Tôi còn lại một mình. Tôi đã lâm vào cảnh trớ trêu kêu trời không thấu: người ta đã khước từ thiện ý của tôi nhưng chú tôi cứ một mực ép tôi phải đi lấy người ta làm vợ! Tôi rối trí quá. Mizintsikov và lời đề nghị của anh ta vẫn còn luẩn quẩn trong tâm trí tôi. Phải giải cứu chú tôi bằng bất cứ giá nào! Tôi thậm chí đã tính chuyện đi tìm Mizintsikov và kể hết với anh ta. Nhưng chú tôi đã đi đâu thế này? Mồm thì bảo là đi tìm Nastenka, nhưng thực tế lại rẽ vào vườn. Tôi thoáng có ý nghĩ về chuyện hẹn hò bí mật và thấy khó chịu quá. Tôi nhớ lại lời Mizintsikov về quan hệ lén lút... Ngẫm nghĩ một lát, tôi bực bội xua đuổi hết những ý nghi ngờ vừa xuất hiện. Chú tôi không thể lừa dối tôi được: đó là điều quá rõ. Tôi càng lúc càng thêm lo lắng, lòng dạ bất an. Tôi bước ra ngoài thềm lúc nào không hay rồi cứ thế đi thẳng vào vườn theo đúng con đường rợp bóng cây mà chú tôi vừa khuất dạng. Trăng đã lên. Khu vườn này thì tôi thuộc như lòng bàn tay, không sợ lạc. Đến bên ngôi nhà thủy tạ cũ kỹ đứng chơ vơ bên bờ cái hồ nước bị bỏ quên, phủ kín sình lầy rong rác, tôi bỗng đứng sững lại như trời trồng: có tiếng người trong ngôi nhà vẳng đến bên tai. Không bút nào tả được nỗi tức giận lạ lùng đã bùng lên trong lòng tôi lúc đó! Cứ nghĩ rằng đó chính là chú tôi và Nastenka, tôi tiếp tục áp sát ngôi nhà, tự trấn an rằng mình vẫn đi đứng đàng hoàng chứ không thèm so vai rụt cổ, mắt trước mắt sau như thằng ăn trộm. Tôi bỗng nghe thấy rõ ràng một tiếng hôn đánh chụt, rồi những tiếng nói bồi hồi xúc động và tiếp đến là một tiếng hét thất thanh, giọng nữ. Lập tức có bóng một người nữ mặc đồ trắng từ trong nhà vọt ra và lướt qua chỗ tôi như một cánh én. Tôi thậm chí còn cảm thấy người đó lấy hai tay che mặt để khỏi bị lộ: rõ ràng bọn họ đã thấy động khi tôi vừa đến đây. Nhưng tôi bỗng tá hỏa tam tinh khi nhận ra người nam lao ra theo người bạn gái hoảng sợ kia là Obnoskin, - theo lời Mizintsikov thì tay này đã đi đâu từ bao giờ rồi! Obnoskin cũng vô cùng bối rối khi nhận ra tôi: vẻ lấc cấc của anh ta biến đi đằng nào hết cả.
- Tôi xin lỗi... nhưng thật không ngờ lại gặp quý anh, - anh ta lắp bắp, vừa nói vừa cười cười.
- Tôi cũng thế, - tôi đáp với vẻ giễu cợt, - nhất là khi được tin là quý anh đã đi rồi.
- Không... đó là... tôi chỉ tiễn mẹ tôi một đoạn thôi. Nhưng liệu tôi có thể thưa chuyện với quý anh như với một con người cao thượng nhất đời không?
- Chuyện gì vậy?
- Có những trường hợp như vậy, mà hẳn là quý anh cũng nghĩ thế thôi, đó là lúc một con người thực sự cao quý cần đến với tất cả tấm tình cao quý của một con người khác, một con người thực sự cao quý... Tôi hy vọng rằng quý anh cũng hiểu tôi...
- Xin đừng hy vọng: tôi chẳng hiểu gì hết.
- Quý anh đã nhìn thấy người phụ nữ vừa ở trong nhà với tôi đấy chứ?
- Tôi có nhìn thấy nhưng không nhận ra đó là ai.
- Ồ, không nhận ra thì lạ đấy! Đó là người mà tôi sắp được gọi là bà xã.
- Xin chúc mừng quý anh. Nhưng tôi có thể có ích cho quý anh vào việc gì đây?
- Một việc này thôi: hoàn toàn giữ kín việc nhìn thấy tôi trò chuyện với người phụ nữ này.
“Quái, ai vậy nhỉ? - tôi nghĩ bụng, - chắc không phải...”
- Quả tình tôi không biết phải làm gì, - tôi trả lời Obnoskin. - Hy vọng là quý anh thứ lỗi cho tôi vì tôi không dám hứa...
- Không, nhân danh Chúa, xin hãy làm ơn, - Obnoskin van vỉ, - Quý anh hiểu cho tình cảnh tôi lúc này: chuyện này nhất thiết phải giữ kín. Quý anh cũng có thể trở thành một vị hôn phu, thì lúc bấy giờ tôi cũng xin góp sức...
- Suỵt, có người đấy!
- Đâu?
Quả vậy, cách chỗ chúng tôi chừng ba mươi bước, một bóng người lướt qua.
- Đó là... đó là, đúng, Foma Fomits! - Obnoskin thì thầm, toàn thân run lẩy bẩy. - Nhìn dáng đi tôi biết ngay. Lạy Chúa tôi! lại có tiếng chân người nữa kia kìa, từ phía kia cơ! Nghe thấy chứ... Tạm biệt nhé! Cảm ơn quý anh và... tôi van quý anh...
Obnoskin biến mất. Một lát sau chú tôi bỗng hiện ngay ra trước mắt tôi như mọc từ dưới đất lên.
- Con đấy ư? - ông hỏi tôi. - Hỏng hết rồi, Serioja ạ! Hỏng hết rồi.
- Hỏng cái gì hở chú?
- Đi! - ông vừa nói vừa thở hổn hển rồi túm chặt lấy tay tôi, kéo đi. Nhưng từ đó cho đến tận “nhà mới”, ông chẳng nói chẳng rằng và cũng không cho tôi nói. Tôi đoán sắp có chuyện lạ lùng và quả không sai. Chúng tôi vừa bước vào phòng thì chú tôi bỗng đờ ra, mặt tái dại như người sắp chết. Tôi vội lấy nước phun vào mặt ông “Người như thế này mà chỉ chực ngất thì hẳn phải có chuyện gì ghê gớm lắm” - tôi nghĩ bụng.
- Chú ơi, chú làm sao, có chuyện gì hở chú? - cuối cùng tôi hỏi.
- Hỏng hết rồi, Serioja ạ! Foma đã bắt được quả tang chú đang hôn Nastenka ở ngoài vườn!
- Chú đang hôn! ở ngoài vườn! chú tôi. - tôi kêu lên, trố mắt sửng sốt nhìn chú tôi.
- Ở ngoài vườn, người anh em ạ. Chúa nhầm lẫn mất rồi! Chú đã quyết đi tìm bằng được cô ấy mà. Chú những muốn dốc lòng khuyên như bảo ban cô ấy, chuyện của con ấy mà. Cô ấy cũng đã chờ chú đến một tiếng đồng hồ ở đấy, ngay cạnh chiếc ghế gãy bên bờ hồ đấy... Cô ấy vẫn thường ra đấy mỗi khi có chuyện gì cần nói với chú.
- Cô ấy vẫn hay ra đấy hở chú?
- Thì vẫn hay ra đấy, người anh em ạ! Gần đây hầu như đêm nào chú và cô ấy cũng gặp nhau. Có điều bọn chú cũng bị mọi người theo dõi đấy, chú biết chứ, chú còn biết là chính Anna Nilovna chỉ đạo việc này. Bọn chú cũng đã bảo nhau tạm ngừng việc gặp nhau này lại, bốn ngày liền có động tĩnh gì đâu, nhưng hôm nay lại quá cần. Chính con cũng thấy là chú cần gặp cô ta đến thế nào rồi đấy: không gặp thì làm sao mà nói hết với cô ta được? Lúc bấy giờ chú cũng cứ đi hú họa thế thôi, không ngờ cô ấy cũng đã ngồi đấy đến một tiếng đồng hồ, đang mong đứng mong ngồi: cô ấy cũng cần phải báo tin cho chú...
- Lạy Chúa tôi, đúng là liều quá thật! hai người đều biết là mọi người đang theo dõi mình cơ mà?
- Quá cấp bách rồi, Serioja ạ, có nhiều chuyện phải trao đổi. Ban ngày thì chú ngại đến mức không dám nhìn cô ấy nữa cơ: tiếng là ở cùng nhà nhưng đúng là ngàn trùng cách trở, chú cứ phải làm ngơ như không có cô ấy trên đời này nữa. Ban đêm mới lại ngồi với nhau, nói hết...
- Thế rồi sao nữa, thưa chú?
- Con biết không, đúng là chưa kịp nói gì thì chú đã thấy lòng thắt lại, nước mắt trào ra, chú vừa lên tiếng dỗ dành cô ta hãy bằng lòng kết hôn với con thì cô ta đã ngắt lời ngay: “Đúng là ngài chẳng yêu em, chẳng thấy gì hết”, rồi bỗng dang tay ôm choàng lấy cổ chú, vít đầu chú xuống mà khóc nức lên! “Em chỉ yêu anh thôi, cô ấy nói, và sẽ không bao giờ đi lấy ai đâu. Em đã yêu anh từ lâu, nhưng em cũng sẽ không lấy anh đâu, ngay ngày mai em sẽ đi khỏi đây và quyết xin vào tu viện”.
- Lạy Chúa! cô ấy nói thế thật ư? Thế rồi sao nữa, sao nữa hở chú?
- Chú ngước lên thì đã thấy Foma đứng lù lù ngay trước mặt! ông ấy từ đâu ra thế không biết. Chẳng lẽ ông ấy đã nấp sau bụi cây để rình bắt quả tang chăng?
- Đồ đốn mạt!
- Chú lặng người đi. Nastenka ù té chạy, còn Foma Fomits thì lẳng lặng bỏ đi, đưa ngón tay ra hiệu đe nẹt chú, - con hiểu chứ, Serjei, đến mai thì thiên hạ tha hồ mà khua chiêng gõ mõ.
- Lại còn không hiểu nữa!
- Con hiểu chứ, - ông rời ghế đứng phắt lên và nói như quát, vẻ chán chường, - con hiểu chứ, bọn họ đang rắp tâm vùi dập, bêu riếu, bôi nhọ cô ta; bọn họ đang kiếm cớ làm mất mặt cô ta để dễ bề xua đuổi cô ta; vậy là có cớ rồi! Bọn họ chẳng đã rêu rao rằng cô ta vẫn tằng tịu với chú mà! Lăng nhăng với Vidopliasov mà! Mọi chuyện đều từ miệng lưỡi Anna Nilovna mà ra hết. Bây giờ thế này thì tình hình sẽ ra sao? ngày mai sẽ ra sao? Chẳng lẽ Foma lại đi thuật lại chuyện vừa rồi?
- Thế nào mà ông ấy chẳng đem ra kể.
- Nếu ông ấy kể lại, chỉ cần kể lại thôi... - chú tôi vừa nói vừa cắn chặt môi và nắm chặt hai tay thành hai nắm đấm, - nhưng không, chú không tin! ông ấy sẽ không kể lại, ông ấy sẽ hiểu... đó là con người quá ư cao thượng! Ông ấy sẽ lượng thứ cho cô ấy...
- Lượng thứ hay không lượng thứ cũng vậy thôi, - tôi nói quả quyết, - dù gì thì bổn phận của chú cũng phải chính thức cầu hôn Nastasiia Evgrafovna ngay trong ngày mai.
Chú tôi đưa mắt nhìn tôi không chớp.
- Thưa chú, chú có hiểu là chú sẽ làm mất danh dự của cô gái nếu cứ để chuyện này loang ra không ạ? Chú có hiểu là phải cấp báo ngay với chú về chuyện chẳng lành không, chú có hiểu là chú phải can đảm và kiêu hãnh nhìn thẳng vào mắt mọi người, công khai ngỏ lời cầu hôn, nhổ toẹt vào những lý lẽ của bọn họ và nghiền nát Foma nếu như ông ta dám hé răng nói động đến cô ta không?
- Kìa, anh bạn trẻ của chú! - chú tôi hét, - từ đấy về đây chú đã tính đến chuyện đó rồi.
- Và chú đã quyết định thế nào rồi ạ?
- Trước sau như một! Chú đã quyết định dứt khoát rồi, bây giờ chú sẽ kể con nghe!
- Nhiệt liệt hoan hô chú!
Và tôi nhào tới ôm chặt chú tôi.
Chúng tôi trò chuyện khá lâu. Tôi đưa ra với chú đủ mọi lý lẽ, mọi yêu cầu bức thiết đối với việc kết hôn với Nastenka, những điều mà chính chú còn hiểu rõ hơn tôi. Nhưng tài hùng biện của tôi đã được đánh thức. Tôi mừng cho chú tôi. Nghĩa vụ vốn là động lực hành động của chú tôi, ngoài ra ông không thể hăng hái vì một động cơ nào. Ông luôn biết đề cao nghĩa vụ và trách nhiệm của mình. Tuy thế tôi vẫn rất mù mờ, chưa biết phải xoay xở ra sao trước bao nhiêu việc phải làm. Tôi biết và một mực tin rằng bằng bất cứ giá nào chú tôi cũng sẽ không lùi bước khi đã thấy được trách nhiệm của mình, nhưng dường như tôi vẫn chưa tin là ông có đủ sức đứng lên chống lại người nhà. Do đó tôi càng ra sức động viên, mách nước cho ông với tất cả nhiệt tình của tuổi trẻ.
- Phải nắm lấy thời cơ, nhất là lúc mọi vấn đề đã được quyết định và những nghi vấn cuối cùng của chú đã được xua tan! Điều bất ngờ đối với chú đã xảy ra, cho dù về thực chất mọi người đều thấy được và nhận ra trước cả chú nữa: Nastasiia Evgrafovna yêu chú! Lẽ nào - tôi hét lên - chú lại để cho mối tình trong trắng đó biến thành sự tủi hổ, bẽ bàng cho cô ấy chứ?
- Không bao giờ! Nhưng này, anh bạn trẻ của chú, chẳng lẽ rút cuộc chú lại là người hạnh phúc đến thế hay sao? - chú tôi vừa reo lên vừa nhào tới ôm choàng lấy tôi. - Và cô ấy yêu chú thế này là nghĩa làm sao, và vì lẽ gì vậy? Hình như ở con người chú chẳng có gì đáng được như vậy cả... Chú quá già so với cô ấy: thật không ngờ đấy! thiên thần của tôi ạ!... Serioja này, ban nãy con có hỏi là có phải chú đã phải lòng cô ấy hay không: con đã nghĩ thế nào mà hỏi thế?
- Con chỉ thấy là chú yêu cô ấy hết lòng: yêu mà không biết là mình yêu. Con xin lỗi chú chứ chú viết thư gọi con về, định tác thành cho con như thế chẳng qua là để cô ấy trở thành dâu con trong nhà và giữ được chân cô ấy lại...
- Thế con... con có tha thứ cho chú không hở Serioja?
- Kìa chú!...
Và ông lại ôm lấy tôi.
- Chú xem, mọi người đang chống lại chú đấy: chú phải đứng lên mà nghênh chiến vậy thôi, và ngay ngày mai chứ chẳng xa xôi gì nữa.
- Đúng... đúng, ngay ngày mai! - ông nhắc lại với vẻ bần thần đượm chút suy tư, - và, con biết chứ, chúng ta sẽ vào việc với lòng quả cảm, với tâm hồn cao thượng, với tính cách rõ ràng... thực sự rõ ràng!
- Đừng nhút nhát chú ạ!
- Chú sẽ không nhút nhát, Serioja ạ! Có điều chú chưa biết phải vào việc như thế nào đây!
- Đừng bận tâm về điều đó làm gì chú ạ. Ngày mai sẽ giải quyết bằng xong mọi việc trên đời. Hôm nay mong chú hãy bình tâm. Càng nghĩ lắm càng bất lợi. Foma mà mở mồm ra thì phải tống khứ ngay tức khắc, triệt hạ ngay tức khắc.
- Nhưng không đuổi người ta ra khỏi nhà có được không? Chú định thế này, người anh em ạ: chốc nữa chú sẽ đến gặp ông ta trước khi trời sáng, chú sẽ nói hết với ông ấy như vừa nói với con ấy: không đời nào ông ấy lại không hiểu được chú đâu; ông ấy là người cao thượng, cao thượng nhất đời đấy! Nhưng chú vẫn lo không khéo hôm nay bà lại đi báo trước với Tatiana Ivanovna về việc cầu hôn trong ngày mai thì làm thế nào? Cũng gay go đấy!
- Chú khỏi lo về Tatiana Ivanovna, thưa chú.
Và tôi kể với ông chuyện vừa xảy ra với Obnoskin trong nhà thủy tạ. Chú tôi vô cùng sửng sốt. Tôi không hề nhắc tới Mizintsikov.
- Một kẻ hão huyền! Đúng là một kẻ hão huyền! - chú tôi hét lên. - Tội nghiệp cô ấy quá! Chúng nó đeo bám lấy cô ta, hòng lợi dụng cái thật thà chất phác của cô ta! Chẳng lẽ lại là Obnoskin? Tưởng cậu ấy đã đi rồi chứ... Lạ thật, kỳ quái thật! Chú bàng hoàng quá, Serioja ạ... Ngày mai phải tìm cách theo dõi và phải có biện pháp... Nhưng con có dám chắc đó chính là Tatiana Ivanovna không?
Tôi trả lời là tuy không nhìn rõ mặt nhưng tôi cũng có đủ căn cứ để khẳng định rằng đó chính là Tatiana Ivanovna.
- Hừm! Không phải là trò mèo mả gà đồng của một đứa gia nhân nào mà con lại nghĩ đó là Tatiana Ivanovna đấy chứ? Không phải là con Dasa, con gái lão coi vườn chứ? một con bé bất trị! Nó có làm sao chú mới dám nghi cho nó. Anna Nilovna vẫn theo dõi đấy... Nhưng mà không, cũng vô lý! Cái anh chàng kia thì vẫn nói là đang muốn lấy vợ đấy. Lạ! Lạ thật!
Cuối cùng chúng tôi chia tay nhau. Tôi ôm chú tôi và chúc ông may mắn. “Mai, ngay ngày mai, - ông nhắc lại, - mọi việc sẽ xong xuôi sớm, trước khi con ngủ dậy đấy. Chú sẽ đến gặp Foma Fomits và nói chuyện với ông ta trên tinh thần nghĩa hiệp, chú sẽ trải lòng ra với ông ta như với một người anh ruột, bộc bạch với ông ta mọi nỗi niềm uẩn khúc, mọi nỗi lòng sâu kín bấy nay. Tạm biệt nhé, Serioja. Con đi nằm đi, con mệt rồi đấy; còn chú thì đêm nay hẳn không chợp mắt được rồi”.
Tôi về phòng và lăn ngay ra giường, người mệt bã. Một ngày vất vả. Thần kinh căng thẳng, tôi giật thột đến mấy lần rồi mới thiếp đi. Nhưng những cảm giác khi đi vào giấc ngủ dẫu lạ lùng đến mấy cũng không còn có nghĩa gì trước sự tinh khôi khi tôi bừng tỉnh vào sáng hôm sau.
