Emil chạy tút ra đón Sanin—thằng bé đã ngóng anh hơn một tiếng đồng hồ—rồi hớt hải thì thầm vào tai anh rằng mẹ cậu không hề biết gì về vụ va chạm khó chịu hôm qua, rằng anh tuyệt đối không được hé răng nửa lời với bác, và rằng cậu lại chuẩn bị bị sai đến cửa tiệm của Klüber!… nhưng cậu sẽ không đời nào đến đó đâu, mà sẽ trốn biệt đi đâu mất! Chỉ trong chớp mắt tuôn ra một tràng thông tin ấy, cậu bỗng nhào vào vai Sanin, xốc xổng bồng bột ôm hôn anh, rồi ba chân bốn cẳng chạy vụt đi dọc con đường. Gemma đón Sanin ở cửa tiệm; cô định nói gì đó nhưng rồi lại thôi. Môi cô hơi run run, còn đôi mắt thì nheo lại và ngước sang hướng khác. Anh vội vã trấn an cô bằng lời đảm bảo rằng toàn bộ câu chuyện đã kết thúc … chỉ là một chuyện nhảm nhí không hơn.

— Hôm nay không có ai ghé thăm anh sao? — cô hỏi.

— Có một người đã đến gặp anh và chúng anh đã giải quyết ổn thỏa, và chúng anh … chúng anh đã đi đến một kết cục vô cùng tốt đẹp.

Gemma quay trở lại đằng sau quầy hàng.

— Cô ấy không tin mình! — anh thầm nghĩ … dẫu vậy, anh vẫn bước vào căn phòng bên trong và tìm thấy phu nhân Lenore ở đó.

Cơn đau nửa đầu của bà đã dứt, nhưng tâm trạng bà vẫn đang chùng xuống. Bà mỉm cười chào đón anh, nhưng đồng thời cũng cảnh báo trước rằng hôm nay ở cạnh bà sẽ rất chán ngắt, bởi bà không có tâm trạng để tiếp chuyện anh. Anh ngồi xuống bên cạnh bà, và nhận thấy mi mắt bà đỏ hoe và sưng húp.

— Có chuyện gì thế, thưa phu nhân Lenore? Chắc không phải bà vừa mới khóc đấy chứ?

— Ồ! — bà thì thầm, khẽ gật đầu về phía căn phòng nơi con gái bà đang ở. — Đừng nói về chuyện đó … lớn tiếng làm gì.

— Nhưng sao bà lại khóc?

— À, M’sieu Sanin, chính tôi cũng chẳng biết tại sao nữa!

— Có ai làm tổn thương tình cảm của bà à?

— Ôi không!… Tự dưng tôi thấy lòng dạ trống vắng lạ thường. Tôi nghĩ đến Giovanni Battista … đến thời tuổi trẻ của mình … Rồi tất cả những thứ ấy đã trôi qua nhanh làm sao. Tôi đã già rồi, bạn ạ, và dù thế nào đi nữa tôi cũng chẳng thể nào cam chịu nổi điều đó. Tôi cứ ngỡ mình vẫn y như ngày nào … thế mà tuổi già—nó ở đây rồi! nó ở ngay đây rồi! — Nước mắt trào ra khóe mi phu nhân Lenore. — Tôi biết là cậu đang nhìn tôi và thắc mắc…. Nhưng rồi cậu cũng sẽ già đi thôi, bạn ạ, và cậu sẽ nhận ra nó cay đắng đến nhường nào!

Sanin tìm cách an ủi bà, nhắc đến đám con cái của bà, những người mà tuổi trẻ của bà đang được sống lại trong đó, thậm chí anh còn định đùa cợt bà đôi chút khi lớn tiếng tuyên bố rằng bà đang cố tình vòi vĩnh những lời khen ngợi … nhưng bà nghiêm túc yêu cầu anh thôi ngay, và lần đầu tiên anh nhận ra rằng trước nỗi buồn như thế, trước sự chán chường của tuổi già, chẳng có sự an ủi hay thuốc chữa nào cả; người ta chỉ còn cách chờ đợi cho đến khi nó tự qua đi. Anh bèn đề xuất một ván bài tresette, và đó quả là ý kiến tuyệt vời nhất lúc bấy giờ. Bà đồng ý ngay lập tức và có vẻ phấn chấn hơn hẳn.

Sanin chơi bài với bà cho đến tận giờ ăn tối, và sau bữa tối, ngay cả Pantaleone cũng nhập cuộc. Chưa bao giờ chỏm tóc của lão lại sà xuống trán thấp đến thế, chưa bao giờ cằm của lão lại rụt sâu vào chiếc khăn cổ đến vậy! Mỗi cử động của lão đều đi kèm với một vẻ uy nghiêm tột độ khiến bất cứ ai nhìn vào cũng vô thức dấy lên suy nghĩ: “Gã đàn ông ấy đang giấu giếm bí mật gì mà quyết liệt đến thế nhỉ?” Nhưng segredezza! segredezza!

Suốt cả ngày hôm đó, lão tìm đủ mọi cách để bày tỏ sự kính trọng sâu sắc nhất đối với Sanin; lúc ngồi vào bàn ăn, khi đi ngang qua các quý bà, lão một cách đầy trang trọng và điềm đạm dọn các món ăn cho anh trước tiên; lúc đánh bài, lão cố tình nhường ván cho anh; lão bỗng dưng chẳng vì đầu đuôi gì mà cất lời tuyên bố rằng người Nga là những con người rộng lượng, dũng cảm và kiên quyết nhất trên thế gian!

— À, cái đồ nịnh bợ già đời này! — Sanin thầm nghĩ.

Và điều khiến anh ngạc nhiên không hẳn là tâm trạng bất chợt của Signora Roselli, mà chính là cách ứng xử của cô con gái đối với anh. Không phải là cô tránh mặt anh … trái lại, cô cứ ngồi cách anh một khoảng ngắn, lắng nghe những điều anh nói và nhìn ngắm anh; thế nhưng cô dứt khoát từ chối trò chuyện với anh, và hễ anh vừa cất lời bắt chuyện với cô là cô lại nhè nhẹ đứng dậy, bước ra ngoài một lúc. Rồi cô lại bước vào, và một lần nữa ngồi thụp xuống một xó xỉnh nào đó, cứ ngồi im phăng phắc không động đậy, ra điều trầm ngâm và bối rối … trên hết là vô cùng bối rối. Cuối cùng, chính phu nhân Lenore cũng nhận ra con gái mình có điểm khác lạ so với mọi ngày, và đã hỏi cô đến hai lần xem có chuyện gì vậy.

— Dạ không có gì ạ, — Gemma đáp; — mẹ biết là thỉnh thoảng con hay thế này mà.

— Đúng thế thật, — người mẹ hùa theo.

Cứ thế, toàn bộ ngày dài hôm ấy trôi qua, chẳng vui vẻ cũng chẳng buồn tẻ—chẳng hào hứng mà cũng chẳng ảm đạm. Giả như Gemma mà khác đi — Sanin … ai mà biết được nhỉ?… có lẽ đã chẳng thể cưỡng lại sự cám dỗ muốn thể hiện bản thân đôi chút — hoặc anh có lẽ đã đơn giản là gục ngã trước nỗi u sầu vì viễn cảnh phải chia lìa vĩnh viễn…. Nhưng ngặt một nỗi là anh chẳng tài nào có nổi dù chỉ một nhời chuyện trò với Gemma, nên anh đành phải ngậm ngùi tự giới hạn bản thân trong việc gảy những nốt nhạc trầm buồn trên cây đàn piano suốt một phần tư tiếng đồng hồ trước giờ uống cà phê buổi tối.

Emil về nhà muộn, và để tránh bị gặng hỏi về Herr Klüber, cậu liền chuồn thẳng một mạch. Đã đến lúc Sanin phải cáo lui.

Anh bắt đầu chào tạm biệt Gemma. Không hiểu sao anh lại nhớ đến cảnh chia tay giữa Lensky và Olga trong truyện *Eugene Onegin*. Anh siết chặt tay cô đầy ấm áp, và cố nhìn vào khuôn mặt cô, nhưng cô hơi quay mặt đi và rút ngón tay mình lại.