Lý Công Tá

Năm Đinh Sửu, niên hiệu Trinh Nguyên nhà Đường, Lý Công Tá người Lũng Tây ngao du vùng Tiêu Tương, Thương Ngô, tình cờ gặp được Chinh Nam Tùng sự Dương Hành người Hoằng Nông, đậu thuyền tại bến cổ, ở lại trong Phật tự, giữa sông vắng trăng trôi, kể nhau nghe những chuyện lạ ly kỳ. Họ Dương nói với Công Tá rằng: “Trong những năm Vĩnh Thái, khi Lý Thang nhậm chức Thứ sử Sở Châu, có ngư dân ban đêm câu cá dưới Quy Sơn, dây câu như vướng phải vật gì, không sao kéo lên được. Anh ta giỏi bơi lội, bèn lặn ngay xuống năm mươi trượng, thấy một sợi xích lớn bằng sắt quấn quanh chân núi, nhưng tìm chẳng thấy đầu xích ở nơi đâu. Bèn báo với Thang. Thang lệnh cho anh ngư dân ấy cùng với vài chục người giỏi bơi lội tới vớt sợi xích lên. Sức họ không sao lay động được sợi xích, phải thêm sức của hơn năm mươi con trâu nữa thì xích mới lay động, dần dần ngoi lên bờ. Bấy giờ không hề có sóng gió, bỗng nhiên một cơn sóng kinh người lại dâng lên cuồn cuộn, người xem ai nấy đều sợ hãi. Sợi xích buộc con thú chưa từng thấy bao giờ, hình dáng y như vượn, đầu trắng lông dài, răng tuyết móng vàng, xông thẳng lên bờ. Thân nó cao hơn năm trượng, bộ dạng lúc ngồi xổm thì giống hệt loài khỉ, nhưng hai mắt không thể mở lên được, đờ đẫn như vẫn còn hôn mê. Nước từ trong mắt mũi nó chảy ra như suối, nước dãi thì tanh bẩn, không ai đứng gần được. Rất lâu sau, nó mới rướn cổ ngáp dài, hai mắt chợt mở toang, sáng rực như chớp, nhìn người ngựa vây xung quanh, như muốn phát tiết cơn cuồng nộ. Người xem bỏ chạy cả. Con thú cũng từ từ tóm sợi xích kéo lũ trâu xuống nước, không thấy tung tích nữa. Lúc bấy giờ, đất Sở có rất nhiều danh sĩ nổi tiếng, cùng với Thang nhìn thấy cảnh tượng đó đều kinh ngạc rùng mình, không biết nó từ đâu ra. Đương thời, ngư dân vẫn biết vị trí của sợi xích, nhưng con thú kia thì không bao giờ xuất hiện lại”.

Mùa đông năm Nguyên Hòa thứ tám, Công Tá đưa tiễn Cấp sự trung Mạnh Giản từ Thường Châu tới Chu Phương, Liêm sứ Tiết Công Bình đã chuẩn bị sẵn lễ nghi đón tiếp. Khi đó, Mã Thực người Phù Phong, Lư Giản Năng người Phạm Dương, Bùi Cừ người Hà Đông đều tới dịch quán đông đủ, cùng ngồi quanh bếp lửa trò chuyện thâu đêm. Công Tá đem câu chuyện khi trước kể lại, y như những lời mà họ Dương đã nói. Đến mùa xuân năm thứ chín, Công Tá đến du ngoạn các thắng cảnh cổ vùng Đông Ngô, cùng Thái thú Nguyên Công Tích ngồi thuyền trên hồ Động Đình, lên Bao Sơn, tá túc ở lều tranh của đạo sĩ Chu Tiêu Quân, bước vào linh động, dò kiếm tiên thư. Trong hang đá tìm được quyển thứ tám của bộ sách “Nhạc độc kinh” đời xưa, văn tự cổ quái, trang giấy đã bị mối ăn hỏng, xem không thể hiểu được. Công Tá với Tiêu Quân cùng đọc kỹ, thấy viết:

Vũ trị thủy[1] ba lần đến núi Đông Bách, gió cuốn sấm giật, cây thét đá reo, ngủ bá vây sông thiên lão dàn quân, chẳng thể hưng khởi. Vũ tức giận, bèn triệu tập trăm lộ chư thần, sai khiến Quỳ Long. Ngàn thủ lĩnh ở núi Đồng Bách đều cúi đầu thỉnh mệnh. Vũ bèn cầm tù các họ Hồng Mông họ Chương Thương họ Đâu Lư, họ Lê Lâu. Cho bắt thủy thần Hoài Oa, tên gọi Vô Chi Kỳ[2], giỏi tranh biện ứng đối, biết rõ độ nông sâu của sông Giang, sông Hoài, sự xa gần của chỗ cao, nơi thấp, hình dạng như con khỉ, mũi ngắn trán cao, mình xanh đầu trắng mắt vàng răng tuyết, cổ rướn dài trăm thước, sức hơn chín con voi, đánh nhau, bay nhảy đều nhanh như cắt, thoảng chốc đã biến mất, không thể nhìn được lâu. Vũ giao nó cho Chương Luật nhưng không thể khống chế, giao cho Điểu Mộc Do cũng không thể hàng phục, giao cho Canh Thân thì trị nổi. Lũ si tỳ, hoàn hồ, mộc mị, thủy linh, thạch quái và sơn yêu đều gọi nhau tới vây quanh, đông đến hàng ngàn. Canh Thần đánh chúng rút lui, rồi dùng xích buộc cổ Vô Chi Kỳ lại, xuyên chuông vàng qua mũi, lưu đày nó dưới chân núi Quy Sơn ở Hoài Âm, khiến Hoài Thủy mãi mãi bình yên đổ ra biển. Sau thời Canh Thân, ai nấy đều vẽ hình Canh Thân, nhắm giải trừ cái nạn mưa gió nơi Hoài Thủy.

Vậy những gì mà Lý Thang nhìn thấy, cùng những lời mà Dương Hành đã kể, hoàn toàn giống với ghi chép trong “Nhạc độc kinh”.

[1] Thời vua Nghiêu có nạn hồng thủy, vua sai Cổn đi trị thủy, hết chín năm vẫn chưa xong. Thuấn đi tuần, xử tội Cổn và chọn con của Cổn là Vũ lên thay. Vũ trị thủy thành công, về sau được vua Thuấn nhường ngôi, ông là người sáng lập ra nhà Hạ – triều đại đầu tiên trong lịch sử Trung Quốc.

[2] Có thuyết nói: Vô Chi Kỳ chính là nguyên mẫu của nhân vật Tôn Ngộ Không trong tiểu thuyết “Tây du ký” của Ngô Thừa Ân.