Ngôi làng Gavrillac yên ả, cách con đường chính đi Rennes nửa dặm, nhờ đó không bị hoạt động giao thông của thế giới bên ngoài quấy rầy, tọa lạc bên một khúc quanh của sông Meu, nằm rải từ dưới chân lên tận lưng sườn ngọn đồi thấp với tòa dinh thự bè bè nằm trên đỉnh. Sau khi dân làng Gavrillac đóng xong khoản tô cho lãnh chúa - một phần bằng tiền, một phần bằng công nhật - cùng thuế thập phân cho Nhà thờ và các khoản thuế cho nhà vua, với những gì còn lại quả tình họ cũng phải chật vật để giữ cho phần hồn được ở cùng phần xác. Khó khăn là thế, nhưng cuộc sống ở Gavrillac vẫn chưa khắc nghiệt bằng nhiều nơi khác trên đất Pháp, chẳng hạn còn chưa khắc nghiệt bằng một nửa so với cuộc sống của những người tá điền khốn khổ dưới quyền cai quản của lãnh chúa quyền thế La Tour d’Azyr, với lãnh địa rộng mênh mông nằm tách biệt khỏi ngôi làng nhỏ này bởi dòng nước sông Meu.
Việc lâu đài Gavrillac có được dáng vẻ oai nghiêm của một dinh thự lãnh chúa hẳn phần nhiều nhờ vào vị trí nổi bật của nó so với ngôi làng hơn là những đường nét của chính tòa nhà. Được xây bằng đá granít, giống như phần còn lại của Gavrillac, cho dù trông đã bớt gồ ghề đi nhiều sau ba thế kỷ tồn tại, đây là một dinh thự hai tầng có dáng thấp bè và mặt tiền phẳng lì, mỗi tầng được chiếu sáng nhờ bốn khung cửa sổ với cửa chóp bằng gỗ mở ra ngoài, ở mỗi đầu tòa nhà có hai tòa tháp hay tạ đình hình vuông nằm dưới mái nhà hình chụp nến. Tọa lạc ở cuối một khu vườn, lúc này đang trơ trụi nhưng rất vui mắt vào mùa hè, ngay phía trước là một dải sân có hàng lan can rất đẹp, trông nơi này có dáng vẻ, mà cũng đúng là vậy, và đã luôn như vậy, là nơi ở của một vị chủ nhân khiêm tốn quan tâm tới thú điền viên nhiều hơn những cuộc phiêu lưu.
Quintin de Kercadiou, lãnh chúa Gavrillac - một tước hiệu mơ hồ có xuất xứ từ đâu hay như thế nào chẳng ai còn rõ, được gắn cho nhà quý tộc, cũng như các bậc tiền bối của ông - chẳng khác mấy so với ngôi nhà ông đang sống. Thô kệch như một tảng đá granít, ông chưa bao giờ thử trải nghiệm cuộc sống tại triều đình, thậm chí còn chưa từng phục vụ trong quân đội của nhà vua. Nhà quý tộc dành lại cho Etienne, em trai ông, hân hạnh đại diện gia đình trong những nghĩa vụ cao cả ấy. Từ khi còn trẻ, mọi mối quan tâm của ông đã dồn cả vào các khu rừng và đồng cỏ mà mình sở hữu. Ông đi săn, chăm lo canh tác trên đất của mình, và vẻ bề ngoài của vị lãnh chúa trông cũng chẳng sang trọng hơn bao nhiêu so với bất cứ ai trong đám tá điền quê mùa. Ông không hề có chút phong thái quý tộc nào, hay ít nhất là phong thái phù hợp với địa vị lãnh chúa của mình hay với sở thích của cô cháu gái Aline de Kercadiou. Aline, đã từng sống chừng hai năm trong bầu không khí cung đình tại Versailles dưới sự bảo trợ của ông chú Etienne, có những ý tưởng rất khác biệt so với quan điểm của người bác Quintin về những gì thích hợp với phẩm giá của một lãnh chúa quý tộc. Song cho dù cô con gái duy nhất của người anh em trai thứ ba trong gia đình Kercadiou, kể từ khi trở thành trẻ mồ côi lúc mới lên bốn tuổi, bằng một cách thức độc đoán đã luôn áp đặt đủ thứ lên lãnh chúa Gavrillac, người đã thay thế vai trò của cả bố lẫn mẹ với cô bé, nàng vẫn chưa bao giờ thành công trong việc khuất phục sự bướng bỉnh của bác mình ở khía cạnh này. Cô thiếu nữ vẫn chưa hoàn toàn mất hết hy vọng - kiên cường bền bỉ vốn là âm hưởng chủ đạo trong tính cách của nàng - cho dù nàng đã nỗ lực không biết mệt mỏi, một cách hoàn toàn công cốc, kể từ khi rời thế giới Versailles rộng lớn quay về nhà ba tháng trước.
Nàng đang đi dạo trên sân khi André-Louis và de Vilmorin tới. Thân hình mảnh mai của cô thiếu nữ được bảo vệ chống lại thời tiết lạnh lẽo nhờ chiếc áo choàng lông trắng muốt ép chặt vào người; nàng đội trên đầu chiếc mũ bó sát viền lông thú màu trắng. Chiếc mũ được giữ bằng một dải ruy băng xanh nhạt buộc lại ở bên phải cằm nàng; bên trái, một lọn tóc dài màu vàng ngô đã được chủ nhân của nó cho phép ló ra ngoài mũ. Bầu không khí giá buốt táp mãi không thôi lên hai gò má đang phơi trản ra mặc cho nó tấn công, đồng thời dường như cũng thèm vài tia sáng long lanh cho đôi mắt có sắc xanh sẫm gần ngả sang đen.
Cô thiếu nữ biết rõ André-Louis và de Vilmorin từ khi còn nhỏ. Ba người từng là bạn chơi của nhau, và André-Louis - theo mối quan hệ tinh thần giữa anh với bác nàng - được nàng gọi là anh họ. Mối quan hệ anh em họ vẫn tiếp tục lưu lại giữa hai người rất lâu sau khi Philippe de Vilmorin đã trưởng thành, tách khỏi quan hệ thân thiết thời thơ ấu trước kia để trở thành ông de Vilmorin với cô thiếu nữ.
Nàng vẫy tay chào hai người trong lúc họ bước lại gần, và đứng lại - tạo nên một bức tranh rất cuốn hút, và hoàn toàn ý thức được điều đó - để đợi hai chàng trai ở cuối dải sân, ngay sát lối đi ngắn họ đang theo đó tiến lại.
“Nếu hai người đến tìm bác em, thì quả là không đúng lúc rồi, thưa các quý ông,” nàng nói với hai vị khách, thái độ có vẻ gì đó háo hức. “Ông ấy đang rất bận - ồ phải, rất rất bận.”
“Chúng tôi sẽ đợi, thưa tiểu thư,” de Vilmorin lên tiếng, lịch thiệp cúi xuống hôn bàn tay cô thiếu nữ đưa ra. “Quả thực, có ai được may mắn làm bạn với cô cháu gái trong một khoảnh khắc lại quá vội vàng tìm tới ông bác chứ?”
“Thưa ông chủng sinh,” nàng trêu anh, “khi ông đã chính thức nhận chức thánh, tôi sẽ chọn ông làm cha xưng tội cho mình. Ông luôn thật sẵn lòng và biết cảm thông nhờ sự thấu hiểu của mình.”
“Nhưng chẳng có chút tò mò nào,” André-Louis nói. “Em vẫn chưa nghĩ tới điều đó.”
“Em tự hỏi ý anh muốn nói gì vậy, anh họ André.”
“À, tiểu thư cứ hỏi thẳng đi,” Philippe bật cười. “Vì chưa từng có ai hiểu được cả.” Thế rồi cái nhìn của anh lướt qua khoảng sân và chợt dừng lại ở một cỗ xe ngựa đang đậu trước cửa tòa dinh thự. Một cỗ xe người ta sẽ hay có dịp bắt gặp trên phố xá của một thành phố lớn, nhưng hiếm khi xuất hiện ở vùng thôn quê. Đó là một cỗ song mã bằng gỗ óc chó, mặt ngoài được đánh véc-ni bóng nhoáng như gương, trên cánh cửa có vẽ cảnh đồng quê rất tinh xảo. Cỗ xe được đóng để chở hai người, với một chỗ ngồi dành cho người đánh xe ở phía trước, và chỗ đứng phía sau cho người hầu. Chỗ đứng lúc này trống không, nhưng người hầu theo xe đang đi đi lại lại trước cửa xe, và khi anh ta nhô từ sau xe vào tầm mắt de Vilmorin, bộ chế phục lộng lẫy màu xanh và vàng dành cho gia nhân của hầu tước de La Tour d’Azyr đã cho thấy rõ anh ta đi cùng ai.
“Cái gì!” chàng sinh viên kêu lên. “Chẳng lẽ ông de La Tour d’Azyr đang gặp bác tiểu thư?”
“Đúng vậy, thưa ông,” cô thiếu nữ đáp, cả giọng nói lẫn đôi mắt đều đượm vẻ bí hiểm, nhưng de Vilmorin không hề nhận ra.
“A, xin thứ lỗi cho tôi!” Anh cúi chào thật thấp, mũ cầm tay. “Luôn sẵn sàng phụng sự cô, thưa tiểu thư,” và chàng sinh viên quay người đi về phía tòa nhà.
“Tôi đi với cậu nhé, Philippe?” André-Louis gọi với theo.
“Sẽ thật thiếu tế nhị khi cho rằng cậu muốn thế,” de Vilmorin nói, đồng thời đưa mắt nhìn cô thiếu nữ. “Mà tôi cũng không nghĩ việc đó sẽ giúp được gì. Cậu vui lòng đợi...”
De Vilmorin bước đi. Cô thiếu nữ cười khúc khích sau một khoảnh khắc im lặng. “Ông ấy định đi đâu bây giờ mà vội vã vậy?”
“Tới gặp ông de La Tour d’Azyr cũng như bác em, anh chắc là thế.”
“Nhưng không thể được. Họ không thể đón tiếp ông ấy được. Chẳng phải em vừa nói hai người họ đang rất rất bận sao? Đừng hỏi em vì sao nhé, André.” Có vẻ gì đó bí hiểm tinh nghịch trong thái độ của nàng, nỗi hoan hỉ hay niềm thích thú, mà cũng có khi là cả hai. André-Louis không tài nào đoán ra được.
“Rõ ràng em đang rất sẵn sàng nói ra, tại sao anh lại phải hỏi?” anh đáp lại.
“Nếu anh cứ cay độc như thế, em sẽ không nói cho dù anh có hỏi chăng nữa. Ồ, phải, em sẽ làm thế. Điều đó sẽ làm anh hiểu cần cư xử với em bằng đủ sự tôn trọng cần thiết.”
“Anh hy vọng mình không bao giờ thiếu sót trong việc đó.”
“Nhất là khi anh biết em có liên quan rất mật thiết tới chuyến thăm của ông de La Tour d’Azyr. Em chính là mục đích của chuyến thăm này.” Và nàng nhìn anh với đôi mắt sáng lấp lánh, đôi môi hé mở tươi cười.
“Có vẻ như em muốn nói phần còn lại đã quá hiển nhiên. Nhưng anh là một người rất chậm hiểu, nếu em thông cảm; vì nó không hề hiển nhiên với anh.”
“Trời ơi, sao anh ngốc thế, ông ấy tới cầu hôn em.”
“Chúa ơi!” André-Louis thốt lên, rồi sững sờ nhìn cô thiếu nữ chằm chằm.
Cô hơi lùi xa khỏi anh, trán cau lại, cằm nghếch lên. “Điều đó khiến anh ngạc nhiên sao?”
“Nó làm anh thấy ghê tởm,” anh cộc cằn nói. “Nói thực, anh không tin vào chuyện đó. Em hẳn đang bỡn cợt anh.”
Trong khoảnh khắc, cô thiếu nữ tạm dẹp thái độ bất bình sang bên để giúp vị khách xóa đi mọi nghi ngờ. “Tôi đang rất nghiêm túc, thưa ông. Sáng nay có một bức thư chính thức được ông de La Tour d’Azyr gửi tới bác tôi thông báo chuyến thăm của hầu tước cùng mục đích của nó. Tôi sẽ không nói nó không hề khiến chúng tôi ngạc nhiên chút nào...”
“Ồ, anh thấy rồi,” André-Louis kêu lên nhẹ nhõm. “Anh hiểu rồi. Trong thoáng chốc anh gần như đã sợ...” Anh ngừng lại giữa chừng, nhìn nàng rồi nhún vai.
“Sao ông lại dừng lại? Ông gần như đã sợ Versailles chỉ hoàn toàn uổng phí với tôi. Rằng tôi sẽ cho phép người ta theo đuổi mình như theo đuổi bất cứ cô ả nông dân nào trong làng. Ông thật ngốc làm sao. Tôi đang được cầu hôn một cách hợp thức, qua bác tôi.”
“Vậy thì theo Versailles sự ưng thuận của bác em là tất cả những gì cần thiết chứ gì?”
“Vậy còn gì nữa đây?”
“Sự ưng thuận của chính em.”
Cô thiếu nữ bật cười. “Tôi là một cô cháu gái biết vâng lời... khi điều đó hợp với tôi.”
“Và phải chăng vâng lời sẽ hợp với em nếu bác em ưng thuận lời cầu hôn khủng khiếp này?”
“Khủng khiếp!” Nàng vênh mặt lên. “Vậy xin ông làm ơn cho biết tại sao lại khủng khiếp?”
“Vì cả hàng đống lý do,” anh bứt rứt trả lời.
“Cho tôi biết một trong số đó đi nào,” cô thiếu nữ thách thức.
“Ông ta gấp đôi tuổi em.”
“Đâu đến mức đấy,” nàng nói.
“Ít nhất ông ta đã bốn mươi lăm tuổi.”
“Nhưng trông ông ấy chỉ như mới ba mươi là cùng. Ông ấy rất đẹp trai - điều đó thì ông phải thừa nhận; và ông cũng không thể phủ nhận hầu tước rất giàu có và quyền thế; nhà quý tộc có thế lực nhất vùng Bretagne. Ông ấy sẽ giúp tôi trở thành một phu nhân cao quý.”
“Chúa đã trao cho em vai trò đó từ lâu rồi, Aline.”
“Có thế chứ, tốt hơn rồi đấy. Đôi lúc anh gần như có thể trở nên lịch sự.” Và nàng đi dọc theo dải sân, André-Louis rảo bước đi bên cạnh nàng.
“Anh có thể trở nên hơn thế để chỉ ra lý do tại sao em không nên cho phép con dã thú đó hủy hoại tạo vật xinh đẹp Chúa đã tạo ra.”
Cô thiếu nữ cau mày, đôi môi nàng mím chặt. “Ông đang nói về chồng tương lai của tôi đấy,” nàng trách cứ anh.
Đôi môi anh cũng mím chặt lại, khuôn mặt vốn nhợt nhạt càng tái nhợt hơn.
“Vậy sao? Có nghĩa là mọi thứ đã được sắp đặt đâu vào đấy? Bác em sẽ ưng thuận? Có nghĩa là em sắp bị rao bán đi như thế, không tình yêu, bị trói buộc với một người đàn ông em không hề biết. Anh đã mơ ước những điều tốt đẹp hơn nhiều cho em cơ, Aline.”
“Tốt đẹp hơn trở thành nữ hầu tước de La Tour d’Azyr?”
Anh làm một cử chỉ bực bội. “Chẳng lẽ con người ta không là gì hơn một cái tên sao? Chẳng lẽ tâm hồn họ không là gì hết? Chẳng lẽ trong cuộc sống này không hề có niềm vui, hạnh phúc, chẳng lẽ giàu sang, lạc thú và những danh xưng thật kêu dù hoàn toàn trống rỗng là những mục đích duy nhất của cuộc đời? Anh đã đặt em thật cao - rất cao, Aline - một tạo vật gần như không có chút gì trần tục. Anh cảm nhận thấy niềm vui trong trái tim em, trí tuệ trong khối óc em; và, anh từng nghĩ, một đôi mắt đủ sức nhìn thấu qua lớp vỏ lộng lẫy giả tạo bề ngoài để thấy bản chất thực tế. Thế mà em sẽ đầu hàng để đổi lấy hư danh. Em sẽ bán rẻ cả thể xác lẫn tâm hồn mình để được trở thành nữ hầu tước de La Tour d’Azyr.”
“Ông thật thiếu tế nhị,” cô thiếu nữ nói, nhưng cho dù vầng trán tối sầm đi, đôi mắt cô lại mỉm cười. “Và ông cắm đầu lao thẳng tới kết luận. Bác tôi sẽ không ưng thuận nhiều hơn mức chấp nhận cho hầu tước tìm kiếm sự ưng thuận của tôi. Chúng tôi, bác tôi và tôi, rất hiểu nhau. Sẽ không có chuyện tôi bị mang ra đổi chác như một cây củ cải.”
Anh đứng sững đối diện với nàng, đôi mắt sáng rực, đôi má nhợt nhạt vụt đỏ bừng.
“Em đã giày vò anh để mua vui cho mình!” anh kêu lên. “À, được thôi, vì cảm giác nhẹ nhõm lúc này anh sẽ tha thứ cho em.”
“Anh lại đi quá nhanh rồi, anh họ André. Em đã cho phép bác em được ưng thuận cho ông hầu tước theo đuổi em. Em thích vẻ ngoài của ông ấy. Em thấy tự hào về tình cảm ông ấy dành cho em khi em nghĩ tới địa vị cao quý của hầu tước. Một địa vị cao quý rất có thể em sẽ thấy khao khát muốn cùng chia sẻ với ông ấy. Trông hầu tước cũng không có vẻ gì là một kẻ đần độn. Vậy nên được ông ấy theo đuổi hẳn cũng rất thú vị. Thậm chí kết hôn với ông ấy còn có thể thú vị hơn nữa, và em nghĩ, khi đã cân nhắc xong mọi chuyện, rất có thể - rất rất có thể - em sẽ quyết định làm như thế.”
Anh nhìn nàng, nhìn khuôn mặt trẻ con đáng yêu lúc này vừa dịu dàng vừa đượm vẻ thách thức, được khuôn lại giữa một vành lông thú trắng muốt hình bầu dục, và dường như toàn bộ sự sống vụt biến mất khỏi khuôn mặt anh.
“Chúa phù hộ cho em, Aline!” anh rên rỉ.
Cô thiếu nữ giậm chân. Ông anh họ này thực sự đáng bực mình, và cũng có phần hơi quá phận nữa, nàng thầm nghĩ.
“Ông quá xấc xược rồi đấy, thưa ông.”
“Cầu nguyện không bao giờ là xấc xược, Aline. Anh đã không làm gì hơn ngoài việc cầu nguyện, và sẽ tiếp tục làm như thế. Anh nghĩ em sẽ cần tới những lời cầu nguyện của anh.”
“Thật không thể chịu nổi ông!” Cô thiếu nữ đang nổi cơn giận dữ, anh có thể nhận ra qua những nếp hằn sâu trên trán và khuôn mặt đỏ bừng.
“Đó là vì anh đau khổ. Ôi, Aline, em họ yêu quý, hãy cân nhắc thật cẩn thận về những gì em làm; hãy nghĩ thật kỹ về những điều có thật em sẽ phải đánh đổi lấy vì ảo giác hào nhoáng bên ngoài này - những điều em sẽ không bao giờ biết, vì tấm màn hào nhoáng đáng nguyền rủa ấy sẽ che khuất mất con đường dẫn em tới với chúng. Khi ông de La Tour d’Azyr tới tỏ tình với em, hãy tìm hiểu ông ta thật kỹ; hãy vận dụng các bản năng tinh tế của em; hãy cho phép bản chất tự nhiên cao quý của em được toàn quyền phán xét con dã thú đó bằng trực giác của nó. Hãy nghĩ tới...”
“Thưa ông, tôi nghĩ rằng ông đang quá lạm dụng thiện cảm tôi luôn dành cho ông. Ông lạm dụng vị thế được vì nể mình đang có. Ông là ai? Ông là gì mà tự cho phép mình lên giọng xấc xược với tôi như thế?”
Anh cúi người, một lần nữa trở lại với con người lạnh lùng, xa cách, trở về với thái độ mỉa mai giễu cợt vốn là thói quen tự nhiên của anh.
“Thưa tiểu thư, xin nhận lấy từ tôi mọi lời chúc mừng, cô đã hoàn toàn sẵn sàng cho việc thích ứng với địa vị cao quý cô sắp đảm nhiệm.”
“Mong rằng ông cũng biết sửa mình cho thích hợp, thưa ông,” nàng bực bội đáp lại và quay người đi.
“Tôi sẽ trở thành cát bụi dưới gót chân kiêu kỳ của bà nữ hầu tước. Tôi hy vọng trong tương lai tôi sẽ biết chỗ của mình ở đâu.”
Câu nói khiến cô thiếu nữ đứng sững lại. Nàng một lần nữa quay về phía anh, và anh nhận ra đôi mắt nàng đang ướt long lanh theo một cách rất đáng ngờ. Vẻ giễu cợt trên khuôn mặt anh vụt tắt ngấm trong cảm giác ân hận.
“Chúa ơi, anh đúng là đồ súc sinh, Aline!” anh kêu lên trong lúc bước lại gần nàng. “Hãy tha thứ cho anh, nếu em có thể.”
Cô thiếu nữ đã định quay lại xin anh tha thứ. Nhưng sự ân hận của chàng luật sư đã làm cho điều đó không còn cần thiết nữa.
“Em sẽ cố,” nàng nói, “với điều kiện anh không được xúc phạm em nữa.”
“Nhưng rồi anh sẽ lại làm thế mất thôi,” anh nói. “Anh là vậy đấy. Anh sẽ tranh đấu để cứu em, khỏi chính bản thân em nếu cần phải thế, cho dù em có tha thứ cho anh hay không.”
Hai người vẫn đang đứng như thế, đối diện với nhau, vừa xúc động đến nín thở, vừa có chút gì thách thức, khi những người khác xuất hiện trên khung cửa tòa dinh thự.
Người đầu tiên ra ngoài là hầu tước de La Tour d’Azyr, bá tước Solz, hiệp sĩ của Dòng Chúa Thánh Thần và Thánh Louis, và chuẩn tướng trong quân đội của nhà vua. Hầu tước là một người cao ráo, lịch lãm, có phong thái đĩnh đạc, mạnh mẽ của một người lính, cái đầu ngạo mạn khinh khỉnh đặt vững trên đôi vai. Đức ông phục sức lộng lẫy với chiếc áo vest vạt dài bằng nhung màu huyết dụ được dát vàng. Chiếc áo chẽn của hầu tước, cũng bằng nhung, có màu vàng mơ; quần chẽn và tất của ông bằng lụa đen, đôi giày gót đỏ sơn mài có khóa nạm kim cương. Bộ tóc rắc bột của hầu tước được buộc lại phía sau gáy bằng một dải ruy băng lụa vân rộng; ông kẹp chiếc mũ ba góc dưới nách và đeo bên hông một thanh gươm trang trí mảnh mai có đốc nạm vàng.
Dõi theo hầu tước bằng một con mắt khách quan, quan sát dáng vẻ lộng lẫy của ông, những cử chỉ tao nhã, thái độ cao ngạo được phối hợp lại thành một phong thái vừa khinh bạc vừa hào hoa, André-Louis thầm run sợ cho Aline. Trước mặt anh là một kẻ tán gái lão luyện, khó lòng cưỡng lại được, đầy tai tiếng với những phi vụ của mình, một người đàn ông cho tới lúc đó vẫn là nỗi thất vọng của các phu nhân lớn tuổi có con gái đến độ gả chồng và nỗi phiền muộn của những ông chồng có vợ hấp dẫn.
Đi ngay sau hầu tước là ông de Kercadiou, một hình ảnh không thể tương phản hơn. Đôi chân ngắn hủn hoẳn của lãnh chúa Gavrillac mang trên nó một thân hình bắt đầu có xu hướng mập ra ở tuổi bốn mươi lăm cùng một cái đầu quá khổ chứa đựng trí thông minh ở mức độ vô cùng khiêm tốn. Khuôn mặt ông hồng hào, lấm tấm vết rỗ, mang rõ dấu ấn của bệnh đậu mùa thiếu chút nữa đã mang ông đi từ khi còn trẻ. Về ăn mặc, ông chủ nhà qua loa đến mức gần như lôi thôi, và lý do này cũng như thực tế vị lãnh chúa của chúng ta chưa bao giờ kết hôn - bất chấp bổn phận hàng đầu của một nhà quý tộc là phải có được cho mình một người thừa kế - đã làm ông sở hữu tiếng tăm là một kẻ ghét phụ nữ mà dân cư quanh vùng gán cho.
Sau ông de Kercadiou đến lượt de Vilmorin, khuôn mặt tái nhợt đầy vẻ tự chủ với đôi môi mím chặt và vầng trán tối sầm.
Để chào đón họ, từ trong xe bước xuống một nhà quý tộc trẻ rất sang trọng, hiệp sĩ de Chabrillane, em họ ông de La Tour d’Azyr, người trong lúc chờ anh họ mình quay ra đã theo dõi với thái độ khá quan tâm - trong khi sự hiện diện của ông ta không hề được biết đến - cuộc đôi co giữa André-Louis và cô tiểu thư.
Trông thấy Aline, ông de La Tour d’Azyr tách mình ra khỏi những người khác, sải bước qua sân tới gặp nàng.
Với André-Louis, hầu tước hơi nghiêng đầu, thái độ pha trộn sự nhã nhặn cùng vẻ bề trên. Về mặt xã hội, chàng luật sư trẻ có một vị thế kể cũng lạ lùng. Theo giả thiết về xuất thân của anh, chàng trai không thể được coi là một nhà quý tộc, cũng lại không hẳn là bình dân, mà nằm đâu đó giữa hai tầng lớp này, và trong khi không được tầng lớp nào thừa nhận, cả hai đều cư xử với anh một cách thân mật. Lúc này chàng luật sư lạnh lùng chào đáp lễ de La Tour d’Azyr, rồi tế nhị rút lui để đi tới bên bạn mình.
Ngài hầu tước cầm lấy bàn tay cô thiếu nữ đưa ra cho ông rồi cúi người xuống nâng nó đưa lên môi.
“Thưa tiểu thư,” ông nói, nhìn vào đôi mắt xanh sâu thăm thẳm của nàng, lúc này đang tươi cười đón nhận cái nhìn của ông không chút bối rối, “bác tiểu thư đã rộng lượng cho phép tôi được bày tỏ sự ngưỡng mộ tôi dành cho tiểu thư. Không rõ tiểu thư có vui lòng cho tôi hân hạnh được cô đón tiếp khi tôi tới thăm tiểu thư vào ngày mai không? Tôi sẽ có một điều rất quan trọng cần thổ lộ với tiểu thư.”
“Rất quan trọng sao, thưa ngài hầu tước? Ngài gần như làm tôi sợ đấy.” Nhưng chẳng hề có chút sợ hãi nào trên khuôn mặt nhỏ nhắn bình thản nằm trong đường viền của chiếc mũ trùm lông thú. Cô thiếu nữ đã không làm phí hoài những giờ học về phép xã giao giả tạo ở Versailles.
“Điều đó,” hầu tước nói, “quả thực cách rất xa mong muốn của tôi.”
“Nhưng quan trọng với ngài, thưa ngài, hay với tôi?”
“Với cả hai chúng ta, tôi hy vọng là thế,” ông trả lời nàng, với vô vàn ngụ ý trong đôi mắt quý phái đang rực cháy.
“Ngài làm tôi tò mò quá, thưa ngài. Và, tất nhiên rồi, tôi là một cô cháu gái biết vâng lời. Do đó tôi sẽ rất hân hạnh được đón tiếp ngài.”
“Không phải vậy, thưa tiểu thư, tiểu thư sẽ là người ban phát hân hạnh. Vậy ngày mai, vào giờ này, tôi sẽ rất hạnh phúc được hầu chuyện tiểu thư.”
Hầu tước cúi chào lần nữa; và thêm một lần nữa ông nâng những ngón tay cô thiếu nữ lên môi, trong lúc nàng nhún người chào. Thế rồi, chẳng cần gì hơn ngoài một màn làm quen xã giao như vậy, hai người chia tay.
Lúc này cô thiếu nữ không khỏi gần như nín thở, không khỏi hoa mắt choáng váng trước vẻ đẹp của nhà quý tộc, phong thái của một ông hoàng, sự tự tin về quyền lực của bản thân tỏa ra từ con người hầu tước. Gần như vô thức, nàng so sánh hầu tước với người đã chỉ trích ông - anh chàng André-Louis gầy gò xấc xược, với chiếc áo khoác nâu trơn không trang sức và đôi giày khóa thép - và nàng cảm thấy mình đã gây ra một sự xúc phạm không thể tha thứ khi chấp nhận lắng nghe cho dù chỉ một lời từ kẻ chỉ trích xấc xược đó. Ngày mai, ngài hầu tước sẽ tới ngỏ lời trao cho nàng một địa vị cao sang, một danh vị quyền quý. Ấy vậy mà chỉ vừa mới đây thôi nàng đã thiếu chút nữa coi nhẹ việc phẩm giá của mình được nâng lên nhờ vào ý định của hầu tước muốn đưa nàng tới một địa vị quý phái đến thế. Sẽ không bao giờ nàng chịu đựng nó một lần nữa; sẽ không bao giờ nàng tỏ ra yếu đuối và trẻ con đến mức cho phép André-Louis thốt ra những lời bình phẩm vô lễ dành cho một người mà nếu so sánh với người đó, anh ta chỉ xứng đáng là một gã đầy tớ.
Sự phù phiếm và tham vọng đã tranh luận như thế với phần tốt đẹp hơn trong con người nàng, và cô thiếu nữ không khỏi phiền muộn khi phần tốt đẹp hơn trong con người mình vẫn chưa chịu thừa nhận nó đã hoàn toàn bị thuyết phục.
Trong lúc đó, ông de La Tour d’Azyr đang bước lên xe ngựa. Hầu tước nói vài lời tạm biệt với ông de Kercadiou, đồng thời cũng dành một lời chào cho de Vilmorin, đáp lại de Vilmorin chỉ im lặng cúi đầu. Cỗ xe ngựa lăn bánh rời đi, anh chàng người hầu với bộ tóc giả rắc bột trong bộ chế phục xanh và vàng đứng im như tượng đằng sau xe, hầu tước de La Tour d’Azyr cúi người chào cô tiểu thư, nàng cũng vẫy tay tạm biệt để đáp lại.
Sau đó, de Vilmorin khoác tay André-Louis, rồi nói với anh, “Đi thôi, André.”
“Nhưng các cậu phải ở lại ăn tối chứ, cả hai người!” vị lãnh chúa hiếu khách của Gavrillac kêu lên. “Chúng ta sẽ uống mừng một chầu,” ông nói thêm, nháy mắt về phía cô cháu gái đang bước lại gần. Ông chủ nhà chất phác không hề có chút khiếu tế nhị nào.
De Vilmorin lấy cớ một cuộc hẹn không cho phép anh được hưởng hân hạnh đó. Chàng sinh viên tỏ ra rất nghiêm chỉnh giữ kẽ.
“Còn con thì sao, André?”
“Con ư? Ôi, con cũng dự phần vào cuộc hẹn đó, thưa cha đỡ đầu,” anh nói dối, “và vì mê tín nên con kiêng uống mừng.” Anh không hề muốn nán lại. Anh phẫn nộ cực độ với Aline vì thái độ tươi cười khi nàng chào đón de La Tour d’Azyr cũng như cuộc mặc cả ghê tởm anh thấy nàng đã cả quyết ngả theo. Anh cảm thấy đau khổ vô cùng trước một ảo tưởng vừa tan vỡ.
