Hôm sau, mẹ tôi tuyên bố ý định trở về thành phố. Sáng hôm ấy, bố tôi đã vào phòng ngủ của bà và ở lại đó một mình với bà khá lâu. Không ai nghe được ông đã nói gì với mẹ; nhưng mẹ tôi không khóc nữa, bà đã lấy lại bình tĩnh, đòi ăn, tuy nhiên không ra mặt và cũng không thay đổi kế hoạch của mình. Tôi nhớ mình đã lang thang suốt cả ngày, nhưng không bước vào khu vườn, không một lần liếc nhìn ngôi nhà nhỏ, và đến tối, tôi được chứng kiến một chuyện kinh ngạc: bố tôi xách tay Bá tước Malevsky đi qua phòng ăn vào sảnh lớn, rồi trước mặt một tên đầy tớ, lạnh lùng bảo hắn: “Mấy hôm trước, ngài bá tước đây đã bị tống cổ khỏi nhà chúng tôi; và giờ thì tôi không muốn đôi co giải thích gì với ngài nữa, nhưng tôi có bổn phận phải thông báo với ngài rằng nếu ngài còn bén mảng đến đây lần nữa, tôi sẽ ném ngài qua cửa sổ. Tôi không thích nét chữ của ngài.” Viên bá tước cúi đầu, cắn môi, lùi lại rồi biến mất.

Công tác chuẩn bị chuyển về thành phố, đến phố Arbaty – nơi chúng tôi có một căn nhà – bắt đầu được tiến hành. Bản thân bố tôi có lẽ cũng chẳng thiết tha gì ở lại điền trang nữa; nhưng rõ ràng ông đã thuyết phục được mẹ tôi không làm ầm ĩ thành điều tai tiếng công khai. Mọi việc diễn ra lặng lẽ, không vội vã; mẹ tôi thậm chí còn gửi lời thăm hỏi bà công tước già, bày tỏ sự tiếc nuối vì bệnh trạng ngăn cản bà không thể đến gặp lại cụ trước khi lên đường. Tôi lang thang như kẻ mất hồn, chỉ mong mỏi một điều duy nhất là mọi chuyện mau chóng kết thúc. Có một ý nghĩ cứ bám chặt lấy đầu tôi: làm sao mà cô ấy, một thiếu nữ, lại còn là một nàng công tước nữa chứ, sau tất cả, lại có thể hạ mình làm đến bước đường ấy, khi biết rõ bố tôi là một người đã có gia đình, trong khi cô ấy hoàn toàn có cơ hội kết hôn, chẳng hạn như với Byelovzorov? Cô ấy hy vọng điều gì? Sao mà cô ấy không sợ hủy hoại cả tương lai của mình? Phải, tôi nghĩ, đây mới là tình yêu, đây là niềm đam mê, đây là sự hiến dâng… và những lời của Lushin bỗng vang lên trong đầu tôi: hy sinh vì một số người là điều ngọt ngào. Tình cờ tôi thoáng thấy một bóng trắng ở một trong những ô cửa sổ của ngôi nhà nhỏ… “Liệu có phải khuôn mặt của Zinaïda không?” tôi nghĩ… vâng, đúng là khuôn mặt ấy rồi. Tôi không thể kìm chế được nữa. Tôi không thể rời đi mà không nói lời chào tạm biệt cuối cùng với nàng. Tôi chớp lấy thời cơ, bước vào ngôi nhà nhỏ.

Ở phòng khách, bà công tước già đón tôi với vẻ vồn vã lôi thôi và bất cẩn quen thuộc.

“Thế nào hở anh bạn trẻ, sao người nhà anh lại vội vã dọn đi thế?” – bà vừa nói vừa hít một nhúm thuốc lá vào mũi. Tôi nhìn bà, và một gánh nặng như được trút bỏ khỏi lồng ngực tôi. Từ “khoản vay” do Philip thốt lên trước đó đã hành hạ tôi suốt. Bà chẳng mảy may nghi ngờ gì… ít nhất là tôi nghĩ thế lúc bấy giờ. Zinaïda từ phòng bên bước ra, sắc mặt nhợt nhạt, mặc chiếc áo đen, mái tóc buông xõa; nàng nắm lấy tay tôi không nói một lời, rồi kéo tôi đi theo.

“Em nghe thấy tiếng anh,” nàng mở lời, “nên ra ngay. Anh muốn rời xa chúng em dễ dàng thế sao, đồ ngốc?”

“Tôi đến để chào từ biệt cô, thưa công tước tiểu thư,” tôi đáp, “có lẽ là vĩnh viễn. Chắc cô đã nghe tin, chúng tôi sắp đi rồi.”

Zinaïda đăm đăm nhìn tôi.

“Vâng, em nghe rồi. Cảm ơn vì anh đã đến. Em cứ ngỡ mình sẽ không còn được gặp lại anh nữa. Đừng giữ lòng oán hận em nhé. Có lúc em đã hành hạ anh, nhưng dẫu sao em không phải là người như anh vẫn tưởng.” Nàng quay đi, tựa người vào cửa sổ.

“Thật đấy, em không phải thế đâu. Em biết anh có ấn tượng xấu về em mà.”

“Tôi ư?”

“Vâng, chính là anh… anh đấy.”

“Tôi ư?” Tôi lặp lại với giọng đầy đau khổ, và trái tim tôi lại đập rộn lên như thuở nào dưới sức mạnh của sự quyến rũ choáng ngợp, khôn tả từ nàng. “Tôi ư? Xin hãy tin tôi, Zinaïda Alexandrovna, dù cô có làm gì đi nữa, dù cô có hành hạ tôi thế nào chăng nữa, tôi vẫn sẽ yêu và tôn thờ cô cho đến tận cùng ngày tháng.”

Nàng quay phắt lại phía tôi, dang rộng hai tay ôm lấy đầu tôi, rồi dành cho tôi một nụ hôn nồng cháy, tha thiết. Chúa mới biết nụ hôn từ biệt dài lâu ấy đang tìm kiếm ai, nhưng tôi thì ngấu nghiến tận hưởng vị ngọt ngào của nó. Tôi biết rằng điều đó sẽ chẳng bao giờ lặp lại nữa. “Tạm biệt, tạm biệt,” tôi cứ lặp đi lặp lại…

Nàng vùng ra rồi bước đi. Và tôi cũng ra về. Tôi không thể diễn tả nổi tâm trạng của mình lúc bước đi bấy giờ. Tôi không mong thứ cảm xúc ấy lặp lại thêm lần nào nữa; nhưng tôi sẽ tự coi mình là kẻ bất hạnh nếu chưa từng trải qua nó.

Chúng tôi trở về thành phố. Tôi không dễ dàng rũ bỏ quá khứ; tôi không dễ dàng quay lại với công việc. Vết thương trong lòng tôi bắt đầu lành lại rất chậm; nhưng tôi không hề có ác cảm với bố tôi. Ngược lại, trong mắt tôi, ông dường như lại cao lên một bậc… cứ để các nhà tâm lý học tự giải thích mâu thuẫn ấy theo cách của họ. Một hôm, khi đang đi dạo trên đại lộ, đến nỗi mừng quýnh lên, tôi bắt gặp Lushin. Tôi quý trọng tính cách thẳng thắn, bộc trực của anh, và hơn thế nữa, anh còn vô cùng thân thiết với tôi bởi những kỷ niệm mà anh gợi nhắc trong tôi. Tôi lao về phía anh.

“A ha!” – anh nói, chau mày – “hóa ra là cậu, anh bạn trẻ. Để tôi ngắm cậu xem nào. Cậu vẫn xanh xao như ngày nào, nhưng trong mắt cậu thì không còn mấy thứ tào lao đó nữa. Trông giống một người đàn ông hơn rồi đấy, không còn giống cún con nữa. Thế là tốt. Nào, dạo này làm gì? Có làm việc không?”

Tôi thở dài. Tôi không muốn nói dối, nhưng lại ngại ngùng khi phải nói ra sự thật.

“Thôi, không sao,” Lushin tiếp lời, “đừng có thẹn thùng. Quan trọng nhất là phải sống một cuộc đời bình thường, chứ đừng làm nô lệ cho đam mê. Cậu sẽ nhận được gì nếu không làm thế? Dù cậu có bị dòng đời cuốn đi đâu đi chăng nữa – thì cũng chẳng tốt đẹp gì đâu; con người phải tự đứng trên đôi chân của mình, dẫu cho chỗ đứng duy nhất có là một mỏm đá đi nữa. Này, tôi đang bị ho đấy… còn Byelovzorov – cậu có hay tin gì về cậu ta không?”

“Không. Có chuyện gì thế ạ?”

“Cậu ta biệt tích tăm hơi rồi; người ta bảo cậu ta đã đi Kavkaz. Đó là bài học cho cậu đấy, anh bạn trẻ. Và tất cả chỉ vì không biết cách dứt ra cho kịp lúc, không biết cách thoát khỏi tấm lưới tình. Cậu xem ra đã tẩu thoát khá gọn gàng đấy. Nhớ cẩn thận đừng để sa chân vào chiếc bẫy ấy một lần nữa nhé. Tạm biệt.”

“Tôi sẽ không đâu…” tôi thầm nghĩ… “Tôi sẽ không bao giờ gặp lại nàng nữa.” Nhưng định mệnh vẫn sắp đặt để tôi được gặp lại Zinaïda thêm một lần cuối cùng.