André-Louis ra đứng ngoài hàng hiên tòa dinh thự tại Meudon để hít thở không khí vào sáng hôm sau. vẫn còn rất sớm, và mặt trời vừa mọc đã biến những giọt sương còn đọng lại ngoài bãi cỏ thành những viên kim cương nhỏ xíu. Dưới thung lũng, cách đó năm dặm, màn sương mù buổi sớm vẫn bao trùm lên Paris. Song cho dù vẫn còn sớm như vậy nhưng ngôi nhà trên ngọn đồi ấy đã tỉnh giấc, bận rộn chuẩn bị cho chuyến đi cận kề.

André-Louis đã ra khỏi Paris an toàn tối hôm trước cùng mẹ anh và Aline, và hôm nay tất cả họ sẽ lên đường tới Coblenz.

Trong lúc André-Louis đang nhàn nhã tản bộ ở đó với hai tay chắp sau lưng, đầu cúi xuống giữa hai vai - vì cuộc đời chưa bao giờ có nhiều điều để suy tư đến thế - thì Aline tìm đến qua một cánh cửa kính mở ra từ trong thư viện.

“Anh dậy sớm quá,” nàng chào anh.

“Quả đúng thế thật. Anh thậm chí còn không lên giường. Không,” anh trấn an nàng, để trả lời cho vẻ lo lắng của cô thiếu nữ. “Anh đã dành cả đêm, hay phần còn lại của nó, ngồi bên cửa sổ suy nghĩ.”

“André tội nghiệp của em!”

“Em mô tả anh một cách thật hoàn hảo. Anh đúng là một kẻ tội nghiệp - vì anh chẳng biết gì, chẳng hiểu gì. Đó không phải là một tình trạng tai hại cho lắm cho tới khi người ta hiểu ra nó. Sau đó...” Anh dang rộng hai cánh tay ra, rồi lại buông rơi xuống. Khuôn mặt anh, như nàng quan sát, rất buồn bã, hốc hác.

Nàng đi bên anh dọc theo mái hiên có hàng lan can cũ bằng đá granit, trên đó những cây phong lữ đã trùm lên tấm khăn choàng với màu lục của lá và màu đỏ tươi của những đóa hoa.

“Anh đã quyết định xem làm gì chưa?” nàng hỏi anh.

“Anh đã quyết định là anh không còn sự lựa chọn nào khác. Cả anh nữa cũng sẽ phải vượt biên. Anh đã may mắn vì vẫn có thể làm điều đó, may mắn vì đã không tìm thấy ai trong cảnh hỗn loạn ngày hôm qua tại Paris để báo cáo sự có mặt của mình như anh đã ngu ngốc dự định, nếu không anh đã không còn có được trong tay những thứ này.” Anh lấy từ trong túi ra tờ giấy thông hành đầy uy quyền của ủy ban Mười hai, yêu cầu mọi người Pháp phải dành cho anh bất cứ sự giúp đỡ nào anh cần, và cảnh cáo kẻ nào nghĩ đến chuyện ngăn trở anh rằng đó là điều sẽ khiến họ phải trả giá bằng tính mạng. Anh mở nó ra trước mặt nàng. “Với thứ này, anh sẽ đưa mọi người tới biên giới an toàn. Qua biên giới thì ông de Kercadiou và phu nhân de Plougastel sẽ phải chịu trách nhiệm về anh; như vậy chúng ta sẽ không nợ nần gì nhau nữa.”

“Không nợ nần gì nhau nữa?” nàng lặp lại. “Nhưng anh sẽ không thể quay trở lại nữa.”

“Tất nhiên chắc em cũng đã nhận ra việc anh nóng lòng muốn ra đi. Cô bé thân mến, sau một hay hai ngày nữa sẽ có cuộc điều tra. Người ta sẽ hỏi xem chuyện gì đã xảy đến với anh. Mọi thứ sẽ lộ dần. Sau đó, cuộc truy lùng sẽ bắt đầu. Nhưng cho tới lúc đó chúng ta đã đi xa rồi, đủ cách xa khỏi bất cứ cuộc truy tìm nào. Em không nghĩ anh có thể đưa ra với chính quyền lời giải thích thỏa đáng về sự vắng mặt của anh đấy chứ - nếu giả thiết rằng vẫn còn thứ chính quyền nào tồn tại để giải thích với nó?”

“Ý anh là... anh sẽ hy sinh tương lai của anh, sự nghiệp mà anh đang theo đuổi?” Nàng gần như nín thở.

“Với những biến cố vừa xảy ra, tại đây sẽ không còn sự nghiệp nào cho anh - hay ít nhất không còn sự nghiệp chính đáng nào. Và anh hy vọng em không nghĩ anh có thể dối trá. Đã tới thời của những kẻ như Danton, như Marat, thời của những kẻ đê tiện. Sợi dây cương của quyền lực sẽ được ném cho dân chúng, hay nếu không chính dân chúng, say sưa với những lời lừa dối đám Danton và đám Marat đã rót vào tai họ, sẽ giành lấy nó bằng bạo lực. Sau đó sẽ là hỗn loạn, là một ách chuyên chế của những kẻ tàn bạo và những tên súc sinh, một thứ chính quyền hỗn tạp của những kẻ đê tiện nhất. Nó sẽ không thể kéo dài, vì trừ phi một quốc gia được chỉ đạo bởi những thành phần ưu tú nhất của nó, quốc gia đó sẽ suy sụp, mục ruỗng.”

“Em đã nghĩ anh là một nhà cộng hòa cơ đấy,” nàng nói.

“Sao chứ, anh đúng là vậy. Và anh đang nói như một người cộng hòa. Anh mong muốn một xã hội lựa chọn những người lãnh đạo nó từ những thành phần ưu tú nhất của mọi tầng lớp, và không cho phép bất cứ tầng lớp hay đoàn thể nào được phép đoạt riêng lấy chính quyền - cho dù đó có là quý tộc, tu sĩ, tư sản hay tầng lớp nào khác. Vì một chính quyền của riêng bất cứ tầng lớp nào cũng là tai họa cho lợi ích của tất cả. Hai năm trước, lý tưởng của anh dường như đã được thực hiện. Quyền lực bị tước khỏi tầng lớp đã nắm giữ nó quá lâu, nhân danh cha truyền con nối. Nó được phân chia một cách đồng đều nhất có thể qua Quốc hội, và nếu người ta chấp nhận dừng lại ở đây, mọi thứ đáng ra đã có thể tốt đẹp. Nhưng những người cộng hòa đã bị kéo đi quá xa, bị thúc đẩy bởi chính sự chống đối từ phía các tầng lớp đặc quyền, và kết quả là nỗi kinh hoàng mà ngày hôm qua em chỉ mới được chứng kiến màn dạo đầu. Không, không,” anh kết thúc. “Có thể sẽ còn sự nghiệp cho những kẻ vụ lợi, những kẻ cơ hội; nhưng không còn chỗ cho một người muốn tôn trọng chính mình. Đã đến lúc phải ra đi. Anh không hy sinh gì hết khi ra đi.”

“Nhưng anh sẽ đi đâu? Anh sẽ làm gì?”

“Ồ, một việc gì đó. Em hãy nhớ rằng trong bốn năm qua anh đã từng là luật sư, người hoạt động chính trị, kiếm thủ và hề - nhất là vai cuối cùng. Sẽ luôn có chỗ cho Scaramouche trong thế giới này. Hơn nữa, em có biết rằng không giống như Scaramouche, anh đã biết lo xa đến mức thật kỳ lạ không? Anh là chủ nhân của một trang trại nhỏ ở Saxony[1]. Anh nghĩ nghề nông có thể sẽ hợp với anh. Đó là một công việc tĩnh tại; và nói cho cùng, anh không phải là một con người của hành động. Anh không có những phẩm chất cần thiết cho vai đó.”

Cô thiếu nữ nhìn thẳng vào mặt anh, và trong đôi mắt xanh sâu thẳm của nàng hiện rõ một nụ cười buồn.

“Em tự hỏi liệu còn vai diễn nào mà anh không đủ phẩm chất để vào vai không?”

“Em nghĩ thế thật sao? Thế nhưng em không thể nói rằng anh đã thành công trong bất cứ vai diễn nào của mình. Anh luôn kết thúc bằng việc bỏ chạy. Anh đang bỏ chạy khỏi một phòng tập kiếm làm ăn phát đạt, nhiều khả năng rồi sẽ trở thành tài sản của Le Due. Đó là hệ quả của việc dấn thân vào chính trị, một sự nghiệp mà lúc này anh cũng đang bỏ chạy khỏi nó. Đó là một việc mà anh đã thực sự trở nên thành thạo. Và cả nó cũng là một nét tính cách của Scaramouche.”

“Tại sao lúc nào anh cũng giễu cợt chính mình như thế?” nàng hỏi.

“Bởi vì anh nhận ra phần của mình trong thế giới điên loạn này, anh đoán là vậy. Em không định yêu cầu anh nhìn nhận nó một cách nghiêm túc đấy chứ? Nếu làm thế hẳn anh sẽ mất trí mất; nhất là từ khi anh khám phá ra bố mẹ mình.”

“Đừng, André!” nàng van nài anh. “Anh đang không thật lòng, anh biết mà.”

“Tất nhiên là anh biết. Chẳng lẽ em lại trông đợi sự chân thành ở con người trong khi đạo đức giả chính là bản chất của nhân loại sao? Chúng ta được nuôi dưỡng bằng nó; chúng ta được dạy dỗ bằng nó, sống bằng nó; và Chúng ta hiếm khi nhận ra điều này. Em đã chứng kiến nó lan tràn và vượt ra khỏi vòng kiểm soát tại nước Pháp trong bốn năm vừa qua - dối trá và đạo đức giả trên môi những người cách mạng, dối trá và đạo đức giả trên môi những kẻ nắm quyền của chế độ cũ; một cuộc bạo động đạo đức giả mà hồi kết là sự hỗn loạn. Và anh, kẻ đang chỉ trích tất cả trong buổi sáng tuyệt đẹp do Chúa ban tặng này cũng chính là kẻ đạo đức giả đáng khinh nhất trong tất cả. Chính điều đó - việc hiểu ra sự thật này đã khiến anh thức cả đêm. Trong hai năm trời anh đã viện tới mọi cách để tấn công... ông de La Tour d’Azyr.”

Anh ngừng lại một lát trước khi nói ra cái tên, dừng lại như thể do dự không biết nên gọi ông ta như thế nào.

“Và trong hai năm đó anh đã lừa dối chính mình về động lực đã thúc đẩy anh. Hôm qua, ông ấy đã nói về anh như ác thần của cuộc đời ông ấy, và chính ông ấy cũng nhận ra sự công bằng của điều đó. Có thể ông ấy nói đúng, và chính vì thế, rất có thể dù ông ấy có không giết Philippe de Vilmorin đi nữa, mọi việc vẫn cứ xảy ra như đã xảy ra. Thực ra, hôm nay anh biết rõ chắc chắn sẽ là như thế. Đó là lý do tại sao anh gọi mình là một kẻ đạo đức giả, một kẻ đạo đức giả khốn khổ đã lừa dối chính bản thân mình.”

“Nhưng tại sao, André?”

Anh đứng bất động và nhìn nàng. “Bởi vì ông ta theo đuổi em, Aline. Bởi vì chỉ riêng điều đó thôi cũng đủ để anh cản đường ông ta, bất di bất dịch. Bởi vì điều đó anh đã phải lao tâm khổ tứ để hạ gục ông ta - để cứu em khỏi trở thành con mồi cho chính tham vọng của mình.

“Anh không muốn phải nói về ông ta nhiều hơn mức bắt buộc. Sau lần này, anh tin sẽ không bao giờ anh nói tới ông ta nữa. Trước khi bước đường đời của anh và ông ta gặp nhau, anh đã biết về hầu tước như đúng bản chất con người ông ta, anh biết những gì người ta vẫn kể về ông ta. Ngay cả khi đó, anh đã thấy ông ta là một kẻ đáng ghét. Em đã nghe ông ta nhắc tới cô Binet đáng thương hại tối hôm qua rồi đấy. Em đã nghe ông ta phân bua, bào chữa cho sai lầm, cho lối sống của ông ta, cách ông ta được nuôi dạy. Anh cho rằng người ta sẽ chẳng có câu trả lời nào cho điều đó. Ông ta tương thích với tầng lớp của mình. Thế là đủ! Nhưng với anh, ông ta là hiện thân của cái ác, cũng như em luôn là hiện thân của cái thiện. Anh đã đặt em ở một vị trí rất cao, Aline, rất cao, song cũng không hề cao hơn chỗ của em. Vậy thì liệu anh có thể chấp nhận việc em bị lôi xuống bởi tham vọng, liệu anh có thể chấp nhận để cái ác anh căm ghét kết đôi với cái thiện anh yêu quý không? Liệu điều gì có thể tới cùng với nó, ngoài sự đọa đày của chính em, như anh đã từng nói hôm đó ở Gavrillac? Chính vì thế, sự căm ghét anh dành cho ông ta đã trở thành một mối thù riêng tư kích động anh. Anh quyết định phải cứu em bằng mọi giá khỏi một số phận khủng khiếp như vậy. Giá như em có thể nói với anh rằng em yêu ông ta thì mọi thứ hẳn đã khác. Khi đó, anh đã có thể hy vọng là nhờ có tình yêu, em sẽ nâng ông ta lên vị trí thanh cao của chính mình. Nhưng nếu vì tham vọng tiến thân trong xã hội mà em ưng thuận kết hôn với ông ta không có tình yêu... Ôi, điều đó thật nhơ bẩn và vô vọng. Và vậy là anh chiến đấu với ông ta - như một con chuột chống lại sư tử - chống lại ông ta không ngừng nghỉ cho tới khi anh thấy tình yêu đã thế chỗ tham vọng trong trái tim em. Khi đó anh đã rút lui.”

“Cho tới khi anh thấy tình yêu đã thay thế cho tham vọng!” Nước mắt đã tuôn rơi từ đôi mắt nàng trong khi anh còn đang nói. Nhưng giờ đây sự ngạc nhiên đã làm át đi mọi cảm xúc của nắng. “Nhưng anh đã thấy điều đó khi nào? Khi nào?”

“Anh... anh đã lầm. Giờ thì anh biết. Thế nhưng vào lúc đó... tất nhiên rồi, Aline, vào buổi sáng hôm đó, khi em tới cầu khẩn anh không tới chỗ hẹn với ông ta trong rừng, có phải em làm thế vì lo lắng cho ông ta không?”

“Cho ông ta ư! Đó là vì em lo lắng cho anh,” nàng kêu lên, không kịp nghĩ xem mình đang nói gì.

Nhưng điều đó vẫn không thuyết phục được anh. “Cho anh ư? Trong khi em biết - khi tất cả đều biết những gì anh đã làm trong suốt một tuần lễ đó.”

“Phải, nhưng ông ấy, ông ấy khác hẳn so với những người khác anh từng đối đầu. Danh tiếng của ông ấy rất lớn. Bác em coi ông ấy là bất khả chiến bại, ông đã thuyết phục em rằng nếu hai người quyết đấu sẽ không gì có thể cứu được anh.”

Anh cau mày nhìn nàng.

“Tại sao phải vậy, Aline?” anh hỏi nàng có phần gay gắt. “Anh có thể hiểu, vì kể từ lúc đó em đã thay đổi, giờ đây em sẽ muốn phủ nhận những tình cảm đó. Có lẽ phụ nữ là thế, anh đoán vậy.”

“Ôi, anh nói gì vậy, André? Anh nhầm lẫn biết bao! Những gì em nói với anh là sự thật!”

“Vậy chẳng lẽ vì lo lắng cho anh,” anh hỏi nàng, “mà em ngất xỉu khi em thấy ông ta quay lại với vết thương sau cuộc quyết đấu sao? Chính điều đó đã mở mắt cho anh.”

“Vết thương ư? Em đã không thấy vết thương của ông ấy. Em thấy ông ấy ngồi trên chiếc xe không mui của mình, còn sống và có vẻ không thương tích gì, và em nghĩ rằng ông ấy đã giết chết anh, đúng như ông ấy nói sẽ làm. Em còn có thể có kết luận nào khác nữa?”

Anh nhìn thấy ánh sáng, long lanh, chói lóa, và nó khiến anh thấy sợ. Anh lùi lại, đưa một tay che ngang mày. “Và đó là lý do khiến em ngất đi?” anh hỏi lại, như thể không dám tin.

Nàng nhìn anh không trả lời. Và khi cô thiếu nữ bắt đầu nhận ra trong khi nóng lòng muốn anh hiểu rõ sai lầm của mình nàng đã đi xa đến thế nào trong lời nói của nàng, một thoáng lo lắng đột ngột xuất hiện trong mắt nàng.

Anh đưa cả hai tay về phía nàng.

“Aline! Aline!” Giọng anh run lên khi nhắc tới tên nàng. “Chính là anh...”

“Ôi, André mù quáng, chỉ luôn là anh - luôn như thế! Chưa bao giờ, chưa bao giờ em nghĩ tới ông ấy, kể cả là một cuộc hôn nhân không tình yêu, trừ một lần, trong một thời gian ngắn, khi... khi cô đào đó xuất hiện trong cuộc đời anh, và sau đó...” Nàng ngừng lời, nhún vai, và quay đầu đi. “Em đã nghĩ tới việc đi theo tham vọng, vì chẳng còn gì khác để trông đợi nữa.”

Anh lắc đầu. “Hẳn là anh đang mơ, hoặc nếu không chắc anh điên mất rồi,” anh nói.

“Mù quáng, André; chỉ mù quáng mà thôi,” nàng cam đoan với anh.

“Chỉ mù quáng với những gì ta không thể táo tợn nhìn thẳng vào chúng.”

“Thế nhưng,” nàng trả lời với một thoáng của Aline anh từng biết ngày xưa, “em chưa bao giờ thấy anh thiếu táo tợn cả.”

Ông de Kercadiou, xuất hiện một lát sau qua cánh cửa thư viện, trông thấy hai người trẻ tuổi đang tay nắm tay và nhìn nhau đắm đuối, như thể người này đang nhìn thấy thiên đường trên khuôn mặt người kia.

❀ ❀ ❀

[1] Vào thời đó là một công quốc nhỏ ở miền Đông Đức, nay là một bang của Cộng hòa Liên bang Đức.