Chuyện ấy đã bắt đầu như thế đấy. Tôi thì tôi chẳng bao giờ nói gì đâu. Chẳng nói gì cả. Nhưng Arthur Ganate lại gợi cho tôi nói. Arthur, một thằng bạn sinh viên, cùng khoa y với tôi. Hai đứa gặp nhau ở quảng trường Clichy. Lúc ấy đã sau bữa trưa. Cậu ta có chuyện gì đó muốn nói với tôi. Tôi nghe cậu ta. “Thôi, không ngồi ngoài này nữa, chúng mình về đi”, cậu ta bảo. Tôi về với cậu ta. Thế đấy. Rồi cậu ta bắt đầu câu chuyện. “Ngoài hiên này dành cho khách ăn trứng la-coóc. Chúng mình lại đằng kia đi!” Lúc ấy đường phố vắng tanh, chẳng có ma nào, vì trời nóng bức; xe cộ cũng không, chẳng có gì hết. Trời lạnh thì cũng chẳng ma nào ngoài phố; tôi nhớ rằng chính cậu ta nói với tôi cái ý này: “Dân Paris cứ làm ra vẻ lúc nào cũng bận bịu, nhưng thật ra họ dong chơi suốt từ sớm đến tối. Chứng cớ là khi nào thời tiết không đẹp để họ đi chơi, hoặc lạnh quá hoặc nóng quá thì có thấy họ quái đâu, tất cả còn chúi mũi vào quán cà phê hay quầy bia hơi. Là thế đấy! Họ bảo rằng thế kỷ của chúng ta là thế kỷ tốc độ! Đâu nào? Rồi lại nói đến những thay đổi lớn! Nói thế thôi, thay đổi gì nào? Thật ra chẳng thay đổi cái quái gì cả. Họ chỉ bốc nhau lên đó thôi. Mà cái chuyện bốc nhau thì cũng chẳng mới mẻ gì. Toàn chuyện ngôn từ, mà ngôn từ thì cũng có đổi mới được bao nhiêu đâu! Hai ba cái ở chỗ này, chỗ kia, toàn những đồ nhỏ nhoi, vặt vãnh”. Khoái trí vì gióng được lên những hồi chuông tưởng như là chân lý hữu ích, cả hai đứa chúng tôi ngồi lỳ ở đó, thích thú, nhìn ngó các cô hàng cà phê.

Sau đó, câu chuyện quay về với tổng thống Poincaré vừa cắt băng khai mạc, đúng vào sáng hôm ấy, cuộc triển lãm chó cún; và thế rồi, chuyện tán róc rỉ rả trên tờ Thời báo (Le Temps). Arthur nói chọc tôi: “Thằng cha Thời báo quả là bậc thầy làng báo. Không thể có lấy hai tờ báo như thế để mà bênh vực cái giòng giống Pháp này!” Tôi bảo: “Rõ ràng là cần có một giòng giống Pháp, nhưng làm quái gì có!” Trả miếng hắn ta như thế để tỏ ra rằng tôi cũng là thằng nói năng có sở cứ lắm chứ.

“Có đấy! Có một giòng giống Pháp, mà lại là giòng giống tốt nữa cơ - hắn nhấn mạnh - thậm chí còn là giòng giống tốt nhất thế giới cơ đấy. Chỉ tội một nỗi là rất khỏe bị cắm sừng mà lại cứ nói ngược!” Thế là hắn ta bắt đầu nổi khùng với tôi. Tất nhiên tôi phải tự trấn tĩnh và vững vàng.

“Không đúng đâu. Cái mà cậu gọi là giòng giống, chỉ là một mớ táp nham những kẻ khố rách áo ôm như loại tớ thôi, toàn là một bầy chấy rận, toét mắt, run rẩy trôi giạt vào đất này, lại còn bị đủ thứ đói rét, dịch hạch bám đuổi, những kẻ thất thế khắp bốn phương trời đổ về đây. Họ không còn đi xa hơn được nữa vì biển cả đã ngăn bước chân họ lại. Đấy, nước Pháp và dân Pháp là thế đấy”.

Trầm hẳn giọng xuống và đượm vẻ buồn, cậu ta bảo tôi:

-Bardamu ơi, ông cha mình đáng tự hào lắm, chớ có nói bậy!

-Cậu có lý, Arthur ạ. Cái ấy thì cậu có lý! Luôn luôn hằn học và dễ bảo, bị xâm phạm, bị đánh cắp, bị moi ruột và ngốc nghếch... Ông cha ta đáng tự hào lắm chứ! Cậu có thể nói là thế! Chúng ta có gì thay đổi nào? Giầy tất, không thay đổi; chúa tể, không thay đổi, chính kiến cũng không, hay có chăng thì cũng quá muộn mằn, chẳng còn đáng để trông đợi nữa. Chúng ta bẩm sinh đã là những kẻ trung thành, điều ấy thì rõ quá đi rồi! Lính tráng không lương, anh hùng cho tất cả mọi người, cho tất cả những con khỉ biết nói tiếng người... Những từ ngữ đã làm khổ tai nhau quá rồi. Chúng ta chỉ là những thần dân của Đức Vua Khốn khổ. Ngài chính là chúa tể của chúng ta. Chừng nào mà ta không ngoan ngoãn thì ngài siết chặt lại. Những ngón tay ngài siết chặt cổ tất cả chúng ta, nói đã chẳng ra lời, còn phải liệu, thần hồn nếu muốn ăn nuốt cho trôi... Ngài bóp hầu bóp cổ ta chẳng cần có nguyên cớ gì hết... cứ thế thì còn cóc gì là đời nữa...

-Còn chứ, còn tình yêu, Bardamu ơi!

-Arthur này, tình yêu là cái quái gì, chẳng qua cũng chỉ ngang tầm với mấy con cún con thôi. Còn tớ, tớ có cái phẩm giá của tớ chứ! tôi trả lời cậu ta.

-Vậy thì hãy nói về cậu đi! Cậu chỉ là một thằng cha vô chính phủ, thế thôi!

Quả đây là một thằng nhóc láu cá. Dù thế nào thì các bạn cũng đã thấy được cái đó và thấy được sự phát triển sớm sủa của một chính kiến.

-Này cái thằng mặt phị kia ơi, mày bảo tao là đồ vô chính phủ, ừ thì tao là thế đấy! Chứng cớ rõ ràng nhất là tao đã soạn thảo ra những lời cầu nguyện để trả thù đời và có liên quan đến cái xã hội con người mà mày đang định nói với tao đấy. Đó là truyện ngắn “Những đôi cánh bằng vàng”. Tiêu đề của truyện là như vậy. Và tôi đọc cho nó nghe:

“Một ông thần ngồi tính từng phút, từng đồng xu, một ông thần thất vọng, dâm dục và bẳn gắt như một con lợn. Một con lợn với đôi cánh bằng vàng sà xuống khắp chốn, ưỡn cái bụng lên để sẵn sàng chờ đón những mơn trớn vuốt ve, chính là hắn đấy, chính là thầy của chúng ta đấy. Ôm nhau hôn đi nào?”

-Cái mẩu chuyện ấy của cậu chẳng đậu lại được trên đời này đâu. Ta sinh ra ở đời là đã có sẵn trật tự an bài rồi, dẫu ta không thích gì cái trò chính trị. Tuy vậy, đến ngày nào đó Tổ quốc bảo ta phải đổ máu ra, thì chắc chắn là Tổ quốc sẽ thấy được sự có mặt của ta, và thấy ta không phải là một đứa vô tích sự, mà là đứa sẵn sàng làm việc đó! - hắn trả lời tôi như thế.

Đúng vào lúc ấy chiến tranh đã xáp lại gần rồi mà hai đứa chúng tôi chẳng hay biết gì cả, còn tôi thì cũng chẳng giữ cho cái đầu mình được vững nữa. Cuộc tranh luận ngắn ngủi nhưng lại dai ngoách này khiến tôi mệt óc. Đã thế, thằng cha bồi bàn lại hơi có vẻ coi tôi bủn xỉn trong khoản tiền “boa”... Cuối cùng thì hai đứa cũng dàn hòa với nhau để kết thúc câu chuyện. Và hai đứa lại cùng nhau nhất trí hết mọi sự.

- Đúng thế, tóm lại là cậu có lý, - tôi nhận với cậu ta như thế, để dàn hòa. Nhưng rút cục, khi chúng mình đã phải ngồi với nhau trên con thuyền ga-le thì chỉ còn nước bắt tay vào cùng nhau mà chèo chống. Cậu không thể nói khác tớ được!... Cho dẫu có phải ngồi trên những hàng đinh nhọn mà chèo thuyền thì cũng đành cùng nhau chịu thế thôi! Và rồi ra sẽ được cái gì nào? Chẳng có cóc gì cả, chỉ có roi vọt, cực khổ, nghe những chuyện phịa và lại còn phài chịu đủ thứ ác nghiệt nữa chứ! Chúng nó bảo: Nào các bạn, ta lao động đi thôi! Nhưng cái thứ lao động của chúng nó thì còn tệ hại hơn đủ mọi thứ trên đời này. Người ta phải chui rúc dưới khoang thuyền ngột ngạt, thở không ra, hôi hám, nhớp nháp thế đó... Còn trên boong mát mẻ thì các ông chủ nhởn nhơ chẳng phải làm gì cả, có chăng chỉ là bận bịu với mấy mụ đàn bà xinh xắn, sực nức nước hoa ẽo ẹn trên đầu gối các lão. Họ gọi chúng tôi lên boong. Đầu họ đội mũ cao, miệng họ rống lên: “Ta đồng thanh hô to nào: “Tổ quốc muốn năm !” Hô thật to cho người ở xa cũng nghe thấy nào! Ai hô to nhất thì người ấy sẽ được thưởng mề đay và được ban kẹo của Chúa Giê-su! Quân khốn kiếp! Đứa nào không muốn mất xác vào biển cả thì sẽ được chết trên đất liền lại còn nhanh hơn cơ đấy!”

-Tất cả là thế! Arthur tán thành với tôi, và rõ ràng là trở nên dễ thuyết phục hơn.

Nhưng kìa, ngay trước mặt cái quán cà phê chúng tôi đang ngồi, một trung đoàn lính hành quân qua, với một viên đại tá cưỡi trên lưng ngựa, và lại còn có vẻ rất dễ thương và rất hoạt bát nữa chứ! Tôi nhảy cẫng lên vì khoái trí, và la hét với Arthur: “Để tớ xem xem có đúng thế không”, và thế là tôi dấn thân vào, mà lại còn ra sức rảo bước chân nữa...

-Ferdinand, cậu thật là thằng ngốc ơi là ngốc... Arthur gào lên lúc quay trở lại, với vẻ phật lòng, có lẽ vì thấy mọi người đang trố mắt dõi nhìn cái cử chỉ anh hùng ngốc nghếch của tôi.

Tôi cũng hơi bực vì cách xử sự của cậu ta, nhưng vẫn không dừng lại mà cứ bước một đi theo đoàn quân, bụng nhủ thầm: “Đã đâm lao thì theo lao!”

-Rồi sẽ biết nhau, thằng hèn kia ơi! - Tôi còn đủ thời giờ để hét lên với Arthur trước khi rẽ sang phố khác cùng cái trung đoàn hành quân theo sau ông đại tá và đội lính kèn. Chuyện xảy ra chính xác là như vậy.

Và thế là tôi nhập vào đoàn quân, hành quân khá xa. Các phố cũng đông dần lên, rồi đám dân thường cùng vợ con từ trong nhà hò reo cổ vũ đoàn quân, và họ tung hoa trước các thềm nhà, các sân ga, các nhà thờ đầy người. Quả là có vô khối người yêu nước! Nhưng rồi thì các nhà yêu nước ấy cũng biến mất dần... Mưa rơi càng mau hạt thì những tiếng reo hò cổ vũ cũng lắng xuống, rồi chẳng còn mống nào trên đường phố nữa...

Vậy là chúng tôi chỉ còn lại với nhau thôi ư? Kẻ trước người sau thế này ư? Nhạc cũng im rồi. “Nói tóm lại, tôi tự nhủ thầm, mọi cái phải làm lại từ đầu thôi!” Tôi tính rời khỏi hàng quân nhưng đã quá muộn! Đám dân thường đã lặng lẽ đóng kín cửa ngay sau lưng chúng tôi rồi. Họ chui lủi hết như chuột cả rồi...

---❊ ❖ ❊---

HÀNH TRÌNH ĐẾN TẬN CÙNG ĐÊM TỐI

Nguyên tác: (VOYAGE AU BOUT DE LA NUIT)

---❊ ❖ ❊---

Tác giả: Louis Ferdinand Céline

Dịch thuật: Hoàng Phong

Nhà xuất bản Hội Nhà Văn

Với sự giúp đỡ của Đại Sứ Quán Pháp

Theo nguyên bản tiếng Pháp in trong Tủ sách Tao đàn của Nhà xuất bản Gallimard, Paris, 1952. In lại năm 1994 trong Tủ sách Folio Classique Paris.

Scan: thanhbinhtran

OCR-Ebook: Mèo lười

Ebook này tặng Totoro.