Bạch Hành Giản

Phàm giấc mộng của con người có mấy loại khác thường, hoặc người kia nằm mộng tới nơi mà người này gặp được, hoặc người này hành sự mà người kia mơ thấy, hoặc giấc mộng của hai người tương thông.

Vào đời Thiên hậu[1], Lưu Ư Cầu làm Triều Ấp thừa, có lần phụng mệnh đi sứ trở về. Lúc cách nhà chỉ còn hơn mười dặm thì đi ngang một ngôi chùa. Đứng bên vệ đường nghe thấy trong chùa có tiếng hát ca, cười đùa rất vui vẻ. Vành tường của chùa thì đổ nát và xuống cấp, có thể nhìn tận mắt quang cảnh ở bên trong. Họ Lưu nép mình nhìn trộm, thấy mười mấy người, nam nữ ngồi chung với nhau, các đĩa thức ăn lại bày ra la liệt, ai nấy ngồi quây quần cùng ăn, có cả vợ mình đang nói cười trong số đó. Lúc đầu thì Lưu rất ngạc nhiên, không hiểu được nguyên do, hơn nữa lại nghĩ bụng vợ mình không nên đến chỗ này, không thể bỏ qua được. Lưu bèn nhìn kỹ, thấy dung mạo và cử chỉ cười nói kia quả thật chẳng khác chi vợ mình. Muốn tới gần quan sát thì cửa chùa đang đóng không vào được, Lưu liền lấy miếng gạch ném trúng cái chậu rửa làm nước văng tung tóe, mọi người chạy tán loạn, không còn một ai nữa. Lưu vượt tường xông thẳng vào, y và những người tùy tùng đều nhìn rõ: trong điện ngoài hiên chẳng có lấy bóng người, then cửa chùa vẫn đang cài như trước. Lưu càng lấy làm lạ, Vội phóng ngựa quay về. Tới nhà thì vợ còn đang ngủ, nghe tiếng Lưu thì nàng thức dậy hàn huyên. Người vợ cười nói: “Thiếp nằm mơ thấy mình cùng với mấy chục người tới chơi một ngôi chùa, không quen ai hết, mọi người cùng ăn ở sân điện, có kẻ từ bên ngoài ném gạch vào, mâm tách bừa bộn cả, thế là thiếp tỉnh giấc”. Lưu cũng kể lại những gì mình vừa thấy. Đó gọi là người kia nằm mộng tới nơi mà người này gặp được vậy.

Năm Nguyên Hòa thứ tư, Nguyên Vi Chi[2] người Hà Nam làm Giám sát Ngự sử, phụng mệnh đi sứ vùng Kiếm ngoại. Đi hơn một tuấn thì ta và trọng huynh Lạc Thiên[3] cùng với Lý Tiêu Trực người Lũng Tây cũng du ngoạn Khúc Giang, tới Từ Ân Phật xá, tham quan khắp tăng viện rồi ở lại khá lâu. Ngày đã về chiều, mọi người cùng đến phủ đệ của Tiêu Trực tại Tu Hạnh, chủ nhân sai mang rượu khoản đãi, cùng uống rất thỏa thích. Trọng huynh dừng chén một hồi lâu và nói: “Vi Chi chắc tới Lương Châu rồi”. Bèn cho viết một bài thơ trên vách rằng:

Xuân đến làm sao hết buồn xuân?

Say bẻ cành hoa đếm rượu tuần.

Chợt nhớ cố nhân xa vạn dặm,

Lương Châu giờ đã hết gian truân.

Sự thật là Vi Chi đã đi hai mươi mốt ngày rồi. Khoảng mười ngày sau, gặp sứ từ Lương Châu tới, nhận được lá thư của Vi Chi, sau thư còn kèm theo một thiên “Kỷ mộng thi” viết thế này:

Mơ gặp anh đến Khúc Giang chơi,

Ghé cả Từ Ân lảng chuyện đời.

Viên lại đổi người, thay ngựa cưỡi,

Tỉnh giấc: Lương Châu cũng tới nơi.

Ngày tháng đề trong thư và ngày tháng chép thơ khi thăm chùa giống hệt nhau. Đó gọi là người này hành sự mà người kia mơ thấy vậy.

Trong những năm Trinh Nguyên, Đậu Chất người Phù Phong cùng với Vi Tuấn người Kinh Triệu từ Hào Châu nhập Tần, trọ tại lữ quán ở Đồng Quan. Họ Đậu nằm mơ đến dưới miếu Hoa Nhạc, gặp một nữ vu đen đúa mà cao lớn, mặc áo trắng quần xanh, nàng nghênh đón vái chào rồi mời Đậu chúc phúc chư thần. Đậu bất đắc dĩ phải nghe theo. Hỏi họ tên, nàng tự xưng là Triệu thị. Thức giấc, Đậu kể hết với Vi. Ngày hôm sau tới dưới miếu, có vu nữ đón khách, từ dung nhan, vóc dáng cho đến trang phục đều giống y trong mộng. Đậu nói với Vi: “Điềm báo mộng đấy”. Rồi bảo tùy tùng xem trong túi, lấy hai quan tiền đưa cho. Vu nữ vỗ tay cười lớn và nói với bạn bè: “Như trong mộng vậy”. Vi thấy kinh ngạc nên hỏi rõ, nàng đáp: “Đêm qua mơ thấy hai người từ phía Đông tới, người có râu quai nón mà thấp bé chúc phúc tế rượu xong, thưởng cho hai quan tiền. Đến sáng, tôi kể cho bạn bè nghe. Giờ đã ứng nghiệm rồi”. Đậu bèn hỏi họ tên vu nữ, bạn nàng nói là “Triệu thị”. Từ đầu tới đuôi đều ăn khớp như phù khế. Đó gọi là giấc mộng của hai người tương thông vậy.

Hành Giản nói: Kinh Xuân Thu và các sách sử, tử nói nhiều về giấc mộng, nhưng chưa từng ghi chép ba giấc mộng kiểu này. Người đời nằm mộng cũng nhiều, nhưng chưa hề có ba kiểu mộng trên đây. Há phải ngẫu nhiên ư? Hay là tiền định chăng? Ta không thể biết. Nay ghi chép lại để cất giữ những chuyện kia.

[1] Tức Võ Tắc Thiên. Sách “Cựu Đường thư” chép: “(Võ Tắc Thiên) Được phong làm Chiêu nghi, dâng hiệu Thần phi. Năm Vĩnh Huy thứ sáu, Cao Tông phế hoàng hậu Vương Thị, lập Thần phi làm hoàng hậu… Năm Thượng Nguyên thứ nhất, Cao Tông xưng Thiên hoàng, hoàng hậu cũng xưng Thiên hậu, người trong thiên hạ gọi là Nhị thánh”.

[2] Tức Nguyên Chẩn (779 – 831), tự Vi Chi, tác giả “Oanh Oanh truyện” (xin xem quyển 4).

[3] Tức Bạch Cư Dị (772 – 846), tự Lạc Thiên, anh của Bạch Hành Giản (776 – 826).