Khi hai người bạn cùng nhau đi xuống đồi, lần này đến lượt de Vilmorin trầm tư im lặng, còn André-Louis lại là người nói không ngớt lời. Anh đã chọn Phụ nữ làm chủ đề cho màn diễn thuyết của mình lúc này. Chàng luật sư tuyên bố - dẫu không có lý do gì xác đáng - anh đã khám phá ra Phụ nữ vào sáng hôm đó; và những gì anh nói về phái đẹp quả tình chẳng mấy tích cực cho lắm, thậm chí đôi chỗ còn gần như thô bạo. De Vilmorin, sau khi đã biết chắc chủ đề, không tiếp tục bận tâm lắng nghe nữa. Cho dù chuyện này có thể coi là độc đáo hiếm có ở một chủng sinh trẻ tuổi tại nước Pháp vào thời đó, song quả thực de Vilmorin không mấy quan tâm tới Phụ nữ. Chàng Philippe khốn khổ quả tình là một trường hợp hiếm có trong nhiều phương diện. Khi tới đối diện Breton arme - nhà trọ kiêm bưu trạm nằm tại lối vào làng Gavrillac - de Vilmorin ngắt lời người bạn đồng hành đúng lúc chàng luật sư đang bay lên tít tận đỉnh cao chóng mặt của những lời châm chích chua cay độc địa, và André-Louis, nhờ thế được lôi trở lại với thực tại, trông thấy cỗ xe song mã của hầu tước de La Tour d’Azyr đậu ngay trước cửa nhà trọ.
“Tôi không tin nãy giờ cậu vẫn lắng nghe tôi nói,” anh lên tiếng.
“Nếu cậu bớt say sưa hơn với màn diễn thuyết của mình, có lẽ cậu đã nhận ra điều đó sớm hơn và tiết kiệm được khá nhiều hơi sức rồi. Sự thực là cậu khiến tôi rất thất vọng, André. Dường như cậu đã quên mất chúng ta tới đây vì lý do gì. Tôi có một cuộc hẹn tại đây với ông hầu tước. Ông ấy mong được lắng nghe tôi trình bày thêm về vấn đề tôi đang bận tâm. Ở trên đó, tại Gavrillac, tôi không thể đạt được gì. Thời điểm tình cờ lại rất không đúng lúc. Nhưng tôi vẫn còn hy vọng ở hầu tước.”
“Hy vọng về điều gì?”
“Rằng ông ấy sẽ làm những gì có thể trong quyền hạn để sửa chữa sai lầm. Chu cấp cho người quả phụ và đám trẻ mồ côi. Nếu không tại sao ông ấy lại muốn nghe tôi nói tiếp làm gì?”
“Sự hạ mình bất thường,” André-Louis nói, rồi trích dẫn thêm, “Timeo Danaos et dona ferentes[1]”.
“Tại sao?” Philippe hỏi.
“Chúng ta hãy cùng đi khám phá xem - trừ phi cậu cho rằng tôi sẽ là kẻ gây vướng víu.”
Trong một gian phòng bên tay phải, được dành riêng cho ngài hầu tước chừng nào quý ông còn vui lòng chiếu cố sử dụng nó, hai chàng trai trẻ được dẫn vào gặp ông. Một lò sưởi bằng củi gộc đang cháy rực ở cuối phòng, và lúc này hầu tước de La Tour d’Azyr đang ngồi bên lò sưởi cùng em họ ông, hiệp sĩ de Chabrillane. Cả hai cùng đứng lên khi de Vilmorin bước vào. André-Louis theo sau, dừng lại để đóng cửa.
“Sự đúng hẹn đầy lịch thiệp của ông khiến tôi rất cảm kích, ông de Vilmorin,” hầu tước lên tiếng, song là bằng một giọng nói lạnh lùng hoàn toàn tương phản với những lời nói lịch sự của ông. “Xin mời ông ngồi. A, ông Moreau?” Câu nói bộc lộ một vẻ dò hỏi đầy lãnh đạm. “Ông đây đi cùng ông, phải vậy không thưa ông?” hầu tước hỏi.
“Nếu ông không thấy phiền, thưa hầu tước.”
“Tại sao lại phiền chứ? Xin mời ông ngồi, Moreau.” Hầu tước nói mà không buồn ngoảnh đầu lại, như thể là nói với một người hầu.
“Ông thật rộng lượng, thưa hầu tước,” Philippe nói, “khi cho tôi cơ hội này để tiếp tục chủ đề đã khiến tôi hoài công, theo những gì đã diễn ra, tới Gavrillac.”
Hầu tước bắt tréo chân và hơ một bàn tay quý phái trước ngọn lửa. Ông đáp lại, không buồn quay người về phía chàng sinh viên trẻ lúc đó đang đứng sau lưng mình.
“Về sự rộng lượng trong đề nghị của tôi lúc này chúng ta sẽ tạm không bàn tới,” ông nói một cách cay độc, và de Chabrillane bật cười. André-Louis nghĩ tiếng cười của nhà quý tộc này thật dễ vang lên, và gần như thấy ghen tị với khả năng này của ông ta.
“Nhưng tôi rất biết ơn,” Philippe vẫn khăng khăng, “khi ông chiếu cố lắng nghe tôi biện hộ cho quyền lợi của họ.”
Hầu tước ngoái đầu nhìn chăm chăm vào anh. “Quyền lợi của ai vậy?” ông hỏi lại.
“Còn ai nữa, quyền lợi của người vợ góa và những đứa con côi cút của Mabey bất hạnh.”
Hầu tước đưa mắt từ de Vilmorin sang ông hiệp sĩ, và một lần nữa ông hiệp sĩ lại phá lên cười, lần này còn vỗ đùi đen đét.
“Tôi nghĩ,” de La Tour d’Azyr chậm rãi nói, “rằng chúng ta đang hiểu lầm nhau. Tôi đề nghị ông tới đây vì lâu đài Gavrillac khó lòng có thể coi là một nơi thích hợp để tiếp tục đẩy cuộc tranh luận của chúng ta đi xa hơn nữa, và cũng vì tôi ngại sẽ quấy quả ông quá nhiều nếu đòi hỏi ông phải đánh đường tới tận Azyr. Nhưng mục đích đằng sau lời đề nghị của tôi có liên quan tới một vài cách diễn đạt mà ông đã nói ra tại đó. Chính vì những cách diễn đạt ấy, thưa ông, mà tôi muốn trao đổi thêm với ông - nếu ông vui lòng chấp thuận.”
André-Louis bắt đầu nhận ra có điều gì đó nham hiểm ở ông ta. Anh là một người có trực giác nhanh nhạy, nhanh hơn nhiều so với de Vilmorin, người lúc này chỉ mới tỏ ra hơi chút ngạc nhiên.
“Tôi không hiểu gì hết, thưa ông,” anh nói. “Ông đang muốn nói tới những cách diễn đạt nào vậy?”
“Thưa ông, dường như tôi phải giúp ông lấy lại trí nhớ của mình.” Hầu tước bắt tréo chân, xoay người sang, như vậy cuối cùng ông cũng đối diện với de Vilmorin. “Thưa ông, ông đã nói - và cho dù rất có thể là ông lầm lẫn, điều này đã được ông nói ra đầy hùng hồn, thậm chí, theo như tôi cảm thấy, gần như hơi quá hùng hồn - về sự ô nhục của một hành động như việc thẳng tay thực hiện công lý với gã kẻ cắp kia, kẻ có tên là Mabey hay gì gì đó. Ô nhục là từ chính xác ông đã sử dụng. Ông đã không hề thu lại những lời đó khi tôi có vinh hạnh cho ông hay chính theo lệnh của tôi mà người gác rừng Benet hành động như hắn đã thực hiện.”
“Nếu,” de Vilmorin nói, “hành động ấy là một sự ô nhục, mức độ ô nhục của nó không thể được thay đổi bởi địa vị của kẻ gây ra nó dù kẻ đó có quyền thế đến đâu đi chăng nữa. Ngược lại, điều đó còn làm mức độ ô nhục ấy tăng lên.”
“A!” hầu tước thốt lên, và lấy một hộp thuốc lá bằng vàng từ trong túi ra. “Ông nói, ‘nếu hành động ấy là một sự ô nhục’, thưa ông. Liệu tôi có phải hiểu rằng lúc này ông không còn tin chắc như lúc trước về sự ô nhục của hành động đó nữa?”
Khuôn mặt đẹp đẽ của de Vilmorin hiện vẻ lúng túng. Anh không hiểu được ý nghĩa của sự suy diễn này.
“Thưa hầu tước, từ sự sẵn sàng nhận trách nhiệm về mình của ngài, tôi cho rằng hẳn ngài phải tin vào những lý lẽ biện hộ cho hành động đó, thứ vốn không hề hiển nhiên với tôi.”
“Thế là tốt hơn rồi đấy. Tốt hơn rõ rệt.” Hầu tước lấy bột thuốc lá ra một cách kiểu cách, phủi những bụi thuốc còn bám lại trên đường diềm đăng ten cầu kỳ trên cổ mình. “Ông nhận ra rằng với một sự hiểu biết thiếu hoàn hảo về những gì đã xảy ra, khi bản thân ông không phải là một chủ đất, rất có thể ông đã quá hấp tấp đi tới những kết luận vô lý. Lần này đúng là một trường hợp như thế. Hãy lấy đó làm một lời cảnh cáo cho mình, thưa ông. Khi tôi cho ông hay từ nhiều tháng qua tôi đã bị quấy nhiễu bởi những vụ trộm cướp như thế, có lẽ ông sẽ hiểu ra sự cần thiết phải viện đến một hình phạt đủ nghiêm khắc để chấm dứt chúng. Đến lúc này, khi mối nguy hiểm đã được làm rõ, tôi không nghĩ còn có kẻ nào dám lảng vảng kiếm ăn ở địa hạt của tôi. Và mọi chuyện không chỉ dừng ở đó, ông de Vilmorin. Những vụ săn trộm này còn không làm tôi thấy bực bội bằng sự coi thường những quyền lợi tuyệt đối và bất khả xâm phạm của tôi. Thưa ông, như ông hẳn không thể không nhận ra, đang có con ác quỷ của sự bất tuân lơ lửng trong không khí, và chỉ có một cách duy nhất để đối phó với nó. Nhân nhượng với khuynh hướng nguy hiểm này, cho dù ở mức độ nhẹ tới thế nào đi nữa, thể hiện sự khoan dung, cho dù ở mức độ hạn chế đến thế nào đi nữa cũng sẽ dẫn tới việc buộc phải viện đến các biện pháp còn hà khắc hơn vào ngày mai. Tôi chắc ông hiểu những gì tôi nói, và tôi tin ông cũng sẽ đánh giá cao việc tôi hạ cố đưa ra nhiều lời giải thích đến thế cho một tình huống tôi không nghĩ rằng mình cần giải thích bất cứ điều gì. Nếu có gì đó trong những điều tôi vừa nói vẫn còn tối nghĩa với ông, tôi khuyên ông nên tìm hiểu luật săn bắn, mà ông luật sư bạn ông đây sẽ giải thích cho ông nếu cần.”
Nói đến đó, nhà quý tộc lại quay người trở lại đối diện với đống lửa. Hành động đó dường như là một lời nhắc nhở kín đáo rằng cuộc hội kiến đến đây coi như chấm dứt. Thế nhưng trong con mắt của André-Louis, người đang theo dõi tất cả một cách chăm chú với tâm trạng bối rối pha lẫn chút bất an mơ hồ, vì không hề là một lời nhắc nhở tế nhị kín đáo. Đó, anh thầm nghĩ, là một màn diễn thuyết rất kỳ cục, rất đáng ngờ, nó được trình bày như một lời giải thích, với cách diễn đạt lịch sự và giọng điệu ngạo mạn một cách có tính toán; song trên thực tế nó chỉ có thể nhắm tới mục đích khiêu khích, thổi bùng lên sự phẫn nộ của một người vốn mang trong mình các tư tưởng như de Vilmorin. Và nó đã tạo ra đúng hiệu quả mong muốn. Chàng sinh viên đứng phắt dậy.
“Không lẽ trên thế gian này không còn luật lệ nào ngoài luật săn bắn sao?” anh hỏi đầy phẫn nộ. “Liệu ngài đã bao giờ tình cờ nghe nói tới luật nhân đạo chưa?”
Hầu tước thở dài với vẻ chán ngán. “Luật nhân đạo liên quan gì tới tôi đây?” ông hỏi.
De Vilmorin nhìn hầu tước trong khoảnh khắc, ngỡ ngàng đến không nói nên lời.
“Không gì hết, thưa hầu tước. Điều đó, than ôi, đã quá hiển nhiên. Tôi hy vọng ông sẽ nhớ tới nó vào giờ phút rất có thể ông sẽ ước gì được phép viện đến thứ luật lệ mà lúc này ông đang cười nhạo.”
De La Tour d’Azyr quay phắt đầu lại, khuôn mặt kiêu hãnh của ông đầy vẻ quyền uy.
“Giờ thì điều đó chính xác có nghĩa là gì đây? Đây không phải là lần đầu tiên trong ngày hôm nay ông viện đến những lời lẽ đen tối mà tôi gần như có thể tin rằng ẩn chứa một lời hăm dọa.”
“Không phải là hăm dọa đâu, hầu tước - một lời cảnh báo. Một lời cảnh báo rằng những tội ác chống lại các tạo vật của Chúa như thế... Ồ, ông có thể cười mỉa, thưa ông, nhưng họ cũng là các tạo vật của Chúa, cũng như ông hay tôi - không hơn không kém dưới con mắt của Người, cho dù lời nhắc nhở này có thể làm lòng kiêu hãnh của ông tổn thương sâu sắc đến đâu đi nữa...”
“Vì lòng nhân từ của ông, hãy miễn cho tôi bài thuyết pháp, thưa ông chủng sinh!”
“Ông giễu cợt, thưa ông. Ông cười. Liệu ông còn có thể cười được không, tôi tự hỏi, khi Chúa an bài sự trừng phạt của Người dành cho ông vì biết bao nhiêu máu và sự hà hiếp cướp đoạt vấy đầy trên hai bàn tay ông?”
“Thưa ông!” Lời nhắc nhở sắc như roi quất là của de Chabrillane, người vừa đứng bật dậy. Nhưng ngay lập tức hầu tước đã ngăn em họ mình lại.
“Ngồi xuống đi, ngài hiệp sĩ. Ông đang ngắt lời ông chủng sinh đây, mà tôi lại nóng lòng muốn nghe ông ấy nói tiếp. Chàng trai trẻ này làm tôi thấy rất thú vị.”
Phía sau de Vilmorin, André-Louis lúc này cũng đã đứng dậy, bị thôi thúc bởi sự lo ngại bắt nguồn từ vẻ độc ác anh nhận thấy đang hằn rõ trên khuôn mặt đẹp đẽ của de La Tour d’Azyr. Anh bước lại gần, chạm vào cánh tay người bạn.
“Tốt hơn nên đi thôi, Philippe,” anh nói.
Nhưng de Vilmorin, mắc kẹt trong gọng kìm không nao núng của sự phẫn nộ đã kìm nén quá lâu, đã bị chúng thôi thúc để rồi tiếp tục một cách bất cẩn.
“Ồ, thưa ông,” anh nói, “hãy nhìn lại xem ông là ai và sẽ trở thành thế nào. Hãy nghĩ tới việc ông và đồng loại của ông đã sống ra sao bằng sự áp bức người khác, và hãy nghĩ tới hậu quả mà cuối cùng sự áp bức ấy sẽ đem tới.”
“Một tay cách mạng!” hầu tước thốt lên đầy khinh miệt. “Ông lại còn dám trơ tráo đứng trước mặt tôi và chìa ra với tôi thứ rỗng tuếch nặng mùi của đám tự xưng là trí thức hiện đại các người kia đấy!”
“Liệu nó có rỗng tuếch không, thưa ông? Liệu ông có nghĩ - có tin trong chính tâm hồn mình - rằng nó rỗng tuếch không? Liệu ách phong kiến đang đè nặng lên mọi sinh vật sống, nghiến nát họ như những quả nho trong máy ép vì lợi ích của mình có là rỗng tuếch không? Chẳng phải nó đang áp đặt các quyền của mình lên dòng nước của các con sông, lên ngọn lửa dùng để nướng những chiếc bánh mì làm bằng cỏ trộn lẫn với lúa mạch của người nghèo, lên ngọn gió làm quay các cối xay sao? Người nông dân không thể đi một bước trên đường, bước lên một cây cầu khốn khổ bắc qua sông, mua một mảnh vải ở chợ làng mà không gặp phải sự tham tàn phong kiến, không bị đánh các loại thuế theo luật phong kiến. Chẳng lẽ như thế còn chưa đủ sao, hầu tước? Không lẽ ông còn muốn cả mạng sống khốn khổ của họ để trả giá cho một hình dáng dù nhỏ nhất phạm vào những đặc quyền bất khả xâm phạm của ông, không buồn bận tâm tới những người vợ góa, những đứa con côi mà ông đẩy vào cảnh tang thương? Chẳng lẽ sẽ không có gì khiến ông hài lòng, ngoài việc đến cả chiếc bóng của ông cũng phải trùm lên mặt đất như một lời nguyền độc địa? Và liệu trong sự kiêu ngạo của mình, ông nghĩ rằng nước Pháp, quốc gia bất hạnh nhất trong các quốc gia, sẽ chịu đựng điều đó mãi mãi chăng?”
Anh ngừng lại, như thể chờ đợi một câu trả lời. Nhưng không có gì hết. Hầu tước nhìn anh, im lặng một cách kỳ lạ, một nụ cười nửa miệng khinh miệt nhếch lên trên khóe môi ông, đôi mắt lạnh lùng tàn nhẫn không báo trước điều gì tốt lành.
Một lần nữa, André-Louis giật tay áo bạn mình.
“Philippe.”
Philippe hẩy tay bạn ra, và tiếp tục một cách cuồng nhiệt.
“Chẳng lẽ ông không thấy những đám mây đang tụ lại báo trước cơn bão sắp nổ ra sao? Có thể ông cho rằng Đại hội các Đẳng cấp mà ông Necker đề xuất và hứa triệu tập vào năm tới sẽ không làm gì ngoài đề xuất những phương thức bóc lột mới nhằm thanh toán các món nợ của Nhà nước chăng? Ông đang lừa dối chính mình đấy, như ông sẽ thấy. Đẳng cấp Thứ ba, thứ mà ông khinh rẻ, sẽ chứng minh nó là lực lượng chiếm ưu thế, và nó sẽ tìm ra một cách để chấm dứt căn bệnh đặc quyền thối nát đang làm mục ruỗng đất nước bất hạnh này.”
Hầu tước quay người lại trên ghế, và rốt cuộc cũng lên tiếng.
“Thưa ông, quả là ông sở hữu,” ông nói, “một tài hùng biện rất nguy hiểm. Và nó nói về bản thân ông nhiều hơn là về chủ đề ông nói tới. Vì nói cho cùng, ông có gì để nói với tôi đây? Một món ăn cũ hâm nóng lại vốn vẫn được mang ra đãi những kẻ quá khích khố rách áo ôm tại các câu lạc bộ học thuật tỉnh lẻ, được xào nấu từ những lời tràng giang đại hải của nào là Voltaire nào là Jean-Jacques của các vị, cũng như những gã văn sĩ nửa mùa bẩn thỉu khác. Trong cả đám triết gia của mình, các vị không có lấy một kẻ có đủ trí khôn để hiểu chúng tôi là một đẳng cấp đã trở nên thiêng liêng nhờ sự lâu đời, và về các đặc quyền đặc lợi của mình, chúng tôi có sau lưng hàng thế kỷ làm căn cứ.”
“Nhân loại, thưa ông,” Philippe đáp, “còn lâu đời hơn giới quý tộc. Các quyền của con người cũng đồng thời xuất hiện với con người.”
Hầu tước nhún vai phá lên cười.
“Đó là câu trả lời đáng ra tôi đã phải lường trước. Nó đặc sệt giọng điệu sáo rỗng đặc trưng cho các triết gia.”
Và sau đó de Chabrillane lên tiếng.
“Ngài vòng vo dài dòng quá,” ông ta chỉ trích anh họ với vẻ sốt ruột.
“Nhưng tôi sắp tới đích rồi,” hầu tước trả lời. “Đầu tiên tôi muốn biết cho thật chắc chắn đã.”
“Có Chúa chứng giám, hẳn lúc này ngài không còn gì phải nghi ngờ nữa.”
“Không còn gì nữa.” Hầu tước đứng dậy, lại quay về phía de Vilmorin, người không hiểu gì về cuộc hội thoại ngắn ngủi đó. “Ông chủng sinh,” ông ta lặp lại lần nữa, “ông có một tài hùng biện rất nguy hiểm. Tôi có thể hình dung không ít người bị nó làm nghiêng ngả. Giá như ông là người sinh ra với xuất thân quý tộc, hẳn ông sẽ không dễ dàng bị tiêm nhiễm đến thế những quan điểm sai lầm mà ông mới bộc lộ.”
De Vilmorin ngây người ra nhìn hầu tước, không hiểu nổi những gì vừa nghe được.
“Giá như tôi là người sinh ra với xuất thân quý tộc, ông nói vậy sao?” anh chậm rãi nhắc lại với giọng bối rối. “Nhưng tôi sinh ra với xuất thân quý tộc. Dòng dõi của tôi cũng lâu đời, dòng máu của tôi cũng cao quý như của ông, thưa ông.”
Hầu tước hơi nhướng mày, kèm theo một nụ cười khoan dung. Đôi mắt tối sầm, ươn ướt của ông ta nhìn thẳng vào mặt de Vilmorin.
“Tôi e rằng về chuyện này ông đã bị lừa dối.”
“Lừa dối?”
“Những cảm xúc của ông thể hiện rõ sự thiếu đứng đắn mà mẹ ông hẳn đã phạm phải.”
Những lời xúc phạm tàn nhẫn đã bị nói ra không thể thu về, và đôi môi vừa thốt ra chúng một cách lạnh lùng như thể đó chỉ là chuyện vặt vãnh nhất trên đời, vẫn giữ nguyên vẻ bình thản, thậm chí hơi mỉa mai.
Sau đó là một khoảng im lặng nặng nề. Toàn bộ tâm trí André-Louis bỗng chốc tê liệt. Anh đứng sững sờ, mọi dòng suy nghĩ trong đầu đều chững lại, trong khoảng thời gian đó đôi mắt de Vilmorin tiếp tục nhìn chằm chặp vào de La Tour d’Azyr, như thể tìm kiếm ở đó một ý nghĩa còn lẩn trốn mình. Chàng sinh viên chợt hiểu ra lời xúc phạm độc địa này. Máu bỗng đổ dồn lên khuôn mặt anh, đôi mắt vốn hiền hòa chợt như bốc cháy. Cả người chàng thanh niên run lên. Sau đó, với một tiếng thét không rõ thành lời, anh cúi người ra trước, vung bàn tay đang xòe ra tát thật mạnh vào khuôn mặt khinh khỉnh của hầu tước.
Trong chớp mắt de Chabrillane đã đứng phắt dậy chen vào giữa hai người.
André-Louis chợt hiểu ra cái bẫy khi đã quá muộn. Những lời de La Tour d’Azyr nói ra chỉ giống như một nước đi trong một ván cờ, được tính toán để dồn đối thủ vào thế buộc phải đáp trả lại như vậy - một nước đi đáp trả khiến anh ta rơi hoàn toàn vào bẫy.
Hầu tước ngước mắt lên nhìn, khuôn mặt trắng bệch, ngoại trừ nơi lưu dấu những vết ngón tay của de Vilmorin bắt đầu ửng đỏ lên; nhưng ông ta không nói gì thêm. Thay vào đó, de Chabrillane, lúc này là người đảm nhiệm phần nói, thực hiện đúng vai diễn như đã thỏa thuận trước trong trò dàn cảnh hiểm độc này.
“Thưa ông, hẳn ông ý thức được việc mình vừa làm,” ông ta lạnh lùng nói với Philippe. “Và tất nhiên ông cũng ý thức được việc gì không thể tránh khỏi sẽ diễn ra sau chuyện này.”
De Vilmorin vẫn chưa ý thức được gì. Chàng thanh niên tội nghiệp đã phản ứng bồng bột, theo bản năng mà sự tử tế và danh dự thôi thúc, không hề tính tới hậu quả. Nhưng lúc này anh đã nhận ra điều đó sau những lời rào đón đầy thâm ý của de Chabrillane, và nếu anh muốn tránh những hậu quả ấy thì điều này cũng xuất phát từ sự tôn trọng giới luật tu sĩ của mình, vốn nghiêm cấm việc giải quyết những xung khắc theo cách mà rõ ràng de Chabrillane đang dồn ép anh.
Chàng sinh viên lùi lại. “Hãy để một sự xúc phạm xóa đi một sự xúc phạm khác,” anh đờ đẫn nói. “Như thế vẫn là một sự ưu ái cho hầu tước. Hãy để ông ấy thỏa mãn với chừng đó.”
“Không thể được.” Tay hiệp sĩ mím chặt môi lại. Sau đó, ông ta trở thành hiện thân của sự mềm mỏng, nhưng cũng rất kiên quyết. “Một cái tát đã được tung ra, thưa ông. Tôi nghĩ tôi hoàn toàn đúng khi nói rằng chuyện như thế chưa bao giờ xảy ra với hầu tước trong cuộc đời ông ấy. Nếu ông cảm thấy mình bị xúc phạm, ông chỉ việc yêu cầu sự hoàn trả danh dự theo đúng cách mà một nhà quý tộc luôn đáp ứng một nhà quý tộc khác. Hành động vừa rồi của ông dường như là lời khẳng định cho giả thiết mà ông cho rằng đã xúc phạm ông. Nhưng không phải vì thế mà ông được miễn trừ chịu trách nhiệm về các hậu quả.”
Như bạn đọc có thể thấy, phần việc của de Chabrillane là đổ thêm dầu vào lửa, để đảm bảo chắc chắn rằng nạn nhân không thể thoát khỏi tay bọn họ.
“Tôi không muốn bất cứ sự miễn trừ nào,” chàng sinh viên chủng viện trẻ tuổi đáp trả, bị kích động trước lời châm chọc mới. Nói cho cùng, anh là người xuất thân quý tộc, và truyền thống của giai cấp vẫn mạnh mẽ trong con người anh - mạnh hơn nhiều những gì được dạy trong chủng viện về đức khiêm nhường. Anh có bổn phận với chính mình, với danh dự của bản thân, nên thà bị giết còn hơn lẩn tránh hậu quả của những gì mình đã gây ra.
“Nhưng anh ấy còn không đeo kiếm, thưa các ngài!” André-Louis kinh hoàng kêu lên.
“Việc này có thể dễ dàng được khắc phục. Ông ta có thể mượn kiếm của tôi.”
“Thưa các ngài, ý tôi,” André-Louis khăng khăng tiếp tục, vừa sợ cho bạn vừa xuất phát từ sự phẫn nộ, “rằng trang phục trên người không cho phép anh ấy mang kiếm, rằng anh ấy chưa bao giờ từng đeo kiếm, và không hề được học cách sử dụng kiếm. Anh ấy là một sinh viên chủng viện - một chủng sinh sẽ nhận chức thánh, lúc này đã gần là linh mục rồi, vì vậy bị nghiêm cấm tham gia vào một cuộc quyết đấu như các ngài đề xuất.”
“Tất cả những điều này, đáng lẽ ông ta nên nhớ ra trước khi vung tay tát ai đó,” de Chabrillane lịch thiệp nói.
“Cái tát đó là để đáp trả một sự khiêu khích có chủ ý,” André-Louis phẫn nộ. Sau đó anh bình tâm lại, cho dù cái nhìn kênh kiệu của kẻ đối thoại không đóng bất cứ vai trò nào trong việc này. “Ôi Chúa ơi, tôi nói chỉ vô ích mà thôi! Làm sao người ta có thể tranh luận với một mưu đồ được dự liệu từ trước! Đi thôi, Philippe. Cậu không thấy cái bẫy...”
De Vilmorin cắt ngang bạn mình, và vùng ra. “Im lặng, André. Đòi hỏi của phía hầu tước hoàn toàn chính đáng.”
“Hoàn toàn chính đáng?” André-Louis bất lực buông thõng hai tay xuống. Chàng trai mà anh yêu quý hơn bất cứ ai trên đời đã sa bẫy sự điên rồ của thế giới này. Bạn anh đang phơi ngực trần ra trước mũi kiếm chỉ vì một ý thức mơ hồ, méo mó về danh dự mà chàng sinh viên bị bó buộc vào. Không phải chàng trai không nhìn ra cạm bẫy. Chỉ có điều danh dự ép buộc anh phải bỏ qua điều đó. Với André-Louis, vào khoảnh khắc này, chàng thanh niên ấy dường như là một nhân vật đầy chất bi kịch. Có thể cao quý đấy, nhưng thật đáng thương hại.
❀ ❀ ❀
[1] Hãy cảnh giác khi người Hy Lạp tặng quà (câu nói trong vở kịch Aeneid của Virgil ám chỉ con ngựa gỗ người Hy Lạp bỏ lại trước thành Troy, ở đây André-Louis muốn nhắc Philippe cẩn thận trước thái độ bất thường của hầu tước de La Tour d’Azyr).
