Thẩm Á Chi

Năm Nguyên Hòa thứ mười, Á Chi lấy thân phận Ký thất theo Lũng Tây công đóng quân tại Kính Châu, hiền sĩ ở Trường An đều tới nhà làm khách. Ngày mười tám tháng Năm, Lũng Tây công chiêu đãi tại quán Đông Trì. Mọi người an tọa rồi, Lũng Tây công nói: “Thời trẻ ta có theo Hình Phụng du học, biết một chuyện kỳ dị, nay để ta kể lại”. Khách đáp: “Xin được lắng nghe”. Lũng Tây công nói: “Phụng là con nhà tướng, không có tài gì đặc biệt. Về sau sống phía Nam thôn Bình Khang ở Trường An, dùng trăm vạn tiền mua được tòa phủ đệ thâm sâu của một nhà hào phú. Có hôm say ngủ đến quá trưa, nằm mộng thấy mỹ nhân từ cột Tây đi tới, dạo bước thung dung, cầm sách ngâm vịnh. Y phục của nàng là cổ trang, chải tóc cao, vẽ mày dài, áo cổ vuông, thắt đai lụa, mặc áo cánh rộng tay. Phụng vui mừng hỏi: ‘Người đẹp từ đâu mà đến chỗ ta vậy?’. Mỹ nhân cười đáp: ‘Đây là nhà thiếp, chàng vẫn dung thiếp trong sảnh đường, sao hỏi đến từ đâu?’. Phụng nói: ‘Xin cho xem tựa sách’. Nàng nói: ‘Thiếp mê thơ, thường hay chép vào đây’. Phụng nói: ‘Người đẹp hãy lưu lại giây lát để ta được xem với’. Thế là mỹ nhân đưa sách rồi ngồi ở giường Tây. Phụng mở sách, thấy thiên đầu tiên đề là “Xuân dương khúc” mới chỉ có bốn dòng, những thiên sau đó thì tới mấy chục câu. Mỹ nhân nói: ‘Nếu như chàng muốn chép thì đừng chép quá một bài’. Phụng bèn đứng dậy, rút tờ hoa tiên đủ màu trên ghế tại phòng Đông, chép bài “Xuân dương khúc”. Lời rằng:

Thiếu nữ Trường An đạp nắng xuân,

Nắng xuân chỉ khiến đượm thêm buồn.

Cung loan, tay múa dường quên hết,

La y trơ lại giọt sương tuôn.

Phụng chép xong thì hỏi: ‘Cung loan là gì?’. Nàng đáp: ‘Lúc trước phụ mẫu có dạy thiếp múa điệu này’. Mỹ nhân liền đứng lên, chỉnh y phục, căng tay áo, múa vài nhịp, thể hiện hình dạng cung loan cho Phụng xem. Múa xong, nàng rưng lệ một hồi lâu và từ biệt. Phụng nói: ‘Xin nàng ở lại thêm chút nữa’. Nhưng nàng đã đi rồi. Khi đó, Phụng cũng thức tỉnh nhưng mơ hồ quên mất. Đến lúc thay y phục thì thấy bài thơ trong tay áo, Phụng kinh ngạc xem lại, mới nhớ ra những việc trong giấc mơ. Chuyện xảy ra thời niên hiệu Trinh Nguyên, sau này Phụng kể lại cho ta nghe như thế”. Hôm đó, Giám quân sứ và Tản phủ Quận tá, cùng với các vị khách như Độc Cô Huyễn người Lũng Tây, Lư Giản Từ người Phạm Dương, Trương Hựu Tân người Thường Sơn, Tô Địch người Vũ Công đều thở dài mà nói: “Đáng được ghi chép”. Cho nên lúc về, Á Chi mới viết lại thiên này.

Hôm sau, những vị khách đến muộn là Cao Doãn Trung người Bột Hải, Vi Lượng người Kinh Triệu, Đường Viêm người Tấn Xương, Lý Vũ người Quảng Hán và Diêu Hợp người Ngô Hưng lại tụ tập với Á Chi ở suối Minh Ngọc, nhân đó ta đưa truyện cho họ xem. Diêu Hợp nói: “Vào đầu thời Nguyên Hòa, bạn chúng tôi là Vương Viêm nằm mộng thấy đến đất Ngô hầu Ngô Vương một thời gian. Hôm nọ, nghe trong cung có tiếng xe, còn thổi cả già, tiêu và vỗ trống, nói là an táng Tây Thi. Vua đau xót khôn nguôi, bèn xuống chiếu sai từ khách viết văn ca. Viêm liền phụng mệnh, sáng tác bài thơ rằng:

Tây ngắm Ngô Vương quốc,

Thư mây viết chiếu sang.

Rèm châu đầy mặt sóng,

Chọn nước cất thoa vàng.

Cỏ hồng tâm ngập đất,

Ba tầng bích ngọc đan.

Gió xuân ào ạt tới,

Trăm mối hận ngổn ngang.

Thơ dâng lên, vua hết lời khen ngợi. Đến lúc tỉnh mộng vẫn còn nhớ chuyện này”. Viêm vốn là người Thái Nguyên vậy.

Đầu những năm Nguyên Hòa, có một sĩ nhân, không nhớ họ gì, nhân say rượu nằm trong sảnh. Khi tỉnh dậy, thấy những cô gái trên bức bình phong cổ đều kéo xuống trước giường múa hát. Ca rằng:

Thiếu nữ Trường An đạp nắng xuân,

Nắng xuân chỉ khiến đượm thêm buồn.

Cung yêu, tay múa dường quên hết,

Nga mi trơ lại giọt sương tuôn.

Trong đó có một nàng để hai búi tóc hỏi: “Cung yêu là gì?”. Người ca đáp: “Cô không thấy tôi làm cung yêu sao?”. Bèn ngửa đầu ra sau chạm đến đất, uốn cong lưng dạng cánh cung. Sĩ nhân vừa kinh ngạc vừa hoảng sợ, thét ầm lên, bỗng nhiên ai nấy trở về bình phong hết cả rồi, cũng không thấy gì khác nữa[1].

Đoàn Thành Thức: Dậu Dương tạp trở, quyển 14

[1] Chi tiết này cũng giống với “Dương Thái Chân ngoại truyện” (xin xem quyển 7).