Ông hiệp sĩ de Chabrillane, hẳn các bạn còn nhớ, có can hệ trực tiếp tới vụ việc trái đạo lý đã khiến Philippe de Vilmorin mất mạng. Chúng ta cũng biết đủ nhiều để biện minh cho phỏng đoán rằng ông ta không chỉ đơn thuần là người làm chứng cho La Tour d’Azyr trong vụ việc đó, mà kỳ thực cũng là một kẻ dự mưu trong việc tung ra cái bẫy. Vì thế, André-Louis có thể cảm thấy hài lòng một cách chính đáng trong việc đoạt lấy tính mạng hiệp sĩ để báo thù cho người bạn bị sát hại của anh. Có thể anh đã nhìn nhận đó là một hành động thực thi thứ công lý thông thường không thể đạt được bằng bất cứ phương thức nào khác. Đồng thời cũng cần phải nhớ rằng Chabrillane đã bước vào cuộc quyết đấu một cách đầy tự tin, đoan chắc rằng ông ta, một tay kiếm thuần thục, chỉ phải đối đầu với một gã tư sản hoàn toàn chẳng biết gì về kiếm thuật. Vì thế, nếu nhìn nhận theo khía cạnh đạo đức, ông ta cũng chẳng hơn một tên sát nhân là mấy, và việc chính ngài hiệp sĩ phải rơi xuống cái hố ông ta cho rằng mình đã dọn sẵn cho André-Louis đúng là một quả báo đầy thi vị. Dẫu vậy, bất chấp những lý lẽ kể trên, hẳn tôi sẽ thấy giọng điệu cay độc André-Louis đã sử dụng để thông báo kết quả cuộc quyết đấu trước Quốc hội thật đáng ghét nếu tôi tin những lời nói đó là chân thành. Nếu thế, những lời nói ấy sẽ là minh chứng rõ ràng cho nhận xét Aline từng nói ra lời, một nhận xét nàng cùng chia sẻ với nhiều người khác từng tiếp xúc gần gũi với anh, rằng André-Louis quả là một người không có trái tim.
Bạn đọc cũng từng được chứng kiến thái độ lạnh lùng vô cảm tương tự trong cách ứng xử của anh khi anh phát hiện ra sự không chung thủy của cô Binet, dẫu vậy những gì anh đã thực hiện để báo thù cho mình lại phủ nhận sự vô cảm đó. Sự khinh thường sau đó anh dành cho cô gái, theo tôi nghĩ, xuất phát từ tình cảm từng có một thời anh ấp ủ với cô ta. Tôi thực sự không tin tình cảm đó sâu sắc đến mức như anh hình dung ban đầu; song cho rằng nó chỉ hời hợt như những gì anh đã phải khổ sở thể hiện ra ngoài bằng cách triệt để xóa bỏ cô gái khỏi tâm trí anh khi anh khám phá ra cô ta không hề xứng đáng với mình, điều đó tôi cũng không tin nốt; đồng thời, như tôi đã nói ở trên, những hành động của anh cũng không hề giúp củng cố một niềm tin như thế. Và, thêm một lần nữa, thái độ cay nghiệt tàn nhẫn của anh khi hy vọng anh đã giết chết được Binet cũng chỉ là một phản ứng xuất phát từ tình cảm của anh. Biết rõ rằng những kẻ như Binet tốt hơn nên biến mất khỏi thế giới này, anh hoàn toàn có thể rũ bỏ sự ân hận; hẳn các bạn vẫn nhớ, chàng trai trẻ này sở hữu cái nhìn đúng mực hiếm có khi luôn nhìn sự vật theo đúng bản chất của chúng, chứ không bao giờ phóng đại hay thu nhỏ chúng do những ý nghĩ cảm tính. Và việc anh có thể nghĩ đến chuyện đoạt đi tính mạng người khác với sự bình thản hoàn toàn và cay nghiệt đến vậy, cho dù lý do để biện minh có là gì đi nữa, quả tình thật khó tin.
Tương tự, vào lúc này chúng ta cũng không thể tin sau khi đi thẳng tới Quốc hội từ rừng Boulogne, quay về ngay sau khi giết chết một người, anh lại chân thật thể hiện bản chất của mình khi nhắc tới biến cố đó bằng những lời lẽ ngạo mạn trắng trợn đến thế. Anh không giống Scaramouche đến như vậy. Nhưng anh luôn biết che giấu cảm xúc thực của mình một cách hiệu quả bằng một cử chỉ thu hút sự chú ý, cũng như che giấu những suy nghĩ thực trong đầu mình bằng một câu nói đầy ấn tượng. Anh luôn là một diễn viên, một con người không ngừng tính toán hiệu ứng anh ta sẽ gây ra, luôn tránh để lộ con người thật của bản thân, luôn phủ lên tính cách thật của anh ta một tính cách ngụy tạo đầy hư cấu. Trong tất cả những điều này có chút gì đó tinh quái, và ít nhiều cả những thứ khác nữa.
Lúc này không ai cười trước sự ngạo mạn của anh. Anh cũng không dự tính một điều như vậy. Anh dự định tỏ ra thật đáng sợ; và anh biết giọng nói của mình càng ngạo mạn và dửng dưng, hiệu quả nó tạo ra lại càng đáng sợ hơn. Anh đã tạo ra được đúng thứ anh mong muốn.
Những gì diễn ra tiếp theo ở một nơi với những cảm xúc và hành động đang ở vào trạng thái như lúc đó quả thực cũng không khó để dự đoán. Khi phiên họp kết thúc, có chừng một tá những kẻ khiêu khích đợi anh ngoài tiền sảnh, và lần này, những người cùng phe đã ít bận tâm hơn tới việc che chắn cho anh. Dường như anh hoàn toàn có khả năng tự bảo vệ bản thân; có vẻ như, bất chấp tất cả sự thận trọng của mình, anh đã xông thẳng vào lãnh địa của đối phương để gây chiến, đã vận dụng một cách hoàn hảo chính những phương thức gây hấn của đối phương, đến mức bạn bè hầu như không còn cảm thấy cần thiết phải che chở cho anh như hôm trước.
Khi bước ra ngoài, anh đưa mắt liếc qua đám người thù địch kia, thái độ và trang phục của họ đã giúp anh nhận ra ngay bọn họ là ai. Anh dừng bước, tìm kiếm kẻ anh trông đợi, kẻ anh mong mỏi thách thức nhất. Nhưng ông de La Tour d’Azyr lại vắng mặt trong đội ngũ đang hăm hở kia. Với anh, chuyện này thật kỳ lạ. La Tour d’Azyr là anh họ, đồng thời cũng là người bạn thân nhất của Chabrillane. Đáng ra ông ta phải có mặt trước tiên hôm nay. Sự thật là de La Tour d’Azyr đã quá kinh ngạc và đau buồn trước sự việc ông ta hoàn toàn không ngờ tới được này. Đồng thời, lần này bản tính đầy thù hận của ông ta đã bị kìm giữ lại một cách thật bất thường. Có thể chính ông ta cũng nhớ tới vai trò của Chabrillane trong vụ quyết đấu ở Gavrillac, và nhìn thấy ở anh chàng André-Louis Moreau khó hiểu này, kẻ đã luôn khăng khăng bám theo quấy phá ông ta kể từ khi đó, một kẻ báo thù được định mệnh chỉ định. Cảm giác ghê sợ mà ông ta cảm thấy khi phải đối đầu với thách thức này, nhất là sau hành động khiêu khích tột độ sau cùng, khiến cho chính ông ta cũng phải ngỡ ngàng. Song nó vẫn tồn tại, và lúc này chính nó đang khiến hầu tước phải chùn bước.
Về phần André-Louis, vì La Tour d’Azyr không có mặt trong đám người đang chờ đợi, với anh vào buổi sáng thứ Ba này chẳng mấy quan trọng việc kẻ tiếp theo là ai. Số phận đã quyết định rằng kẻ đó là anh chàng tử tước trẻ de La Motte-Royau, một trong những tay kiếm khá nhất trong nhóm.
Tới sáng thứ Tư, một lần nữa lại có mặt ở Quốc hội muộn chừng một giờ đồng hồ, André-Louis thông báo - gần như với cùng cách thức anh đã dùng để thông báo cái chết của Chabrillane - rằng ông de La Motte-Royau nhiều khả năng sẽ không quấy quả sự hài hòa của Quốc hội trong vài tuần tiếp theo, với giả thiết là ông tử tước đủ may mắn để phục hồi lại sau hậu quả của một tai nạn đáng phàn nàn mà tử tước đã không may gặp phải sáng hôm ấy.
Tới thứ Năm, anh tiếp tục đưa ra một thông báo tương tự liên quan tới ông Giám mục de Blavon. Thứ Sáu, anh lại cho mọi người hay anh đã bị ông des Troiscantins làm chậm trễ, rồi sau đó quay sang các thành viên Cánh Hữu, trưng ra một khuôn mặt nghiêm trang đầy thông cảm:
“Tôi rất mừng được thông báo với các vị, thưa các quý ông, rằng ông des Troiscantins đang được một bác sĩ giải phẫu rất giỏi chăm sóc, ông bác sĩ hy vọng có thể giúp bệnh nhân của mình quay lại với các vị sau vài tuần nữa.”
Thật kinh ngạc, thật ngỡ ngàng, thật khó tin; cả bạn bè lẫn đối thủ của anh đều ngồi sững sờ lắng nghe những lời thông báo dửng dưng được đưa ra hằng ngày. Bốn trong số những tay kiếm đáng gờm nhất đã tạm thời bị loại khỏi vòng chiến, một bị chết - và tất cả được một gã luật sư tỉnh lẻ quê mùa thực hiện với thái độ bình thản rồi thông báo lại một cách lạnh lùng!
Trong mắt họ, hình ảnh của anh bắt đầu trở nên lãng mạn. Thậm chí cả nhóm triết gia bên Cánh Tả, những người từ chối tôn sùng bất cứ sức mạnh nào ngoài sức mạnh của lý trí, cũng bắt đầu nhìn nhận anh với sự tôn trọng và vì nể mà không màn diễn thuyết hùng tráng nào có thể đem lại cho chàng trai trẻ.
Và từ Quốc hội, danh tiếng của anh dần dà lan đi khắp Paris, Desmoulins viết một bài ca ngợi anh trên tờ báo “Les Revolutions” của anh ta, trong đó anh ta gọi anh là “Hiệp sĩ của Đẳng cấp Thứ ba”, một cái tên đã thu hút được sự chú ý của quần chúng, và sau đó gắn liền với anh trong một thời gian. Anh cũng được nhắc tới một cách khinh miệt trên tờ “Les Actes des Apôtres”, cơ quan phát ngôn đầy châm biếm của giới Đặc quyền, được biên tập một cách vừa nhẹ dạ vừa khiêu khích bởi một nhóm quý tộc có đầu óc thiển cận hiếm thấy.
Trong ngày thứ Sáu của tuần lễ cực kỳ bận rộn đối với chàng trai trẻ mà sau những ngày ấy anh ta vẫn tiếp tục khăng khăng nhắc chúng ta nhớ anh không phải là một con người của hành động cho dù nhìn nhận theo bất cứ góc độ nào, sảnh Manege hoàn toàn vắng bóng các tay kiếm khi anh thong thả đi ra giữa Le Chapelier và Kersain.
André-Louis ngạc nhiên tới mức anh đứng sững lại.
“Chẳng lẽ bọn họ đã cảm thấy chán rồi?” anh băn khoăn nói với Le Chapelier.
“Tôi cho rằng bọn họ đã cảm thấy quá chán cậu rồi,” là câu trả lời được đưa ra. “Bọn họ sẽ chuyển sự chú ý sang ai đó ít có khả năng tự trông nom đến bản thân hơn.”
Giờ thì tình hình bỗng trở nên đáng thất vọng. André-Louis chấp nhận can dự vào chuyện này với một mục đích rõ ràng. Hạ sát Chabrillane, nếu xét riêng về hành động này, làm anh rất hài lòng. Anh đã nhìn nhận nó như một món khai vị chấp nhận được. Nhưng ba kẻ tiếp theo hoàn toàn chẳng khiến anh bận tâm. Anh đã đối đầu với bọn họ bằng tâm trạng ít nhiều chẳng thích thú gì, và với từng người anh đã cố gắng ra tay nhẹ nhàng nhất trong khuôn khổ sự an toàn của bản thân anh cho phép. Chẳng lẽ việc thả mồi của anh đành phải dừng lại vào lúc này, khi kẻ anh muốn nhắm tới vẫn chưa chịu xuất hiện? Trong trường hợp đó, sẽ cần phải thúc đẩy để cơ hội đến!
Phía đằng xa, dưới mái hiên có một nhóm quý tộc đang đứng nói chuyện sôi nổi. Nhanh chóng đưa mắt nhìn qua nhóm người đó, André-Louis nhận ra de La Tour d’Azyr giữa bọn họ. Đôi môi anh mím lại. Anh không được đưa ra động thái khiêu khích nào. cần phải làm sao để chính bọn họ gây hấn với anh. Sáng hôm đó, tờ “Les Actes des Apôtres” đã xé toang chiếc mặt nạ của anh, công bố rõ anh chính là thầy dạy kiếm tại phố Tình Cờ, người kế tục của Bertrand des Amis. Cho tới lúc này, việc một người ở tình thế của anh tham gia vào những cuộc quyết đấu vốn đã nguy hiểm, giờ đây lại nguy hiểm cho anh gấp đôi khi công bố này được đưa ra trước công chúng như lời thanh minh gỡ thể diện cho giới quý tộc.
Dẫu vậy, ý đồ anh đã dấn thân vào thực hiện không thể bị bỏ lửng tại đây, nếu không hóa ra mọi nỗ lực của anh trước đó đều trở thành vô ích. Thận trọng đưa mắt rời khỏi nhóm quý tộc đó, anh cất giọng lên vừa đủ lớn để những lời anh nói tới được tai bọn họ.
“Có vẻ lo lắng của tôi về việc phải đến rừng Boulogne suốt phần đời còn lại đã bắt đầu trở nên vô căn cứ rồi thì phải.”
Qua cái liếc mắt anh thấy tác động của những lời vừa nói lên nhóm người nọ. Các thành viên của nhóm quay sang nhìn anh; nhưng cho tới lúc này tất cả chỉ có vậy. cần khiêu khích thêm chút nữa. Vừa thong thả bước đi giữa hai người bạn, anh vừa nói tiếp:
“Nhưng chẳng lạ sao khi kẻ sát hại Lagron lại chẳng có động thái gì chống lại người kế nhiệm Lagron? Hay kỳ thực chuyện này cũng chẳng có gì lạ. Có thể có những lý do rất thích đáng. Có thể nhà quý tộc này là người thận trọng.”
Lúc này anh đã đi qua nhóm quý tộc kia, và anh để câu nói cuối cùng buông dài sau lưng mình, rồi sau đó phá lên cười, ngạo mạn và khiêu khích.
Anh không phải chờ đợi lâu. Tiếng bước chân hối hả vang lên phía sau anh, và một bàn tay đặt lên vai anh, mạnh mẽ xoay anh lại. Vậy là anh mặt đối mặt với ông de La Tour d’Azyr, khuôn mặt điển trai của hầu tước vẫn bình thản và tự chủ, song trên đôi mắt phản chiếu ít nhiều một ngọn lửa đầy kích động vừa bùng lên trong ông ta. Phía sau hầu tước, vài người trong nhóm quý tộc đang bước lại chậm rãi hơn. Những người còn lại - kể cả hai người đồng hành với André-Louis - chỉ đứng chăm chú quan sát.
“Tôi nghĩ ông vừa nói về tôi,” hầu tước bình thản nói.
“Tôi vừa nói về một tên sát nhân - đúng thế. Nhưng là với những người bạn này của tôi.” André-Louis cũng tỏ ra bình tĩnh không kém, kỳ thực anh còn là người bình tĩnh hơn trong hai người, vì anh là diễn viên có nhiều kinh nghiệm hơn.
“Ông nói đủ to để những người khác cũng nghe thấy,” hầu tước nói, trả lời thẳng thừng cho câu bóng gió ám chỉ ông đã nghe lén.
“Những ai thích nghe lén luôn tìm cách để làm việc đó.”
“Tôi thấy ông đang muốn xúc phạm người khác.”
“Ồ, nhưng ông lầm rồi, thưa hầu tước. Tôi không hề muốn xúc phạm ai. Nhưng tôi khó chịu trước những bàn tay tóm lấy tôi một cách bạo lực, nhất là khi đó là những bàn tay tôi không thể coi là sạch sẽ. Trong hoàn cảnh như thế, thật khó lòng trông đợi tôi tỏ ra lịch sự.”
Người đàn ông lớn tuổi hơn chớp mắt. Suýt chút nữa ông ta thấy mình ngưỡng mộ cách cư xử của André-Louis. Nhưng rồi hầu tước chỉ thấy lo sợ rằng cung cách của mình thua kém nếu so sánh với chàng thanh niên. Chính vì thế, ông ta nổi cơn thịnh nộ, và mất đi khả năng kiểm soát bản thân.
“Ông nói về tôi như kẻ sát hại Lagron. Tôi không hề hiểu nhầm ông. Trước đây đã từng có một lần ông thể hiện ra lời cách nhìn nhận của ông về tôi, và tôi vẫn nhớ.”
“Thật hân hạnh làm sao, thưa ông!”
“Vậy ra ông gọi tôi là kẻ sát nhân, vì tôi dùng khả năng của mình để loại trừ một kẻ nóng đầu cuồng loạn làm cho thế giới trở nên không an toàn với tôi. Nhưng ông thì tốt đẹp hơn bao nhiêu, thưa ngài kiếm sư, khi ông đối đầu với những người đương nhiên có năng lực dưới cơ so với ông!”
Những người bạn của de La Tour d’Azyr trông có vẻ nghiêm trọng, lo lắng. Thật khó tin nổi khi phải chứng kiến nhà quý tộc quyền thế này quên lãng đi địa vị của mình tới mức hạ cố tranh luận với một gã luật sư kiêm kiếm thủ vô lại. Còn tệ hại hơn nữa, đây lại là một cuộc tranh luận trong đó hầu tước đang lâm vào cảnh lố bịch.
“Tôi đối đầu với họ!” André-Louis thích thú thốt lên bằng giọng điệu không tán đồng. “A, thứ lỗi cho tôi, thưa hầu tước; chính họ mới là những người chọn đối đầu với tôi - một cách thật ngu ngốc. Họ đẩy tôi, tát tôi, giẫm lên ngón chân tôi, chửi tôi bằng những cái tên khó nghe. Cho dù tôi có là thầy dạy kiếm thì đã sao? Chẳng lẽ vì thế mà tôi phải chịu đựng mọi hành vi đối xử bất lịch sự từ đám bạn bè xấu tính của ông chăng? Có lẽ nếu họ biết được sớm hơn rằng tôi là thầy dạy kiếm, không chừng thái độ của họ đã khá hơn nhiều. Nhưng trách cứ tôi về chuyện đó ư! Thật bất công làm sao!”
“Đừng diễn hài kịch ở đây!” Hầu tước khinh miệt đáp lại anh. “Liệu điều đó có thay đổi gì thực tế không? Liệu nhũng người đối đầu với ông có phải là người sống nhờ vào mũi kiếm như bản thân ông không?”
“Ngược lại, thưa hầu tước, tôi nhận ra họ là những người chết nhờ vào mũi kiếm một cách nhẹ nhõm đến đáng kinh ngạc. Tôi không thể cho rằng ông muốn thêm bản thân mình vào số đó.”
“Và tại sao, ông có thể làm ơn cho biết lý do không?” Khuôn mặt de La Tour d’Azyr đã bừng bừng bốc lửa trước lời dè bỉu đó.
“Ồ,” André-Louis nhướng mày lên và mím môi lại, ra chiều nghĩ ngợi. Anh chậm rãi lên tiếng. “Bởi vì, thưa ông, ông thích chọn những nạn nhân dễ dàng - những Lagron và Vilmorin của thế giới này, những con cừu ông có thể thoải mái giết thịt. Đó là lý do.”
Và sau đó hầu tước tát anh.
André-Louis lùi lại. Đôi mắt anh lóe sáng trong khoảnh khắc; một khoảnh khắc sau đó, chúng lại cười cợt nhìn thẳng vào khuôn mặt kẻ thù cao lớn của anh.
“Cuối cùng thì cũng chẳng hơn gì những kẻ khác! Được lắm, được lắm! Tôi mong ông hãy lưu ý cách mà lịch sử luôn lặp lại chính nó - với một chút khác biệt. Bởi vì Vilmorin tội nghiệp không chịu đựng nổi một lời dối trá bẩn thỉu ông trút lên đầu cậu ấy, cậu ấy đã tát ông. Bởi vì ông không thể chịu đựng nổi một sự thật cũng bẩn thỉu không kém mà tôi vừa nói ra, ông đánh tôi. Nhưng sự bẩn thỉu luôn là của ông. Và bây giờ, cũng như khi đó, với kẻ xúc phạm luôn có...” Anh ngừng lời. “Nhưng nhắc ra làm gì nhỉ? Ông hẳn sẽ nhớ nó là gì. Chính ông đã thực hiện nó ngày hôm ấy với mũi kiếm quá sẵn sàng của mình. Nhưng được rồi. Tôi sẽ gặp ông nếu ông muốn, thưa hầu tước.”
“Ông còn cho rằng tôi muốn gì? Nói chuyện chăng?”
André-Louis quay về phía các bạn anh và thở dài. “Vậy là tôi lại phải tới rừng Boulogne lần nữa. Isaac, có lẽ anh sẽ lại phải nói chuyện với một trong những người bạn kia của ông hầu tước, và thu xếp vào chín giờ sáng mai, như thường lệ.”
“Ngày mai không được,” hầu tước nói ngắn gọn với Le Chapelier. “Tôi có một cuộc hẹn ở ngoại ô, một cuộc hẹn tôi không thể hủy bỏ được.”
Le Chapelier đưa mắt nhìn André-Louis.
“Vậy thì chiều theo ngài hầu tước, chúng ta sẽ chuyển sang Chủ nhật, vào cùng giờ.”
“Tôi không quyết đấu vào Chủ nhật. Tôi không phải là một gã man rợ không biết tôn trọng ngày lễ thánh.”
“Nhưng chắc chắn đức Chúa nhân từ hẳn sẽ không định trừng phạt một nhà quý tộc như ngài hầu tước đây vì chuyện đó chứ? A, thôi được, Isaac, làm ơn thu xếp vào thứ Hai, nếu như hôm đó không phải là một ngày lễ hay quý ông đây không có một cuộc hẹn gấp gáp nào khác. Tôi trông cậy cả vào anh đấy.”
Anh cúi chào với dáng vẻ của một người chán ngán trước những chi tiết vặt vãnh đó, và khoác tay Kersain cùng rút lui.
“A, Chúa ơi! Cậu có một mánh khóe mới lợi hại làm sao,” người đại biểu Breton, một người xa lạ với những trò rắc rối phức tạp như vậy, thốt lên.
“Chắc chắn rồi. Tôi đã học được từ chính bọn họ.” Anh phá lên cười. Lúc này tâm trạng anh đang cực kỳ vui vẻ. Và Kersain lập tức gia nhập vào hàng ngũ những người coi André-Louis là người không có trái tim hay lương tâm.
Nhưng trong cuốn “Hồi ký” của mình, anh đã kể lại cho chúng ta - và đây là một trong số những thời khắc làm hé lộ ra con người thật dưới lớp hóa trang bề ngoài - rằng tối hôm đó anh đã quỳ xuống để chuyện trò với Philippe người bạn quá cố của mình, kêu gọi linh hồn bạn anh chứng giám anh sắp sửa thực hiện bước cuối cùng để hoàn thành lời thề anh đã thề trên xác bạn ở Gavrillac hai năm về trước.
