Phòng trà chính là căn phòng có cửa mở ra dải thềm mà tôi vừa gặp Gavrila. Những dự báo bí ẩn của chú tôi về buổi tiếp đón đang chờ đợi tôi đã khiến tôi rất lo lắng. Giới trẻ đôi khi cũng rất giàu lòng tự ái, nhưng lòng tự ái của giới trẻ hầu như lúc nào cũng thể hiện một cách rụt rè. Do đó, khi vừa bước vào cửa và nhìn thấy mọi người đã tề tựu bên bàn trà, tôi đã mất hết bình tĩnh, cứ vấp dúi vấp dụi vào thảm, loạng choạng bước đi rồi bất thần phóng như bay vào giữa phòng. Ngượng nghịu như đã rũ bỏ hết danh phận, danh dự và tên tuổi của mình, tôi đứng sững như trời trồng, đỏ mặt tía tai và đưa mắt ngơ ngác nhìn mọi người. Tôi nhắc lại cái sự kiện quá nhỏ nhặt này chỉ vì nó đã ảnh hưởng đặc biệt tới tâm trạng của tôi hầu như suốt cả ngày hôm đó và do vậy, tới cả những mối quan hệ của tôi đối với vài ba nhân vật của thiên truyện này. Tôi cúi chào qua quýt, cũng vì thế càng đỏ mặt hơn, liền bổ nhoáng bổ nhoàng đến chỗ chú tôi, chộp lấy tay ông.

- Con chào chú ạ! - tôi vừa nói vừa thở hổn hển, những muốn nói một điều gì đó khác hẳn, sắc sảo hơn nhiều nhưng oái oăm thay, chỉ chào được mỗi một câu.

- Chào con, chào con! - người chú đang buồn cho tôi cất tiếng, - chú cháu mình chả chào nhau rồi là gì. Đừng quá hồi hộp, - ông hạ giọng thì thào, - ai cũng hồi hộp, ngượng nghịu hết, có lúc còn nghệt mặt ra nữa ấy! Còn muốn ngã lăn queo ra nữa ấy chứ!... Nào bây giờ con thưa mẹ, con xin phép giới thiệu với mẹ: đây là chàng trai của chúng ta; cậu chàng cũng còn hơi ngượng ngập, nhưng xin bà hãy thương lấy cháu. Đây là Serjei Aleksanđrovits, cháu tôi, - ông hướng lời giới thiệu tới tất cả mọi người.

Nhưng trước khi kể tiếp câu chuyện, tôi xin lần lượt giới thiệu với độc giả kính mến tất cả những người đã tình cờ họp mặt với tôi. Cũng cốt để câu chuyện thêm phần mạch lạc.

Phía chủ sự gồm có mấy người phụ nữ và mỗi hai người đàn ông, không kể hai chú cháu tôi. Foma Fomits, người mà tôi đang rất muốn biết mặt và là người mà lúc đó tôi đã cảm nhận được là phải đóng vai thống soái trong nhà, đã không có mặt: ông ta trổ tài vắng mặt và dường như đã mang theo ánh sáng của căn phòng. Mọi người đều có vẻ rầu rĩ và lo lắng. Một điều không thể không nhận thấy ngay từ đầu: giữa lúc bản thân đang bối rối và phiền muộn, tôi vẫn thấy được chú tôi cũng gần như đang phiền muộn như tôi, dù ông đang ra sức che giấu nỗi lo lắng của mình dưới một vẻ tự nhiên giả tạo. Trái tim ông nặng trĩu như đeo đá. Một trong hai người đã ngồi sẵn trong phòng là một chàng trai hai mươi lăm tuổi, đó chính là Obnoskin mà chú tôi vừa nhắc tới với lời tán dương trí tuệ và đạo đức của anh ta. Tôi rất không ưa cậu công tử này: toàn bộ con người anh ta toát lên một vẻ ngông ngáo; quần áo thì chưng diện theo kiểu nhầu nhĩ bụi bậm; cả gương mặt anh ta cũng nom nhầu nhĩ thế nào. Bộ ria mép mảnh, màu trắng nhợt, xòe như râu gián, chòm râu cằm loi thoi xơ xác - đều là những biểu hiện của kẻ phớt đời, có thể là người của phái tự do. Anh ta luôn nheo mắt, mỉm cười với ý xỏ xiên ra mặt, làm bộ làm tịch ngay trên ghế và chốc chốc lại nhìn tôi qua cái kính cầm tay, nhưng mỗi khi tôi quay về phía anh ta thì anh ta lại bỏ ngay kính xuống, tỏ ra e sợ. Một công tử khác, cũng là một chàng trai, hai mươi tám tuổi, ông anh họ ba đời của tôi, Mizintsikov. Quả thật anh ta là một kẻ quá lầm lì. Suốt bữa trà anh ta không thèm nói lấy một câu, mọi người có cười nghiêng ngả với nhau anh ta cũng không nhếch mép; nhưng tôi không hề thấy ở anh ta một chút “nhu nhược” nào như chú tôi nói; trái lại, cái nhìn từ đôi mắt màu nâu nhạt của anh ta chỉ nói lên sự quả quyết và một cá tính rõ ràng. Mizintsikov có nước da màu bánh mật, tóc đen và khá điển trai; ăn mặc rất lịch sự từ tiền của chú tôi, như sau này tôi được biết. Trong số phụ nữ, trước hết tôi để ý đến ả gái già Perepelisina vì ả có bộ mặt dữ dằn, bợt ra như thiếu máu. Ả ngồi cạnh tướng quân phu nhân, - về người xin được nói sau, - nhưng không ngang hàng mà hơi dịch về phía sau ngụ ý tôn kính; chốc chốc ả lại cúi xuống thì thầm to nhỏ vào tai đấng bảo hộ của mình. Hai ba người phụ nữ được cưu mang, nom cũng đã luống tuổi - ngồi lặng thinh bên cửa sổ, trố mắt nhìn lão mẫu và kính cẩn chờ trà. Tôi còn để ý đến một bà lớn to béo, phát phì hết cỡ, tuổi trạc năm mươi, ăn mặc lố lăng sặc sỡ, răng chỉ còn đôi ba mẩu sứt đen đúa trồi lên; ấy vậy mà bà ta vẫn chuyện trò liến láu, nheo mắt, nhún vai, liếc ngang liếc dọc. Cổ bà ta đeo máy sợi dây chuyền và bà ta liên tục nhìn tôi qua kính cầm tay, y hệt me-xừ Obnoskin. Đó là mẹ anh ta. Cô Praskovia Ilinitsna thùy mị của tôi đang rót trà cho mọi người. Ô, rõ ràng cô đang muốn ôm chầm lấy tôi sau bao ngày xa cách và hẳn sẽ khóc òa lên, nhưng cô không dám. Mọi thứ ở đây dường như đều bị cấm đoán. Ngồi cạnh cô là một bé gái mắt đen mười lăm tuổi rất xinh đang nhìn tôi chăm chú với vẻ tò mò của trẻ con, đó là Sasa, em họ tôi. Cuối cùng, người đập vào mắt tôi mạnh nhất có lẽ là một nương nương quái dị trong trang phục trẻ trung lộng lẫy cho dù vị ấy cũng không còn trẻ mỏ gì, phải băm nhăm là ít. Chị ta có khuôn mắt choắt, nhợt và khô nhưng lại đầy sinh khí. Đôi má bợt bạt chốc chốc lại ửng hồng hết cỡ, hầu như theo mỗi cử động, mỗi đợt xốn xang hồi hộp trong lòng. Mà chị ta thì luôn luôn xúc động, luôn luôn ngọ nguậy, dường như không thể ngồi yên được lấy một phút. Chị ta đưa mắt hau háu nhìn tôi với vẻ tò mò háo hức, liên tục cúi xuống thì thầm to nhỏ vào tai Sasenka hay với ai đó bên cạnh rồi cười phá lên bằng tiếng cười hồn nhiên nhất, vui vẻ nhất của trẻ thơ. Nhưng tôi lấy làm lạ là tất cả những điều kỳ cục của chị ta hầu như chẳng có ai để ý, cứ như mọi sự đã được an bài, sắp sẵn từ lâu. Tôi đoán đó chính là Tatiana Ivanovna mà theo lời chú tôi là người mắc chứng hoang tưởng, người mà mọi người đang ép chú phải cầu hôn, người mà hầu như cả nhà đang ngốt lên vì tài sản, quyết gạ gẫm cho bằng được. Tuy nhiên tôi vẫn thích đôi mắt chị ta, một đôi mắt xanh lơ hiền dịu; và tuy những nếp nhăn đã hiện hình quanh đôi mắt ấy, nhưng cái nhìn từ đó vẫn rất đỗi hồn nhiên, vui vẻ và đôn hậu, đến nỗi cứ bắt gặp nó lại thấy lòng dễ chịu biết bao. Về Tatiana Ivanovna, một trong số những nữ nhân vật chính của thiên truyện này thì tôi xin nói kỹ sau: tiểu sử của chị ta rất đáng chú ý. Tôi xuất hiện trong phòng trà được năm phút thì một cậu bé xinh xắn chạy từ ngoài vườn vào, đó là Iliusa, em họ tôi, mai là ngày lễ thánh của em, hai túi quần em lúc này nhét đầy chùy xương ngựa, hai tay giữ một con quay. Theo em bước vào phòng là một cô gái trẻ, thân hình cân đối, có phần xanh xao, mệt mỏi nhưng rất xinh. Cô lướt nhìn mọi người với ánh mắt hiếu kỳ, nghi ngại và thậm chí còn e sợ, đưa mắt chăm chú nhìn tôi và ngồi xuống cạnh Tatiana Ivanovna. Tôi nhớ là tim tôi đã bất giác nện thình thình: tôi đoán đấy chính là cô gia sư... Tôi cũng nhớ là khi cô ta vừa xuất hiện thì chú tôi bỗng liếc nhìn tôi và đỏ bừng mặt lên, rồi ông cúi xuống bế thằng Iliusa đến hôn tôi. Tôi còn nhận thấy bà Obnoskina lúc đầu thì nhìn chú tôi chằm chằm, sau lại chĩa cái kính cầm tay về phía cô gia sư, miệng mỉm cười giễu cợt. Chú tôi tỏ ra rất bối rối, loanh quanh mãi không biết làm gì, bèn gọi Sasenka đến để giới thiệu với tôi, nhưng em chỉ nhổm lên và lẳng lặng cúi chào tôi với vẻ trịnh trọng. Tuy nhiên tôi cảm thấy ưa thích cử chỉ này, vì đó là thái độ của chính em. Ngay lúc đó, Praskovia Iliitsna hiền hậu của tôi đã không chịu nổi, cô đặt ngay ấm trà xuống, toan nhào đến để hôn tôi; nhưng tôi còn chưa kịp nói gì với cô thì đã thấy vang lên cái giọng eo éo của ả gái già Perepelisina, ả rít lên “thì ra Praskovia Ilinitsna đã bỏ quên lão mẫu rồi đấy ạ, lão mẫu đang mong trà đấy ạ, vậy mà nương nương vẫn chưa rót để cho người chờ đấy ạ”, và Praskovia Ilinitsna đành bỏ mặc tôi, hối hả quay lại với nhiệm vụ của mình.

Tướng quân phu nhân, nhân vật quan trọng nhất và là người cầm chịch trong nhà là một bà già gầy guộc và dữ tợn, vẫn đồ tang nghiêm túc, - tuy nhiên, người dữ tợn như thế chủ yếu là do tuổi già và do tình trạng suy kiệt trí lực vốn đã nghèo nàn, mà người lại là người bẳn tính từ trước. Ngôi vị một mệnh phụ phu nhân đã khiến người trở nên ngu xuẩn và kênh kiệu hơn. Khi người nổi cơn tam bành lục tặc thì cả khu nhà thành địa ngục luôn. Người có hai kiểu nổi giận. Kiểu thứ nhất là im lặng, suốt mấy ngày giời bà già không nói một câu, cứ mắm môi mắm lợi mà xô, gạt, đôi lúc còn ném thẳng xuống sàn tất cả những gì được bày ra trước mặt người. Kiểu thứ hai thì ngược lại, người nói thao thao bất tuyệt. Cơn điên thường bắt đầu từ chỗ bà - người chả là bà tôi mà - đắm mình vào một nỗi đau thương kỳ quặc, chỉ còn chờ đến phút hủy diệt của thế gian và cơ nghiệp của mình, cảm thấy cảnh bần hàn và muôn nỗi khổ đau đang ập tới, rồi nổi hứng lên với những tiên cảm ấy, bà bắt đầu bấm trên đầu ngón tay những nỗi cơ cực sau này và thậm chí vừa tính đếm vừa lấy làm thích thú, say sưa. Thì ra bà đã thấy trước tất cả từ lâu và sở dĩ bà im lặng chỉ vì bà buộc phải im lặng “trong cái nhà này”. “Nhưng giá như mọi người đều biết thân biết phận, chỉ cần tôn kính bà thôi, biết nghe lời căn dặn của bà thôi, thì” vân vân và vân vân; tất cả những lời vàng ngọc ấy đều lập tức được gật gù phụ họa bằng những cái đầu của cả đám phụ nữ được cưu mang, của ả gái già Perepelisina và cuối cùng, được Foma Fomits trịnh trọng xác nhận. Lúc tôi đến chào, bà đang nổi giận ghê gớm và có lẽ là theo kiểu thứ nhất, kiểu ù lì, kiểu đáng sợ nhất. Mọi người đều đưa mắt lấm lét nhìn bà. Riêng Tatiana Ivanovna, con người đã thoát khỏi mọi vòng cương tỏa, là đang trong tâm trạng tuyệt vời. Chú tôi đã cố tình, thậm chí còn có phận trịnh trọng, dẫn tôi đến chào hỏi bà; nhưng bà lại cau mày giận dữ, đưa tay đẩy mạnh tách trà ra phía trước.

- Cái thằng dâ-a-ấm dơ-ớ ấy đấy ư? - bà rít dài giọng qua kẽ răng, hỏi Perepelisina.

Câu hỏi dớ dẩn đã khiến tôi thực sự rối trí. Sao bà lại bảo tôi là cái thằng dấm dớ? Nhưng đối với bà, đó là những câu hỏi không có chủ đích, hỏi là để hỏi mà thôi. Perepelisina cúi xuống nói nhỏ vào tai bà, nhưng bà già bỗng giận dữ phẩy tay. Tôi đứng há hốc mồm, đưa mắt ngơ ngác nhìn ông chú. Mọi người đưa mắt nhìn nhau, riêng Obnoskin cứ nhe răng ra cười, rõ bực mình quá.

- Thỉnh thoảng bà cũng nói năng lẫn lộn như thế đấy, người anh em ạ - chú tôi nói nhỏ với tôi nhưng chính mình cũng không khỏi hoang mang, - nhưng thôi, - bà vẫn thế đấy; bà tốt chứ không có bụng dạ gì đâu. Cái chính là con phải nhìn vào con tim, vào tấm lòng bà.

- Đúng, đúng! Con tim! - giọng nói lanh lảnh của Tatiana Ivanovna bất ngờ vang lên, chị ta vẫn không rời mắt khỏi tôi và không hiểu sao cứ không thể ngồi yên trên ghế: hẳn là hai tiếng “con tim” được nói khẽ khàng kia đã đến tai chị ta.

Nhưng chị ta không nói hết những gì có vẻ như đang muốn nói. Chị ta ngượng hay sao không biết, chỉ thấy là chị ta bỗng im re, mặt đỏ bừng, vội vã cúi xuống thì thầm to nhỏ vào tai cô gia sư rồi bất thình lình, vừa giữ khăn tay che miệng vừa bật ngửa người ra lưng ghế bành, phá lên cười ầm ĩ như kẻ loạn thần kinh. Tôi hớt hải đưa mắt nhìn quanh, không hiểu ra làm sao nữa; nhưng, lạ lùng thay, mọi người vẫn nghiêm nghị như không, cứ như không có chuyện gì. Tất nhiên tôi đã hiểu, Tatiana Ivanovna vốn là như vậy. Cuối cùng, được mời trà, tôi ít nhiều đã tĩnh trí lại. Không hiểu tại sao nhưng tôi bỗng cảm thấy rằng mình có bổn phận phải chuyện trò thân mật với các bà các chị ở đây.

- Chú đã nói rất đúng, thưa chú, - tôi cất tiếng, - chú đã nhắc con phải bình tĩnh, đừng để xẩy ra ngượng nghịu. Con xin thú thực - mà giấu để làm gì cơ chứ? - Tôi vừa nói tiếp vừa mỉm cười lấy lòng bà lớn Obnoskin, - cho đến tận bây giờ con vẫn chưa biết gì về nữ giới và vừa rồi, khi bước vào phòng với vẻ hốt hoảng như thế con mới nhận ra rằng cái bộ dạng mình ở giữa căn phòng thật quá nực cười, đúng là ngố rừng - đúng không ạ? Các vị đã đọc “Ngố rừng”[1] chưa ạ? - tôi kết thúc, càng lúc càng bối rối hơn, đỏ mặt lên vì cách lấy lòng lộ liễu của mình và lừ mắt nhìn me-xừ Obnoskin lúc này cứ toét miệng nhe răng nhìn tôi từ đầu đến chân.

- Chính thế, chính thế, chính thế. - chú tôi bỗng hét lên với niềm phấn khích cao độ và hoan hỉ chân thành khi thấy câu chuyện đã được khơi mào và tôi đã lấy lại được tinh thần. - Ngượng nghịu là chuyện thường tình, người anh em ạ. Con có ngượng nghịu một chút cũng chả làm sao! Chứ chú đây này, trong lần ra mắt đầu tiên chú còn nói dối nữa cơ - con có tin không? Không, lạy Chúa, Anfisa Petrovna à, chuyện này tôi xin kể hầu bà, cũng hay hay đấy. Từ Học viện sĩ quan, nhập học xong là tôi đi Moskva, tìm gặp một mệnh phụ phu nhân, có thư giới thiệu đàng hoàng. Đó là một bà lớn cực kỳ kênh kiệu nhưng nói gì thì nói, thực chất là người quá tốt. Tôi vào nhà và được tiếp ngay. Phòng khách đã đầy người, phần lớn là dân có thế lực cả. Tôi cúi chào, ngồi xuống ghế, chưa kịp đôi hồi đã được hỏi ngay: “Nhà mình có thôn ấp gì không, anh bạn?” Làm gì có cái gì, nhưng biết nói sao? Tôi ngượng chín người. Mọi người đều chú mục vào tôi (một thiếu sinh quân chứ đùa đâu!). Giá cứ nói thẳng ra là chẳng có gì thì mọi chuyện đều êm thấm cả vì như thế là nói thật. Đằng này không - không kìm hãm được cơ! “Dạ có, tôi nói, một trăm mười bảy nông nô ạ”. Sao tôi lại vẽ ra cái con số mười bảy ấy? Vì nếu nói tròn số thì dễ bị nghi là nói dối - đúng không nào? Một lát sau, qua thư giới thiệu, tôi đã hiện nguyên hình là một đứa khố rách, lại còn nói dối nữa chứ! Làm thế nào bây giờ? Thế là mắt trước mắt sau, lặn thẳng một hơi. Hồi ấy thì tôi nào đã có gì. Chứ như bây giờ thì có hết: ba trăm nông nô từ tay ông chú Afanasi Matveits với cả hai trăm nông nô ở ấp Kapitonovka, lại còn trước đó nữa ấy, từ tay bà tôi, cụ Akulina Panfilovna, cả thảy đến trên năm trăm. Tốt quá! Có điều từ bữa đó tôi cạch luôn cái trò bốc phét.

- Ô, ở vào địa vị của ngài thì tôi chẳng cạch đâu. Biết thế nào được với giời, - Obnoskin nhận xét, miệng mỉm cười giễu cợt.

- À vâng, đúng, đúng! Biết thế nào được với giời, - chú tôi tán đồng một cách hồn nhiên.

Obnoskin cười ầm lên, ngả người ra lưng ghế bành; mẹ gã cũng mỉm cười; ả gái già Perepelisina cất tiếng cười hi hi nghe đến chối tai; Tatiana Ivanovna cũng cười khanh khách, không hiểu sao còn vỗ tay nữa, - tóm lại, tôi thấy rõ rằng ngay trong nhà chú tôi, mọi người vẫn coi ông bằng nửa con mắt. Sasenka nhìn Obnoskin chằm chằm, mắt lóe lên những tia lửa giận dữ. Cô gia sư đỏ mặt lên và cúi gằm xuống. Chú tôi chỉ thấy ngạc nhiên.

- Sao? Thế là thế nào? - ông nhắc lại, đưa mắt nhìn chúng tôi khắp lượt với vẻ băn khoăn.

Suốt thời gian đó thì ông anh họ tôi, Mizintsikov, vẫn ngồi im thin thít ở đầu đằng kia, khi mọi người phá lên cười anh cũng không hề nhếch mép. Anh uống trà một cách ngon lành, lặng lẽ nhìn đời bằng con mắt triết gia và đã đôi lần, dường như vào những phút giây phiền muộn não nề, anh chúm môi huýt sáo, hẳn theo thói quen vốn có từ lâu, nhưng cũng biết dừng đúng lúc. Obnoskin, người đã từng chòng ghẹo chú tôi và có bụng rình rập tôi, vẻ như không dám nhìn Mizintsikov: tôi đã nhận ra điều đó. Tôi cũng nhận thấy ông anh lầm lì của tôi rất hay nhìn trộm tôi, thậm chí còn lộ vẻ xoi mói như muốn xác định rõ tôi là người như thế nào.

- Tôi tin, - bà lớn Obnoskina bỗng cất giọng líu lo, - tôi tin chắc đấy, monsieur Serge[2] ạ, có phải thế này không nhé! - ở cái đất Peterburg của cậu thì cậu không phải là người sốt sắng với phụ nữ. Tôi biết rằng ở trên ấy hiện đang có nhiều, rất nhiều thanh niên cứ tìm cách xa lánh nữ giới. Nhưng, theo tôi, đó toàn là những người thuộc phái tự do tư tưởng. Tôi hoàn toàn tán đồng quan điểm coi hiện tượng đó là con đẻ của trào lưu tự do tư tưởng quá tệ hại. Thú thật với cậu là điều đó làm tôi quá ngạc nhiên, anh bạn trẻ ạ, quá ngạc nhiên!...

- Tôi hoàn toàn không có điều kiện giao du rộng rãi, - tôi trả lời một cách hào hứng khác thường. - Nhưng tôi thấy điều đó... chí ít cũng là điều vô hại... Tôi sống bình thường, đại khái là ở nhà thuê... nhưng vẫn ổn, tôi đoan chắc với bà là như vậy. Tôi sẽ là người hiểu biết; nhưng mãi đến nay tôi chỉ biết ngồi nhà...

- Cháu nó phải nghiên cứu khoa học đấy, - chú tôi nói với vẻ cực kỳ hãnh diện.

- Kìa chú, lúc nào chú cũng giở mấy cái bài khoa học ấy ra được nhỉ... Các vị thử hình dung xem, - tôi giở giọng buông tuồng xấc xược, tiếp tục cười nói nhăn nhở với bà Obnoskina, - ông chú thân yêu của tôi tận tâm với khoa học tới mức đã khai quật được ngài Korovkin, một triết gia thực dụng kỳ quặc bị vùi lấp đâu đó trên đường cái quan, và hôm nay, điều đầu tiên ông nói với tôi sau bấy nhiêu năm xa cách là ông đang mong đứng mong ngồi bậc dị nhân ấy đấy... xuất phát từ lòng yêu khoa học, tất nhiên...

Và tôi phá lên cười ngặt nghẽo, chắc mẩm mọi người phải cười ồ, phải rộ lên tán thưởng cái hóm hỉnh của tôi.

- Ai vậy? nó đang nói về ai đấy? - tướng quân phu nhân gằn giọng hỏi Perepelisina.

- Một vị khách mời của Egor Iliits đấy ạ, một nhà thông thái đấy ạ, vị ấy đi theo đường cái quan đấy ạ, Egor Iliits mời vị ấy về cả đây với chúng ta đấy ạ, - ả gái già khoái chí nói liến thoắng, giọng eo éo.

Chú tôi tỏ ra cực kỳ bối rối.

- À, phải rồi! quên khuấy đi mất! - ông kêu lên, đưa mắt nhìn tôi có ý trách móc, - tôi đang mong Korovkin đây. Một đại biểu của khoa học, một nhân vật đóng đinh vào thế kỷ.

Ông bỗng nghẹn lời. Tướng quân phu nhân phẩy tay và lần này thật quá mỹ mãn: người phẩy đúng cái tách, nó đập xuống sàn vỡ tan. Mọi người cùng nín thở.

- Bao giờ cũng thế, cứ nổi giận là bà vớ được cái gì là ném thẳng xuống sàn cái ấy, - ông chú đang bị bẽ mặt cứ rủ rỉ với tôi. - Nhưng cũng chỉ khi nào bà nổi đóa thôi... Thôi, con đừng nhìn, đừng để ý nữa, nhìn ra chỗ khác đi... Mà con nhắc đến Korovkin làm gì?...

Nhưng tự tôi cũng đã nhìn ra chỗ khác: ngay lúc đó tôi đã bắt gặp cái nhìn của cô gia sư, và tôi đọc được trong ánh mắt ấy một vẻ gì như trách móc, thậm chí còn khinh miệt nữa; một màu hồng phẫn nộ cháy rực lên trên đôi má nhợt nhạt của cô. Tôi hiểu cái nhìn của cô và nhận ra rằng cái ý muốn đê hèn, bỉ ổi của tôi trong việc đưa chú tôi ra làm trò cười cho thiên hạ để chứng tỏ mình không đến nỗi ngu ngơ đã không gây được cảm tình ở cô gái đó. Không bút nào tả được cái cảm giác xấu hổ của tôi lúc bấy giờ.

- Tôi và cậu vẫn đang nói về Peterburg mà, - Anfisa Petrovna lại cất tiếng ríu ran khi cảm giác hồi hộp do cái tách bị đập vỡ đã lắng dịu. - Có thể nói tôi vẫn cực kỳ vu-u-i sư-ư-ướng được đắm mình vào những hồi ức về cuộc sống của chúng tôi ở cái kinh đô tuyệt diệu đó... Hồi ấy chúng tôi có quan hệ mật thiết với một gia đình - con nhớ chứ, Pol? Tướng Polovisin ấy... Ồ, tướng quân phu nhân là một con người quá tuyệt vời, tu-u-uyệt vơ-ơ-ời! Chao ôi, cái phong cách quý phái ấy, beau monde[3]... Cậu nói xem, chắc cậu cũng đã từng được gặp... Thú thật là tôi đã rất nóng lòng mong cậu về đây: tôi đã hy vọng được cậu cho biết thật nhiều, thật nhiều về những người bạn Peterburg của chúng tôi...

- Rất tiếc là tôi không thể... tôi xin lỗi... Tôi đã nói là tôi rất ít được giao du, và hoàn toàn không biết tướng Polovisin là ai cả; thậm chí không hề nghe nói đến ngài, - tôi đáp với vẻ sốt ruột, bất thần chuyển từ nhã nhặn sang cáu kỉnh.

- Cháu nó mải nghiên cứu khoáng vật học mà! - ông chú ương gàn của tôi phụ họa với vẻ tự hào. - Này, người anh em, nó là cái môn khảo cứu các loại đá nhỉ, khoáng vật học ấy mà?

- Vâng, thưa chú, các loại đá...

- Hừm... khoa học có nhiều môn, và luôn luôn hữu ích! Nhưng nói đúng ra, người anh em ạ, trước đây chú cũng chẳng biết khoáng vật học là cái quái gì đâu! Chú chỉ nghe nói là có nơi người ta vẫn thỉnh chuông ở một cái gác chuông khác lắm. Nhưng khác thế nào thì chịu, nói về khoa học thì chú anh dốt đặc cán mai, thú thực là như vậy!

- Ngài thú thật chứ - Obnoskin cười khẩy.

- Cha! - Sasa quát, đưa mắt nhìn ông bố với vẻ trách móc.

- Con bảo gì, con yêu quý? Ôi, lạy Chúa tôi, tôi cứ đi ngắt lời bà, Anfisa Petrovna ạ. - Chú tôi sực nhớ ra, lúc này vẫn chưa hiểu ý con gái. - Tôi xin lỗi, lạy Chúa!

- Ồ, không có gì đâu! - Anfisa Petrovna cười mát. - Tuy nhiên, tôi đã nói hết với cậu cháu của ngài và xin kết luận thế này nhé, monsieur Serge, - gọi thế được chứ? - Dứt khoát cậu phải sửa mình đi mới được. Tôi tin rằng các môn khoa học, nghệ thuật, điêu khắc, ví dụ thế... vâng, tóm lại, tất cả những thứ cao siêu ấy đều có, như người ta thường nói, mặt qu-u-uyến ru-u-ũ của mình, nhưng vẫn không thay thế được đàn bà!... Đàn bà, đàn bà, anh bạn trẻ ạ, chính đàn bà mới có khả năng nhào nặn nên con người bạn, và do đó thiếu họ là điều không thể, không thể, anh bạn trẻ ạ, khô-ô-ô-ông thê-ê-ể!

- Không thể, không thể! - Tatiana Ivanovna lặp lại, giọng the thé. - Bảo này, - chị ta cứ toáy lên như trẻ con, mặt đỏ gay, - tôi bảo này, tôi muốn hỏi cậu một chút...

- Chị dạy gì ạ? - tôi chăm chú nhìn chị ta.

- Tôi muốn hỏi cậu là cậu còn ở chơi được lâu không?

- Lạy Chúa, chưa biết được ạ; còn tùy công việc.

- Công việc! Cái anh chàng này thì công việc gì mới được chứ?... Rõ là đồ điên!...

Và thế là một tay cầm quạt che mặt vì mặt lúc này đã đỏ như gấc, Tatiana Ivanovna vội vàng cúi xuống thì thầm to nhỏ vào tai cô gia sư rồi bỗng phá lên cười và vỗ tay đen đét.

- Khoan! Hượm đã! - chị ta hét lên, tạm rời xa cô bạn tâm tình, cuống quýt quay lại với tôi như sợ tôi đi mất, - tôi bảo này, cậu có biết tôi định nói gì với cậu không? cậu giống một anh chàng lắm, giống kinh khủng, một chàng trai tu-u-uyệt vơ-ơ-ời!... Sasenka, Nastenka, hai bé còn nhớ chứ? Anh chàng này giống cái gã điên kia kinh khủng - bé còn nhớ chứ, Sasenka! Bọn mình đang trên xe ngựa thì bắt gặp..., gã đang cưỡi ngựa, áo gi-lê trắng... lại còn giơ kính nhòm lên ngắm tớ nữa, loại mặt trơ trán bóng! Các bé còn nhớ chứ, lúc bấy giờ tớ đang trùm chiếc khăn voan, nhưng không chịu nổi nữa, tớ thò đầu ra ngoài và quát lên với gã “đồ mặt trơ!” nhưng sau đó lại ném bó hoa của tớ xuống đường... Em còn nhớ chứ, Nastenka?

Ả gái già thất tình dở bàng hoàng xúc động đưa cả hai tay bưng mặt; rồi ả vụt đứng lên lượn đến bên cửa sổ, đưa tay rút một bông hồng ở lọ hoa, quay lại ném xuống sàn cạnh chỗ tôi ngồi và chạy ra khỏi phòng. Đừng hòng nhìn thấy ả nữa! Lần này thì cả nhà cũng có hơi nháo nhác, riêng tướng quân phu nhân thì vẫn như bao giờ, bình thản như không. Anfisa Petrovna chẳng hạn thì không chút ngạc nhiên, nhưng dường như bỗng trở nên lo lắng điều gì, đưa mắt rầu rầu nhìn cậu con trai; các tiểu thư thì đỏ mặt lên, còn Pol Obnoskin thì với vẻ bực bội khó hiểu đã rời ghế đứng lên, bước đến bên cửa sổ. Chú tôi ra hiệu như đang muốn bảo gì tôi nhưng ngay lúc đó một gương mặt mới đã xuất hiện trong phòng và thu hút sự chú ý của mọi người.

- A! Evgraf Larionits đây rồi! Thiêng thế không biết! - chú tôi reo lên, mừng ra mặt. - Thế nào, từ thành phố xuống đấy à?

“Chết chửa, những con người kỳ cục! Cứ như các đấng bề trên đã cố ý gom hết họ về đây!” - tôi thầm nghĩ, vẫn chưa hiểu rõ mọi chuyện xảy ra ngay trước mắt mình, không ngờ được rằng việc tôi góp mặt với họ dường như cũng chỉ để mở rộng phạm vi bộ sưu tập những kẻ kỳ cục đó.

❀ ❀ ❀

[1] “Ngố rừng” - tiểu thuyết ngắn của A.F. Pisemski nói về một chàng trai có học nhưng không hiểu biết gì về cuộc sống thực tế, khờ khạo ngô nghê đủ kiểu.

[2] Cậu Serjei (tiếng Pháp).

[3] Giới thượng lưu (tiếng Pháp).