Lần thứ hai trong ngày hôm đó, André-Louis tìm tới lâu đài, bước đi hối hả, không hề bận tâm tới những đôi mắt tò mò dõi theo khi anh đi qua làng, cũng như những tiếng thì thào đây đó dọc đường từ các đám đông dân làng, tất cả đều đang xôn xao vì sự kiện vừa diễn ra mà trong đó anh cũng đóng một vai trực tiếp.
Benoit, người hầu lớn tuổi được gọi một cách phóng đại lên thành quản gia, đưa anh vào căn phòng dưới tầng trệt theo truyền thống được biết đến với chức năng thư viện. Lúc này nó vẫn giữ lại vài giá sách xếp đầy những cuốn sách bị lãng quên vốn là nguồn gốc cho tên gọi của nó, nhưng những dụng cụ dùng cho săn bắn - lưới bẫy chim, sừng đựng thuốc súng, túi thợ săn, dao găm - xuất hiện với số lưọng áp đảo hơn nhiều so với đại diện của học thuật. Các món đồ gỗ trong phòng đều đồ sộ, làm bằng gỗ sồi được chạm trổ kỳ công, và có phong cách thuộc về một thời kỳ xa xưa. Những chiếc xà lớn bằng gỗ sồi nằm bắc ngang trần nhà quét vôi trắng với dáng vẻ khá cao ngạo.
Tại đây, vị lãnh chúa vóc người thấp bè của Gavrillac đang bồn chồn đi đi lại lại khi André-Louis được dẫn vào. Ông đã được biết, vị chủ nhà lập tức lên tiếng thông báo về chuyện xảy ra tại Breton arme. Ông hiệp sĩ de Chabrillane vừa mới rời khỏi, và vị chủ nhà thừa nhận ông cảm thấy rất buồn và vô cùng bối rối.
“Thật là đáng tiếc!” ông nói. “Thật là đáng tiếc!” Ông cúi cái đầu ngoại cỡ của mình xuống. “Một cậu thanh niên đáng quý đến thế, đầy hứa hẹn đến thế. A, ông de La Tour d’Azyr này là một người cứng rắn, và ông ta rất thẳng tay trong những chuyện như thế này. Có thể ông ta đúng. Ta không biết nữa. Ta chưa bao giờ giết ai vì người đó có quan điểm khác với ta. Thực ra, ta chưa bao giờ giết ai hết. Đó không phải là bản chất của ta. Ta hẳn sẽ không thể chợp mắt nổi ban đêm nếu làm điều đó. Nhưng mỗi người một khác.”
“Câu hỏi đặt ra lúc này, thưa cha đỡ đầu,” André-Louis nói, “là cần phải làm gì.” Anh khá bình tĩnh và làm chủ được bản thân, song khuôn mặt vẫn trắng bệch.
Ông de Kercadiou ngước đôi mắt nhợt nhạt lên nhìn anh ngạc nhiên.
“Sao cơ, còn có thể làm gì được đây? Từ những gì ta được nghe kể, Vilmorin đi xa tới mức tát ông hầu tước.”
“Sau khi phải chịu những lời khiêu khích đáng ghê tởm nhất.”
“Mà chính cậu ta gây ra bằng thứ ngôn ngữ cách mạng của mình. Trong đầu cậu thanh niên khốn khổ đầy ắp những thứ cặn bã của đám các soạn giả Bách khoa thư. Chuyện ấy bắt nguồn từ việc đọc quá nhiều. Ta chưa bao giờ để tâm nhiều tới sách, André; và theo ta biết học thuật chưa bao giờ đem đến gì ngoài rắc rối. Nó làm con người ta mất đi sự yên ổn. Nó làm phức tạp cách anh ta nhìn nhận cuộc đời, hủy diệt sự đơn giản vốn đem đến bình yên cho tâm trí và hạnh phúc. Hãy để sự việc đáng phiền muộn này là một lời cảnh tỉnh cho con, André. Cả con nữa cũng hay nghiêng về những ý tưởng theo trào lưu mới, về một cơ cấu khác cho trật tự xã hội. Con thấy hậu quả của điều đó là gì rồi đấy. Một thanh niên tử tế, đáng trân trọng, cũng là niềm hy vọng duy nhất cho bà mẹ góa bụa của cậu ta, đã quên mất bản thân mình, địa vị của mình, cũng như bổn phận của cậu ta với bà mẹ ấy - mọi thứ; để rồi đi tìm rắc rối và bị giết như thế đấy. Thật buồn không để đâu cho hết. Có linh hồn của ta chứng giám, thật đáng buồn biết chừng nào.” Ông lão lấy chiếc khăn mùi soa ra, rồi hỉ mũi một tràng kịch liệt.
André-Louis chợt cảm thấy tim anh thắt lại, và chút hy vọng nhỏ nhoi vốn chưa bao giờ quá lạc quan mà anh trông đợi ở cha đỡ đầu cũng tiêu tan đi khá nhiều.
“Tất cả sự phê phán của cha,” anh nói, “đều dành để chê trách cách xử sự của người bị hại, chứ không hề động chạm gì tới kẻ sát nhân. Khó có thể có chuyện cha đồng cảm với một tội ác như thế.”
“Tội ác?” ông de Kercadiou rít lên. “Chúa ơi, con trai, anh đang nói tới ông de La Tour d’Azyr đấy.”
“Đúng thế, cũng như vụ sát nhân ghê tởm ông ta đã gây ra...”
“Thôi ngay!” ông de Kercadiou gằn giọng. “Ta không cho phép anh gọi ông ấy như thế. Ta không cho phép. Ông hầu tước là bạn ta, và rất có thể sắp tới đây còn là chỗ thân tình gần gũi hơn nữa.”
“Bất chấp chuyện này sao?” André-Louis hỏi.
Ông de Kercadiou rõ ràng bắt đầu bực mình.
“Sao, việc này thì có gì can hệ tới chuyện ấy? Ta có thể lấy làm tiếc. Nhưng ta không có quyền lên án. Đấy là cách thông thường để giải quyết khúc mắc giữa các nhà quý tộc.”
“Cha thực sự tin vậy sao?”
“Anh đang muốn ám chỉ chuyện quái quỷ gì vậy, André? Chẳng lẽ ta lại nói ra một điều ta không tin sao? Anh bắt đầu làm ta bực rồi đấy.”
“ ‘Người không được giết người,’ đó là luật của nhà vua, cũng như luật của Chúa.”
“Ta nghĩ anh đang cố tình muốn cãi cọ với ta. Đó là một cuộc quyết đấu...”
André-Louis ngắt lời ông. “Nó cũng chẳng khác gì một cuộc đấu súng trong đó chỉ có súng của ông hầu tước được nạp đạn. Ông ta mời Philippe tới để trao đổi thêm về câu chuyện giữa hai người, với ý định rõ ràng nhằm khiêu khích để có cớ giết cậu ấy. Xin cha hãy kiên nhẫn với con, thưa cha đỡ đầu. Không phải con đang nói với cha những gì con tưởng tượng ra, mà là những gì chính hầu tước đã thừa nhận với con.”
Ít nhiều bị áp đảo trước vẻ nghiêm nghị của chàng thanh niên, đôi mắt nhạt màu của ông de Kercadiou quay đi né tránh. Ông quay đi với một cái nhún vai, rồi bước tới bên cửa sổ.
“Sẽ cần tới một tòa án danh dự để đưa ra phán quyết về một chuyện như thế này. Và chúng ta chẳng có tòa án danh dự nào cả.”
“Nhưng chúng ta có các tòa án của công lý.”
Tính khí dễ phát bẳn quay trở lại, vị lãnh chúa quay ngoắt đối diện với anh lần nữa. “Và theo anh tòa án nào của công lý sẽ lắng nghe một lời khiếu kiện như thứ mà có vẻ anh đang có trong đầu?”
“Có tòa án của Chưởng lý của nhà vua tại Rennes.”
“Và anh nghĩ rằng Chưởng lý của nhà vua sẽ lắng nghe anh?”
“Với con thì có lẽ là không, thưa cha đỡ đầu. Nhưng nếu cha chấp nhận đứng tên trong đơn kiện...”
“Ta đứng tên trong đơn kiện?” Đôi mắt nhạt màu của ông de Kercadiou mở to hết cỡ vì kinh hoàng trước một gợi ý như vậy.
“Chuyện đó xảy ra tại đây, tại lãnh địa của cha.”
“Ta đâm đơn kiện ông de La Tour d’Azyr! Ta nghĩ anh mất trí mất rồi. Ồ, phải, anh điên rồi; cũng điên chẳng kém gì cậu bạn khốn khổ của anh, kẻ đã gặp phải kết cục chẳng tốt lành gì vì nhúng mũi vào những chuyện chẳng dính dáng gì tới cậu ta. Thứ ngôn ngữ cậu ta sử dụng để nói với hầu tước về Mabey là sự xúc phạm tột độ. Có lẽ anh chưa biết chuyện đó. Ta chẳng ngạc nhiên chút nào khi hầu tước muốn tính sổ với cậu ta.”
“Con hiểu rồi,” André-Louis nói, đầy vẻ tuyệt vọng.
“Anh hiểu rồi ư? Anh hiểu ra chuyện quái quỷ gì hả?”
“Rằng con sẽ phải tự trông cậy vào bản thân mình.”
“Và anh định làm chuyện quỷ quái gì vậy, anh có thể làm ơn cho ta hay được không?”
“Con sẽ tới Rennes, đệ trình vụ việc lên Chưởng lý của nhà vua.”
“Ông ta lấy đâu ra thì giờ tiếp anh.” Và đầu óc ông de Kercadiou bắt đầu nghĩ vẩn vơ chẳng ra đầu ra đuôi, như những bộ óc yếu ớt vẫn hay làm. “Ở Rennes vốn đã có quá đủ rắc rối với cái Đại hội các Đẳng cấp điên rồ mà ông Necker thần thánh định dùng để củng cố lại tài chính cho vương quốc. Như thể một gã Thụy Sĩ lang thang hành nghề ngân hàng vặt vãnh, lại cũng là một tên Tin Lành đáng nguyền rủa, có thể thành công trong khi những người như Calonne và Brienne đã thất bại.”
“Chúc cha buổi chiều tốt lành, thưa cha đỡ đầu,” André-Louis nói.
“Anh đi đâu bây giờ?” câu hỏi cáu lảnh vang lên.
“Bây giờ là về nhà. Sáng mai con sẽ tới Rennes.”
“Đợi đã, con trai, đợi đã!” Ông lão bé nhỏ thấp bè lạch bạch chạy tới trước, khuôn mặt xấu xí của ông hiện rõ vẻ quan tâm đầy trìu mến, và ông đặt một bàn tay mập mạp ngắn ngủn lên vai người con đỡ đầu. “Giờ hãy nghe ta nói đây, André,” ông giảng giải. “Làm thế chỉ vô ích thôi - huyễn hoặc, điên rồ. Nếu cứ khăng khăng như thế anh sẽ không thu được gì tốt lành đâu. Anh đã đọc qua Don Quixote và những gì xảy ra với ông ta khi ông ta tấn công cối xay gió. Đó là điều sẽ xảy đến với anh, không hơn không kém. Hãy để mọi chuyện ở nguyên chỗ của nó lúc này, con trai. Ta không thể để chuyện gì không hay xảy ra với anh.”
André-Louis nhìn ông, mỉm cười mệt mỏi.
“Hôm nay con đã thề một lời thề mà nếu phá vỡ nó linh hồn con sẽ bị nguyền rủa.”
“Ý anh là anh sẽ cứ đi bất chấp ta có nói gì chăng nữa chứ gì?” Với bản tính nóng nảy cũng nổi trội ngang với sự vô dụng của mình, ông de Kercadiou lại nổi giận đùng đùng. “Được lắm, vậy cứ đi đi... Đi mà gặp quỷ sứ!”
“Con sẽ bắt đầu với ông Chưởng lý của nhà vua.”
“Và nếu anh mắc cổ vào những rắc rối anh đang tìm kiếm, đừng có tới khóc lóc cầu xin ta giúp đỡ,” vị lãnh chúa nổi cơn thịnh nộ. Lúc này ông đã rất giận. “Vì anh chọn không nghe lời ta, anh cứ việc đập cái đầu rỗng tuếch của mình vào cối xay gió, và cầu cho quỷ bắt anh đi.”
André-Louis cúi chào với chút mỉa mai, và quay ra cửa.
“Nếu chiếc cối xay gió tỏ ra quá đáng gờm,” anh nói từ ngưỡng cửa, “rất có thể con sẽ xem xem mình nên làm gì với ngọn gió. Tạm biệt cha, thưa cha đỡ đầu.”
Chàng luật sư trẻ bỏ về, và ông de Kercadiou chỉ còn lại một mình, bối rối suy nghĩ về ẩn ý đằng sau câu nói cuối cùng của anh, chẳng hề thấy vui vẻ chút nào, cho dù với cậu con đỡ đầu của ông hay với ông de La Tour d’Azyr. Ông chủ nhà nổi quạu với cả hai người. Ông thấy những kẻ cứng đầu, ngang ngạnh luôn không ngừng hành động một cách bốc đồng này thật rắc rối và đáng bực mình. Bản thân ông yêu thích sự thoải mái của mình, và luôn giữ quan hệ hòa bình với các láng giềng; điều đó với ông dường như hiển nhiên là điều tốt đẹp tối thượng trong cuộc sống, tới mức vị lãnh chúa của chúng ta sẵn sàng coi bất cứ ai nhọc công tìm kiếm điều gì khác ngoài nó đều là những kẻ điên rồ.
