Trong căn phòng dài chật hẹp và lộn xộn của ngôi nhà trọ, nơi tôi bước vào với toàn thân run lên bần bật ngoài ý muốn, tôi được đón tiếp bởi một lão đầy tớ đầu bạc phơ, khuôn mặt ngăm đen như đồng thau, đôi mắt nhỏ ác độc giống mắt lợn, và trán cùng thái dương chằng chịt những nếp nhăn sâu hoắm chưa từng thấy bao giờ trong đời. Lão đang bưng chiếc đĩa đựng mẩu xương cá trích đã bị gặm nham nhở; dùng chân khép cánh cửa dẫn vào phòng trong, lão cộc cằn hất hàm:

– Mày muốn gì?

– Công nương Zasyekin có nhà không ạ? – tôi hỏi.

– Vonifaty! – một giọng phụ nữ chói tai hét lên từ bên trong.

Lão đàn ông không thèm nói một lời, quay lưng bỏ đi, để lộ phần mông chiếc áo chầu đã sờn rách tả tơi với vỏn vẹn một chiếc khuy huy hiệu màu đỏ đơn độc; lão đặt chiếc đĩa xuống sàn rồi đi khuất.

– Mày đã đến đồn cảnh sát chưa? – giọng người phụ nữ ấy lại vang lên lần nữa. Lão đầy tớ lầm bầm vài câu đáp lời. – Ơ hay… Có ai đến à? – tôi lại nghe thấy tiếng gọi… – Cậu thanh niên nhà bên cạnh đấy ạ. Thế thì mời cậu ấy vào đi.

– Mời cậu bước vào phòng khách ạ – lão đầy tớ xuất hiện trở lại và nói, tay nhặt chiếc đĩa từ dưới sàn lên. Tôi nén tâm trạng lại và bước vào phòng khách.

Tôi thấy mình đang ở trong một căn phòng nhỏ và không được sạch sẽ cho lắm, bày biện dăm món đồ nội thất tồi tàn trông như thể vừa được vội vã quăng bừa vào đấy. Bên cửa sổ, trên chiếc ghế bành bị gãy tay vịn, là một người đàn bà năm mươi tuổi, đầu trần, trông khó coi, mặc chiếc áo cũ màu xanh lá cây và quàng chiếc khăn len kẻ sọc quanh cổ. Đôi mắt đen láy nhỏ xíu của bà ta dán chặt vào tôi như những chiếc đinh ghim.

Tôi tiến lại gần và cúi đầu chào.

– Cháu xin kính cẩn thưa chuyện với Công nương Zasyekin ạ?

– Ta là Công nương Zasyekin; còn cậu là con trai của ông V. phải không?

– Vâng ạ. Cháu đến gặp ngài để chuyển lời nhắn của mẹ cháu.

– Ngồi xuống đi. Vonifaty, chìa khóa của ta đâu, mi có thấy chúng không?

Tôi thưa lại với phu nhân Zasyekin câu trả lời của mẹ tôi cho bức thư của bà. Bà ta lắng nghe, dùng những ngón tay mập mạp đỏ lựng gõ nhịp lên mặt kính cửa sổ, và khi tôi dứt lời, bà lại trừng trừng nhìn tôi thêm lần nữa.

– Được rồi; nhất định ta sẽ sang – cuối cùng bà cất lời. – Nhưng sao cậu còn trẻ thế! Cho ta hỏi, cậu bao nhiêu tuổi rồi?

– Dạ, mười sáu ạ – tôi đáp, giọng ngập ngừng không kìm được.

Công nương rút từ trong túi ra mấy tờ giấy nhàu nát chi chít chữ, giơ thốc chúng lên tận mũi và bắt đầu dò xem.

– Một độ tuổi đẹp – bà thốt lên bất ngờ, bứt rứt xoay người trên ghế. – Và cậu cứ tự nhiên như ở nhà nhé. Ta không câu nệ khách sáo đâu.

– Quả thật là vậy rồi – tôi thầm nghĩ, đưa mắt nhìn ngắm dáng vẻ kém duyên của bà với nỗi ghê tởm không sao kìm nén nổi.

Ngay lúc đó, một cánh cửa khác bật mở nhanh chóng, và ở khung cửa xuất hiện cô gái mà tôi đã gặp tối hôm qua ngoài vườn. Cô giơ tay lên, một nụ cười tinh quái ánh lên trên gương mặt.

– Con gái ta đây – công nương cất tiếng, dùng khuỷu tay hất về phía cô. – Zinotchka, con trai của bác hàng xóm chúng ta, ông V. đấy. Cho phép ta hỏi tên cậu là gì nhỉ?

– Dạ, Vladimir ạ – tôi đáp, đứng phắt dậy và lắp bắp vì xúc động.

– Thế tên đệm của bố cậu?

– Petrovitch ạ.

– A! Ta từng quen một vị thanh tra cảnh sát cũng tên là Vladimir Petrovitch đấy. Vonifaty! Đừng có tìm chìa khóa của ta nữa; chìa khóa ở trong túi ta rồi.

Cô tiểu thư vẫn đang nhìn tôi với nụ cười ấy, khẽ chớp mi và nghiêng nghiêng đầu sang một bên.

– Tôi đã gặp ngài Voldemar trước đây rồi cơ – cô mở lời. (Âm vực trong trẻo như tiếng bạc của giọng nói ấy chạy dọc người tôi mang theo một cảm giác rung động ngọt ngào.) – Anh sẽ cho phép tôi gọi anh như thế chứ?

– Ồ, xin cứ tự nhiên ạ – tôi ngập ngừng.

– Ở đâu thế nhỉ? – công nương hỏi.

Cô tiểu thư không đáp lời mẹ.

– Lúc này anh có bận gì không? – cô hỏi, không rời mắt khỏi tôi.

– Dạ không hề ạ.

– Anh có muốn giúp tôi cuộn ít len không? Lại đây, vào phòng này với tôi.

Cô gật đầu với tôi rồi bước ra khỏi phòng khách. Tôi lẽo đẽo đi theo.

Căn cứ vào căn phòng chúng tôi bước vào, đồ đạc ở đây khá khẩm hơn một chút và được bài trí có gu thẩm mỹ hơn. Mặc dù vậy, vào khoảnh khắc ấy, tôi gần như chẳng đủ sức nhận thức được điều gì; tôi di chuyển như kẻ đang mơ và cảm nhận trong từng tế bào cơ thể một thứ hạnh phúc mãnh liệt đến mức gần như đần độn.

Cô tiểu thư ngồi xuống, lấy ra một cuộn len đỏ và ra hiệu cho tôi ngồi vào chiếc ghế đối diện, cẩn thận gỡ cuộn len rồi vòng nó qua hai tay tôi. Cô làm tất cả những điều ấy trong im lặng với một vẻ thong thả đầy ngộ nghĩnh cùng nụ cười rạng rỡ tinh nghịch trên đôi môi khẽ hé mở. Cô bắt đầu quấn len vào một tấm bìa cứng gấp khúc, và đột nhiên cô khiến tôi chói mắt bằng một cái nhìn vừa rực rỡ vừa nhanh chóng đến nỗi tôi không sao kìm được mà phải hạ mi mắt xuống. Khi đôi mắt vốn thường nheo lại của cô mở to hết cỡ, khuôn mặt cô bừng sáng hoàn toàn; trông như thể nó đang được chan hòa trong ánh sáng vậy.

– Anh đã nghĩ gì về tôi ngày hôm qua thế, M’sieu Voldemar? – cô hỏi sau một khoảng lặng ngắn. – Chắc là anh nghĩ xấu về tôi lắm phải không?

– Tôi… thưa cô công nương… tôi chẳng nghĩ gì cả… sao tôi lại dám… – tôi bối rối đáp.

– Nghe này – cô tiếp lời. – Anh chưa hiểu gì về tôi đâu. Tôi là một con người rất kỳ quặc; tôi thích người ta luôn nói sự thật với mình. Tôi vừa nghe nói anh mười sáu tuổi, còn tôi thì hai mươi mốt: anh thấy đấy, tôi lớn hơn anh rất nhiều, thế nên anh phải luôn nói sự thật với tôi… và phải làm theo những gì tôi bảo – cô nói thêm. – Nhìn tôi xem: sao anh không nhìn tôi?

Tôi càng thêm ngượng ngùng; tuy nhiên, tôi vẫn ngước mắt nhìn cô. Cô mỉm cười, không phải nụ cười lúc trước, mà là một nụ cười tán thưởng. – Nhìn tôi này – cô nói, giọng hạ xuống đầy ve vãn: – Tôi không ghét điều đó đâu… tôi thích khuôn mặt của anh; tôi có linh cảm chúng ta sẽ là bạn tốt. Thế anh có thích tôi không? – cô hỏi vẻ ranh mãnh.

– Thưa công nương… – tôi bắt đầu nói.

– Thứ nhất, anh phải gọi tôi là Zinaïda Alexandrovna, và thứ hai, đó là một thói quen xấu của lũ trẻ con – (cựu công nương tự đính chính) – của giới trẻ, là không dám nói thẳng những gì mình cảm nhận. Điều đó chỉ hợp với người lớn thôi. Anh thích tôi chứ, phải không?

Dù vô cùng vui sướng vì cô trò chuyện với mình một cách cởi mở như vậy, tôi vẫn cảm thấy hơi chạnh lòng. Tôi muốn cho cô thấy rằng đối diện với cô không phải là một đứa trẻai cho cam, và với vẻ ra điều tự nhiên cùng nghiêm nghị nhất có thể, tôi nhận xét: – Chắc chắn rồi. Tôi rất thích cô, Zinaïda Alexandrovna ạ; tôi chẳng có ý định giấu giếm điều đó đâu.

Cô lắc đầu đầy vẻ thong thả. – Anh có gia sư không? – cô đột ngột hỏi.

– Không; tôi đã không còn gia sư từ lâu lắm rồi.

Tôi nói dối đấy; chẳng qua chưa đầy một tháng kể từ ngày tôi chia tay ông thầy người Pháp của mình.

– Ồ! Ra thế – vậy là anh đã lớn hẳn rồi nhỉ.

Cô khẽ gõ nhẹ lên những ngón tay tôi. – Giữ thẳng tay lên nào! – Và cô chăm chú quay trở lại việc cuộn len.

Tôi chớp lấy thời cơ khi cô đang cúi đầu nhìn xuống và bắt đầu ngắm nghía cô, thoạt đầu thì lén lút, sau đó thì bạo dạn hơn hẳn. Gương mặt cô đập vào mắt tôi còn rạng rỡ hơn cả tối hôm qua; mọi thứ trên đó đều vô cùng thanh tú, thông minh và ngọt ngào. Cô đang ngồi quay lưng vào chiếc cửa sổ che rèm trắng, ánh nắng mặt trời xuyên qua lớp rèm chiếu rọi một thứ ánh sáng dịu dàng lên mái tóc xoăn bồng bềnh màu vàng óng của cô, chiếc cổ ngây thơ, bờ vai xuôi thả lỏng và bầu ngực non tơ phẳng lặng. Tôi đắm chìm ngắm nhìn cô, và sao mà cô đã trở nên thân thiết và gần gũi với tôi đến thế! Tôi có cảm giác như mình đã quen biết cô từ rất lâu rồi và chưa từng biết đến bất cứ điều gì hay thực sự sống chút nào cho đến khi gặp được cô… Cô đang mặc một chiếc áo sẫm màu có phần hơi cũ kỹ và đeo tạp dề; tôi cảm thấy mình sẵn sàng cúi đầu hôn lên từng nếp vải của chiếc áo và chiếc váy ấy. Đầu những chiếc giày nhỏ xíu của cô thò ra khỏi gót váy; tôi chỉ muốn quỳ rạp xuống tôn thờ những đôi giày ấy… “Và giờ đây mình đang ngồi trước mặt cô ấy,” tôi thầm nghĩ; “mình đã làm quen được với cô ấy… Ôi hạnh phúc làm sao, lạy Chúa!” Tôi suýt không kìm được mà nhảy chồm lên khỏi ghế trong cơn ngất ngây tột độ, nhưng rồi tôi chỉ khẽ lắc lư hai chân như một đứa trẻ được cho kẹo.

Tôi sung sướng như cá gặp nước, và tôi ước gì mình có thể ở lại căn phòng ấy mãi mãi, chẳng bao giờ rời khỏi nơi này.

Mi mắt cô từ từ nâng lên, và một lần nữa đôi mắt trong trẻo ấy dịu dàng chiếu rọi vào tôi, rồi cô lại mỉm cười.

– Cách anh nhìn tôi kìa! – cô chầm chậm nói và giơ ngón tay ra đe dọa.

Tôi đỏ bừng mặt… “Cô ấy hiểu hết, cô ấy nhìn thấu tất cả,” một ý nghĩ vụt qua trong đầu tôi. “Mà sao cô ấy lại có thể không hiểu và không nhìn thấu cho được chứ?”

Bất ngờ có tiếng động vang lên từ căn phòng bên cạnh – tiếng thanh kiếm va vào vỏ leng keng.

– Zina! – công nương hét lớn từ phòng khách, – Byelovzorov vừa mang sang cho con một con mèo con kìa.

– Mèo con á! – Zinaïda kêu lên, bồng bột vùng dậy khỏi ghế, ném cuộn len vào đùi tôi rồi ba chân bốn cẳng chạy biến đi.

Tôi cũng đứng bật dậy, đặt cuộn len và quả cầu len lên bệ cửa sổ, bước ra phòng khách rồi ngẩn ngơ đứng sững lại. Giữa phòng, một con mèo con lông vằn đang nằm duỗi thẳng mấy cái chân; Zinaïda đang quỳ gối trước nó, thận trọng nâng khuôn mặt nhỏ xíu của nó lên. Đứng gần lão công nương, chiếm trọn gần hết khoảng không gian giữa hai ô cửa sổ là một chàng thanh tra trẻ tuổi tóc xoăn màu vàng hoe, một sĩ quan kỵ mã có khuôn mặt hồng hào và đôi mắt lồi.

– Trông ngộ nghĩnh làm sao chứ! – Zinaïda xuýt xoa; – lại thêm đôi mắt không phải màu xám mà là màu xanh lá cây, và đôi tai mới dài làm sao! Cảm ơn anh, Viktor Yegoritch! Anh thật tốt bụng.

Viên sĩ quan kỵ mã, người mà tôi nhận ra là một trong số mấy thanh niên tôi đã gặp tối hôm qua, mỉm cười và cúi đầu chào trong tiếng cựa giày khua leng keng và tiếng chuông xích kiếm kêu lanh canh.

– Hôm qua em đã bày tỏ mong muốn có được một chú mèo con lông vằn tai dài… thế nên anh đã tìm mang về cho em. Lời nói của em là mệnh lệnh. – Và anh ta lại cúi đầu chào lần nữa.

Con mèo con kêu “meo” một tiếng yếu ớt rồi bắt đầu hít hà dưới sàn.

– Nó đói rồi kìa! – Zinaïda kêu lên. – Vonifaty, Sonia! Mang sữa ra đây nhanh.

Một cô hầu gái mặc chiếc áo vàng cũ kỹ với chiếc khăn quàng cổ đã phai màu bước vào, tay bưng chiếc đĩa đựng sữa rồi đặt xuống trước mặt con mèo con. Con mèo giật mình, chớp chớp mắt rồi cắm cổ liếm láp.

– Chiếc lưỡi hồng hào làm sao! – Zinaïda nhận xét, cúi thấp đầu gần như sát mặt đất để ngắm nghía nó từ góc nghiêng ngay sát mũi.

Con mèo con sau khi đã ăn no bắt đầu rừ rừ và uốn éo cử động mấy cái chân. Zinaïda đứng dậy, quay sang bảo cô hầu gái với giọng dẻo quẹo: – Mang nó đi đi.

– Đổi lấy chú mèo con – là bàn tay nhỏ nhắn của em đấy nhé – viên sĩ quan kỵ mã mỉm cười xun xoe, vai nhún lên trong bộ quân phục mới may được cài khuy kín mít.

– Cả hai luôn đấy – Zinaïda đáp lời, đồng thời chìa cả hai tay về phía anh ta. Trong lúc anh ta đang hôn lên đôi tay ấy, cô đưa mắt nhìn tôi qua bờ vai hắn.

Tôi đứng trân trân tại chỗ, không biết nên cười, nên nói điều gì hay cứ im lặng. Bỗng nhiên qua cánh cửa mở thông ra lối đi, tôi thoáng thấy bóng lão đầy tớ Fyodor của nhà mình. Lão đang ra hiệu cho tôi. Theo phản xạ, tôi bước ra gặp lão.

– Mày muốn gì? – tôi hỏi.

– Bà chủ vừa sai người gọi cậu về – lão thì thầm. – Bà đang bực mình vì cậu mãi không mang câu trả lời về đấy.

– Ơ hay, tao ở đây lâu lắm rồi à?

– Hơn một tiếng đồng hồ rồi còn gì.

– Hơn một tiếng rồi cơ á! – tôi vô thức lặp lại, rồi quay trở lại phòng khách, bắt đầu cúi chào và lê gót giày.

– Cậu định đi đâu đấy? – cô tiểu thư hỏi, ngoái đầu nhìn tôi từ sau lưng viên sĩ quan kỵ mã.

– Tôi phải về nhà đây. Vậy tôi xin phép được nhắn lại – tôi nói, hướng về phía cụ bà, – rằng chiều nay ngài sẽ sang chỗ chúng tôi vào khoảng hai giờ chứ ạ.

– Cứ nhắn thế đi, thưa cậu ấm.

Công nương vội vã rút hộp đựng thuốc hít ra và hít một hơi kêu to đến mức làm tôi giật nảy mình. – Cứ nói thế nhé – bà lặp lại, chớp chớp đôi mắt hoen lệ và hắt xì hơi.

Tôi cúi đầu chào thêm lần nữa, quay người bước ra khỏi phòng mang theo cảm giác cứng đờ dọc sống lưng – thứ cảm giác mà một chàng trai rất trẻ thường trải qua khi biết có ai đó đang nhìn theo mình từ phía sau.

– Nhớ lại chơi với chúng tôi nữa nhé, M’sieu Voldemar – Zinaïda gọi với theo, đoạn cô lại bật cười.

– Sao lúc nào cô ấy cũng cười thế nhỉ? – tôi thầm nghĩ trên đường trở về nhà dưới sự hộ tống của Fyodor – kẻ từ nãy đến giờ chẳng nói câu nào, chỉ lững thững bước theo sau với vẻ mặt đầy bất mãn. Mẹ tôi mắng nhiếc tôi một trận và tự hỏi không hiểu tôi đã làm gì suốt ngần ấy thời gian ở nhà công nương. Tôi chẳng đáp lời mẹ nửa câu mà lủi thủi về phòng riêng của mình. Bỗng nhiên tôi cảm thấy buồn man mác… Tôi cố gắng hết sức để không bật khóc… Tôi đang ghen tị với gã sĩ quan kỵ mã kia.