Chuyện kể

Đêm ấy đã khuya, quãng mười hai giờ. Tôi đã định ngủ, nhưng lại thức ngay. Ánh đèn đêm leo lét phía xa soi căn phòng mờ mờ... Hầu như mọi người đã ngủ cả. Thậm chí Ustiantsev cũng ngủ. Trong cảnh tĩnh mịch có thể nghe thấy tiếng anh ta thở nặng nhọc, tiếng đờm rãi khò khè trong cổ họng theo mỗi nhịp phổi. Phía xa, ở phòng ngoài bỗng có tiếng bước chân nặng nề của kíp đi tuần. Có tiếng báng súng đặt xuống nền đất. Cửa phòng mở ra, tên binh nhất bước vào nhẩm đếm bệnh nhân. Một phút sau phòng bệnh được khóa lại, lại có một tên gác mới, bọn tuần tra đi xa, mọi thứ lại im lìm như cũ. Đúng lúc ấy tôi để ý thấy rằng bên trái tôi có hai người không ngủ và đang thì thầm chuyện gì. Trong các phòng bệnh thường xảy ra một điều thế này: đôi khi suốt bao nhiêu ngày, bao nhiêu tháng có người này nằm cạnh người kia mà không bao giờ nói với nhau một câu, thế mà bỗng nhiên có dịp nào đó là trò chuyện với nhau vào lúc đêm khuya khắc khoải, và người này bắt đầu thổ lộ với người kia toàn bộ quá khứ của mình.

Hai người này rõ ràng là đã nói chuyện với nhau từ lâu. Tôi không biết họ bắt đầu từ lúc nào, vả lại bây giờ tôi cũng không nghe hết được mọi điều, nhưng dần dà tôi cũng quen và bắt đầu hiểu ra. Tôi không ngủ được, vì thế nếu không nghe thì biết làm gì? Một người nửa nằm nửa ngồi, nghển cả đầu, quay cả cổ sang phía bạn mà kể sôi nổi. Chắc hẳn anh này đang cơn hứng khởi và xúc động nên muốn kể lắm. Người nghe thì ngồi ủ rũ và hoàn toàn thờ ơ, chân duỗi dài theo giường, thỉnh thoảng mới e hèm đáp lại, ra dấu vẫn tham gia vào câu chuyện của người kể, nhưng dường như để tỏ ra lịch sự nhiều hơn là thực sự tham gia, thỉnh thoảng lại lấy một nhúm thuốc lá trong cái ve sừng đút vào lỗ mũi. Đó là anh lính bị cải huấn Cherevin, tuổi độ năm mươi, một người thông thái rởm cau có, một nhà lý sự cùn lạnh lùng và một kẻ ngu đần tự mãn. Người kể chuyện là Shishkov còn trẻ, tuổi chưa đến ba mươi, là tù dân sự, làm khổ sai bên phòng chỉnh trang. Từ trước tới đó tôi ít chú ý đến anh, mà sau này trong suốt thời kỳ tôi ở trại không hiểu sao tôi cũng không để tâm đến anh lắm. Đó con người trống rỗng và đồng bóng. Đôi lúc anh ta im lặng, sống ủ dột, đối xử thô bạo, hàng tuần liền không nói năng gì. Đôi khi lại xía vào một chuyện gì đó, đưa đẩy chuyện trò, chuyện không đâu cũng sinh sự, đi hết lán này sang lán khác, kháo chuyện lung tung, nói năng không biết kiềm chế. Bị người khác đánh là anh lại im hơi lặng tiếng. Đúng là một anh chàng nhát gan và mau nước mắt. Mọi người dường như khinh bỉ anh. Anh ta người không cao, gầy yếu, đôi mắt có vẻ nhiều lo âu, có khi lại dường như trầm ngâm quẫn trí. Cũng đôi lúc anh đem chuyện ra kể: anh mở đầu thật nhiệt thành, sôi nổi, thậm chí vung cả hai tay, nhưng rồi đột nhiên anh dừng lại hoặc chuyển sang chuyện khác, mải chạy theo những tình tiết mới, mà quên lúc đầu nói gì. Anh thường hay chửi bậy, và chắc hẳn khi chửi anh có ám chỉ một người làm một việc gì đó, có lỗi lầm gì đó với anh, khi đó anh nói thật xúc động, có lúc suýt khóc... Anh chơi đàn balalaika không tồi, đến những ngày lễ hội anh còn nhảy múa, khi bị bắt ép phải nhảy thì anh nhảy đẹp lắm... Anh có thể rất dễ bị người khác bắt ép làm việc này việc nọ. Anh không phải loại người bảo sao nghe vậy, mà muốn chơi với nhau thành bạn và chiều nhau như bạn.

Từ nãy đến giờ tôi chưa có thể đi sâu vào câu chuyện mà anh đem kể. Ngay từ đầu tôi cứ tưởng rằng anh luôn luôn đi lạc chủ đề và sa đà vào những chuyện ngoài lề. Có lẽ anh không để ý thấy rằng Cherevin hầu như chẳng quan tâm gì đến câu chuyện của anh, nhưng lại muốn cố tình khẳng định rằng mình toàn tâm lắng nghe, và có thể anh bạn sẽ rất đau lòng nếu mình thể hiện ngược lại.

- ...cũng có lần ông ta ra chợ, - anh kể tiếp, - mọi người cúi đầu chào ông, tóm lại, ông là người giàu có.

- Thế anh bảo ông ta có buôn bán gì không?

- Có chứ. Nhưng buôn bán ở đây với chúng tôi thì cũng nghèo thôi. Ở đây toàn dân xác xơ cả. Mấy bà mụ ra bờ sông gánh nước lên vườn tưới rau, mà đến mùa thu cũng không đủ rau nấu súp. Nghèo lắm, nghèo lắm. Nhưng ông ta có một mảnh đất khai khẩn lớn, thuê người trồng trọt, nuôi được ba nhân công, hơn thế nữa, lại có vườn nuôi ong, buôn bán cả mật ong lẫn gia súc, vì thế ở đây ông được kính nể. Ông đã già lắm rồi, bảy mươi tuổi, xương khớp nặng nề, tóc bạc trắng. Ông mặc cái áo bông lông cáo ra chợ thì ai cũng kính cẩn chào hỏi. Có nghĩa là người ta thông cảm, yêu mến. “Xin chào ông Ankudim Trofimych!” - “Không dám, xin chào!” ông nói. Có nghĩa là ông không khinh thường ai. “Xin chào ông Ankudim Trofimych! Chúc ông sống thật lâu nhé!” - “Thế công việc của anh chị dạo này thế nào?” - ông hỏi. “Dạ, công việc của chúng cháu thì chẳng ra gì đâu. Thế còn công việc của ông thì sao?” - “Chúng tôi cũng là sống nhì nhằng cho qua ngày thôi”. - “Thôi, xin chúc ông mạnh giỏi nhé, ông Ankudim Trofimych!” Tóm lại là ông không coi thường ai, mỗi lời ông nói ra đều đáng đồng tiền bát gạo cả. Ông ấy là vua đọc sách, học rộng biết nhiều, sách thánh hiền đọc không kể siết. Lúc nào cũng bắt bà già ngồi trước mặt “Này, bà nó ơi, nghe tôi đọc đây, cố mà hiểu nhé!” - Rồi ông bắt đầu giảng giải. Còn bà lão thì chưa phải là già, ông lấy bà là vợ thứ thất để mong có con, nghĩa là bà trước không sinh nở được. Còn bà hai này, tức là bà Maria Stepanovna, thì có với ông hai thằng con trai còn bé. Cái thằng nhỏ Vasia thì mãi đến năm sáu mươi tuổi ông mới sinh nó, còn cô Akulka, là con gái cả, năm ấy đã mười tám tuổi.

- Cô ấy tức là vợ anh chứ gì?

- Hượm cái đã, đầu tiên là thằng Filka Morozov lừa ông ta. Thằng Filka bảo ông Ankudim rằng ông phải chia sẻ với tôi; ông đưa tôi cả bốn trăm đồng, tôi là người làm công, tôi là cái gì với ông kia chứ? Tôi không muốn mặc cả với ông, còn cô Akulka tôi cũng không lấy làm vợ đâu. Nó bảo, bây giờ tôi nghiện ngập rồi. Bố mẹ tôi đã chết cả, tiền có bao nhiêu tôi cũng uống hết, rồi tôi đi làm thuê, tức có nghĩa là đi lính, mười năm nữa tôi lên thống tướng rồi về đây với ông. Ông Ankudim đưa tiền cho nó, tin tưởng nó hoàn toàn, vì trước đây bố nó với ông già đã chung vốn làm ăn với nhau. Ông bảo nó: “Anh hư hỏng quá rồi đấy!” Còn nó bảo ông: “Tôi hư hỏng hay không thì không biết, nhưng ông đầu đã bạc rồi, tôi phải học cách chia sẻ với ông miếng cơm bát sữa. Nó bảo, ông thì tiết kiệm một vài đồng xu con, cái rẻ rách cũng tích trữ, như thế liệu có đủ để ăn cháo không. Còn tôi thì tôi muốn nhổ toẹt vào những thứ đó. Để dành để dụm mà có mua được cái quỉ gì đâu. Về phần tôi, tôi có tính cách riêng. Còn cô nàng Akulka nhà ông thì nhất định tôi không lấy đâu: nó bảo, chẳng cần lấy làm vợ tôi cũng đã ngủ với cô ấy rồi...”

- Anh nói thế nào ấy chứ, -ông Ankudim bảo, - anh dám bôi tro vào mặt một ông bố lương thiện, vào mặt người con gái đoan trang thế à? Anh ngủ với nó hồi nào? Đồ nọc rắn, đồ hề quậy. - Ông già giận run lên. Chính thằng Filka kể lại như vậy. Nó còn bảo:

- Tôi sẽ làm sao để cô Akulka nhà ông không những là tôi không lấy, mà còn không ai lấy cô ấy nữa. Cả cái thằng Mikita Grigorich cũng không lấy, vì bây giờ cô ấy mất trinh rồi còn đâu. Từ hồi mùa thu vừa rồi tôi với cô ấy đã ăn nằm với nhau. Bây giờ có trả tôi đến một trăm quan tiền nữa tôi cũng không lấy. Ông cứ thử trả tôi một trăm đồng xem - tôi không lấy đâu.

Cái anh chàng ấy nghiện thật! Nghiện đến nỗi khắp nơi ai cũng phải kêu, cả thị trấn ai cũng biết tiếng. Thằng này kéo bè kéo bạn, tiền nhiều chất ngất, suốt ba tháng ăn nhậu, không còn xu nào dính túi. Nó bảo “Bao giờ hết tiền là tôi bỏ nhà bỏ cửa, rồi hoặc là tôi đi làm thuê, hoặc là tôi đi lang thang!” Suốt ngày nó say từ sáng đến tối, vác mấy cái trống con chạy đi khắp nơi. Ấy thế mà các cô nàng cứ say nó đến mê tơi mới chết chứ! Nó chơi đàn hơi, chơi khá lắm đấy.

- Nghĩa là trước đó nó đã lăng nhăng với Akulka rồi chứ gì?

- Thôi đi. Gượm cái đã. Dạo ấy tôi phải chôn cất ông già nhà tôi, còn bà già thì làm nghề nướng bánh cho nhà ông Ankudim để kiếm ăn. Đời sống nhà tôi lúc đó khó khăn lắm. Cũng phải làm mảnh ruộng ven rừng gieo ít lúa mì, sau khi ông già mất, trong nhà có cái gì bán hết cái đó, vì tôi cũng bị nghiện, người anh em của tôi ạ, đến nỗi tôi phải dùng đến vũ lực để lấy tiền của mẹ...

- Phải đấm đá mẹ thì tệ quá đấy. Thật là tội lỗi.

- Người anh em ơi, tôi nghiện mà. Say từ sáng đến tối. Nhà tôi thì vẫn thế thôi, dẫu là mục nát nhưng vẫn là nhà mình, trong nhà trống hơ trống hoác. Hai mẹ con ngồi đói nhìn nhau, có khi hàng tuần liền nhai mấy thứ đồ ăn rẻ rách. Bà cụ thì luôn mồm mắng chửi tôi; còn tôi có xá gì đâu! Hồi đó tôi không rời khỏi thằng Filka Morozov nửa bước. Tôi bám lấy nó từ sáng đến đêm. Nó bảo tôi “Mày chơi đàn và nhảy múa đi, tao sẽ nằm và ném tiền cho mày, mày hãy coi tao là người giàu nhất hạng ấy”. Còn có điều gì mà nó không làm nữa chứ! Chỉ có tiền ăn cắp là nó không chấp nhận. Nó bảo “Tao không phải thằng ăn cắp, tao là người lương thiện”. Rồi nó bảo “Bây giờ chúng ta đến nhà Akulka bôi hắc ín vào cửa cổng nhà cô ấy. Tao không muốn Akulka lấy thằng Mikita Grigorich. Bây giờ điều ấy đối với tao là đáng giá nhất”, - nó bảo thế. Còn ông già thì từ trước đó đã muốn gả cô nàng cho thằng Mikita Grigorich rồi. Mikita cũng đã luống tuổi, đã góa vợ, nó đeo kính và cũng buôn bán. Nó vừa nghe thấy những lời đồn đại về Akulka, đã vội nuốt lời ngay. Nó nói “Cái lão Ankudim Trofimych làm tao mất mặt, hơn nữa, tao không muốn lấy vì tao cứng tuổi rồi”. Lúc đó chúng tôi đến trát hắc ín vào cổng nhà Akulka. Vì việc ấy mà cô nàng bị đòn, bị đòn trong nhà... Bà Maria Stepanovna gào lên “Tôi chết mất thôi!” Còn ông già thì bảo “Những năm xưa, thời còn gia trưởng, thì tôi cắt cổ bỏ lò nó đi cho rồi, còn bây giờ, ông ấy nói, trong ánh sáng đã có bóng tối và sự mục rữa”. Nhiều khi hàng xóm láng giềng nghe vang khắp phố tiếng Akulka kêu gào: cô bị đánh suốt từ sáng đến tối. Còn Filka thì rêu rao khắp chợ “Cô Akulka tuyệt vời, bạn nhậu của tôi đấy. Con người lúc nào cũng sạch sẽ, tươm tất, thế mà đi yêu cái thằng ấy! Tôi ấy à, - nó nói, - tôi đấm vỡ mũi thằng ấy cho nó nhớ suốt đời”. Hồi đó cũng đã có lần tôi gặp Akulka xách đôi thùng đi lấy nước. Tôi gọi to “Xin kính cẩn chào cô Akulina Kudimovna, lúc nào cô cũng thật trang nhã, cô đi lấy nước ở đâu, cô làm ơn xác nhận cho tôi là cô đang sống với ai!” - tôi chỉ nói với cô ấy thế thôi; còn cô ấy thì ngây người ra nhìn tôi, đôi mắt cô mới to làm sao, còn người cô ấy thì gầy như cái tăm vậy. Bà mẹ cô ấy nhìn tôi, lại nghĩ rằng cô ấy cười với tôi, thế là từ trong khe cửa bà ấy quát ra: “Mày há mồm ra đánh răng đấy à, cái con mặt dày kia!” - ngày hôm ấy cô lại bị ăn đòn, có khi cô bị đòn suốt một giờ liền. “Tôi sẽ chặt đầu nó, - bà ấy nói, - bây giờ nó không còn là con gái tôi nữa rồi”.

- Thế là cô ấy hư hỏng mất rồi.

- Ông chú ơi, ông cứ nghe đây. Hồi ấy tôi với thằng Filka cứ say lươn khươn suốt ngày. Bà mẹ có đến chỗ tôi, còn tôi thì vẫn nằm dài. Bà ấy bảo “Thằng khốn, vẫn nằm ườn ra đấy à? Mày là thằng ăn cướp”. Bà ấy cứ thế mà chửi rủa tôi. Bà ấy bảo “Mày lấy con Akulka đi, lấy nó làm vợ đi. Người ta sẵn sàng cho mày lấy nó đấy, còn cho mày thêm ba trăm rúp nữa”. Tôi bảo bà ấy thế này “Bây giờ cả bàn dân thiên hạ biết cô ấy là người hết trong trắng rồi”. Bà ấy bảo “Mày là thằng ngốc, những gì xấu xa người ta đậy bằng hoa rồi. Con bé suốt đời chịu lỗi trước mặt mày, như thế mày chẳng sướng hơn hay sao. Còn tiền của họ thì chúng ta sẽ biết cách dùng. Tao đã nói chuyện với bà Maria Stepanovna. Bà ấy biết nghe lắm”. Còn tôi thì bảo “Vậy thì cứ đặt hai mươi rúp lên bàn là tôi lấy cô ấy ngay”. Vậy đấy, anh có tin hay không thì tùy, nhưng tôi cứ say bét nhè cho đến tận ngày cưới. Thế rồi lại thêm thằng Filka Morozov đe dọa nữa chứ, nó bảo “Mày là chồng con Akulka chứ gì, tao sẽ bẻ gãy hết mọi cái xương sườn của mày, còn cái con vợ mày, nếu tao muốn thì đêm nào tao cũng ngủ với nó được”. Tôi mới bảo nó: “Nói láo, đồ cẩu trệ!” Thế là nó đi rêu rao miệt thị tôi khắp các đường làng ngõ xóm. Tôi chạy về nhà bảo: “Tôi không lấy vợ nữa đâu. Bây giờ có đặt ra đây năm mươi đồng tiền tôi cũng chịu thôi!”

- Nhưng người ta đã chẳng đặt tiền cho mày rồi còn gì?

- Đặt tiền cho tôi? Thế à? Hồi ấy chúng tôi là những người không ra gì. Ông bố tôi cuối cùng cũng hóa trắng tay sau một vụ hỏa hoạn, chứ nếu không thì nhà tôi sống sướng hơn nhà họ nhiều. Ông Ankudim vẫn bảo: “Nhà các anh nghèo rớt mùng tơi”. Tôi mới đáp rằng: “Còn cổng nhà ông thì ít hắc ín quá đấy!” Ông ấy bảo: “Anh dám nói với tôi thế à? Anh hãy chứng minh rằng con bé hư hỏng đi, mồm thiên hạ thì bịt đi thế nào được. Thôi, anh cút đi cho khuất mắt tôi và đừng có lấy nó làm vợ nữa. Chỉ có điều những khoản tiền mà anh đã lấy thì anh phải trả lại tôi”. Lúc bấy giờ tôi mới quyết định với thằng Filka: tôi bảo nó cùng với Mitri Bykov đến nói với ông ấy rằng tôi sẽ làm ô danh ông ấy khắp nơi, và, người anh em của tôi ơi, tôi cứ say túy lúy đến tận ngày cưới. Mãi đến giờ hôn lễ tôi mới bừng tỉnh. Khi người ta dẫn chúng tôi ra khỏi lễ cưới thì ông chú tôi Mitrofan Stepanych mới bảo: “Dù không thật đàng hoàng và chắc chắn, nhưng mọi việc đã hoàn tất rồi đấy”. Còn ông già Ankudim thì cũng say khướt và khóc nấc lên, ông cứ ngồi thế, mặc cho nước mắt chảy tràn trên râu. Người anh em ơi, lúc ấy tôi làm một việc thế này: tôi đã thủ sẵn một ngọn roi từ trước lúc vào hôn lễ, tôi định bụng rằng tôi phải xử lý con bé Akulka cho đỡ ngứa tay vì cái tội nó đi lấy chồng bằng con đường lừa gạt bất chính, và cũng để cho mọi người biết rằng tôi không phải là thằng ngốc lấy vợ...

- Hóa ra là thế... Có nghĩa là trước đó cô ấy đã cảm thấy...

- Không đâu, ông anh ơi, mà ông anh đừng có nói gì nhé. Từ lễ cưới người ta đưa chúng tôi về ngay phòng ngủ. Tất cả bọn họ đều uống rượu. Họ bỏ mặc tôi với Akulka trong phòng. Cô ấy ngồi, mặt trắng bệch, không còn hột máu. Có nghĩa là cô ấy sợ quá. Tóc cô ấy cũng hoàn toàn trắng như những sợi lanh. Đôi mắt mở lớn. Cô ấy cứ ngồi thế, im thin thít, tựa như trong nhà có người câm. Thế nào, người anh em, anh có thể nghĩ thế này được không: tôi đã thủ sẵn cái roi, tôi đặt lên đầu giường, còn cô ấy, người anh em của tôi ơi, cô ấy bước lên đứng trước mặt tôi như một kẻ vô can.

- Thế thật sao!

- Như một kẻ vô can, như một cô gái nhà lành đến từ một nhà lành vậy. Vậy là vì sao, người anh em ơi, vì sao cô ấy lại phải gánh chịu nỗi đau đến như thế kia chứ? Vì sao cái thằng Filka Morozov lại đi nhục mạ cô ấy khắp cả bàn dân thiên hạ?

- Ừ nhỉ.

- Thế là từ trên giường tôi bước đến quỳ sụp dưới chân cô ấy, chắp tay vái: “Cô em vàng ngọc của tôi, em Akulina Kudimovna, em tha thứ cho cái thằng ngốc là tôi đi, hãy tha thứ vì tôi đã coi em không ra gì. Hãy tha cho tôi, tôi nói, hãy tha cho cái thằng mạt hạng này đi!” Cô ấy đã ngồi xuống giường ngay trước mặt tôi, đôi mắt nhìn tôi, hai tay đặt lên vai tôi, cô ấy cười mà nước mắt lã chã; cô ấy cứ vừa cười vừa khóc... Lúc đó tôi bước ra nói với mọi người: “Bây giờ tôi sẽ đi tìm thằng Filka Morozov - nó sẽ không còn đất sống trên thế gian này nữa!” Hai ông bà già không còn biết cầu nguyện ai nữa. Bà mẹ suýt nữa thì quì sụp xuống dưới chân cô, miệng không ngừng kêu rên. Còn ông già bảo: “Giá bố mẹ biết thế này thì, hỡi con gái vô vàn yêu quí, bố mẹ không đời nào kiếm cho con thằng chồng như vậy”. Chủ nhật đầu tiên hai đứa chúng tôi đến nhà thờ thật là oách: tôi đội chiếc mũ da cừu non, mặc áo kaftan bằng vải mịn, quần ống rộng cạp xếp nếp; cô nàng mặc áo bông lông thỏ mới, cổ quàng khăn lụa nhỏ, - có nghĩa là cô nàng xứng đôi với tôi và tôi cũng xứng tầm với cô: chúng tôi sóng đôi với nhau như thế đấy! Mọi người trầm trồ nhìn ngắm chúng tôi. Tôi thì vẫn là tôi như mọi ngày, còn đối với Akulka thì trước mặt mọi người tôi không được phép tâng bốc, cũng không được phép chê bai, tóm lại là tôi không làm một điều gì đặc biệt cả...

- Thế là đúng rồi...

- Xin hãy nghe tiếp. Ngày hôm sau, sau đám cưới, mặc dù vẫn còn say, nhưng tôi vẫn trốn khách khứa mà đi. Tôi hộc tốc chạy. Tôi bảo: “Cái thằng vô công rồi nghề Filka Morozov, mày đến đây. Thằng khốn kiếp, mày đến đây!” Tôi kêu to khắp cả chợ. Lúc ấy tôi vẫn còn say, nên ba anh em nhà Vlasov tóm lấy tôi, đưa tôi về nhà. Chuyện ấy ầm cả thị trấn. Các chị em ngoài chợ kháo nhau: “Này, các bạn có biết chuyện gì không? Akulka là một cô gái còn trinh nguyên đấy”. Còn thằng Filka thì ít lâu sau giữa đám đông người lên tiếng: “Bảo nó bán vợ đi thôi - nó còn là say rượu. Cái thằng lính quèn Yashka ấy mà cũng đòi lấy vợ, nó có ngủ với vợ đâu, say khướt suốt ba năm rồi còn gì”. Tôi mới bảo nó: “Mày là thằng đểu!” Còn nó thì bảo: “Mày là thằng ngốc. Người ta làm lễ cưới cho mày lúc mày còn chưa tỉnh rượu. Sau đó thì mày còn ra quái gì nữa. Mày có thể nghĩ được gì đâu?” Tôi về nhà gầm lên: “Các người làm đám cưới cho tôi lúc tôi còn say chứ gì!” Mẹ tôi định túm chặt lấy tôi. Tôi bảo: “Mẹ ơi, tai mẹ đeo đầy vàng rồi. Mẹ đem Akulka ra đây!” Rồi tôi xáp vào đánh đập cô ấy. Người anh em ạ, tôi đánh cô ấy đến hai ba giờ đồng hồ liền, đến lúc chân tôi khuỵu xuống mới thôi. Còn cô ấy nằm liệt ba tuần không ngóc dậy được.

Cherevin thản nhiên nhận xét:

- Tất nhiên, bọn đàn bà mà không đánh thì họ... nhưng mà này, anh có bắt được quả tang cô ta với nhân tình không?

- Không, bắt thì không bắt được, - Shishkov trầm ngâm giây lát, rồi gắng nhận định. - Nhưng mà tôi bực mình quá. Thiên hạ thì kích động hết chỗ nói, mà chung qui là tội thằng Filka. Nó bảo thế này chứ: “Mày lấy vợ chỉ để làm người mẫu cho thiên hạ mãn nhãn mà thôi”. Rồi nó mời bọn tôi đến chơi. Nó mở đầu câu chuyện thế này: “Phu nhân của anh này là một con người cao thượng, chí tôn, quảng hoạt, tốt đẹp mọi bề, anh ta thật là có phước! Nhưng mà này, anh bạn quên rằng chính anh đem hắc ín bôi vào cổng nhà cô ấy rồi à?” Lúc bấy giờ tôi đã say, thằng ấy nắm lấy tóc tôi, ấn đầu tôi xuống. Nó bảo: “Này, thằng chồng của nàng Akulka, mày nhảy đi, tao cứ nắm tóc mày thế này, mà mày phải nhảy cho tao vui mắt!” - “Mày là thằng khốn nạn!” - tôi kêu lên. Còn nó quát tôi: “Tao sẽ mang một bọn đến nhà mày và cho mày thấy nhỡn tiền, tao sẽ quất roi vào lưng con Akulka, vợ mày, quất bao nhiêu là tùy tao”. Thế đấy, bạn có tin hay không thì tùy, nhưng sau đó suốt cả tháng tôi sợ không dám ra khỏi nhà, tôi nghĩ thế nào nó cũng đến làm nhục tôi. Chính vì cái lẽ đó mà tôi lại đánh cô ấy...

- Làm sao mà lại đánh được? Người ta trói được tay, chứ làm sao trói được lưỡi. Đánh nhiều cũng không được đâu. Phải trừng phạt, phải răn dạy, nhưng phải biết âu yếm. Đối với vợ là phải như vậy.

Shishkov im lặng một lát, rồi lại tiếp tục:

- Tôi bực mình quá, thế là lại ngựa quen đường cũ. Có những ngày tôi đánh cô ấy từ sáng đến tối, đến nỗi cô ấy ngồi dậy không ổn, mà đi lại cực khó. Tôi không đánh thì lại thấy buồn. Cô ấy cứ ngồi như thế, nín lặng, mắt nhìn ra cửa sổ mà khóc... Lúc nào cô ấy cũng khóc, tôi lại thấy thương, nhưng rồi vẫn đánh. Mẹ tôi bênh cô ấy, bà chửi tôi: “Mày là đồ khốn kiếp, đồ chó má!” - Tôi gầm lên: “Tôi sẽ giết nó, bây giờ đừng có ai nói gì với tôi, vì mọi người đánh lừa cho tôi lấy vợ”. Đầu tiên là ông già Ankudim lên tiếng, ông đến và bảo: “Đến Chúa cũng chưa biết con là thành viên gì trong gia đình; rồi ta sẽ trừng trị con đấy!” Nói thế nhưng ông cũng rút lui. Còn bà Maria Stepanovna thì đấu dịu hết mức. Một bữa bà đến lạy van tôi, nước mắt long lanh: “Tôi cắn rơm cắn cỏ lạy anh, anh Ivan Semenych, lời nói thì nhỏ mà lời xin thì lớn. Xin anh làm ơn mở cho nó con đường sáng, - bà ấy dập đầu xuống, - xin anh bớt tay, tha tội cho nó. Con gái chúng tôi bị cái bọn độc ác vu oan giá họa: chính anh cũng biết, anh mang nó về nó vẫn còn trong trắng mà...” Bà ấy cúi mình dưới chân tôi mà khóc. Còn tôi thì lại hăng máu lên: “Bây giờ tôi không muốn nghe bà! Bây giờ tôi muốn gì đối với các người là tôi làm ngay, tôi không còn là chủ nhân bản thân mình nữa đâu, còn thằng Filka Morozov là bạn tôi, là thằng bạn số một...”

- Có nghĩa là các anh lại cùng rượu chè với nhau rồi ư?

- Đâu có! Mà có muốn đến chỗ nó cũng chẳng được. Nó say khướt ấy mà. Nó đã quyết định xong hết mọi việc, đã vào làm thuê cho một ông chủ, rồi đi lính thay thằng con lớn nhà ông ta. Mà theo như luật lệ ở đây, nếu đã đi làm thuê thì tất cả mọi thứ đồ đạc của nó trong nhà phải được giữ nguyên cho đến tận ngày người ta trả nó về, còn nó vẫn là chủ mọi thứ đồ đạc một cách tuyệt đối. Về tiền thì khi lĩnh nó sẽ được lĩnh đủ, trước đó nó vẫn sống trong nhà chủ, bọn chúng sống ở đó nửa năm và chỉ có bọn chúng mới điều khiển được nhà chủ, vì vậy bọn chúng coi trời bằng vung! Nó bảo thế này: Tôi đi lính thế mạng cho con trai nhà ông, có nghĩa tôi là người gia ân, vì thế cả nhà ông phải có nghĩa vụ kính trọng tôi, nếu không là tôi bỏ liền.

Thằng Filka ở nhà chủ cứ thế tự tung tự tác, nó ngủ cả với đứa con gái nhà người ta, ngày nào cũng thế, cứ sau bữa ăn là nó túm râu ông già dắt đi, nó gây ra mọi chuyện để tự làm vui. Ngày nào nó cũng đi tắm hơi, nó bắt người ta cho xông hơi bằng rượu, bắt các bà phải khiêng nó vào nhà tắm. Nó đi chơi về cứ đứng ngoài đường mà kêu: “Tôi không vào lối cổng đâu, phá rào ra cho tôi đi!” Thế là người ta phải phá rào ở một chỗ khác gần cổng, bấy giờ nó mới chịu vào. Cuối cùng nó cũng hết việc, người ta đưa nó về trả, làm cho nó tỉnh rượu. Mọi người khắp phố lũ lượt kéo đến: Người ta đem thằng Filka Morozov về trả đây này! Lúc ấy Akulka ở trong vườn bước ra, vừa lúc thằng Filka nhìn thấy nàng ngay trước cổng nhà chúng tôi: “Đứng lại đi! - nó vừa gọi to, vừa nhảy từ trên xe ngựa xuống rồi cúi rạp mình chào nàng. Nó nói: “Linh hồn của anh ơi, anh đã yêu em suốt hai năm nay, người ta đem trống kèn rước anh vào lính, hỡi người con gái trung hậu của người cha trung hậu, em hãy tha thứ cho anh, bởi vì trước mặt em là một thằng đốn mạt, - anh thật có tội trăm bề với em!” Lần khác nó cũng cúi chào nàng sát đất. Akulka ngây người, đầu tiên nàng có vẻ sợ hãi, sau đó cũng cúi mình chào lại: “Anh cũng tha lỗi cho em, hỡi chàng trai tốt bụng, nhưng em không biết làm điều gì ác cho anh cả đâu”. Tôi đi theo cô ấy vào nhà: “Cô nói gì với cái thằng chó chết ấy vậy?” Anh có tin hay không thì tùy, nhưng cô ấy nhìn tôi mà rằng: “Bây giờ tôi yêu anh ấy hơn cả trên đời!”

- Khổ cho anh quá....

- Hôm ấy suốt ngày tôi không nói với cô ấy một câu nào. Mãi đến chiều tôi mới gọi: “Akulka! Bây giờ tao sẽ giết mày”. Đêm ấy tôi không ngủ được. Tôi ra nhà ngoài uống nước kvat, thì cũng vừa lúc hừng đông. Tôi vào nhà gọi: “Akulka, dậy đi làm thôi”. Thực ra tôi đã chuẩn bị từ trước. Mẹ tôi cũng biết là chúng tôi đi làm. Bà ấy bảo: “Công việc bây giờ đang lúc cực đấy, thợ chính cống đến ngày thứ ba cũng phải nằm thở”. Tôi thắng ngựa, lặng im. Chúng tôi ra khỏi thị trấn là đến khu rừng thông trải dài mười lăm véc-xta, sau rừng thông là đến mảnh ruộng khai khẩn của nhà chúng tôi. Đi trong rừng thông được ba véc-xta thì tôi dừng ngựa rồi bảo: “Akulka, đứng lên đi, giờ tận số của mày đến rồi đấy”. Cô ấy nhìn tôi khiếp hãi, rồi đứng trước mặt tôi, im lặng. Tôi nói: “Tao chán mày rồi, mày cầu Trời đi!” Thế rồi tôi túm tóc cô ấy, hai cái đuôi sam thật dầy, thật dài, tôi cuộn chúng vào tay, từ hai phía đằng sau tôi dùng đầu gối kẹp cô ấy lại, rút dao ra, giật đầu cô ấy ra phía sau, cứa dao vào họng... Cô ấy kêu gào lên, máu phun ra, tôi vứt dao đi, dang hai tay ôm cô ấy từ phía trước, rồi tôi nằm xuống đất, lại ôm cô ấy, rồi tôi kêu lên, gầm gào lên; cả cô ấy cũng kêu, cả tôi cũng kêu, toàn thân cô ấy rung chuyển, cố thoát khỏi vòng tay tôi, còn máu cứ phun vào người tôi, máu của cô ấy, máu cứ phun vào mặt tôi, vào tay tôi xối xả. Tôi bỏ cô ấy ra, bây giờ thì nỗi sợ hãi xâm chiếm lấy tôi, tôi bỏ cả ngựa mà chạy, tôi cứ chạy mãi về nhà theo con đường cũ, rồi tôi vào nhà tắm hơi: nhà tắm hơi ở chỗ chúng tôi đã cũ lắm, chẳng có ai vào; tôi trốn vào góc hầm, ngồi yên đấy cho đến tận đêm.

- Còn Akulka thì sao?

- Cô ta ấy à? Sau khi tôi chạy thì cô ấy cũng đứng dậy và đi về nhà. Người ta tìm thấy cô ấy cách chỗ đứng dậy chừng một trăm bước.

- Có nghĩa là anh cắt chưa chết hẳn...

- Quả vậy... - Shishkov dừng lại một phút.

- Cái mạch máu là như thế đấy, - Cherevin nhận xét, - nếu ngay từ đầu mình không cắt đứt, thì con người còn vật vã, bao giờ máu hết thì người mới chết.

- Vâng, cô ấy chết rồi. Đến chiều có người thấy xác. Tin loan ra, người ta đổ đi tìm và tìm thấy tôi lúc đêm trong nhà tắm hơi... - anh ngừng một lát rồi nói, - thế đấy, anh tính xem, tôi ở đây đã đến năm thứ tư rồi.

- E hèm, ở đời này không đánh thì không ra cái thiện, - Cherevin rút ra cái ve sừng thuốc lá. Anh ta hít một hơi, nhận xét chậm rãi và ngắt đoạn một cách lạnh lùng và tỏ ra có phương pháp. - Mà này, anh bạn, - anh ta lại nói tiếp, - anh xử như thế là rất ngu dại. Tôi cũng đã một lần bắt gặp con vợ tôi với thằng nhân tình của nó. Tôi gọi cô ấy vào nhà kho, lấy cái dây cương ngựa gập đôi lại rồi bảo: “Mày thề thốt với ai? Mày thề thốt với ai?” Rồi tôi đánh cô ấy bằng cái dây cương, đánh mãi, đánh mãi đến một tiếng rưỡi đồng hồ, để rồi cô ấy lạy van tôi: “Em sẽ rửa chân cho anh và sẽ uống hết chỗ nước rửa chân ấy”. Tên cô ấy là Ovdotia.