Trần Huyền Hựu
Năm Thiên Thụ thứ ba, Trương Dật người Thanh Hà vì việc quan nên dời đến Hành Châu. Họ Trương tính cách giản dị, ưa tĩnh mịch, không thích kết giao bằng hữu, không có con trai, chỉ có hai người con gái, trưởng nữ thì mất sớm, còn thứ nữ tên Thiến Nương, đoan trang và xinh đẹp vô cùng. Cháu của Dật là Vương Trụ, người Thái Nguyên, từ nhỏ đã rất thông minh, lớn lên thì dung mạo anh tuấn, Dật rất coi trọng, thường hay nói: “Sau này ta sẽ gả Thiến Nương cho con”. Khi cả hai đều đến tuổi trưởng thành, Vương Trụ và Thiến Nương nảy sinh tình cảm, lúc ngủ thường tương tư nhớ đến nhau, nhưng cả nhà không ai biết. Sau này, trong đám mạc liêu[1] có kẻ tuyển quan tới cầu hôn, Dật chấp thuận. Thiến Nương nghe tin thì uất ức âu sầu, Trụ biết chuyện cũng ôm lòng oán trách, bèn viện cớ do việc quan điều động, phải cáo từ lên kinh thành, Dật can ngăn không được, đành dùng hậu lễ đưa tiễn cháu. Trụ đau khổ từ biệt cậu rồi lên thuyền. Đến lúc chạng vạng, thuyền đã băng qua những rặng núi cách xa đến mầy dặm. Nửa đêm, Trụ không tài nào chợp mắt, chợt nghe trên bờ có tiếng chân đi rất nhanh, thoáng chốc đã tới bên thuyền. Hỏi thử, hóa ra là Thiến Nương chân đất đuổi theo chàng. Trụ mừng rỡ đến phát cuồng, nắm lấy tay Thiến Nương hỏi nguyên do. Nàng khóc nói: “Tình ý của chàng sâu đậm thế, dù là trong mơ, thiếp cũng muôn phần cảm kích. Nay cha hứa gả cho người khác, buộc thiếp phải thay lòng, song thiếp biết tình cảm của chàng không dễ gì chuyển đổi, nguyện lấy cái chết để báo đáp, nên mới liều mình chạy tới đây”. Trụ thấy mọi chuyện hơn cả sự mong đợi, tim nhảy rộn lên vì vui sướng, bèn giấu Thiến Nương vào trong thuyền, cho đi tiếp thâu đêm. Họ tức tốc lên đường, sau vài tháng thì vào đến đất Thục.
Qua năm năm, sinh được hai đứa con trai, nhưng không gửi thư báo gì cho Dật biết. Thiến Nương thường hay nhớ cha mẹ, tuôn lệ nói rằng: “Năm đó, thiếp không muốn phụ tình chàng nên mới bỏ đại nghĩa mà trốn theo. Nay cách biệt nghiêm từ đã ngót năm năm rồi, còn mặt mũi nào để sống giữa trời đất?”. Trụ thương nàng lắm, bèn nói: “Vậy chúng ta trở về đi, nàng đừng đau buồn nữa”. Họ cùng nhau quay trở lại Hành Châu. Đến nơi, Trụ một mình đến nhà Dật, tạ tội về chuyện đó. Dật kinh ngạc bảo: “Thiến Nương nhà ta lâm bệnh, nằm mãi trong khuê phòng suốt mấy năm nay, sao lại nói bậy như thế?”. Trụ nói: “Hiện nàng ở trong thuyền kìa”. Dật càng kinh ngạc, vội sai người đi xem. Quả nhiên Thiến Nương vẫn đang ngồi trên thuyền, thần sắc lại vui tươi thoải mái. Nàng hỏi gia nhân: “Cha ta có khỏe không?”. Gia nhân ngạc nhiên lắm, vội về báo ngay cho Dật. Lúc bấy giờ, người con gái trong khuê phòng nghe thấy, vui hẳn lên, liền ngồi dậy chải tóc rồi thay áo, cười tươi nhưng chẳng nói gì, cùng bước ra nghênh đón. Bỗng nhiên hai nàng nhập làm một, đến cả y phục cũng chồng lấp lên nhau. Nhà Dật cho là chuyện bất thường nên giấu kín, chỉ họ hàng, thân thích hoặc ai đó nghe trộm mới biết thôi. Bốn mươi năm sau, vợ chồng họ đều qua đời. Hai người con thì đỗ Hiếu liêm rồi làm đến Huyện thừa, Huyện úy.
Huyền Hựu ta thuở thiếu thời thường hay nghe chuyện này, nhưng mỗi người lại bảo khác, cũng có kẻ cho là bịa đặt. Cuối niên hiệu Đại Lịch, ta gặp Huyện lệnh Lai Vô tên Trương Trọng Quy, được ông kể cho biết hết đầu đuôi. Dật là đường thúc tổ[2] của Trọng Quy, thấy ông thuật đầy đủ và chi tiết, cho nên ghi chép lại.
[1] Truyện này được nhà văn Trịnh Quang Tổ đời Nguyên cải biên thành vở tạp kịch “Thuật thanh tỏa Thiến nữ ly hồn”.
[2] Mạc liêu là các chức tham mưu, thư ký trong mạc phủ của tướng soái, về sau dùng đề chỉ chung những quan viên phụ tá.
