Liễu Đĩnh
Mùa xuân, tháng Ba năm Nhâm Thân, thời niên hiệu Trinh Nguyên, Tướng quốc Đậu công sống ở phủ đệ tại Quang Phúc, an nhàn tản bộ trong sân giữa đêm trăng. Nàng tỳ nữ tên Thượng Thanh mà bình thường ông sủng ái nói với ông: “Nay thiếp muốn thưa chuyện, mời ngài đến chính đường, thiếp mới dám tâu”. Đậu công vội vào chính đường. Thượng Thanh nói: “Trên cây ngoài sân có người, e kinh động đến ngài, xin ngài lánh đi”. Đậu công nói: “Lục Chí lâu nay muốn cướp đi quyền vị của ta. Giờ có người nấp trên cây ở ngoài sân, họa ập tới nơi rồi. Vả lại, chuyện này dù tâu hay không tâu thì cũng đều mang vạ, tất bỏ mạng dọc đường. Trong số các thị nữ, hiếm được kẻ như nàng. Sau khi ta tán thân bại sản, chắc chắn nàng sẽ bị bắt làm cung tỳ. Nếu thánh quân có hỏi thì hãy khéo vì ta mà giải thích”. Thượng Thanh khóc nói: “Nếu đã vậy thì bất kể sống chết thiếp cũng làm”. Đậu công bước xuống thềm gọi lớn: “Vị quân tử trên cây chắc hẳn là sứ giả của Lục Chí. Nếu tha mạng cho lão phu, lão phu nào dám không báo đáp trọng hậu”. Người trên cây liền đáp lời nhảy xuống, ra là kẻ mặc áo tang. Hắn nói: “Tang gia nghèo quá, không có tiền lo liệu việc an táng. Nghe nói tướng công thành tâm cứu giúp người, cho nên mới tìm tới lúc đêm hôm, xin tướng công đừng trách”. Đậu công nói: “Toàn bộ tài sản của ta chỉ có ngàn cuốn lụa lúc phong ấp mà thôi, tính dùng để tu sửa miếu đường. Nay đem tặng vậy, được không?”. Kẻ mặc áo tang bái tạ, Đậu công cũng đáp lễ. Hắn lại nói: “Cáo biệt tướng công, xin cho tả hữu ôm số lụa ngài ban tặng ném hết ra ngoài tường. Tôi xuống phố đợi trước”. Đậu công làm theo lời thỉnh cầu của hắn, còn sai nô bộc theo dõi, đợi khi hắn biến mất một hồi lâu mới dám quay về ngủ.
Sáng mai, Chấp kim ngô vào tâu trước chuyện đó, Đậu công thì tâu sau. Đức Tông nghiêm giọng nói: “Khanh đi lại với Tiết tướng, nuôi dưỡng hiệp sĩ và thích khách, thân đã ngồi ở ngôi cao tột đỉnh, còn muốn gì nữa đây?”. Đậu công dập đầu thưa: “Thần bất tài, xuất thân từ đao bút, được phong quan cao quý, hết thảy đều nhờ ơn bệ hạ, thực không phải do người. Nay chẳng may đi tới bước đường này, chắc hẳn do kẻ thù hãm hại. Bệ hạ bỗng nổi trận lôi đình, thần tội đáng muôn chết”. Trung sứ bước xuống điện tuyên chỉ: “Khanh cứ trở về phủ đợi truyền”. Sau một tháng thì ông bị biếm làm Biệt giá Sâm Châu. Gặp lúc Tiết độ sứ Tuyên Vũ là Lưu Sĩ Ninh đến Sâm Châu thông hiếu, Liêm sứ dâng sớ tâu lên vua. Đức Tông nói: “Đi lại với Tiết tướng, chứng cứ rành rành”. Bèn lưu đày Đậu công tới Hoan Châu, tịch biên gia sản, một chiếc trâm cũng không được mang theo, đi đày chưa đến nơi thì vua xuống chiếu sai tự tử. Thượng Thanh quả nhiên bị ghi tên đưa vào cung.
Mấy năm sau, Thượng Thanh nhờ có tài ứng đối, lại còn biết pha trà, nên nhiều lần được hầu hạ bên vua. Đức Tông nói với nàng: “Trong cung chẳng thiếu người, ngươi hiểu chuyện như vậy, vì sao lại vào đây?”. Thượng Thanh tâu: “Thiếp vốn là nữ tỳ của cố Tể tướng Đậu Tham[1]; vợ Đậu công mất sớm, nên thiếp theo hầu bên cạnh. Đến khi Đậu gia sinh biến thì may mắn được nhập cung, vào hầu hạ long nhan, cứ như ở trên trời”. Đức Tông nói: “Tội của họ Đậu không phải chỉ nuôi dưỡng hiệp sĩ với thích khách, nghiêm trọng hơn cả là tham ô. Lúc trước, số đồ bạc bị sung công rất nhiều”. Thượng Thanh rơi lệ nói: “Đậu công từ Ngự sử Trung thừa, làm qua tam sứ Độ chi, Hộ bộ, Diêm thiết rồi mới lên Tể tướng, tổng cộng sáu năm, thu nhập mỗi tháng mầy chục vạn. Thưởng định kỳ sau trước cũng chẳng biết bao nhiêu, nhưng chỗ bạc bị sung công ở Sâm Châu đều là do ân tứ. Vào hôm chép sổ, thiếp ở Sâm Châu, tận mắt thấy quan địa phương thông đồng với Lục Chí cạo đi. Trên số bạc ấy lại khắc rõ phiên trấn, quan hàm, họ tên, vu cáo là của tham nhũng. Cúi xin bệ hạ tra xét!”. Thế là vua cho lấy đồ bạc trưng thu từ họ Đậu ra xem lại, thấy những chỗ bị cạo chữ đều đúng như lời Thượng Thanh nói. Bấy giờ là năm Trinh Nguyên thứ mười hai. Đức Tông lại hỏi chuyện nuôi hiệp sĩ với thích khách. Thượng Thanh tâu: “Vốn không có việc ấy, tất cả đều là do Lục Chí hãm hại, sai người làm”. Đức Tông giận Lục Chí, vua nói: “Thằng ác nô này! Ta đã lột áo xanh[2] của nó, rồi cho mặc áo tím[3], gọi nó là “Lục Cửu”[4]. Ta trọng dụng Đậu Tham, đang cảm thấy vừa lòng, nó lại xúi ta giết ông ấy. Đợi khi quyền về tay nó thì mặc sức vo nặn như viên bùn”. Vua bèn xuống chiếu rửa oan cho Đậu Tham. Lúc bấy giờ, Bùi Diên Linh nghe nói Lục Chí không còn được sủng ái, nên mặc sức mưu hại. Chí rốt cuộc bị biếm trích không về được. Ngày sau, Thượng Thanh được Đức Tông đặc cách, hạ đan thư độ làm nữ đạo sĩ, cuối cùng thì cho Kim Trung Nghĩa cưới làm vợ. Đương thời, môn sinh của Lục Chí có nhiều kẻ hiển đạt, thế gian đâu dám kể chuyện này, cho nên không một người nào biết.
[1] Đậu Tham (733 – 792) tự Thời Trung, Tể tướng của nhà Đường, cậy quyền thế nên ngang ngược, tham lam, bị giáng chức làm Thứ sử Liễu Châu, ông lại nhận quà biếu của Tiết độ sứ Tuyên Vũ là Lưu Sĩ Ninh, Quan sát sứ Hồ Nam Lý Tốn tố cáo ông giao hảo với phiên trấn. Đức Tông muốn xử tử nhưng nhờ Lục Chí xin cho, vua tạm tha và biếm làm Biệt giá Sâm Châu. Sau đó lại biếm làm Tư mã Hoan Châu, cuối cùng thì ban chết, đưa toàn bộ gia sản với nô bộc về Trường An sung công.
[2] Thời Đường, các quan viên cấp thấp mặc triều phục màu xanh.Nhà thơ Bạch Cư Dị khi bị biếm làm Tư mã Giang Châu, có sáng tác “Tỳ bà hành”, hai câu cuối viết rằng:Tọa trung khấp hạ thùy tối đa,Giang Châu Tư mã thanh sam thấp.(Lệ ai chan chứa hơn người?Giang Châu Tư mã đượm mùi áo xanh.Phan Huy Thực dịch)
[3] Màu áo của quân hiệu thời Đường Tống.
[4] Lục Chí (754 – 805) tự Kinh Dư, con thứ chín của Huyện lệnh Lật Dương Lục Khản, nên người đời gọi là “Lục Cửu”, ông quả thật có bất hòa với Đậu Tham, nhưng mọi chuyện không phải như tác phẩm này hư cấu.
