- Mời các đồng chí ngồi xuống! - Ktorov nói khi Phomin và Guskov bước vào - Tôi muốn các đồng chí cứ thư thả, vừa hút thuốc vừa kể, thời gian bây giờ không thành vấn đề nữa rồi - Và như để chứng minh cho lời nói của mình, ông thong thả rút thuốc ra hút.

Đại úy Phomin và thiếu tá Guskov nhìn nhau, thở dài: “Biết làm sao được, nếu thủ trưởng yêu cầu như thế”. Rồi cả hai ngồi xuống, cũng rút thuốc ra hút.

Ktorov vừa hút thuốc vừa đi đi lại lại trong phòng, xếp mấy quyển sách vào tủ, xem lại các tập tài liệu, lấy một số bỏ vào ngăn bàn, sắp xếp lại bàn làm việc. Cuối cùng, ông dập thuốc, nói:

- Thôi, chúng ta bắt đầu!

Phomin báo cáo một cách vắn tắt tất cả những gì đã xảy ra. Anh cảm thấy thích thú với chính mình, và thiếu tá Guskov ngồi bên cũng gật đầu tỏ vẻ hài lòng. Đại tá Ktorov nghe xong, cau mày:

- Rất may là các đồng chí đã tóm được Kliughe. Và như người ta vẫn thường nói: “Không ai xét xử kẻ chiến thắng”, nhưng khi bắt Kliughe, các đồng chí đã phạm một sai lầm lớn. Tôi rất ngạc nhiên đấy… Các đồng chí có hai người, đồng chí lái xe nữa là ba. Người ta lại cử thêm cho các đồng chí một đồng chí công an hình sự nữa. Cả một đội quân còn gì. Thế mà các đồng chí đã không thèm bố trí xem xét trước, cứ thế lao vào phòng… Đồng chí Phomin ạ, rõ ràng là đồng chí đã tính nhầm, nếu cấc đồng chí biết thận trọng thì chắc rằng không đến nỗi phải phóng xe đuổi theo như thế, và cũng chẳng cần nổ súng nữa.

- Vâng, đại tá nói đúng - Phomin đỏ mặt vì ngượng - Chúng tôi đã hành động quá hấp tấp. Thưa đại tá; thực tình chúng tôi cứ cuống lên khi nghe tin Kliughe bỏ việc, và không thấy tấm biển chỉ số phòng hắn ở.

- Nhưng không sao, đó cũng là bài học cho tương lai - Đại tá Ktorov nói, giọng ông đã trở lại thân mật - Bây giờ các đồng chí có thể đi nghi. Phomin, nếu đồng chí muốn thì cứ về nhà nghỉ cũng được. Đồng chí còn có một nhiệm vụ nữa, bây giờ, khi Kliughe đã bị bắt, chúng tôi cần phải tiến hành khám xét kỹ lưỡng ngôi nhà của hắn ở Venigherot. Nhưng việc này cần phải kết hợp với các đồng chí công an nhân dân ở đấy.

- Thưa đại tá, rõ! Tôi sẽ không ở lại đây. Cơm trưa xong, tôi phải về nhà.

- Thiếu tá Guskov, thế nào, đồng chí sẽ đi tham quan Leipzig với chúng tôi chứ? Tôi được biết là đồng chí hiểu biết nhiều về lịch sử và kiến trúc. Hy vọng đồng chí sẽ là người thuyết minh cho chúng tôi.

- Thưa đại tá, vâng ạ! Tôi cố gắng làm tất cả những gì tôi có thể làm được. Hơn nữa tôi cũng muốn đến Leipzig một lần nữa - Nói rồi thiếu tá Guskov quay sang phía Phomin - Thế nào, thưa cha, cha sẽ thết tôi bữa trưa nay chứ?

- Cái gì? Cha? Thế là thế nào? Tôi không hiểu - Đại tá ngạc nhiên nhìn Phomin.

- Thưa đại tá, đúng với nghĩa của nó. Quả là suýt nữa đồng chí Phomin đã làm cha rửa tội cho một đứa bé sắp ra đời đấy ạ - Thiếu tá Guskov cười. Anh kể lại cho đại tá nghe việc Phomin đã chở người phụ nữ chuyển dạ đẻ đến bệnh viện như thế nào.

- Nếu đứng trên quan điểm kỷ luật mà xét thì các đồng chí đã phạm kỷ luật. Bởi vì xe của các đồng chí đã chở một người phụ nữ trong lúc đang thi hành một nhiệm vụ quan trọng. Nhưng nếu xét hành động của các đồng chí trên quan điểm nhân đạo - Đại tá thân mật nhìn sang Phomin - thì đó là một việc làm tốt, đáng khen ngợi. “Nếu không cảm thấy mình yêu mọi người thì hãy ngồi thật yên một chỗ và hãy làm việc với mình, với đồ vật, làm bất cứ việc gì anh muốn nhưng không phải với con người”. Các đồng chí có biết ai nói câu ấy không? Không à? Đại văn hào Lev Tolstoi. Sở dĩ tôi sực nhớ đến câu nói ấy bởi vì công tác của chúng ta sẽ không còn ý nghĩa gì nếu chúng ta không có tình yêu thương con người, những con người mà chúng ta có trách nhiệm bảo vệ… Thôi, các đồng chí đi nghỉ đi - Nói rồi Ktorov đứng dậy, ra hiệu là cuộc nói chuyện đã kết thúc - Còn tôi, việc nhiều lắm - Rồi ông tiễn hai người ra cửa.

Phomin giở tập hồ sơ về Kliughe. Mới có mấy ngày mà số tài liệu đã đầy một cặp. Trong số đó có những tài liệu rất quan trọng, xác nhận rằng hồi đại chiến, Kliughe là đại tá trong quân đội phát xít Đức. Tên thật của hắn là Hans Iokhim Mevit. Người ta đã tìm thấy trong phòng của Kliughe khẩu súng ngắn có khắc tên hắn. Một bức điện vừa nhận được từ Warszawa với nội dung: Đại tá Mevit từ tháng tư năm 1942 đến tháng 11 năm 1943 đã làm việc trong bộ máy của Quốc vương Frank ở Ba Lan. Hiện nay, các cơ quan an ninh Ba Lan đang truy lùng “tên tội phạm chiến tranh” này.

“Phải bắt đầu từ điều này, - Phomin nghĩ - Kliughe chắc chắn sẵn sàng nói tất cả những tội trạng của hắn ở Ba Lan. Bởi vì hắn sẽ đổ tất cả những cái đó lên đầu của Hitler như những tội phạm chiến tranh khác khi đứng trước tòa án binh. Kliughe sẽ nói tất cả những cái ấy để giấu những hoạt động gián điệp của hắn hiện nay”.

Như thế là những lời khai của Vusponski là hoàn toàn đúng. Buổi hỏi cung bắt đầu.

Kliughe khập khiễng bước vào phòng, hắn cúi chào và ngồi xuống chiếc ghế đối diện với Phomin. Mới có mấy giờ mà hắn đã thay đổi quá nhiều. Hắn hốc hác, phờ phạc hẳn đi, đôi mắt đỏ ngầu…

- Chân anh bây giờ đã đỡ chưa? - Phomin hỏi.

- Cảm ơn ngài! Bác sĩ đã khám và bảo là bị bong gân, chấn thương, đã băng bó cẩn thận. Bây giờ tôi thấy đỡ đau hơn.

- Nghĩa là đã tốt để trả lời các câu hỏi của tôi chứ, ngài Mevit?

- Vâng, tôi sẵn sàng, thưa ngài sĩ quan.

- Tại sao anh lại phải vội vã trốn khỏi phòng mình như một thằng ăn trộm vậy? Mà lại theo cái kiểu trung cổ ấy?

- Thưa ngài, thú thật tôi không còn con đường nào khác. Dù sao thì cách đó cũng đưa lại cho tôi một ít hy vọng. Và quả tôi đã kéo dài được thời gian… Nếu như không vì tay súng khá chính xác của ngài làm thủng lốp xe tôi, thì như ngài biết đấy, có thể tôi đã…

- Cảm ơn anh đã quá khen, nhưng đó là kết quả, tôi muốn biết nguyên nhân vì sao anh phải chạy trốn cơ!

- Thì chính ngài đã hai lần gọi tên thật của tôi còn gì. Đó là nguyên nhân rồi đấy. Chắc ngài muốn biết những hoạt động của tôi hồi chiến tranh ở Ba Lan?

Phomin gật đầu.

- Vâng, tên thật của tôi là Hans Iokhim Mevit, sinh năm 1902 ở Berlin, sĩ quan quân đội. Tất cả dòng họ tôi đã phục vụ nước Đức một cách trung thành, tận tụy. Năm 1937, tôi tốt nghiệp học viện quân sự và sau đó phục vụ ở nhiều đơn vị khác nhau. Năm 1940, tôi được điều về bộ chỉ huy lục quân ở Berlin. Năm 1942, tôi sang Ba Lan và làm việc dưới quyền chỉ huy của Fran. Tôi đã ở đấy cho đến tháng 11 năm 1943…

- Cụ thể anh đã làm những gì ở Ba Lan?

- Công việc của tôi hồi đó là tịch thu các máy móc công nghiệp và những nguyên liệu có tính chất chiến lược.

- Nói một cách chính xác hơn là tổ chức ăn cắp có kế hoạch những của cải của Ba Lan.

- Cái đó tùy ngài. Ngài muốn gọi là ăn cắp cũng được.

- Tiếp tục đi!

- Từ Ba Lan, tôi lại về bộ tư lệnh. Hồi đó nhiều người trong hàng ngũ sĩ quan đã hiểu ra rằng chiến tranh đã đi đến giai đoạn kết thúc với sự thất bại hoàn toàn của Hitler. Tôi hy vọng sẽ có đàm phán với đồng minh Anh, Mỹ nhưng… Trước lúc chiến tranh kết thúc, tôi đã nhờ một người bạn kiếm cho tôi một cái hộ chiếu với cái tên khác: Kliughe. Trước đó, nhờ gặp may, tôi mua được một khu đất nhỏ và một biệt thự ở Venigherot. Thật tình, tôi không bao giờ muốn ở trên địa phận đóng quân của Liên Xô. Phải thú thật rằng nhiều lúc tôi định trốn ra nước ngoài, bởi vì đó là con đường tốt nhất. Thậm chí, tôi đã thử làm điều đó. Hồi đầu tháng 3, tôi đã đăng một bài báo bắn tin là tôi đã chết trong một trận oanh tạc bằng máy bay của đồng minh Anh, Mỹ. Đến tháng tư, với đầy đủ mọi giấy tờ và một lý lịch trong sạch; tôi dọn đến Venigherot sống. Tất cả chỉ có thế thôi. Tôi biết là không thể giấu được nữa nên đã nói hết sự thật.

- Thế còn con đường công danh của anh trong nghề phóng viên?

- Sau chiến tranh, khi tất cả bình thường trở lại, tôi xin vào làm việc trong tờ báo Detire Voikher. Ở đấy, tôi là phóng viên lưu động, làm việc tích cực và không hề nghĩ điều này làm các ngài quan tâm.

- Thế còn những việc anh đã làm ở Ba Lan, mang tính chất ăn cướp thật sự đối với cả một dân tộc thì thế nào? Anh quên à?

- Tôi là quân nhân. Tôi có trách nhiệm phải thi hành mệnh lệnh của cấp trên, và tôi cố làm tròn nghĩa vụ của mình…

- Những cái đó đã cũ và lỗi thời quá rồi, ngài Mevit ạ. Nghĩa, vụ, mệnh lệnh, danh dự - Phomin ngắt lời Kliughe - Tất cả những cái đó đã được những đồng lõa của anh nhai đi nhai lại nhiều lần trước tòa án quân sự tối cao ở Nuremberg. Nếu anh thấy mình không có tội thì tại sao anh lại liều lĩnh nhảy qua cửa sổ một cách vội vã, mạo hiểm khi chúng tôi đến như vậy?

- Việc các bạn đồng nghiệp của tôi bị đưa ra xét xử trước tòa án đã làm tôi hoảng sợ Giữa các ngài và tôi có quan điểm khác nhau về vấn đề này. Dù sao thì trước kia tôi cũng là một sĩ quan cao cấp trong quân đội Hitler. Tôi không muốn giáp mặt với các ngài và thấy cần phải chạy trốn tới chỗ khác yên tĩnh hơn.

- Cái gì đã bắt anh phải bỏ việc ở tòa báo? Anh định đi đâu?

- Tôi muốn về sống yên tĩnh, ở Venigherot, ở đây tôi sẽ làm vườn. Làm báo thì dù sao cũng phải đi đây, đi đó khá vất vả..

- Hôm nay thế là đủ. Bây giờ anh hãy nghe tôi đọc lại biên bản - Đọc xong, Phomin hỏi - Đúng cả chứ?

- Vâng ạ.

- Tôi có thể viết vào đây rằng biên bản này được ghi lại đúng như lời khai của Mevit, và đã được đọc lại cho Mevit nghe, bằng tiếng Đức được chứ?

- Thưa ngài, tất nhiên.

- Anh ký vào đây - Phomin nói rồi đưa mấy tờ giấy cho Kliughe. Hắn cúi xuống ký nhanh rồi đứng thẳng dậy, hai tay ép sát quần.

- Thưa ngài, ngài có thể cho tôi mấy điếu thuốc được không ạ? - Hắn hỏi.

- Cứ cầm lấy cả bao - Phomin nói rồi đẩy bao thuốc về phía Mevit.

- Cảm ơn ngài! - Mevit nói rành rọt như báo cáo, rồi với lấy bao thuốc, thở dài ngồi xuống. Hắn nhìn Phomin vẻ lúng túng và mấy phút sau, người trực ban dẫn hắn tập tễnh đi ra khỏi phòng.