Ý nguyện của de Vilmorin là cuộc xích mích nên được giải quyết ngay lập tức. Trong chuyện này, anh vừa là người bị xúc phạm vừa là người xúc phạm. Bị giày vò bởi những cảm xúc đối nghịch một cách đáng buồn với thiên hướng tu sĩ của mình, chàng sinh viên chủng viện, hơn bất cứ ai, rất nóng lòng muốn giải quyết cho xong chuyện này, để có thể lấy lại tâm thế phù hợp hơn với thiên chức của mình. Thêm nữa, anh cũng ít nhiều thấy sợ chính mình; ý tôi là danh dự của anh ít nhiều e sợ bản tính của anh. Điều kiện giáo dục anh được hưởng, cũng như đích đến mà từ vài năm nay anh hướng tới, đã tước đi của chàng sinh viên phần lớn tính khí hung hăng mạnh mẽ vốn là bản tính trời sinh của đàn ông. Anh trở nên e dè, dịu dàng như một cô gái. Ý thức được điều này, anh sợ rằng một khi nhiệt huyết của cơn phẫn nộ đã lắng xuống, rất có thể anh sẽ tỏ ra yếu đuối đến mất hết danh dự trước thử thách.

Hầu tước, về phía mình, cũng hăng hái muốn giải quyết món nợ danh dự ngay lập tức; và vì hai người trong cuộc đã có de Chabrillane làm chứng cho anh họ mình và André-Louis làm chứng cho de Vilmorin, không còn gì có thể trì hoãn họ nữa.

Vậy là, trong vòng vài phút, mọi thỏa thuận đã được thu xếp xong, và lúc này chúng ta chứng kiến nhóm nhỏ bốn người với ý định chẳng mấy tốt lành tập hợp lại dưới ánh nắng chiều trên bãi cỏ vốn được dùng để chơi môn bóng gỗ ở phía sau nhà trọ. Họ được hoàn toàn riêng tư, ít nhiều khuất khỏi tầm nhìn từ các khung cửa sổ nhà trọ nhờ một rặng cây cho dù lúc này đã trụi hết lá song chí ít vẫn đủ dày để tạo ra một tấm bình phong hiệu quả.

Lần này không hề có thủ tục nào như kiểu so sánh chiều dài của kiếm hay lựa chọn nơi quyết đấu. Hầu tước tháo dây đeo kiếm và bao kiếm ra, nhưng từ chối - không coi những điều này là cần thiết trước một đối thủ kém cỏi như vậy - bỏ giày hay áo khoác. Cao lớn, dẻo dai và vạm vỡ, ông ta đứng đối diện với thân hình cũng cao không kém nhưng lại mảnh dẻ yếu ớt của de Vilmorin. Đấu thủ thứ hai cũng không buồn thực hiện bất cứ sự chuẩn bị thông thường nào. Vì anh biết có cởi bớt áo ngoài ra cũng chẳng đem tới thêm chút lợi ích nào, chàng sinh viên bước vào cuộc quyết đấu mà vẫn mặc nguyên đồ trên người, hai vầng đỏ trên hai gò má bừng bừng thiêu đốt khuôn mặt vốn xanh xao của anh.

Hiệp sĩ de Chabrillane, chống tay trên một cây can - vì ông ta đã đưa kiếm của mình cho de Vilmorin - im lặng chăm chú quan sát. Đứng đối diện với ông ta, ở phía bên kia hai đấu thủ là André-Louis, người có khuôn mặt tái nhợt hơn cả trong bốn người, đôi mắt như đang lên cơn sốt nhìn chăm chăm ra phía trước, hai bàn tay lạnh ngắt hết nắm chặt lại mở ra.

Mọi bản năng hối thúc anh lao vào giữa hai đối thủ, phản đối và ngăn cản cuộc quyết đấu này. Tuy nhiên, bản năng sáng suốt này bị kìm nén lại dưới ý thức về sự vô ích của nó. Để trấn an bản thân, anh bám lấy niềm tin rằng kết cục của cuộc quyết đấu có lẽ cũng sẽ không quá nghiêm trọng. Nếu danh dự của Philippe ép buộc chàng sinh viên phải đọ kiếm với người anh đã tát, địa vị của ông de La Tour d’Azyr cũng ràng buộc ông ta không kém trong việc không được gây tổn hại nghiêm trọng tới cậu thanh niên còn thiếu kinh nghiệm sống vốn đã bị ông ta khiêu khích nặng nề. Nói cho cùng, hầu tước là người trọng danh dự. Hẳn ông ta chỉ định dành cho đối phương một bài học; có thể là khá nặng tay, nhưng là một bài học để rồi đối thủ của ông ta sau đó có thể tiếp tục sống mà chiêm nghiệm. André-Louis khăng khăng ôm lấy lý luận đó để trấn an bản thân.

Thép chạm thép, hai đối thủ bắt đầu quyết đấu. Hầu tước để lộ ra trước đối thủ một khoảng mạng sườn hẹp, hai đầu gối ông ta hơi nhún xuống, biến thành một cặp lò xo sống, trong khi de Vilmorin để lộ cả người trước mặt đối thủ, một chiếc bia trọn vẹn, hai đầu gối cứng đờ như bằng gỗ. Danh dự và sự công bằng hẳn đều lớn tiếng phản đối một cuộc quyết đấu như thế này.

Cuộc quyết đấu diễn ra rất nhanh, tất nhiên rồi. Khi còn trẻ, Philippe từng được thụ giáo về đấu kiếm theo cách giáo dục mọi cậu bé xuất thân quý tộc như anh đều được hưởng. Và vì vậy, ít nhất chàng sinh viên cũng biết những điều sơ đẳng nhất được trông đợi ở mình. Nhưng liệu hiểu biết sơ đẳng nào có thể giúp ích cho chàng thanh niên lúc này? Ba lần đỡ kiếm là đủ để hoàn tất phần giao đấu, sau đó, không chút vội vã, hầu tước lướt chân phải trên mặt cỏ ướt, thân hình cao ráo, thanh lịch của ông ta vươn dài ra trong một cú tấn công vượt quá tầm chống đỡ lóng ngóng của de Vilmorin, và với vẻ khoan thai tột độ, ông ta đâm xuyên kiếm vào đúng tim chàng thanh niên.

André-Louis nhào tới vừa đúng lúc để đỡ lấy nửa người phía trên của bạn mình khi chàng sinh viên khuỵu xuống. Rồi sau đó, chính chân anh cũng khuỵu xuống dưới sức nặng của thân hình ấy, anh hạ dần người bạn trẻ xuống cho tới khi quỳ hẳn gối trên mặt cỏ ẩm ướt. Đầu Philippe ngả vật lên vai trái André-Louis; hai cánh tay mềm oặt của Philippe buông thõng xuống hai bên người; máu trào ra kèm theo những bọt sủi lên từ vết thương tàn nhẫn nhuốm đẫm bộ trang phục của chàng trai xấu số.

Mặt trắng bệch, đôi môi mím chặt, André-Louis ngước lên nhìn de La Tour d’Azyr, người đang đứng quan sát kết quả việc làm của mình với khuôn mặt nghiêm nghị đầy quan tâm song không chút hối hận.

“Ông đã giết cậu ấy!” André-Louis hét lên.

“Tất nhiên rồi.”

Hầu tước đưa một chiếc khăn mùi soa viền đăng ten dọc lưỡi kiếm để lau sạch. Vừa ném chiếc khăn kiểu cách xuống, ông ta vừa lên tiếng giải thích. “Cậu ta, như tôi đã nói, có một khiếu hùng biện rất nguy hiểm.”

Rồi ông ta quay đi, để lại cho André-Louis một nhận thức không thể đầy đủ hơn. Vẫn đỡ trên tay thân hình mềm oặt đang cạn dần máu, anh gọi với theo hầu tước.

“Quay lại, đồ sát nhân hèn mạt, và hãy đảm bảo cho ông được an toàn bằng cách giết nốt cả tôi nữa!”

Hầu tước quay người lại nửa chừng, khuôn mặt ông ta tối sầm vì giận dữ. De Chabrillane đưa một bàn tay lên nắm lấy cánh tay hầu tước ra chiều can ngăn. Cho dù là kẻ đồng mưu trong toàn bộ vụ giết người trá hình vừa rồi, lúc này ông hiệp sĩ cũng ít nhiều thấy ghê rợn khi tội ác đã hoàn thành. Ông ta không có được sự lạnh lùng của de La Tour d’Azyr, và cũng vẫn còn ít tuổi.

“Đi thôi,” ông ta nói. “Cậu ta đang phát cuồng rồi. Bọn họ là bạn.”

“Ông nghe hắn nói rồi chứ?” hầu tước hỏi lại.

“Cả ông ta, hay ông, hay bất cứ ai khác đều không thể chối bỏ điều đó,” André-Louis đáp trả. “Chính ông, hầu tước, ông đã thú nhận tội ác của mình khi ông cho tôi biết lý do tại sao ông giết cậu ấy. Ông làm thế vì ông sợ cậu ấy.”

“Nếu đúng thế - thì sao nào?” nhà quý tộc quyền thế hỏi.

“Ông còn hỏi sao? Chẳng lẽ ông thấy cuộc sống và nhân loại chẳng là gì khác ngoài việc biết mặc áo khoác hay làm tóc thế nào sao - ồ, phải, và biết cách dùng vũ khí chống lại những đứa trẻ và tu sĩ? Chẳng lẽ ông không có chút trí óc nào để suy nghĩ, chút linh hồn nào để soi lại mình sao? Có cần nói cho ông biết giết hại người ta sợ là việc làm của một kẻ hèn nhát, và làm điều đó như ông đã làm còn hèn nhát gấp đôi không? Giá như ông đâm sau lưng bạn tôi bằng một con dao găm, như thế ông còn thể hiện được lòng can đảm trong sự đê tiện của mình. Đó sẽ là một sự đê tiện không giấu giếm. Nhưng ông sợ những hậu quả của việc làm đó, cho dù là một người quyền thế; vì vậy, ông che lấp sự hèn hạ của mình dưới cái cớ của một cuộc quyết đấu.”

Hầu tước hẩy bàn tay người em họ ra, bước một bước về phía trước, lúc này thanh kiếm trong tay được ông ta vung lên như một ngọn roi. Nhưng một lần nữa, ông hiệp sĩ lại giữ tay hầu tước lại.

“Không, không, Gervais! Mặc kệ cậu ta đi, vì Chúa!”

“Cứ để ông ta tới đây đi, thưa ông,” André-Louis thét lên điên dại, giọng nói của anh lè nhè, gằn từng tiếng. “Hãy cứ để cho ông ta hoàn tất việc làm đớn hèn của mình trên người tôi, như thế sẽ giúp ông ta được an toàn trước hậu quả dành cho một kẻ hèn hạ.”

De Chabrillane buông tay anh họ ông ta ra. Khuôn mặt hầu tước trắng bệch ra, đôi mắt ông ta nhìn trừng trừng vào cậu nhóc đã dám xúc phạm mình một cách liều lĩnh đến thế. Rồi ông ta dừng lại. Có thể đột nhiên hầu tước nhớ tới mối quan hệ giữa chàng trai trẻ này và lãnh chúa Gavrillac, cũng như tình cảm quý mến ông lãnh chúa dành cho chàng thanh niên mà ai cũng biết. Vì vậy, rất có thể hầu tước đã nhận ra nếu đẩy chuyện này đi xa hơn, không chừng ông ta sẽ đưa mình vào một tình thế khó xử. Ông ta sẽ phải đối diện với việc lựa chọn giữa tiếp tục gây thêm đổ máu, và đẩy mình vào thế xung đột với lãnh chúa Gavrillac đúng lúc quan hệ thân hữu với ông lão là vấn đề quan trọng hàng đầu với hầu tước, hoặc phải chấp nhận rút lui trong vị thế mất thể diện nghiêm trọng, một việc không khỏi gây tổn thất tới uy quyền của ông trong vùng từ giờ về sau.

Có thể là như thế hoặc vì một lý do nào khác, nhưng sự thật vẫn là nhà quý tộc dừng bước; sau đó, với một câu cảm thán xen lẫn tức giận và coi thường, hầu tước buông thõng hai cánh tay xuống, quay gót và nhanh chóng bỏ đi cùng em họ ông ta.

Khi ông chủ nhà trọ cùng người nhà tới nơi, họ bắt gặp André-Louis, hai cánh tay vẫn ôm lấy người bạn đã chết, khẩn thiết thì thầm vào tai người quá cố, lúc đó đang gần như kề sát môi anh:

“Philippe! Nói gì với tôi đi, Philippe! Philippe... Cậu không nghe thấy tôi nói sao? Ôi Chúa trên Thiên đường! Philippe!”

Chỉ nhìn qua họ cũng thấy rõ trong trường hợp này cả linh mục lẫn thầy thuốc đều đã trở nên vô dụng. Gò má áp sát vào má André-Louis đã trở nên xám ngắt, đôi mắt nhắm hờ đã cứng đờ, và một chút bọt máu trào ra giữa đôi môi bất động hé mở.

Gần như không nhìn thấy gì trong làn nước mắt, André-Louis loạng choạng bước đi sau họ khi họ mang người quá cố vào trong nhà trọ. Leo lên lầu, vào căn phòng nhỏ nơi họ đặt thi thể chàng sinh viên, anh quỳ xuống bên giường, nắm lấy bàn tay người bạn đã chết bằng cả hai tay, thề với bạn trong cơn phẫn uất bất lực rằng de La Tour d’Azyr sẽ phải trả một cái giá xứng đáng cho tội ác này.

“Tài hùng biện của cậu là thứ làm ông ta sợ, Philippe,” anh nói. “Vậy nếu tôi không thể đòi được công lý, ít nhất nó cũng sẽ trở nên vô ích với ông ta. Điều ông ta sợ ở cậu, ông ta sẽ phải sợ ở tôi. Ông ta sợ có những người sẽ bị tài hùng biện của cậu lay động dẫn tới làm phương hại những người như ông ta. Song nó vẫn sẽ lay động lòng người. Vì tài hùng biện và các lý lẽ của cậu sẽ là di sản để tôi kế thừa. Tôi sẽ biến chúng thành của chính mình. Việc tôi không hề tin vào chân lý về tự do của cậu không có nghĩa gì hết. Tôi biết chân lý đó - từng lời của nó; đó là điều duy nhất quan trọng với mục đích của chúng ta, của cậu và tôi. Nếu tất cả những thứ khác thất bại, những ý nghĩ của cậu sẽ tìm thấy tiếng nói của chúng trên lưỡi tôi. Như thế, ít nhất chúng ta sẽ đánh bại mưu toan nham hiểm muốn làm câm lặng giọng nói ông ta sợ. Hầu tước sẽ không được hưởng lợi gì từ việc nhuộm máu cậu lên lương tâm của ông ta. Giọng nói của cậu chưa từng bao giờ săn đuổi ông ta không thương xót như nó sẽ làm khi ở trong tôi - dù mọi thứ khác đều thất bại.”

Đó là một ý nghĩ thật hân hoan. Nó giúp anh bình tâm lại; làm dịu đi nỗi đau khổ anh đang cảm thấy, và chàng luật sư trẻ bắt đầu thầm cầu nguyện rất khẽ. Rồi sau đó, trái tim anh run rẩy khi nghĩ tới việc Philippe, một con người của hòa bình, gần như đã là một tu sĩ, một đấng chăn chiên của Thiên Chúa, đã đi gặp Đấng Tạo hóa với sự giận dữ trong linh hồn. Thật khủng khiếp. Thế nhưng hẳn Chúa sẽ thấy sự chính đáng của cơn giận dữ đó. Và không thể có chuyện - bất chấp việc con người có suy diễn thế nào về Đấng Thánh Thần đi nữa - một tội lỗi duy nhất lại nặng hơn những việc làm tốt đẹp đầy tình yêu Philippe vẫn luôn làm, nặng hơn trái tim trong sạch cao quý của anh. Nói cho cùng, André-Louis thầm nghĩ, Chúa không phải là một đại lãnh chúa quý tộc.