Chẳng bao lâu sau đã tới con đường đi Redon, André-Louis, tuân theo bản năng hơn là lý trí, quay về phía Nam, và mệt mỏi bước đi một cách máy móc. Anh không hề có ý tưởng rõ ràng nào về đích đến của mình, hay việc anh nên đi đâu. Điều duy nhất quan trọng vào lúc này là bỏ lại đằng sau một khoảng cách càng xa càng tốt giữa Gavrillac và anh.

Anh có một ý tưởng mơ hồ mới chỉ đang định hình về việc quay lại Nantes; và tại đó, bằng cách viện tới thứ vũ khí mới tìm ra trong tài hùng biện của mình, kích động dân chúng che chở anh như nạn nhân đầu tiên của sự đàn áp mà anh đã dự báo trước, và cũng chính anh đã thuyết phục họ thề sẽ đứng lên chống lại. Nhưng ý tưởng này mới chỉ được anh nghĩ tới như một khả năng chưa rõ ràng mà anh không hề cảm thấy thôi thúc muốn viện đến.

Trong lúc đó, anh chợt bật cười khi nghĩ đến vẻ mặt Fresnel lần cuối cùng anh thấy anh ta, với cái miệng bị bịt và đôi mắt trợn tròn. “Đối với một người hoàn toàn không phải người của hành động như tôi,” sau này anh viết, “tôi cảm thấy mình đã xoay xở không tồi chút nào.” Đó là một câu thỉnh thoảng lại xuất hiện trong cuốn Hồi ký sơ sài của anh. Chủ nhân cuốn hồi ký liên tục nhắc nhở bạn rằng anh là một con người của suy nghĩ chứ không phải của những hành động cơ bắp, và tỏ vẻ xin lỗi khi tình thế cực kỳ cấp bách buộc anh phải viện tới những hành động bạo lực. Tôi e rằng việc anh một mực khẳng định thái độ khách quan, bình thản đứng ngoài mọi chuyện của mình - một việc tôi phải thú nhận anh có đủ lý do để chứng minh - đã hé lộ tính phù phiếm đã ăn vào máu anh.

Cùng với sự mệt mỏi, tâm trạng chán nản và những lời chỉ trích bản thân cũng xuất hiện. Anh đã thật ngu ngốc vượt quá mục đích của mình khi chỉ trích ông de Lesdiguieres một cách đầy lăng mạ như thế. “So với ngu ngốc” đã có lúc anh từng nói, “độc ác sẽ tốt hơn nhiều. Phần lớn sự khốn khổ trên thế giới này không phải là kết quả của sự độc ác như các cha xứ dạy chúng ta, mà là kết quả của sự ngu ngốc.” Và chúng ta biết rằng trong tất cả các dạng ngu ngốc, anh coi tức giận là thứ đáng trách nhất. Vậy mà anh đã cho phép mình tức giận với một tạo vật như ông de Lesdiguieres - một gã đầy tớ, một kẻ vô tích sự, vô giá trị, dù là ông ta có khả năng gây ra điều ác. Anh đã hoàn toàn có thể hoàn thành sứ mệnh tự đặt ra cho bản thân mình mà không khuấy động sự thù hằn từ ông Chưởng lý của nhà vua.

Anh lờ mờ hình dung ra mình bước chân vào đời trong bộ đồ đi ngựa đang mặc trên người, với một đồng louis vàng duy nhất và dăm đồng xu bạc là tất cả vốn liếng, cùng một hiểu biết về luật pháp vẫn chưa đủ để giúp anh tránh khỏi những hậu quả của việc đùa cợt với nó.

Ngoài ra, anh còn sở hữu - nhưng chưa hề tính tới nó như điều sẽ cứu rỗi chính mình - năng khiếu hài hước, gần đây đã bị đè nén xuống một cách đáng buồn, cùng cách nhìn khôn ngoan và sự hoạt bát nhanh trí vốn luôn là vốn làm ăn cho những kẻ phiêu lưu cho dù vào bất cứ thời nào.

Lúc này, chàng luật sư trẻ nặng nhọc lê bước trong đêm, cho tới khi anh cảm thấy không thể bước tiếp được nữa. Trước đó anh đã đi theo rìa thị trấn nhỏ Guichen, và lúc này còn cách Guignen nửa dặm, với Gavrillac đã lùi lại sau lưng bảy dặm, đôi chân không chịu mang anh đi xa hơn nữa.

Anh dừng lại khi đã đi được nửa quãng đường băng qua vùng đồng quê rộng mênh mông dẫn tới Bắc Guignen. Anh rời khỏi con đường, lơ đễnh rẽ vào một lối mòn chạy qua những đồng cỏ xơ xác bỏ hoang xen kẽ những bụi kim tước. Và bên phía tay phải, cách lối mòn anh đang đi chừng một tầm ném đá có một hàng cây gai chạy trên đồng, phía sau hàng rào lấp ló một ngôi nhà cao mà anh nhận ra ngay là nhà kho nằm bên cạnh một dải cỏ chạy dài. Chính bóng đen im lặng đó có thể đã là nguyên nhân khiến anh dừng bước, như thể vô thức gợi ý cho anh một nơi nghỉ ngơi. Anh do dự trong chốc lát, rồi bước tới chỗ có một cánh cổng năm chấn song trên bờ rào. Anh đẩy mở cánh cổng, đi qua nó, và đứng lại trước căn nhà kho. Nó cũng lớn bằng một ngôi nhà để ở, song chẳng có gì ngoài một cái mái được đỡ trên sáu trụ cột cao xây bằng gạch. Nhưng dưới mái kho, một đống cỏ khô được xếp đầy chật, hứa hẹn chỗ nằm ấm áp trong một đêm lạnh lẽo như hôm đó. Những xà gỗ vững chãi đã được lắp vào các cột trụ bằng gạch, với hai đầu thò ra làm thành những bậc thang, theo đó các nông dân có thể leo lên để chất hay rút cỏ khô. Dùng nốt chút sức lực còn lại, André-Louis leo theo một cột trụ và an toàn lên được trên đỉnh, tại đây anh buộc phải quỳ trên hai đầu gối, vì không có đủ không gian để đứng thẳng. Anh cởi áo khoác và khăn quàng cổ, cùng đôi ủng ướt sũng và tất. Sau đó, anh dọn một chỗ hõm cho mình, nằm xuống đó, vơ lấy chỗ cỏ khô anh đã lấy ra phủ lên khắp người. Chỉ năm phút sau, anh đã quên hết mọi mối bận tâm trần thế và chìm sâu vào giấc ngủ.

Khi anh tỉnh giấc, mặt trời đã lên cao trên bầu trời, từ đó anh đi tới kết luận lúc này cũng đã khá muộn, trước cả khi hiểu ra mình đang ở đâu hay làm cách nào anh tới được nơi này. Sau đó, các giác quan đang bừng tỉnh của anh nghe thấy một loạt giọng nói vang lên khá gần, những âm thanh này thoạt đầu anh không mấy bận tâm đến. Anh đang vô cùng khoan khoái, ngái ngủ một cách nhẹ nhõm và ấm áp như một ông hoàng.

Nhưng khi ý thức và ký ức trở nên đầy đủ hơn, anh ngóc hẳn đầu khỏi lớp cỏ khô để cả hai tai có thể tự do lắng nghe, nhịp tim của anh hơi nhanh lên đôi chút trước nỗi sợ vừa nảy sinh rằng có thể những giọng nói này sẽ chẳng đem tới cho anh điều gì tốt lành. Sau đó, anh nghe thấy một giọng phụ nữ khiến cho anh yên lòng, nó đầy nhạc điệu và trong trẻo như bạc, cho dù đượm vẻ hốt hoảng.

“Ôi, Chúa ơi, Leandre, chúng ta hãy chia tay nhau ngay lập tức. Nếu như đó là bố em...”

Lúc này một giọng nam chen vào, bình thản và đầy tự tin:

“Không, không, Climene; em đang nhầm rồi. Không có ai tới hết. Chúng ta đang rất an toàn. Tại sao em phải sợ bóng sợ gió như thế?”

“Ôi, Leandre, khéo ông ấy bắt gặp chúng ta ở đây cùng nhau! Chỉ nghĩ thế thôi em đã sợ run lên.”

André-Louis chẳng cần nghe thêm nữa để thấy hoàn toàn yên tâm. Thế là anh đủ biết đây chỉ là một đôi tình nhân, cho dù họ có ít thứ để phải sợ trong cuộc sống hơn, tuy thế - theo đúng cách của kiểu người đang yêu - vẫn có trái tim dè dặt hơn anh. Sự tò mò lôi anh ra khỏi chỗ nằm ấm áp của mình tới bên rìa đống cỏ khô. Nằm sấp người, anh thò đầu nhìn xuống.

Trên phần bãi cỏ đã bị cắt trụi nằm giữa hàng rào và căn nhà kho, có một đôi nam nữ đang đứng, cả hai đều còn trẻ. Chàng trai ăn mặc bảnh bao, điển trai, có mái đầu đẹp đẽ màu hạt dẻ buộc túm đuôi ngựa ra sau gáy bằng một dải xa tanh đen khổ rộng. Anh ta ăn mặc với vẻ cố khoe khoang làm đỏm, một phong cách khiến cho người khác thoạt nhìn sẽ khó lòng có thiện cảm với anh chàng. Chiếc áo khoác cắt may hợp thời trang của anh ta được may từ thứ nhung màu mận chín phớt có viền chỉ bạc, song vẻ lộng lẫy đã phai nhạt từ lâu. Anh ta mang hai cổ tay áo diềm đăng ten, song vì thiếu hồ bột nên chúng rũ xuống ỉu xìu như hai tán lá liễu trên hai bàn tay đẹp đẽ mảnh dẻ. Hai tay áo của anh ta bằng vải đen trơn, và đôi tất đen bằng vải bông - những chất liệu hoàn toàn chẳng ăn nhập chút nào với chiếc áo khoác lộng lẫy. Đôi giày anh ta đang đi, chắc chắn và bền, được trang trí bằng những chiếc khóa dán keo rẻ tiền đã mất hết độ bóng. Nếu không tính đến vẻ mặt dễ mến và thật thà của anh ta, André-Louis hẳn đã xếp anh chàng này vào loại hiệp sĩ sống không mấy lương thiện nhờ sự khôn lỏi. Chính vì thế, anh tạm hoãn đưa ra phán quyết trong khi tiếp tục điều tra kỹ lưỡng hơn bằng cách chuyển sang quan sát cô gái. Ngay từ đầu, phải thú nhận luôn đây là một việc khiến anh cảm thấy lôi cuốn vô cùng. Bất chấp sự thật là, với tính cách của một con mọt sách ham học hỏi, bỏ thời gian để tâm tới nữ giới hoàn toàn không phải là thói quen của anh, cho dù anh còn khá trẻ.

Cô thiếu nữ - cô gái mới tầm tuổi này, có lẽ cùng lắm chỉ hai mươi - ngoài sự cuốn hút của khuôn mặt và thân hình đạt tới rất gần chuẩn hoàn hảo, còn sở hữu vẻ rạng rỡ đầy sức sống cùng những cử chỉ duyên dáng, một điều André-Louis không nhớ mình từng thấy tập trung hết lại nơi cùng một con người. Và cả giọng nói của nàng nữa - giọng nói đầy nhạc điệu, trong trẻo như bạc đã đánh thức anh dậy - mang theo trong giai điệu du dương trang nhã của nó một sự cuốn hút riêng, một sự cuốn hút hẳn vẫn khó lòng cưỡng lại được cho dù có xuất phát từ đại diện xấu xí nhất của phái nữ. Cô gái khoác áo choàng màu xanh lục có mũ trùm, và vì chiếc mũ đã được hất ra sau, mái đầu xinh xắn hoàn toàn hiện rõ trước mắt anh. Những tia vàng óng ánh của mặt trời buổi sáng phản chiếu lên từ mái tóc màu nâu sáng buông xuống thành từng lọn lượn sóng quanh khuôn mặt trái xoan. Nước da cô gái mịn màng tới mức anh chỉ có thể so sánh với một cánh hoa hồng. Anh không thể nhận rõ màu mắt của nàng từ khoảng cách này, nhưng anh đoán chúng có màu xanh, trong lúc trầm trồ trước những tia sáng lấp lánh tỏa ra dưới hai hàng lông mày sẫm màu xinh đẹp.

Có lẽ anh cũng không thể nói rõ với ta nguyên do tại sao, song anh ý thức rõ cảm giác buồn phiền của mình khi thấy cô gái tỏ ra thân mật đến thế với anh chàng trẻ tuổi bảnh trai kia, kẻ có vẻ như đang khoác trên mình vài món đồ thải ra của một nhà quý tộc. Anh không thể đoán ra địa vị xã hội của cô gái, nhưng những lời nói lọt tới tai anh cũng như giọng điệu chúng được nói ra đều thuộc về một con người có văn hóa. Anh căng tai lắng nghe.

“Em sẽ không thể cảm thấy bình yên, Leandre, cho tới khi chúng ta đàng hoàng kết hôn,” cô gái nói tiếp. “Chỉ tới lúc đó em mới có thể coi mình nằm ngoài tầm với của ông ấy. Thế nhưng nếu chúng ta kết hôn mà không được bố em ưng thuận, khi đó chúng ta chỉ chuốc rắc rối cho mình, mà em gần như đã tuyệt vọng chẳng mong gì sự ưng thuận của ông rồi.”

Hiển nhiên, André-Louis thầm nghĩ, ông bố của cô gái là một người sáng suốt, người đã nhìn thấu vẻ lịch thiệp xác xơ của quý ngài Leandre, và không bị một đôi khóa giày dán keo rẻ tiền làm lóa mắt.

“Climene yêu dấu,” anh chàng trẻ tuổi đang trả lời cô gái trong lúc đứng đối diện nàng và nắm lấy hai bàn tay nàng, “em thật sai lầm khi ngã lòng như thế. Nếu anh không hé lộ cho em biết tất cả chiến thuật anh đã chuẩn bị để giành lấy sự ưng thuận từ người bố trái lẽ tự nhiên của em, thì đó là vì anh không muốn tước mất của em niềm vui có được từ sự ngạc nhiên. Nhưng hãy đặt niềm tin vào anh, và vào người bạn khôn khéo mà anh đã nhắc tới, người sẽ có mặt tại đây bất cứ lúc nào.”

Đồ giả dối ngu ngốc! Liệu gã đã học thuộc lòng bài lừa gạt này từ trước, hay bản chất gã là một gã ngốc làm bộ thông thái rỏm vừa thể hiện con người thật của chính mình ra qua màn diễn trò trang trọng vừa rồi? Có lẽ nào một bông hoa ngọt ngào đến thế lại lãng phí sắc hương của mình vì một kẻ hợm hĩnh như vậy? Và gã có một cái tên mới lố bịch làm sao!

André-Louis tự nhủ với mình như thế từ trên đài quan sát của anh. Trong lúc đó, đến lượt cô gái tiếp tục lên tiếng.

“Đó là điều trái tim em hằng mong ước, Leandre, nhưng em những lấy làm e sợ chiến thuật của anh sẽ chẳng thể thay đổi cục diện. Em sẽ phải thành hôn với gã hầu tước Sbrufadelli khủng khiếp kia ngay trong ngày hôm nay. Trưa nay hắn ta sẽ tới. Hắn sẽ tới ký giấy giá thú - để biến em thành nữ hầu tước Sbrufadelli. Ôi!” Một tiếng kêu đau đớn vang lên từ trái tim trẻ trung dịu dàng. “Chỉ nguyên cái tên đã khiến môi em như bị bỏng. Nếu nó trở thành của em, chắc em không bao giờ có thể đọc nó lên thành lời - không bao giờ! Người đàn ông đó thật đáng ghét. Hãy cứu em, Leandre. Hãy cứu em! Anh là niềm hy vọng duy nhất của em.”

André-Louis cảm nhận được rõ ràng sự thất vọng của mình. Cô gái đã không có được sự cao quý anh trông đợi ở nàng. Rõ ràng nàng đã bị lây nhiễm cái kiểu cách giả tạo màu mè từ người tình lố bịch của mình. Thật tàn nhẫn làm sao, những lời nói của nàng thiếu vắng sự chân thành. Chúng chạm tới tâm trí anh, nhưng trái tim anh thì không bị lay chuyển. Có lẽ là vì sự khó chịu anh dành cho quý ông Leandre và những gì đang diễn ra bên dưới.

Vậy là ông bố cô gái chuẩn bị gả nàng cho một hầu tước! Điều đó nói lên xuất thân của cô gái. Ấy vậy mà nàng lại bằng lòng kết đôi với gã cầu bơ cầu bất ngớ ngẩn với đôi cổ tay áo đăng ten thiếu hồ này! Anh cho rằng đó là thứ người ta đành phải xem là bình thường nơi cái giới tính mà mọi triết lý đã dạy anh nên coi như phần điên rồ nhất của một giống loài điên rồ.

“Sẽ không bao giờ có chuyện đó!” anh chàng Leandre bùng lên hùng hồn. “Không bao giờ! Anh xin thề!” Và anh ta vung nắm tay còm nhom lên vòm trời xanh thẳm phía trên - như thể Ajax[1] đang thách thức Jupiter[2]. “A, nhưng người bạn khôn ngoan của chúng ta tới rồi đây, ông...” (André-Louis không nghe thấy cái tên, quý ngài Leandre vào lúc đó đã quay mặt ra phía lỗ hổng ở hàng rào). “Ông ấy sẽ mang tới tin tức cho chúng ta, anh biết là vậy.”

André-Louis cũng đưa mắt nhìn về phía lỗ hổng. Tại đó xuất hiện một người đàn ông gầy gò mặc một chiếc áo khoác bạc màu, đầu đội chiếc mũ ba góc sụp xuống tận gần mũi để che bớt khuôn mặt. Và lúc này, khi người mới tới bỏ mũ ra cúi chào đôi tình nhân trẻ tuổi, André-Louis phải tự thừa nhận với bản thân rằng có lẽ vì ông ta đã bị trời giáng cho một khuôn mặt đầy vẻ ti tiện đến vậy, nên ông ta phải đội mũ như lúc trước để che giấu nó đi được bao nhiêu tốt bấy nhiêu. Nếu quý ông Leandre có vẻ đang khoác trên người, chí ít là phần nào, những món đồ thải ra của một nhà quý tộc, người mới đến dường như đang mang trên mình những món đồ thải ra của chính quý ông Leandre. Thế nhưng bất chấp cách ăn mặc tệ hại và khuôn mặt còn tệ hại hơn, với bộ râu lởm chởm đã ba ngày chưa cạo, kẻ mới xuất hiện vẫn khá là ra vẻ; ông ta thực sự vênh mặt lên đầy oai vệ trong lúc bước tới, và đưa chân ra với phong thái nhã nhặn rất thành thạo.

“Thưa ông,” ông ta lên tiếng với giọng điệu của một kẻ đồng mưu, “giờ hành động đã tới, và ông hầu tước cũng vậy... Đó là lý do.”

Đôi tình nhân trẻ buông nhau ra với vẻ kinh ngạc; Climene với hai bàn tay siết chặt, miệng hé mở, và khuôn ngực không ngừng phập phồng dưới làn vải trắng; quý ông Leandre há hốc mồm, hiện thân sống của sự ngu ngốc và hoảng hốt.

Trong lúc đó, người mới đến tiếp tục tuôn ra một tràng. “Tôi đã có mặt tại nhà trọ cách đây một giờ, khi ông ta xuống xe tại đó, và tôi đã quan sát ông ta rất kỹ lưỡng trong lúc ông ta ăn sáng. Sau khi hoàn tất việc đó, tôi không còn chút ngờ vực nào về cơ hội thành công của chúng ta. Còn về việc ông ta trông ra sao, tôi có thể kể cho hai người nghe rất lâu về việc Tự nhiên đã tạo nên ông ta phì nộn ngu đần ra sao. Nhưng điều đó không quan trọng. Chúng ta quan tâm tới tính cách của ông ta, với trí khôn của ông ta. Và tôi có thể hoàn toàn tự tin nói với hai người rằng tôi phát hiện ra ông ta đần độn ngu ngốc đến mức hai người hãy tin chắc ông ta sẽ ngoan ngoãn lao đầu vào từng cạm bẫy một trong tất cả những cái bẫy tôi đã khôn ngoan chuẩn bị cho ông ta.”

“Hãy nói cho tôi biết đi! Hãy nói đi!” Climene van nài ông ta, giơ hai tay ra trong lời cầu xin mà không người đàn ông biết rung cảm nào có thể kháng cự được. Thế rồi đúng vào khoảnh khắc đó, cô gái nín thở khẽ kêu lên. “Bố tôi!” cô nói, bối rối nhìn đi nhìn lại hai người đàn ông. “Ông ấy đang tới! Chúng ta nguy mất!”

“Em phải chạy trốn thôi, Climene!” quý ông Leandre nói.

“Quá muộn rồi!” cô gái nức nở. “Quá muộn rồi! Ông ấy đã ở đây.”

“Bình tĩnh nào, thưa tiểu thư, hãy bình tĩnh!” người bạn khôn ngoan của đôi tình nhân đang hối hả trấn an cô gái. “Hãy bình tĩnh và đặt niềm tin vào tôi. Tôi hứa với tiểu thư tất cả sẽ ổn thỏa.”

“Ôi!” Leandre ủ rũ kêu lên. “Ông muốn nói gì thì nói, bạn của tôi, tất cả sụp đổ rồi - dấu chấm hết cho mọi hy vọng của chúng tôi. Sự khôn ngoan của ông sẽ không bao giờ đưa được chúng ta ra khỏi chuyện này. Không bao giờ!”

Qua lỗ hổng trên hàng rào, một người đàn ông phương phi với khuôn mặt tròn vành vạnh đỏ phừng và một cái mũi to tướng tiến lại, ăn mặc tươm tất theo kiểu của một tay trưởng giả. Không còn gì phải nghi ngờ về việc ông ta đang tức giận, song những lời ông ta nói quả là một bất ngờ khiến André-Louis sững sờ.

“Leandre, cậu là một thằng ngốc! Quá nhạt nhẽo, quá nhạt nhẽo! Những lời cậu nói sẽ chẳng thuyết phục nổi thậm chí một anh chàng phụ cày! Cậu đã bao giờ thử nghĩ chúng có ý nghĩa thế nào chưa vậy? Thế đấy,” ông ta hét lên, rồi vung tay thành một vòng rộng ném chiếc mũ vành tròn khỏi đầu, bước tới đứng cạnh quý ông Leandre, rồi lặp lại đúng những lời Leandre vừa nói, trong lúc cả ba người kia đứng quan sát ông ta một cách bình thản và chăm chú.

“Ôi, ông muốn nói gì thì nói, bạn của tôi, tất cả sụp đổ rồi - dấu chấm hết cho mọi hy vọng của chúng tôi. Sự khôn ngoan của ông sẽ không bao giờ đưa được chúng ta ra khỏi chuyện này. Không bao giờ!”

Vẻ tuyệt vọng rung lên trong giọng nói của ông ta. Một lần nữa, ông béo lại quay sang đối mặt với quý ông Leandre. “Thế đấy,” ông ta ra lệnh cho anh chàng một cách khinh miệt. “Hãy để cảm xúc xuất phát từ sự tuyệt vọng của cậu thể hiện trong giọng nói. Xét tới chuyện không phải cậu đang hỏi ông bạn Scaramouche đây liệu ông ta đã vá một miếng vá lên cái quần ống túm của cậu hay chưa. Cậu là một người tình tuyệt vọng đang bày tỏ...”

Ông ta đột nhiên ngừng bặt, hoảng hốt. André-Louis, bất thần hiểu chuyện gì đang diễn ra, cũng như việc anh đã hiểu lầm đến thế nào, đã phá lên cười. Âm thanh ấy vang lên và dội lại một cách kỳ bí dưới mái nhà bất ngờ tiết lộ sự hiện diện của anh, đến mức làm những người đứng dưới giật nảy mình.

Ông béo là người đầu tiên định thần lại, và ông ta tuyên bố điều này theo cách riêng của mình bằng một trong những tràng chế nhạo chua chát có vẻ là thói quen thường nhật của người đàn ông này.

“Nghe kìa!” ông ta kêu lên, “đến các vị thần cũng phải phát cười vì cậu, Leandre.” Thế rồi ông ta gọi vọng lên nóc nhà kho, tới kẻ tá túc giấu mặt ở trên đó. “Này! Người nào trên kia!”

André-Louis lộ mặt bằng cách thò cái đầu rối bù ra thêm chút nữa.

“Chúc một ngày tốt lành,” anh cất giọng vui vẻ chào. Lúc này đã nhổm lên trên hai đầu gối, tầm nhìn của anh đột nhiên được mở rộng ra xa, bao gồm cả cánh đồng trải rộng bên kia hàng rào. Anh trông thấy ngoài đó một xe ngựa rất lớn và đã khá cũ kỹ xộc xệch, một chiếc xe chở đồ chất đầy ván gỗ có thể nhìn thấy một phần lộ ra dưới những tấm vải dầu phủ lên trên chúng, và một ngôi nhà lưu động với một ống khói bằng thiếc, từ đó khói đang chậm rãi cuộn lên. Ba con ngựa Flanders nặng nề và hai con lừa - tất cả đều bị buộc chân - đang nhẩn nha gặm cỏ quanh quẩn mấy chiếc xe. Tất cả những thứ này, nếu như anh trông thấy sớm hơn, hẳn đã cung cấp cho anh manh mối để hiểu cảnh tượng lạ lùng vừa diễn ra dưới mắt anh. Phía bên kia hàng rào, vẫn còn những người khác đang đi lại. Đúng lúc đó, ba người cùng chui qua lỗ hổng trên hàng rào - một cô gái có khuôn mặt hoạt bát và cái mũi hếch, người anh đoán chắc là Columbine, cô hầu gái; một chàng thanh niên trẻ trung dong dỏng, nhanh nhảu, chắc là anh hầu Harlequin[3], và một anh chàng trẻ tuổi trông có phần vụng về cục mịch, rất có thể chuyên sắm vai hề phụ hay một dược sư.

Tất cả được anh tia thấy trong một cái liếc nhìn thấu suốt cũng chỉ tốn của anh quãng thời gian ngang với khoảnh khắc cần thiết để cất lời chào buổi sáng. Trước lời chào đó, Pantaloon đáp lại bằng một câu quát hỏi như bò rống:

“Anh bạn làm cái quái quỷ gì ở trên đó vậy?”

“Cũng chính là những gì các vị đang làm dưới đó,” anh trả lời. “Xâm phạm lên đất của người khác.”

“Cái gì?” Pantaloon thốt lên, đưa mắt nhìn sang những người đồng hành của ông ta, khuôn mặt to bè đỏ ửng đã mất đi ít nhiều vẻ tự tin. Cho dù đó là chuyện bọn họ vẫn làm thường xuyên, phải nghe nó bị gọi đúng tên vẫn làm họ thật bối rối.

“Chỗ này là đất của ai vậy?” ông ta hỏi, vẻ tự tin giảm đi trông thấy.

André-Louis trả lời trong lúc loay hoay xỏ tất. “Tôi nghĩ chỗ này là sản nghiệp của hầu tước de La Tour d’Azyr.”

“Quả là một cái tên quyền quý. Nhà quý tộc này có nghiêm khắc lắm không vậy?”

“Nhà quý tộc này,” André-Louis nói, “là một con quỷ; hay đúng hơn, sau khi đã suy nghĩ chín chắn, tôi muốn nói là so với ông ta, quỷ sứ còn là một nhà quý tộc.”

“Tuy thế,” người đàn ông có khuôn mặt bất lương đóng vai Scaramouche chen vào, “theo như những gì chính anh bạn thú nhận, bản thân anh cũng chẳng hề do dự khi xâm phạm vào sản nghiệp của ông ta.”

“À, về việc này thì, ông biết đấy, tôi là luật sư. Và các luật sư luôn có tiếng là không thể tôn trọng pháp luật được, cũng như các diễn viên cũng nổi tiếng là không biết diễn xuất. Hơn nữa, thưa ông, Tự nhiên đã áp đặt những giới hạn lên chúng ta, và Tự nhiên đánh gục sự tôn trọng pháp luật cũng dễ dàng như nó đánh gục mọi thứ khác vậy. Tối hôm qua, Tự nhiên đã hoàn toàn khuất phục tôi khi tôi lê chân được tới đây. Và vậy là tôi ngủ lại đây, chẳng buồn nghĩ ngợi gì tới ngài hầu tước de La Tour d’Azyr rất cao quý và uy quyền. Đồng thời, ông Scaramouche, ông sẽ thấy là tôi đã không phô trương việc xâm phạm lên đất của người khác công khai bằng ông và các bạn đồng hành của ông.”

Đi xong đôi ủng, André-Louis nhanh nhẹn leo xuống đất, chỉ mặc trên người chiếc áo sơ mi, áo khoác đi ngựa vắt trên cánh tay. Trong lúc anh đứng khoác áo vào, đôi mắt ti hí khôn lanh của ông bố béo tốt soi mói ngắm nghía anh tới từng chi tiết. Thấy rằng quần áo của anh, tuy có giản dị, đều rất hợp thời trang, chiếc áo sơ mi của anh được may bằng vải xịn, và anh thể hiện mình đúng với một người có học thức như anh đã tuyên bố, ông Pantaloon quyết định tỏ ra lịch sự.

“Tôi rất biết ơn anh về lời cảnh báo, thưa anh...” ông ta bắt đầu lên tiếng.

“Nên ông phải liệu mà cư xử, ông bạn thân mến. Những người gác đồng của ông d’Azyr đã được lệnh bắn bất cứ ai xâm phạm. Hãy bắt chước tôi, rời khỏi nơi này ngay.”

Họ đi ngay theo anh qua lỗ hổng trên hàng rào tới chỗ nghỉ chân ngoài đồng. Tới đây, André-Louis chào tạm biệt họ. Nhưng trong lúc quay đi, anh nhìn thấy một cậu trai trẻ trong đoàn kịch đang rửa ráy bên một chiếc xô đặt trên bậc thang lên xuống phía cuối ngôi nhà lưu động. Anh do dự trong chốc lát, rồi một cách dứt khoát, quay lại phía ông Pantaloon, lúc đó vẫn đang đứng ngay sau mình.

“Nếu việc này không phải là đòi hỏi quá đáng với lòng hiếu khách của ông, thưa ông,” anh nói, “tôi rất mong được phép bắt chước quý ông trẻ tuổi đáng mến kia trước khi chia tay các vị.”

“À, anh bạn thân mến!” vẻ hồn hậu hiện rõ trên khắp thân hình phương phi của ông trùm đoàn kịch. “Đâu có gì đáng kể chứ. Tất nhiên rồi. Rhodomont sẽ thu xếp cho anh những gì anh cần. Cậu ta là anh chàng hiền lành nhất gánh ngoài đời thực, cho dù trên sân khấu cậu ta là kẻ hét ra lửa. Này, Rhodomont!”

Anh chàng trẻ tuổi ưa sự sạch sẽ vươn dài thân hình cao dong dỏng của mình khỏi tư thế gấp khúc khi anh ta cúi người xuống xô nước, nhìn quanh qua một đám bọt xà phòng. Pantaloon ra lệnh, và Rhodomont, một người quả thực đáng sợ ghê gớm trên sân khấu bao nhiêu thì ngoài đời lại hiền hòa dễ mến bấy nhiêu, nhường cho người lạ mặt sử dụng xô nước với vẻ thân mật nhất trên đời.

Vậy là thêm một lần nữa André-Louis cởi khăn quàng cổ và áo khoác ra, xắn hai ống tay chiếc sơ mi đẹp đẽ đang mặc lên, trong khi Rhodomont đưa cho anh xà phòng, một chiếc khăn lau, rồi một cái lược đã gãy, thậm chí cả một dải ruy băng buộc tóc trơn nhờn, phòng trường hợp chàng luật sư đã đánh mất ruy băng của mình. André-Louis từ chối món đồ cuối cùng này, nhưng chiếc lược được anh đón nhận đầy biết ơn, và sau khi nhanh chóng rửa ráy sạch sẽ, anh đứng lên, với chiếc khăn lau khoác qua vai trái, bắt tay vào việc chỉnh trang lại mớ tóc rối bời trước mảnh gương vỡ gắn trên cửa ngôi nhà lưu động.

Anh đang đứng như vậy, với anh chàng Rhodomont dễ mến đứng nói huyên thuyên bên cạnh, thì tai chợt nghe thấy tiếng vó ngựa. Anh hờ hững ngoảnh đầu lại nhìn phía sau, rồi sững sờ như hóa đá với cái lược đang giơ lên không trung và khuôn miệng há hốc. Ở phía đằng xa trên con đường chạy men cánh đồng, anh thấy một toán bảy người cưỡi ngựa, mặc áo khoác màu xanh với cổ và tay áo màu đỏ của cảnh binh.

Anh không hề nghi ngờ gì, dù chỉ trong thoáng chốc, về mục đích của toán cảnh binh đang phóng như bay này. Dường như cái bóng khiến người ta ớn lạnh sống lưng của giá treo cổ vừa bất thần đổ ập xuống anh.

Toán lính sau đó dừng lại khi đến ngang chỗ họ, và viên thượng sĩ chỉ huy lớn tiếng gọi vọng qua cánh đồng.

“Này, đằng kia! Này!” Giọng ông ta vang lên đầy đe dọa.

Tất cả các thành viên của đoàn kịch - có cả thảy chừng mười hai người - đứng sững lại. Pantaloon tiến lên một hai bước với bộ dạng oai vệ, đầu ngẩng lên, phong thái không khác gì một quan Chưởng lý của nhà vua.

“Giờ là thứ quái quỷ gì đây?” ông ta thốt lên, nhưng ông ta muốn ám chỉ tới Số mệnh, Thiên đường hay viên thượng sĩ thì không ai rõ.

Toán kỵ sĩ bàn bạc với nhau một lát, sau đó bọn họ phi nước kiệu băng qua cánh đồng tới chỗ đoàn kịch đang nghỉ chân.

André-Louis vẫn đứng nguyên phía cuối ngôi nhà lưu động. Anh vẫn đang chải mái tóc rối bù của mình, nhưng động tác trở nên máy móc một cách vô thức. Đầu óc anh đều dồn cả vào toán cảnh binh đang lại gần, tâm trí ở trạng thái sẵn sàng tập trung cho việc đào tẩu theo bất cứ hướng nào khả thi.

Vẫn còn ở đằng xa, nhưng rõ ràng đang rất sốt ruột, viên thượng sĩ cắm cảu quát hỏi.

“Ai cho phép các người nghỉ ở đây?”

Một câu hỏi không hề khiến André-Louis an tâm chút nào. Anh không dễ bị mắc lừa bởi câu hỏi này tới mức giả thiết, hay thậm chí hy vọng rằng công việc của toán cảnh binh chỉ đơn thuần là đi lùng bắt những kẻ lang thang hay những người xâm phạm tới lãnh địa của các lãnh chúa. Đây không phải là chức trách thực sự của họ; chỉ đơn thuần là chuyện phát sinh - được thực thi có lẽ với hy vọng tự mình bỏ túi một khoản nộp phạt. Rất nhiều khả năng bọn họ từ Rennes tới, và đang trên đường truy bắt anh chàng luật sư trẻ bị buộc tội xúi giục dân chúng nổi loạn. Nhưng vào lúc này Pantaloon đang lớn tiếng vặc lại.

“Ông hỏi rằng ai cho phép chúng tôi sao? Phép nào vậy? Đây là đất công, ai thích thì cứ việc tới chứ chả cần phép phiếc gì sất.”

Viên thượng sĩ bật cười không vui vẻ gì, và thúc ngựa lại gần, toán lính của ông ta theo sau.

“Không hề tồn tại khái niệm đất công theo đúng nghĩa đen,” một giọng nói cất lên sau lưng Pantaloon, “trong cả lãnh địa rộng lớn của ông de La Tour d’Azyr. Đây là đất phát canh thu tô, và các quản lý của ông ta thu phần tô thuộc quyền của ông hầu tước từ bất cứ ai thả gia súc tới nơi này ăn cỏ.”

Pantaloon quay lại, nhận ra đang đứng bên cạnh mình là André-Louis, vẫn chỉ mặc độc có chiếc áo sơ mi, chưa quấn khăn quàng cổ, chiếc khăn lau vắt qua vai trái, trên tay anh cầm cái lược, mái tóc còn đang chải dở.

“Lạy Chúa lòng lành!” Pantaloon thốt lên. “Nhưng ông ta quả là một con quỷ, ông hầu tước de La Tour d’Azyr này!”

“Tôi đã nói với ông những gì tôi nghĩ về ông ta rồi,” André-Louis nói. “Còn về phần đám người này, tốt hơn ông hãy để tôi đối phó với họ. Tôi đã có kinh nghiệm về loại người này.” Và không buồn đợi sự đồng ý của Pantaloon, André-Louis bước tới gặp toán cảnh binh đang lại gần. Anh đã nhận ra chỉ sự can đảm mới có thể cứu thoát mình.

Trong một khoảnh khắc sau đó khi viên thượng sĩ thúc ngựa tới trước người thanh niên vẫn chưa ăn vận tươm tất, André-Louis dành thời gian để chải nốt mái tóc và ngước mặt nhìn lên với nụ cười nửa miệng, dụng ý tỏ ra thân thiện, chân thật và vô hại.

Bất chấp thái độ này, viên thượng sĩ vẫn cộc cằn quát: “Có phải mi là đầu sỏ của đám lang thang này không?”

“Vâng... đúng hơn là bố tôi, đang đứng đằng kia, là người chủ gánh thực sự.” Và anh chỉ ngón tay cái về phía ông Pantaloon, mắt trọn tròn đang đứng ngoài tầm nghe được những gì hai người nói. “Ngài có thể vui lòng cho tôi biết ngài muốn gì không, thưa đại úy?”

“Ta muốn nói với nhà anh rằng các người rất có thể sẽ bị tống vào ngục vì chuyện này, cả đám các người.” Giọng ông ta thật to và hằm hè. Nó vang vọng qua đồng cỏ, tìm đến tận tai từng người trong đoàn kịch, và khiến tất cả thầm hốt hoảng chú ý lắng nghe tiếp từ nơi từng người trong bọn họ đang đứng. Kể cả khi không có ngục tù, số phận của những nghệ sĩ lang thang này cũng đã đủ gieo neo lắm rồi.

“Nhưng có lẽ nào lại thế, thưa đại úy? Đất công dành cho cộng đồng là chỗ tự do cho tất cả mọi người mà.”

“Nơi này không phải là chỗ như thế.”

“Vậy thì hàng rào đâu thưa ngài?” André-Louis hỏi, vung bàn tay cầm lược như thể muốn chỉ rõ sự rộng mở của nơi này.

“Hàng rào!” viên thượng sĩ bật cười hô hố. “Hàng rào thì có can dự gì tới chuyện này? Đây là đất thu tô. Không có chuyện ăn cỏ ở đây trừ phi trả tô cho hầu tước de La Tour d’Azyr.”

“Nhưng chúng tôi đâu có ăn cỏ,” André-Louis làm bộ ngây ngô nhắc lại.

“Quỷ tha ma bắt mi đi, đồ hề nửa mùa! Các người không ăn cỏ! Nhưng đám súc vật của các người thì có!”

“Chúng chỉ ăn có chút ít thôi mà,” André-Louis xin lỗi, và một lần nữa tìm cách thử viện đến nụ cười cầu tài của anh.

Viên thượng sĩ có vẻ trở nên đáng sợ hơn bao giờ hết. “Điều đó chẳng quan trọng. Điều quan trọng là việc các người đang làm là một hành động ăn cắp, và với những kẻ ăn cắp luôn có nhà ngục.”

“Về mặt lý thuyết, tôi dám chắc là ngài đúng,” André-Louis thở dài, rồi lại đưa lược lên chải tóc, song mắt vẫn không rời khỏi khuôn mặt viên thượng sĩ. “Nhưng chúng tôi đã phạm tội một cách vô tình. Chúng tôi rất đội ơn ngài vì đã cảnh báo.” Anh chuyển cái lược sang tay trái, và tay phải lục túi quần, từ trong đó khẽ vang lên tiếng tiền xu va đập vào nhau. “Chúng tôi rất xin lỗi vì đã khiến ngài đang đi mà lại phải rẽ vào đây. Thôi thì vì các ngài đã phải mất công mất việc, xin các ngài cho chúng tôi được vinh hạnh mời các ngài dừng chân lại ở tửu quán tiếp theo để uống mừng sức khỏe của... của ông de La Tour d’Azyr mà ngài vừa nhắc tới, hay của bất kỳ ai mà các ngài thấy hợp lẽ.”

Một phần những đám mây đen đã tan biến khỏi vầng trán viên thượng sĩ. Nhưng chưa phải tất cả.

“Được, được,” ông ta cộc cằn nói. “Nhưng các người bắt buộc phải cuốn xéo ngay, nhà anh hiểu chưa.” Ông ta cúi người từ trên yên ngựa xuống để chìa bàn tay ra ở một khoảng cách thích hợp. André-Louis đặt lên đó một đồng ba livre.

“Sau nửa giờ đồng hồ nữa,” André-Louis nói.

“Tại sao lại sau nửa giờ nữa? Sao không phải ngay lập tức?”

“Ồ, chỉ là chút thời gian để chúng tôi ăn sáng thôi mà.”

Hai người nhìn nhau. Tiếp theo viên thượng sĩ cân nhắc tới đồng bạc tròn to nằm trong lòng bàn tay. Rồi cuối cùng nét mặt ông ta cũng dãn khỏi vẻ nghiêm khắc.

“Nói cho cùng” ông ta nói, “làm đầy tớ giữ ruộng cho ông de La Tour d’Azyr cũng chẳng phải chức trách của chúng ta. Chúng ta là cảnh binh từ Rennes tới.” Mí mắt André-Louis đã qua mặt anh khi chớp một cái. “Nhưng nếu các người cứ nấn ná lại đây, hãy giờ hồn với đám gác đồng của ông hầu tước. Các người sẽ thấy bọn họ chẳng dễ chịu chút nào đâu. Được thôi, được thôi - chúc ngon miệng, quý ông,” viên thượng sĩ nói thay lời chào từ biệt.

“Chúc ngài thượng lộ bình an, thưa đại úy,” André-Louis đáp.

Viên thượng sĩ thúc ngựa quay lại, đám lính cũng quay theo. Bọn họ chuẩn bị rời đi thì ông ta ghì cương lại.

“Này, anh kia!” ông ta ngoái đầu gọi. André-Louis rảo bước tới bên bàn đạp của ông ta. “Chúng ta đang lùng bắt một tên khốn tên André-Louis Moreau, người Gavrillac, một tên tội phạm đào tẩu đang bị công lý truy nã để xử giảo vì xúi giục nổi loạn. Ta chắc là anh không bắt gặp người đàn ông nào có hành tung khiến anh thấy khả nghi nhỉ?”

“Thực ra thì có đấy ạ,” André-Louis nói đầy táo tợn, khuôn mặt hiện rõ vẻ mặt một người đang bị lương tâm thôi thúc.

“Anh có thấy?” viên thượng sĩ kêu lên, giọng ngân vang. “Ở đâu? Khi nào?”

“Tối hôm qua, ở gần Guignen...”

“Phải rồi, phải rồi,” viên thượng sĩ cảm thấy ông ta đang bám sát gót kẻ đào tẩu.

“Có một gã trông có vẻ rất sợ bị nhận mặt... một người đàn ông khoảng năm mươi tuổi gì đó...”

“Năm mươí!” viên thượng sĩ kêu lên, mặt ỉu xìu hẳn. “Hừm! Kẻ chúng ta đang truy nã cũng không lớn tuổi hơn anh bạn đâu, một gã gầy gò, cao cỡ như anh bạn, cũng tóc đen như nhà anh, theo như lời mô tả. Hãy để mắt nhìn ngó trong lúc đi đường, ông bạn diễn viên. Ngài Chưởng lý của nhà vua tại Rennes đã thông báo cho chúng ta sáng nay rằng ông ấy sẽ trả mười louis cho bất cứ ai cung cấp tin tức cho phép bắt giữ tên khốn này. Vì vậy, anh bạn sẽ có cơ hội kiếm được mười louis bằng cách mở to mắt ra, và báo cho nhà chức trách nơi gần nhất. Đó sẽ là một món bở trên trời rơi xuống với nhà anh đấy.”

“Quả là một món bở trên trời rơi xuống, thưa đại úy,” André-Louis bật cười đáp lại.

Nhưng viên thượng sĩ đã thúc ngựa, và phi nước kiệu rời đi theo sau người của ông ta. André-Louis tiếp tục cười, một cách khá lặng lẽ, như thỉnh thoảng anh vẫn làm khi tìm thấy sự hài hước trong một trò đùa đặc biệt thú vị.

Sau đó, anh thong thả quay lại bên Pantaloon và những người trong đoàn kịch của ông ta, lúc này đang đứng túm tụm cạnh nhau, chăm chú quan sát anh.

Pantaloon bước tới gặp anh với cả hai tay giơ ra trước. Trong khoảnh khắc, André-Louis nghĩ anh sắp được ôm hôn.

“Chúng tôi xin chào mừng anh, cứu tinh của chúng tôi!” ông béo thốt lên. “Bóng đen của ngục tù vốn đã âm u che phủ trên đầu chúng tôi, khiến chúng tôi ớn lạnh tới tận xương tủy. Vì mặc dù nghèo khó, song tất cả chúng tôi đều là người lương thiện và chưa ai trong chúng tôi từng phải chịu đựng nỗi nhục nhã của ngục tù. Và cũng không ai trong chúng tôi có thể sống sót qua được nó. Nếu không có anh, bạn thân mến của chúng tôi, điều đó rất có thể đã xảy ra. Anh đã làm phép mầu nào vậy?”

“Thứ phép mầu có chân dung của nhà vua, đó là thứ sẽ hữu hiệu trên đất Pháp. Người Pháp là một dân tộc rất trung quân, như rồi ông sẽ thấy. Họ yêu nhà vua của họ - và thậm chí còn yêu chân dung của ngài hơn cả chính nhà vua, nhất là khi chân dung ấy được đúc nổi trên vàng. Nhưng thậm chí cả trên bạc cũng vẫn được kính trọng. Ông thượng sĩ đã quá xúc động trước sự hiện diện của khuôn mặt cao quý đó - trên một đồng ba livre - đến mức cơn giận dữ của ông ấy tan biến, và ông ấy quay lại đi theo con đường của mình, cho phép chúng ta được bình yên lên đường.”

“A, phải rồi! Ông ta nói chúng ta cần rời đi. Bắt tay vào việc thôi, các chàng trai! Lại đây, lại đây nào...”

“Nhưng chỉ sau khi đã ăn xong bữa sáng,” André-Louis nói. “Viên thượng sĩ trung quân nọ, cảm động sâu sắc, đã dành cho chúng ta nửa giờ đồng hồ để ăn sáng. Tất nhiên, ông ta có nói tới khả năng những tay gác đồng xuất hiện. Nhưng cũng giống như tôi, ông thượng sĩ biết rõ họ không đáng phải e ngại lắm, và nếu họ tới, một lần nữa chân dung của nhà vua - lần này được đúc trên đồng - sẽ lại tạo ra cho họ một cảm xúc đầy nhân văn tương tự. Vì vậy, ông Pantaloon thân mến, hãy thoải mái thưởng thức bữa sáng. Từ đây tôi cũng đã có thể ngửi được mùi bữa sáng của các vị rồi, và từ mùi hương của nó, tôi đoan chắc chẳng cần phải chúc mọi người ngon miệng làm gì.”

“Bạn thân mến, cứu tinh của chúng tôi!” Pantaloon khoác cánh tay mập mạp lên vai chàng trai trẻ. “Cậu sẽ phải ở lại ăn sáng với chúng tôi.”

“Thú thực là tôi đã hy vọng ông sẽ đề nghị như thế,” André-Louis nói.

❀ ❀ ❀

[1] Một anh hùng Hy Lạp tham gia cuộc chiến thành Troy.

[2] Chúa tể các vị thần trong thần thoại La Mã, tức thần Zeus trong thần thoại Hy Lạp.

[3] Leandre, Climene, Scaramouche, Columbine và Harlequin, Pantaloon là tên các nhân vật điển hình trong hài kịch thời đó; Leandre và Climene là đôi tình nhân trung tâm của kịch, Harlequin và Columbine lần lượt là người hầu của hai người, Scaramouche là nhân vật hề, Pantaloon là bố Climene... Đây không phải là tên thật của các diễn viên, nhưng thường được dùng để gọi luôn các diễn viên hay đóng những vai này.