Khu rừng nhỏ nơi cuộc đấu súng sắp diễn ra chỉ cách Hanau chừng một tư dặm đường. Sanin và Pantaleone đến đó trước, đúng như lời lão già đã tiên đoán; họ ra lệnh cho đánh xe chờ ở bìa rừng rồi rẽ vào dưới tán lá rậm rạp, đan xen vào nhau. Họ phải chờ khoảng một tiếng đồng hồ.

Khoảng thời gian chờ đợi ấy dường như chẳng mấy khó chịu đối với Sanin; chàng thong thả đi qua đi lại trên lối mòn, lắng nghe tiếng chim hót, ngắm nhìn những con chuồn chuồn bay lượn, và giống như đa phần người Nga trong những hoàn cảnh tương tự, chàng cố gắng chẳng nghĩ ngợi gì. Chỉ có một lần chàng chìm vào trầm tư khi bắt gặp một cây đoạn non bị quật ngã, nhiều khả năng là do cơn giông tố từ đêm hôm trước. Cái cây rõ ràng đang chết dần… toàn bộ lá trên cành đã héo khô. “Chuyện này là sao? Là điềm báo chăng?” ý nghĩ ấy lóe lên trong đầu chàng; nhưng chàng liền huýt sáo vang, nhảy qua chính thân cây ấy rồi lại tiếp tục sải bước trên đường mòn. Về phần Pantaleone, lão cứ lầm bầm chửi rủa người Đức, thở dài rên rỉ, hết xoa lưng lại đến xoa đầu gối. Lão thậm chí còn ngáp vì căng thẳng, khiến cái khuôn mặt nhỏ thó, nhăn nheo của lão trông vô cùng buồn cười. Sanin suýt phì cười khi nhìn thấy lão.

Cuối cùng, họ cũng nghe thấy tiếng bánh xe lăn lạo xạo trên con đường đất mềm.

“Họ đến rồi kìa!” Pantaleone lên tiếng, đoạn đứng thẳng người lên và cảnh giác, không quên kèm theo một cái rùng mình vì thần kinh căng thẳng chốc lát—tuy nhiên lão vội vàng che đậy bằng một tiếng “B-r-r!” cùng lời nhận xét rằng buổi sáng tiết trời khá se lạnh. Sương mù nặng hạt phủ đẫm thảm cỏ và những tán lá, nhưng cái oi bức của mùa hè vẫn luồn lách được vào tận trong rừng.

Cả hai vị sĩ quan nhanh chóng xuất hiện dưới những vòm cây rợp bóng; đi cùng họ là một người đàn ông thấp đậm, mang gương mặt dửng dưng đến mức gần như buồn ngủ—đó là vị bác sĩ quân y. Tay ông cầm một chiếc bình đất nung đựng nước để sẵn sàng cho mọi tình huống bất ngờ; một chiếc túi xách đựng dụng cụ phẫu thuật và băng gạc vắt trên vai trái. Rõ ràng ông đã quá quen thuộc với những chuyến đi như thế này; chúng là một trong những nguồn thu nhập của ông; mỗi trận đấu súng mang lại cho ông tám đồng tiền vàng—mỗi bên đối thủ trả bốn đồng. Hách-sơ (Herr) von Richter mang theo một hộp đựng súng lục, còn Hách-sơ von Dönhof—có lẽ vì cho rằng thế mới là mốt—đang đong đưa một cây gậy nhỏ trên tay.

“Pantaleone!” Sanin thì thầm với ông già; “nếu… lỡ tôi bị giết—điều gì cũng có thể xảy ra đấy—hãy lấy trong túi áo bên của tôi một mảnh giấy—có một bông hoa được bọc trong đó—và trao mảnh giấy ấy cho Signorina Gemma. Ông nghe rõ chưa? Ông hứa đi?”

Ông già tiu nghỉu nhìn chàng, rồi gật đầu xác nhận…. Nhưng nào ai biết chắc được lão có hiểu Sanin vừa nhờ mình điều gì hay không.

Hai đấu thủ và những người làm chứng trao nhau những cái cúi chào theo đúng lễ nghi; riêng vị bác sĩ thì chẳng nhúc nhích dù chỉ là một sợi lông mi; ông ngồi ngáp trên thảm cỏ, như muốn nói rằng: “Tôi có mặt ở đây không phải để bày tỏ sự lịch thiệp hiệp sĩ đâu.” Hách-sơ von Richter đề nghị Hách-sơ “Tshibadola” chọn địa điểm; Hách-sơ “Tshibadola” đáp lại bằng chiếc lưỡi cử động khó nhọc—cái “bức tường” trong lòng lão lại vừa sụp đổ hoàn toàn. “Anh cứ tiến hành đi, thưa ngài; tôi sẽ quan sát….”

Và Hách-sơ von Richter bắt đầu hành sự. Ông chọn ngay một khoảng đất trống rất đẹp trong rừng, nơi mọc đầy hoa; ông bước đo khoảng cách, rồi đánh dấu hai điểm tận cùng bằng nhữngh khúc cây do chính tay ông chặt và vót nhọn. Ông lấy súng lục ra khỏi hộp, ngồi xổm xuống rồi nhồi đạn vào nòng; tóm lại, ông loay hoay xoay sở và gắng sức hết mình, liên tục lấy khăn tay trắng lau tấm trán đẫm mồ hôi. Pantaleone, người đi theo sát ông, trông chẳng khác nào một kẻ đang bị đông cứng. Trong suốt quá trình chuẩn bị ấy, hai nhân vật chính đứng cách đó một quãng, trông giống hệt hai đứa học trò vừa bị phạt và đang tỏ thái độ hậm hực với thầy giáo.

Thời khắc quyết định đã đến…. “Mỗi người cầm lấy khẩu súng của mình….”

Nhưng đúng lúc này, Hách-sơ von Richter nhắc nhở Pantaleone rằng với tư cách là người làm chứng lớn tuổi nhất, theo quy định của phép đấu súng, ông có bổn phận phải đưa ra lời khuyên nhủ cuối cùng và kêu gọi hai bên giảng hòa trước khi thốt lên tiếng hô định mệnh “một! hai! ba!”; rằng mặc dù lời khuyên nhủ này chẳng mang lại bất kỳ hiệu quả nào và theo quy luật chỉ là một thủ tục sáo rỗng, thế nhưng bằng việc thực hiện thủ tục này, Hách-sơ Cippatola sẽ rũ bỏ được một phần trách nhiệm; rằng nói cho đúng ra, một lời can ngăn như vậy vốn là nhiệm vụ trực tiếp của cái gọi là “nhân chứng vô tư” (unpartheiischer Zeuge), nhưng ngặt nỗi họ lại không có ai như thế ở đây, nên ông, Hách-sơ von Richter, sẵn sàng nhường đặc quyền này cho người đồng nghiệp đáng kính của mình. Pantaleone, người từ nãy đến giờ đã kịp nép kỹ sau một lùm cây để hoàn toàn không phải nhìn thấy tên sĩ quan hỗn láo kia, thoạt đầu chẳng nghe ra bất cứ câu nào trong bài phát biểu của Hách-sơ von Richter, nhất là khi nó được phát ra qua giọng mũi, thế nhưng đột nhiên lão giật mình, bước vội lên phía trước, ngực nấc nghẹn ngào rồi cất giọng khàn đặc gào lên bằng thứ ngôn ngữ pha tạp của mình: “A la la la… Che bestialita! Deux zeun ommes comme ça que si battono—perchè? Che diavolo? Andata a casa!”

“Tôi không đồng ý hòa giải đâu,” Sanin vội vã đan xen vào.

“Và tôi cũng vậy,” đối thủ của chàng lặp lại ngay sau đó.

“Vậy thì hãy hô một, hai, ba đi!” von Richter cất lời, hướng về phía Pantaleone đang luống cuống. Lão ta liền chui tút ngay ra sau lùm cây, và từ đó, với tư thế co ro cúm núm, mắt nhắm nghiêng và đầu quay đi, lão hét lên hết bình sinh: “Una… due… tre!”

Phát súng đầu tiên là của Sanin, và chàng đã bắn trượt. Viên đạn của chàng bay xẹt qua, găm vào một thân cây. Nam tước von Dönhof bắn ngay sau đó—cố tình bắn lệch sang một bên, lên tận không trung.

Một sự im lặng gượng gạo bao trùm…. Chẳng ai nhúc nhích. Pantaleone khẽ rên lên một tiếng nhỏ.

“Anh có muốn tiếp tục nữa không?” Dönhof lên tiếng.

“Sao anh lại bắn lên trời?” Sanin hỏi vặn lại.

“Chuyện đó không dính dáng gì đến anh.”

“Lần thứ hai anh cũng sẽ bắn lên trời chứ?” Sanin hỏi tiếp.

“Có thể chứ: tôi không biết.”

“Xin lỗi, xin lỗi các ngài…” von Richter xen vào; “những người đấu súng không có quyền trò chuyện với nhau. Làm thế là phạm quy.”

“Tôi xin từ bỏ phát súng của mình,” Sanin nói rồi vứt khẩu súng xuống đất.

“Và tôi cũng chẳng có ý định tiếp tục trận đấu súng này nữa,” Dönhof kêu lên, đoạn cũng vứt phắt khẩu súng xuống đất. “Hơn thế nữa, tôi sẵn sàng thừa nhận rằng mình đã sai—vào hôm kia.”

Cậu ta ngượng ngùng bước tới, ngập ngừng chìa tay ra. Sanin nhanh chóng tiến lại bắt lấy tay cậu. Cả hai chàng trai trẻ nhìn nhau mỉm cười, và gương mặt cả hai đều đỏ bừng lên.

“Bravi! bravi!” Pantaleone đột nhiên gào lên như phát cuồng, vừa vỗ tay vừa lao ra từ sau lùm cây nhanh như một cơn lốc; trong khi đó, vị bác sĩ nãy giờ vẫn ngồi một bên trên khúc cây đốn hạ liền đứng dậy, đổ sạch nước trong bình đi rồi chậm rãi lê bước rời khỏi khu rừng với dáng điệu uể oải, lắc lư.

“Danh dự đã được bảo toàn, và cuộc đấu súng kết thúc!” von Richter thông báo.

“Fuori!” Pantaleone lại một lần nữa cất giọng oang oang theo thói quen cũ.

Khi đã chào từ biệt hai vị sĩ quan và bước lên xe ngựa, quả thực Sanin cảm nhận toàn thân mình, nếu không phải là một cảm giác khoan khoái, thì ít ra cũng là sự nhẹ nhõm trong tâm hồn, tựa như khi vừa trải qua một ca phẫu thuật; thế nhưng sâu thẳm trong chàng vẫn còn một nỗi niềm khác đang trỗi dậy, một cảm giác tựa như sự hổ thẹn…. Trận đấu súng mà chàng vừa đóng vai chính trong đó bỗng hiện lên như một điều gì giả tạo, một thứ nghi thức được đạo diễn sẵn, một màn kịch hề rẻ tiền thường thấy của đám sĩ quan và sinh viên. Chàng sực nhớ đến vị bác sĩ dửng dưng, nhớ lại cách ông ta nhếch mép cười—chính xác là nhăn mũi lại—khi trông thấy chàng bước ra khỏi khu rừng gần như đi sát cánh bên Nam tước Dönhof. Và lát sau nữa, khi Pantaleone trả cho ông ta bốn đồng tiền vàng thù lao… Chà! Mọi chuyện mới khó coi làm sao!

Phải, Sanin cảm thấy lòng trắc ẩn cắn rứt và đôi chút ngượng ngùng… dẫu rằng ở chiều ngược lại, chàng còn biết phải làm sao đây? Chẳng lẽ lại để mặc sự hỗn láo của tên sĩ quan trẻ tuổi trôi qua mà không hề quở trách? Chẳng lẽ lại cư xử hèn nhát giống như Hách-sơ Klüber? Chàng đã đứng lên vì Gemma, đã bênh vực nàng… điều đó là sự thật; thế nhưng trong tim chàng vẫn âm ỉ một nỗi bứt rứt, một sự cắn rứt lương tâm, thậm chí là cả sự hổ thẹn.

Nào có như Pantaleone—lão ta đang chìm đắm trong vinh quang! Một cảm giác kiêu hãnh bất chợt ngập tràn trong tâm trí lão. Một vị tướng chiến thắng trở về từ chiến trường vừa lập công chắc cũng chẳng thể đảo mắt nhìn quanh với vẻ tự mãn hơn thế. Thái độ của Sanin trong suốt cuộc đấu súng khiến lão vô cùng phấn khích. Lão tung hô chàng là anh hùng, chẳng màng nghe những lời can gián hay thậm chí là van nài của chàng. Lão ví chàng với một bức tượng cẩm thạch hoặc đồng thanh, giống hệt pho tượng viên chỉ huy trong vở Don Juan! Còn về phần mình, lão thừa nhận bản thân đã có chút dao động trong tâm trí, “nhưng ngặt nỗi tôi là một nghệ sĩ,” lão phân bua; “tôi sở hữu một tâm hồn nhạy cảm tinh tế, trong khi ngài lại là đứa con của băng giá và đá hoa cương.”

Sanin thực sự thấy cạn lời, chẳng biết làm cách nào để trấn tĩnh người nghệ sĩ đang cao hứng tột độ ấy.

Gần đúng chỗ cái khúc đường mà hai tiếng đồng hồ trước họ từng gặp Emil, cậu nhóc lại lần nữa lao vụt ra từ sau một gốc cây, miệng hò reo sung sướng, tay vẫy vẫy chiếc mũ rồi nhảy cẫng lên không trung. Cậu lao thẳng về phía chiếc xe ngựa, suýt thì ngã chúi vào bánh xe, và chẳng buồn đợi xe dừng hẳn, cậu trèo phắt qua thành xe rồi ôm chầm lấy Sanin.

“Anh còn sống, anh không bị thương!” cậu cứ lặp đi lặp lại mãi câu nói ấy. “Xin anh hãy tha thứ cho em, em đã không tuân lời anh, em không chịu quay về Frankfort… Em không thể! Em đã chờ anh ở đây… Nói cho em nghe đi, mọi chuyện thế nào rồi? Anh… đã giết hắn chứ?”

Sanin phải chật vật lắm mới trấn an được Emil và bắt cậu ngồi xuống.

Với một tràng dài những lời lẽ hào hứng cùng niềm hân hoan lộ rõ, Pantaleone tuôn ra cho cậu nghe toàn bộ chi tiết về trận đấu súng, và đương nhiên lão không quên nhắc lại hình ảnh bức tượng đồng cùng pho tượng viên chỉ huy thêm một lần nữa. Lão thậm chí còn đứng phắt dậy, dạng rộng hai chân để giữ thăng bằng, khoanh tay trước ngực rồi ngước mắt nhìn khinh khỉnh qua vai để minh họa sống động hình ảnh viên chỉ huy—chính là Sanin! Emil vừa nghe vừa tỏ vẻ kính nể tột độ, chốc chốc lại thốt lên những lời cảm thán, hoặc chồm người dậy thật nhanh để ôm hôn người bạn anh hùng của mình.

Những vòng bánh xe ngựa lạo xạo trên các con đường lát đá của Frankfort, rồi cuối cùng cũng dừng lại trước khách sạn nơi Sanin đang trọ.

Được hai người bạn đồng hành hộ tống, chàng vừa bước lên cầu thang thì bất thừng từ trong hành lang tối tăm, một người phụ nữ vội vã bước ra; gương mặt nàng bị che khuất bởi lớp khăn voan, nàng đứng sững lại đối diện với Sanin, chần chừ giây lát, khẽ thở dài thườn thượt rồi cắm cổ chạy vụt ra phố và biến mất trong sự ngỡ ngàng tột độ của người phục vụ phòng—người vừa thanh minh rằng “vị phu nhân ấy đã đứng đợi sự trở về của người ngoại quốc suốt hơn một tiếng đồng hồ rồi.” Dù sự xuất hiện chỉ diễn ra trong chớp mắt, Sanin vẫn nhận ra Gemma. Chàng nhận ra đôi mắt nàng ẩn sau lớp lụa dày của chiếc khăn voan màu nâu.

“Vậy ra Fräulein Gemma đã biết chuyện rồi sao?”… chàng chậm rãi cất lời bằng tiếng Đức với giọng điệu khó chịu, hướng về phía Emil và Pantaleone đang lẽo đẽo bám sát gót.

Emil đỏ bừng mặt và tỏ ra luống cuống.

“Em buộc phải kể hết cho chị ấy nghe,” cậu ấp úng; “chị ấy đã đoán ra, và em chẳng thể làm khác được… Nhưng giờ thì chuyện đó không còn quan trọng nữa,” cậu vội vã nói thêm với vẻ hào hứng, “mọi chuyện đã kết thúc quá ư tốt đẹp, và chị ấy đã được tận mắt thấy anh khỏe mạnh, hoàn toàn vô sự!”

Sanin quay mặt đi.

“Cả hai cậu mới lắm mồm làm sao!” chàng càu nhàu với giọng bực bội, đoạn bước vào phòng rồi thả người ngồi xuống ghế.

“Xin anh đừng giận mà,” Emil nài nỉ.

“Được rồi, tôi không giận đâu”—(thực ra Sanin chẳng giận dỗi gì cho cam—và suy cho cùng, chính chàng cũng khó lòng mong muốn Gemma mãi chẳng hay biết gì về vụ việc). “Thôi được rồi… ôm ấp thế là đủ rồi đấy. Hai cậu biến đi cho tôi nhờ. Tôi muốn ở một mình. Tôi sắp đi ngủ đây. Tôi mệt lắm rồi.”

“Một ý kiến tuyệt vời!” Pantaleone la lên. “Ngài cần phải nghỉ ngơi! Ngài hoàn toàn xứng đáng với điều đó, thưa ngài quý tộc đáng kính! Đi thôi Emilio! Đi nhón chân lên! Nhón chân nào! Suỵt—suỵt—suỵt!”

Lúc bảo rằng mình muốn đi ngủ, Sanin đơn giản chỉ là muốn tống khứ hai vị khách phiền phức ấy đi; thế nhưng khi ở lại một mình, chàng thực sự cảm thấy toàn thân mỏi nhừ; suốt đêm hôm trước chàng gần như chớp mắt nổi một tí nào, và vừa ngả lưng xuống giường, chàng liền chìm sâu vào giấc ngủ say ngay lập tức.