“Ta sẽ đợi viên sĩ quan ấy đến mười giờ,” cậu thầm nghĩ vào sáng hôm sau khi đang mặc quần áo, “rồi cứ để hắn đến tìm ta!” Nhưng người Đức dậy sớm: chưa điểm chín giờ thì người hầu phòng đã báo cho Sanin hay rằng Ngài Thiếu úy von Richter muốn gặp cậu. Sanin vội vã khoác áo vào và bảo cho mời khách lên. Trái với dự đoán của Sanin, ngài Richter hóa ra lại là một thanh niên rất trẻ, gần như một cậu thiếu niên. Cậu ta cố tỏ vẻ đường bệ trên khuôn mặt nhẵn nhụi không râu ria của mình, nhưng hoàn toàn thất bại: thậm chí cậu ta không sao giấu được vẻ bối rối, và khi ngồi xuống ghế, cậu ta đã vấp phải vỏ kiếm của chính mình rồi suýt ngã.

Lắp bắp và ngập ngừng, cậu ta thông báo cho Sanin bằng một thứ tiếng Pháp tồi rằng mình đến mang theo lời nhắn từ người bạn là Nam tước von Dönhof; rằng lời nhắn này là để đòi Ngài von Sanin phải xin lỗi vì những lời lẽ lăng mạ mà ông đã thốt ra vào ngày hôm trước; và trong trường hợp Ngài von Sanin từ chối, Nam tước von Dönhof sẽ đòi hỏi sự đền bù. Sanin đáp rằng cậu không có ý định xin lỗi, nhưng sẵn sàng đền bù cho hắn. Khi ấy ngài Richter, vẫn với vẻ ngập ngừng như trước, hỏi xem cậu sẽ sắp xếp các thủ tục cần thiết sơ bộ với ai, vào thời gian và địa điểm nào. Sanin trả lời rằng cậu ta có thể quay lại gặp mình sau hai tiếng nữa, và trong lúc đó, bản thân Sanin sẽ cố gắng tìm một người làm chứng. (“Quỷ tha ma bắt thế nào mà mình lại kiếm được người làm chứng cơ chứ?” lúc ấy cậu đang thầm nghĩ.) Ngài Richter đứng dậy và bắt đầu chào ra về… nhưng đến ngưỡng cửa, cậu ta khựng lại như thể bị lương tâm cắn rứt, rồi quay lại nhìn Sanin và nhận xét rằng người bạn của cậu ta, Nam tước von Dönhof, không thể không công nhận… rằng bản thân anh ta cũng… xét cho cùng, có phần đáng trách trong vụ việc ngày hôm trước, và do đó, sẽ chỉ cần những lời xin lỗi nhẹ nhàng (“des exghizes léchères.”) là đủ. Đáp lại điều này, Sanin tuyên bố cậu không hề có ý định đưa ra bất kỳ lời xin lỗi nào, dù là nhẹ nhàng hay lớn lao, bởi cậu không cho rằng mình có lỗi. “Nếu vậy,” ngài Richter đáp, mặt đỏ bừng hơn trước, “anh sẽ phải đấu súng hữu nghị—des goups de bisdolet à l’amiaple!”

“Tôi hoàn toàn không hiểu điều đó là thế nào,” Sanin nhận xét; “chúng ta sẽ bắn chỉ thiên hay sao?”

“ Ồ, không hẳn thế,” viên thiếu úy lắp bắp, hoàn toàn luống cuống, “nhưng tôi cho rằng vì đây là chuyện giữa những người đàn ông trọng danh dự… tôi sẽ nói chuyện với người làm chứng của anh,” cậu ta ngắt lời và bỏ đi.

Sanin ngã phịch xuống ghế ngay khi người kia vừa đi khỏi và đờ đẫn nhìn xuống sàn nhà. “Tất cả chuyện này có nghĩa là gì? Sao cuộc đời mình lại xoay chuyển đột ngột thế này? Mọi quá khứ, mọi tương lai bỗng chốc tan biến, trôi đi mất,—và tất cả những gì còn lại là việc mình chuẩn bị đi đấu súng vì một chuyện vớ vẩn nào đó ở Frankfort.” Cậu chợt nhớ đến người bà cô hay quên, người thường nhảy múa và hát ca:

“Ôi viên trung úy của tôi!

Cục dưa chuột nhỏ của tôi!

Tình yêu bé nhỏ của tôi!

Hãy nhảy cùng tôi nhé, chú bồ câu nhỏ của tôi!”

Và cậu vừa cười vừa ngân nga câu hát bà vẫn thường hát: “Ôi viên trung úy của tôi! Hãy nhảy cùng tôi nhé, chú bồ câu nhỏ!” “Nhưng dẫu sao mình cũng phải hành động, không được phí phạm thời gian,” cậu lớn tiếng kêu lên — bật dậy và nhìn thấy Pantaleone đang đứng trước mặt với một mẩu giấy trên tay.

“Tôi đã gõ cửa mấy lần nhưng cậu không trả lời; tôi tưởng cậu không có nhà,” cụ già vừa nói vừa đưa tờ giấy cho cậu. “Từ tiểu thư Gemma.”

Sanin cầm lấy mẩu giấy một cách vô thức, theo thói quen, xé ra và đọc. Gemma viết cho cậu rằng cô vô cùng lo lắng — về điều mà cậu thừa biết — và rất mong được gặp cậu ngay lập tức.

“Tiểu thư đang lo lắng,” Pantaleone bắt đầu, rõ ràng là cụ đã biết nội dung trong thư, “cụ bảo tôi phải xem cậu đang làm gì và đưa cậu đến gặp tiểu thư.”

Sanin liếc nhìn cụ già người Ý và trầm ngâm. Một ý nghĩ chợt lóe lên trong đầu cậu. Thoạt đầu, cậu thấy nó quá mức vô lý đến mức không thể xảy ra.

“Dẫu sao đi nữa… tại sao lại không cơ chứ?” cậu tự hỏi mình.

“Ngài Pantaleone!” cậu cất tiếng gọi.

Cụ già giật mình, rụt cằm vào chiếc khăn quàng cổ và trân trân nhìn Sanin.

“Ngài có biết,” Sanin tiếp lời, “chuyện gì đã xảy ra ngày hôm qua không?”

Pantaleone mím môi và lắc lắc chỏm tóc dày cộp trên đầu.

“Có.”

(Emil đã kể hết cho cụ nghe ngay khi về đến nhà.)

“Ồ, ngài biết rồi đấy! Vừa nãy có một sĩ quan vừa rời khỏi đây. Tên khốn đó thách thức tôi đấu súng. Tôi đã nhận lời. Nhưng tôi chưa có người làm chứng. Ngài sẽ làm người làm chứng cho tôi chứ?”

Pantaleone giật mình và rướn cao lông mày đến mức chúng mất hút dưới mái tóc xòa xuống.

“Cậu bắt buộc phải đấu súng sao?” cuối cùng cụ mới lên tiếng bằng tiếng Ý; cho đến khoảnh khắc đó cụ vẫn dùng tiếng Pháp.

“Bắt buộc. Tôi không thể làm khác được — làm thế khác nào tự bôi nhọ danh dự của mình mãi mãi.”

“Hừm. Nếu tôi không đồng ý làm người làm chứng cho cậu thì cậu cũng sẽ tìm người khác thôi.”

“Vâng… chắc chắn là vậy rồi.”

Pantaleone nhìn xuống. “Nhưng cho phép tôi hỏi ngài, Signor de Tsanin, cuộc đấu súng của ngài liệu có làm vấy bẩn danh tiếng của một người phụ nữ nào đó không?”

“Tôi nghĩ là không; nhưng dù thế nào đi nữa, cũng không thể tránh được.”

“Hừm!” Pantaleone rụt hẳn cổ vào chiếc khăn quàng. “Này, thế còn cái lão ferroflucto Klüberio — lão ta đang làm gì vậy?” cụ chợt kêu lên, ngẩng phắt đầu dậy.

“Lão ấy à? Chẳng làm gì cả.”

“Che!” Pantaleone nhún vai đầy khinh bỉ. “Dù sao đi nữa, tôi vẫn phải cảm ơn cậu,” cuối cùng cụ cất lên bằng một giọng run run, “vì ngay cả trong hoàn cảnh khiêm tốn hiện tại của tôi, cậu vẫn công nhận tôi là một quý tộc — un galant’uomo! Bằng cách đó, cậu đã tỏ ra mình thực sự là một galant’uomo. Nhưng tôi phải suy nghĩ về đề nghị của cậu đã.”

“Không thể chần chừ được nữa đâu, thưa ngài Ci… cippa…”

“Tola,” cụ già tiếp lời. “Tôi chỉ xin một tiếng để suy nghĩ thôi…. Con gái của ân nhân tôi có dính líu đến chuyện này…. Và vì thế, tôi phải, tôi buộc phải suy nghĩ!… Trong vòng một tiếng nữa, hoặc ba phần tư tiếng nữa, cậu sẽ biết quyết định của tôi.”

“Được rồi; tôi sẽ chờ.”

“Và bây giờ… tôi phải mang câu trả lời nào về cho tiểu thư Gemma đây?”

Sanin cầm lấy một tờ giấy, viết lên đó: “Hãy yên tâm, thưa người bạn thân thiết; ba tiếng nữa anh sẽ đến gặp em, và mọi chuyện sẽ được giải thích rõ ràng. Anh chân thành cảm ơn sự đồng cảm của em,” rồi trao tờ giấy này cho Pantaleone.

Cụ cẩn thận nhét nó vào túi áo ngực, và một lần nữa lặp lại “Trong vòng một tiếng nữa!” rồi tiến về phía cửa; nhưng chợt quay phắt lại, chạy xộc về phía Sanin, chộp lấy tay cậu, áp chặt vào ngực áo mình, rồi ngước mắt lên trần nhà kêu lên: “Tuổi trẻ cao thượng! Trái tim lớn lao! (Nobil giovanotto! Gran cuore!) Xin hãy cho phép một ông già yếu ớt (a un vecchiotto!) được siết chặt bàn tay dũng mãnh của ngài (la vostra valorosa destra!)” Đoạn cụ lùi lại một hai bước, vung cả hai tay lên rồi bước đi.

Sanin dõi theo bóng cụ… cầm lấy tờ báo lên và cố đọc. Nhưng mắt cậu cứ lướt đi vô định trên từng dòng chữ: cậu chẳng hiểu gì sất.