Hôm sau, tôi chỉ thoáng thấy Zinaïda một chốc: nàng đang đi đâu đó với mụ công chúa già trên một chiếc xe ngựa thuê. Nhưng tôi lại gặp Lushin — người mà ngài, dẫu vậy, hầu như chẳng thèm chào hỏi tôi — và Malevsky. Viên bá tước trẻ tuổi cười tủm tỉm, niềm nở bắt chuyện với tôi. Trong số những kẻ hay lui tới ngôi nhà nhỏ, chỉ có hắn là chen chân được vào tư gia chúng tôi và chiếm được thiện cảm của mẹ tôi. Cha tôi không ưa hắn và đối xử với hắn bằng một sự nhã nhặn gần như mang ý khinh miệt.

— À, chào cậu tiểu đồng, — Malevsky bắt đầu, — rất vui được gặp cậu. Nữ hoàng xinh đẹp của cậu đang làm gì thế?

Khuôn mặt tuấn tú, phơi phới sức trẻ của hắn lúc ấy thật đáng ghét làm sao, và hắn nhìn tôi với một vẻ coi thường, thích thú đến mức tôi chẳng buồn đáp lời.

— Cậu vẫn giận đấy à? — hắn nói tiếp. — Có lý do gì đâu cơ chứ. Đâu phải tôi gọi cậu là tiểu đồng, mà dẫu sao thì tiểu đồng vốn dĩ vẫn cận kề bên các nữ hoàng cơ mà. Nhưng xin phép cho tôi được nhắc nhở là cậu làm nhiệm vụ tồi lắm đấy nhé.

— Thế nào là tồi?

— Tiểu đồng thì phải luôn quấn quýt bên các bà chủ của mình; tiểu đồng phải biết rõ mọi việc họ làm, phải, thực ra là phải canh chừng họ, — hắn nói thêm, hạ thấp giọng, — suốt ngày lẫn đêm.

— Ý anh là gì?

— Ý tôi là gì ư? Tôi nghĩ mình diễn đạt khá rõ rồi đấy. Ngày lẫn đêm. Ban ngày thì không quan trọng lắm; trời sáng, lại có nhiều người qua lại; nhưng ban đêm cơ, lúc đó mới phải đề phòng tai họa. Tôi khuyên cậu chớ có ngủ gật vào ban đêm mà hãy canh chừng, dốc toàn lực ra mà canh chừng. Cậu có nhớ, ở khu vườn ban đêm, cạnh đài phun nước ấy — chỗ đó mới là nơi cần phải cảnh giác. Cậu sẽ phải cảm ơn tôi đấy.

Malevsky cười phá lên rồi quay lưng bỏ đi. Rất có thể hắn chẳng coi trọng mấy lời mình vừa nói với tôi; hắn vốn nổi tiếng hay úp mở, trêu chọc và có tài bịp bợm người khác trong các buổi hóa trang — thói quen ấy càng được tô đậm thêm bởi bản chất giả dối đã ngấm vào tận xương tủy, đến mức gần như vô thức... Hắn chỉ muốn chọc tức tôi thôi; nhưng từng lời hắn thốt ra lại là thứ độc dược lan khắp huyết quản tôi. Máu dồn cả lên óc. „À! hóa ra là thế!“ tôi tự nhủ; „được lắm! Thảo nào mà mình cứ cảm thấy có cái gì đó thôi thúc bước vào vườn! Chuyện này không thể cứ thế này mãi được!“ tôi lớn tiếng kêu lên, đấm ngực thình thình, dẫu cho cái điều “không thể thế được” ấy chính xác là gì thì tôi cũng chẳng tài nào nói rõ nổi. „Dù là tự Malevsky mò vào vườn đi nữa“ — tôi nghĩ (có lẽ hắn khoác lác thôi; hắn đủ điều trơ trẽn để làm thế) — „hay là một kẻ nào khác (hàng rào vườn nhà chúng tôi rất thấp, leo qua dễ như trở bàn tay), bất cứ kẻ nào rơi vào tay ta, kẻ đó sẽ phải gánh lấy hậu quả! Ta khuyên không ai nên thử đối đầu với ta! Ta sẽ chứng minh cho cả thế giới thấy, và cho cả ả — kẻ phản bội ấy (tôi thực sự đã dùng từ „kẻ phản bội“) — thấy rằng ta biết cách trả thù!“

Tôi quay về phòng mình, lấy từ trong ngăn bàn ra một con dao găm Anh mới mua gần đây, sờ lên lưỡi sắc lẹm của nó, cau mày với vẻ quyết tâm lạnh lùng và tập trung cao độ, rồi nhét nó vào túi như thể chuyện làm những việc như thế này đối với tôi là điều quá đỗi bình thường và chẳng phải lần đầu tiên. Trái tim tôi phập phồng giận dữ, nặng trĩu như một khối đá. Suốt cả ngày hôm ấy, trán tôi lúc nào cũng đăm đăm gíu lại, đôi môi mím chặt, cứ đi tới đi lui mãi, tay trong túi nắm chặt lấy con dao hãy còn ấm hơi tay, tự chuẩn bị trước tâm lý cho một biến cố khủng khiếp nào đó. Những cảm giác mới lạ, chưa từng biết tới ấy cuốn hút tôi đến mức khiến tôi suýt quên bẵng cả Zinaïda. Trong đầu tôi cứ vang lên hình bóng Aleko, chàng thanh niên du mục — „Ngươi đi đâu đấy, hỡi chàng trai tuấn tú? Hãy nằm lại đây,“ rồi tiếp đó là — „khắp người ngươi đẫm máu... Ôi, ngươi đã làm gì thế?... Chẳng gì cả!“ Với một nụ cười tàn nhẫn làm sao, tôi cứ lặp đi lặp lại tiếng „Chẳng gì cả!“ ấy. Cha tôi không có nhà; nhưng mẹ tôi — người từ dạo ấy vẫn luôn chìm trong trạng thái bực bội câm lặng — đã nhận ra vẻ mặt u ám, anh hùng ca của tôi, bèn nói vào lúc ăn tối: „Sao mà cậu cứ ủ rũ như con chuột chũi rúc trong hũ gạo thế?“ Tôi chỉ mỉm cười vẻ bề trên để đáp lại, và nghĩ thầm: „Giá mà họ biết được nhỉ!“ Chuông điểm mười một giờ; tôi về phòng nhưng không cởi quần áo; tôi chờ đến nửa đêm; cuối cùng chuông cũng điểm. „Thời khắc đã đến!“ tôi nghiến răng lẩm bẩm; rồi cài khuy áo kín tận cổ, thậm chí còn xắn cả tay áo lên, tôi bước ra vườn.

Tôi đã nhắm sẵn một vị trí để mai phục. Ở tận cuối khu vườn, đoạn hàng rào ngăn cách cơ ngơi nhà chúng tôi với nhà Zasyekin tiếp giáp với bức tường chung, có một cây thông mọc đơn độc. Đứng dưới những cành lá rậm rạp, thấp lè tè của nó, tôi có thể quan sát khá rõ mọi thứ diễn ra chung quanh, trong giới hạn mà bóng đêm cho phép. Ngay gần đó là một lối mòn ngoằn ngoèo mà từ trước đến nay tôi vẫn thấy có gì đó rất bí ẩn; nó uốn khúc như con rắn dọc theo hàng rào — nơi tại điểm ấy vẫn còn hằn lại dấu vết từng bị ai đó leo qua — và dẫn đến một chiếc chòi tròn kết bằng nhữnghóm cây keo rậm rạp. Tôi tiến về phía cây thông, tựa lưng vào thân nó và bắt đầu canh gác.

Đêm tĩnh lặng chẳng khác gì đêm hôm trước, nhưng bầu trời ít mây hơn, và bóng dáng của những bụi cây, thậm chí cả những khóm hoa cao, cũng có thể nhìn thấy rõ ràng hơn. Những phút đầu chờ đợi thật ngột ngạt, suýt chút nữa là khủng khiếp. Tôi đã chuẩn bị tinh thần cho mọi tình huống. Tôi chỉ còn băn khoăn cách hành xử ra sao; nên quát lên: „Mày đi đâu đấy? Đứng lại! Hiện hình ra — không thì chết!“ hay là cứ thế lao vào đâm... Mọi âm thanh, mọi tiếng thì thầm hay tiếng sột soạt đều khiến tôi thấy có điềm báo và kỳ lạ... Tôi thủ thế... Tôi rướn người về phía trước... Thế nhưng nửa tiếng trôi qua, rồi một tiếng trôi qua; dòng máu trong người tôi đã dịu lại, lạnh đi; ý thức cho rằng mình đang làm tất cả những chuyện này vô công rỗi việc, rằng trông mình thậm chí hơi ngớ ngẩn, rằng Malevsky đã đùa cợt mình, bắt đầu len lỏi vào tâm trí tôi. Tôi rời khỏi chỗ ẩn nấp và đi vòng quanh khu vườn. Cứ như thể để chế nhạo tôi, chẳng có lấy một âm thanh nhỏ nhoi nào lọt vào tai; mọi thứ đều chìm trong tĩnh mịch. Ngay cả con chó nhà tôi cũng đang ngủ say, cuộn tròn lại như một nhúm lông ngay trước cổng. Tôi trèo lên đống đổ nát của nhà kính, phóng tầm mắt nhìn khoảng không gian rộng mở phía xa trước mặt, hồi tưởng lại cuộc gặp gỡ với Zinaïda, rồi chìm đắm vào mộng mị...

Tôi giật mình thon thót... Hình như tôi nghe thấy tiếng cửa mở cọt kẹt, rồi tiếp đó là tiếng cành cây khô gãy khẽ khàng. Chỉ với hai bước nhảy, tôi từ đống đổ nát nhảyót xuống, đứng khựng lại, chết sững. Những bước chân dồn dập, nhẹ nhàng nhưng đầy dè dặt vang lên rõ mồn một trong khu vườn. Chúng đang tiến lại gần tôi. „Hắn đây rồi... Cuối cùng thì hắn cũng tới rồi!“ ý nghĩ đó lóe lên trong tim tôi. Với một cái giật co thắt, tôi rút con dao ra khỏi túi; với một cái giật co thắt, tôi mở toang nó ra. Những vệt sáng đỏ rực đang cuồn cuộn trước mắt; tóc gáy tôi dựng cả lên vì sợ hãi và căm giận... Tiếng bước chân đang tiến thẳng về phía tôi; tôi khom người xuống — tôi rướn cổ về phía trước để đón lõng... Một người đàn ông hiện ra... Trời đất ơi! Chính là cha tôi! Tôi nhận ra ngay lập tức, dẫu cho ông trùm kín mít trong một chiếc áo choàng màu tối và vành mũ sụp xuống tận mặt. Ông bước đi trên đầu mũi chân. Ông không hề nhận ra tôi, dẫu chẳng có vật gì che khuất; nhưng tôi co ro và thu mình lại đến mức tôi nghĩ trông mình chẳng khác nào sát mặt đất. Tên Othello ghen tuông, hừng hực khí thế giết chóc bỗng chốc hóa thành một cậu học sinh... Tôi vô cùng bàng hoàng trước sự xuất hiện bất ngờ của cha nên phút đầu tiên đã chẳng kịp nhận thức xem ông từ đâu tới hay biến mất theo hướng nào. Tôi chỉ đứng thẳng người lên, tự hỏi: „Tại sao giờ này ban đêm mà cha lại đi dạo trong vườn nhỉ?“ khi mọi thứ đã chìm vào tĩnh lặng trở lại. Trong cơn hoảng loạn, tôi đã đánh rơi con dao xuống thảm cỏ, nhưng tôi chẳng buồn mảy may tìm kiếm nó nữa; tôi vô cùng hổ thẹn với chính mình. Cơn say máu trong tôi sực tỉnh hoàn hảo ngay tức khắc. Dẫu vậy, trên đường trở về nhà, tôi vẫn rẽ qua chỗ chiếc ghế ngồi dưới gốc cây cơm cháy của mình và ngước nhìn lên cửa sổ phòng Zinaïda. Những ô kính nhỏ hơi lồi của khung cửa sổ ánh lên một màu xanh mờ ảo dưới thứ ánh sáng yếu ớt hắt ra từ bầu trời đêm. Bỗng nhiên — màu sắc của chúng bắt đầu thay đổi... Phía sau lớp kính ấy — tôi nhìn thấy điều đó, nhìn thấy rành rành — một tấm rèm trắng từ từ và thận trọng được kéo xuống, kéo sập xuống tận bệ cửa sổ, rồi cứ thế nằm im.

— Để làm gì thế nhỉ? — tôi lớn tiếng thốt lên gần như vô thức khi đã đặt chân trở lại căn phòng của mình. — Là giấc mơ, là sự ngẫu nhiên, hay là... những phỏng đoán đột ngột tràn ngập trong đầu tôi quá mới mẻ và kỳ lạ đến mức tôi không dám nghĩ tiếp nữa.