào khác có thể mang lại hạnh phúc trọn vẹn trong đời sống hôn nhân hơn thế nữa.”
“Thế thì xin lạy ngài, anh chàng đáng yêu của ta ơi,” người cha bảo, “vì địa vị và gia thế của cậu hiện đang thấp hơn quá nhiều so với những gì mà BẬC CÔNG CHÚA của cậu có thể mong mỏi, xin hãy rủ lòng thương ngước mắt nhìn sang tiểu thư Weatherby đi; vì nàng chỉ sở hữu một điền trang ba ngàn bảng một năm, tương xứng với môn đăng hộ đối với cậu hơn, và chính cha của nàng ngày hôm qua vừa mới ngỏ lời cầu thân với vinh hạnh lớn lao dành cho gia đình ta. Ta sẽ để cậu tự mình suy nghĩ về lời đề nghị này; và xin hãy ghi nhớ rằng, việc nên duyên cùng tiểu thư Weatherby sẽ giúp cậu có đủ tiềm lực để trở thành mộtân nhân hào phóng hơn nữa đối với Lucy Eldridge đấy.”
Ông cụ bước đi đầy oai vệ ra khỏi căn phòng, để lại Temple đứng sững sờ như hóa đá trong nỗi kinh ngạc, sự khinh miệt và cơn thịnh nộ bừng bừng.