Có ít nơi nào mà tôi thấy thích thú hơn khi trở về trong một tâm trạng nhàn rỗi, ngoài những chốn mà tôi chưa từng đặt chân tới. Bởi vì, sự quen thuộc của tôi với những chốn ấy đã kéo dài từ lâu, và đã đơm hoa kết trái thành một mối thắm thiết đến mức tôi cảm thấy đặc biệt quan tâm đến việc chắc chắn rằng chúng vẫn không hề đổi thay.

Tôi chưa từng đến Hòn đảo của Robinson Crusoe, thế mà tôi vẫn thường xuyên quay trở lại đó. Cái thuộc địa mà ông ta lập ra trên đảo ấy chẳng bao lâu sau đã lụi tàn, và nơi đây không có bất kỳ hậu duệ nào của những người Tây Ban Nha nghiêm nghị nhã nhặn, hay của Will Atkins cùng những kẻ làm phản khác sinh sống nữa, mà đã chìm đắp trở lại nguyên trạng ban đầu của nó. Không một cành cây nào trong số những ngôi nhà bện bằng liễu gai còn sót lại, đàn dê của ông đã từ lâu lại hoang dã trở lại, những con vẹt kêu é é sẽ làm tối sầm cả mặt trời bằng một đám mây rực rỡ muôn màu nếu có một phát súng được giếng nổ ở đó, không một gương mặt nào từng hiện lên trong làn nước của con lạch nhỏ mà Thứ Sáu đã bơi qua khi bị hai người anh em ăn thịt người của nó bám theo với chiếc bụng đói meo. Sau khi trao đổi thông tin với những du khách khác cũng từng quay lại Hòn đảo đó và kiểm tra nó một cách tận tâm, tôi đã tự thỏa mãn rằng nó chẳng còn chút dấu tích nào về đời sống gia đình hay thần học của ông Atkins, mặc dù dấu chân của ông vào buổi tối đáng nhớ khi ông cập bờ để đưa viên thuyền trưởng lên bờ, lúc ông bị lừa đi vòng quanh cho đến khi trời tối, và chiếc thuyền của ông bị đập vỡ, rồi sức lực lẫn tinh thần sụp đổ, vẫn còn có thể lần theo một cách rõ ràng. Cả cái đỉnh đồi nơi Robinson bị đánh cho câm lặng vì vui sướng khi viên thuyền trưởng được phục chức chỉ cho thấy con tàu đang thả neo cách bờ nửa dặm, chiếc tàu sẽ đưa ông rời đi, vào năm thứ hai mươi chín của sự cô độc tại nơi hiu hũu đó. Cả bãi cát nơi dấu chân đáng nhớ ấy in hằn, và nơi lũ dã nhân kéo những chiếc xuồng của chúng lên khi chúng đổ bộ cho những bữa tiệc công khai khủng khiếp đó, dẫn đến một điệu nhảy còn tệ hơn cả việc đọc diễn văn. Cả cái hang nơi đôi mắt chớp lóa của con dê già tạo ra một vẻ ngoài yêu tinh đáng sợ trong bóng tối. Cả khu đất của túp lều nơi Robinson sống cùng con chó, con vẹt và con mèo, và nơi ông phải chịu đựng những nỗi thống khổ ban đầu của sự cô độc — mà kỳ lạ thay — chưa từng vướng phải bất kỳ ảo tưởng ma quái nào; một hoàn cảnh đáng kinh ngạc đến nỗi có lẽ ông đã bỏ sót điều gì đó khi viết lại nhật ký của mình? Vây quanh hàng trăm vật thể như thế, ẩn mình trong tán lá nhiệt đới rậm rạp, biển nhiệt đới vẫn ngày đêm vỗ sóng; và bên trên chúng, bầu trời nhiệt đới, ngoại trừ mùa mưa ngắn ngủi, vẫn chiếu sáng rực rỡ và không một gợn mây.

Cũng chưa từng có chuyện tôi bị kẹt giữa bầy sói lạnh lẽo nơi biên giới Pháp và Tây Ban Nha; và cũng chẳng có khi nào, lúc màn đêm buông xuống và mặt đất phủ đầy tuyết trắng, tôi lại tập hợp nhóm nhỏ của mình núp sau những thân cây bị đốn hạ làm chiến lũy, rồi khéo léo châm ngòi một đường thuốc súng đến mức bỗng chốc chúng ta có ba bốn mươi con sói đang bốc cháy soi sáng màn đêm quanh mình. Tuy nhiên, đôi khi tôi vẫn quay trở lại vùng đất ảm đạm ấy và thực hiện lại kỳ tích đó; để rồi thực sự, việc ngửi thấy mùi khét lẹt và tiếng xèo xèo của đám sói đang bốc cháy, và thấy chúng lao vào nhau bén lửa khi lao sờn nháo nhào, rồi chứng kiến chúng lăn lộn trong tuyết hòng dập tắt ngọn lửa trên mình một cách vô ích, cùng lúc nghe tiếng tru của chúng vang dội qua mọi âm vang cũng như từ tất cả những con sói ẩn khuất trong rừng sâu, đều khiến tôi run rẩy.

Tôi chưa từng đặt chân vào hang cướp nơi Gil Blas từng sống, nhưng tôi thường lui tới đó và thấy cánh cửa sập vẫn nặng trịch như xưa, trong khi tên da đen què quặt độc ác kia vẫn nằm trên giường nguyền rủa đời đời kiếp kiếp. Tôi chưa từng ở trong phòng nghiên cứu của Don Quixote, nơi ông đọc những cuốn truyện hiệp sĩ cho đến khi vùng dậy chém vào những gã khổng lồ tưởng tượng, rồi giải khát bằng những vốc nước lớn, thế mà bạn chẳng thể dịch chuyển một cuốn sách nào ở đó mà tôi không biết hoặc không đồng ý. Tôi chưa từng (ơn Chúa) đồng hành cùng bà lão còng lưng khập khiễng bước ra từ chiếc rương rồi bảo thương gia Abudah đi tìm Chiếc bùa hộ mệnh của Oromanes, thế nhưng tôi vẫn coi việc nắm rõ rằng bà ta vẫn được bảo quản tốt và khó ưa như mọi khi là chuyện của mình. Tôi chưa từng học tại ngôi trường nơi cậu bé Horatio Nelson trộm leo giường đi hẻm hái trôm quả lê: không phải vì cậu thèm thuồng gì, mà vì mọi đứa trẻ khác đều sợ hãi: thế mà tôi đã vài lần quay lại Học viện này, để chứng kiến cảnh cậu được thả qua cửa sổ bằng một tấm ga giường. Tương tự với Damascus, Bagdad, Brobingnag (nơi mang một số phận kỳ thú là thường bị viết sai chính tả), Lilliput, Laputa, sông Nile, Abyssinia, sông Hằng, Bắc Cực, cùng hàng trăm địa danh khác — tôi chưa từng đến đó, thế mà việc giữ cho chúng nguyên vẹn là cả một sự nghiệp trong đời tôi, và tôi vẫn luôn quay trở lại với chúng.

Thế nhưng, vào một ngày nọ khi tôi ghé thăm Dullborough, ôn lại những liên tưởng thời thơ ấu đã được ghi chép lại ở những trang trước của tập ghi chép này, thì trải nghiệm theo kiểu ấy của tôi lại trở nên vô cùng nhỏ nhoi và chẳng đáng bận tâm tẹo nào, bởi số lượng những nơi chốn và con người — những nơi chốn và con người hoàn toàn bất khả thi, nhưng lại thực tế đến mức đáng sợ không kém — mà tôi nhận ra mình đã được vú em giới thiệu từ trước khi tròn sáu tuổi, và từng bị bắt buộc phải quay lại vào ban đêm dù chẳng hề mong muốn chút nào. Nếu tất cả chúng ta đều thấu hiểu tâm can chính mình (theo một nghĩa rộng lớn hơn ý nghĩa phổ biến của cụm từ đó), tôi đoán rằng chúng ta sẽ thấy các vú em của mình phải chịu trách nhiệm cho phần lớn những góc tối mà chúng ta buộc phải quay lại, bất chấp ý nguyện của bản thân.

Kẻ phản diện đầu tiên xông vào tuổi trẻ bình yên của tôi (như tôi sực nhớ lại vào ngày hôm đó ở Dullborough), chính là một vị Thuyền trưởng Sát nhân nào đó. Tên khốn này chắc hẳn là một nhánh của dòng họ Râu Xanh, nhưng thuở đó tôi chẳng hề mảy may nghi ngờ về mối quan hệ họ hàng ấy. Cái tên cảnh báo của hắn dường như chẳng hề khơi dậy thành kiến chung nào chống lại hắn, bởi hắn được dung nạp vào tầng lớp thượng lưu và sở hữu khối tài sản kếch xù. Sứ mệnh của Thuyền trưởng Sát nhân là hôn nhân, và sự thỏa mãn cơn thèm ăn thịt người với những cô dâu non trẻ. Vào buổi sáng ngày cưới, hắn luôn sai người trồng hai bên đường dẫn đến nhà thờ bằng những loài hoa kỳ lạ; và khi cô dâu thốt lên, 'Thưa Thuyền trưởng Sát nhân yêu dấu, em chưa từng thấy loài hoa nào thế này bao giờ: chúng được gọi là gì vậy?', hắn liền đáp, 'Chúng được gọi là Món trang trí cho cừu non nhà,' và cười một cách ghê rợn trước trò đùa ác ý tàn bạo của mình, làm tâm trí của dòng họ cao sang dự lễ cưới thêm bất an, với một hàm răng sắc bén lộ rõ, lần đầu tiên được trưng ra lúc bấy giờ. Hắn tỏ tình trên một cỗ xe sáu ngựa kéo, kết hôn trên một cỗ xe mười hai ngựa kéo, và tất cả ngựa của hắn đều là những con ngựa trắng như tuyết với một đốm đỏ ở sống lưng mà hắn bắt người ta phải che đi bằng dây cương. Bởi vì, cái đốm ấy thế nào cũng xuất hiện ở đó, dẫu cho mỗi con ngựa đều trắng muốt khi Thuyền trưởng Sát nhân mua chúng. Và đốm đỏ ấy chính là máu của các cô dâu trẻ. (Chính vì chi tiết rợn gáy này mà tôi có được trải nghiệm cá nhân đầu tiên về một cái rùng mình và những giọt mồ hôi lạnh trên trán.) Khi Thuyền trưởng Sát nhân đã hoàn tất tiệc tùng yến ẩm, và đã tiễn những vị khách quý ra về, rồi chỉ còn ở lại một mình với người vợ vào đúng một tháng sau ngày cưới, thì có một thói quen kỳ quặc là hắn mang ra một chiếc cán lăn bột bằng vàng và một tấm làm bánh bằng bạc. Mà ngặt nỗi, trong những cuộc đường miên của vị Thuyền trưởng có một nét đặc biệt thế này, là hắn luôn hỏi xem các thiếu nữ có biết nhào bột làm bánh hay không; và nếu họ không biết do bẩm sinh hay giáo dục, họ sẽ được dạy cho đến nơi đến chốn. Chà. Khi cô dâu nhìn thấy Thuyền trưởng Sát nhân mang ra chiếc cán lăn bột bằng vàng và tấm làm bánh bằng bạc, cô liền nhớ lại chuyện này, và xắn tay áo lụa viền ren lên để làm bánh. Thuyền trưởng mang ra một cái đĩa làm bánh bằng bạc có dung tích cực lớn, rồi Thuyền trưởng mang ra bột mì, bơ, trứng và mọi thứ cần thiết, ngoại trừ phần nhân bên trong chiếc bánh; còn nguyên liệu làm phần nhân cốt lõi của chiếc bánh thì Thuyền trưởng chẳng mang ra món nào. Khi ấy cô dâu xinh đẹp liền cất lời, 'Thưa Thuyền trưởng Sát nhân yêu dấu, đây là bánh gì vậy?' Hắn đáp, 'Bánh thịt.' Rồi cô dâu xinh đẹp lại bảo, 'Thưa Thuyền trưởng Sát nhân yêu dấu, em chẳng thấy thịt đâu cả.' Vị Thuyền trưởng hóm hỉnh đáp lời, 'Hãy nhìn vào gương kìa.' Cô nhìn vào gương, nhưng vẫn chẳng thấy miếng thịt nào, và rồi Thuyền trưởng cười ha hả, đoạn bất ngờ sầm mặt rút gươm, bảo cô cán bột ra. Thế là cô liền cán bột, nước mắt đầm đìa rơi lã chã xuống tấm bột suốt buổi vì hắn quá đỗi cau có, và khi cô đã lót kín chiếc đĩa bằng lớp bột và cắt lớp bột vừa khít để đậy lên trên, Thuyền trưởng liền hét lên, 'Ta thấy thịt trong gương rồi kìa!' Và cô dâu ngẩng đầu nhìn lên gương, vừa kịp lúc thấy Thuyền trưởng đang cắt đầu mình; và hắn băm nát cô ra, rắc tiêu lên, ướp muối, rồi cho vào bánh, mang ra hiệu bánh, ăn sạch trơn, và gặm nhấm cả xương.

Thuyền trưởng Sát nhân cứ thế tiếp tục con đường của mình, làm ăn vô cùng phát đạt, cho đến khi hắn chọn một cô dâu trong hai chị em sinh đôi, và ban đầu chẳng biết nên chọn ai. Bởi vì, dẫu một người tóc vàng còn người kia tóc ngậm, cả hai đều xinh đẹp ngang nhau. Nhưng người chị em sinh đôi tóc vàng đem lòng yêu hắn, còn người tóc sẫm căm ghét hắn, thế nên hắn đã chọn người tóc vàng. Người sinh đôi tóc sẫm vốn dĩ muốn ngăn cản cuộc hôn nhân nếu có thể, nhưng cô đành chịu; tuy nhiên, vào đêm trước ngày cưới, vì rất nghi ngờ Thuyền trưởng Sát nhân, cô bèn lẻn ra ngoài trèo lên tường rào khu vườn của hắn, nhìn trộm qua khe hở trên cửa chớp và thấy hắn đang mài răng sắc nhọn. Hôm sau cô rình mò suốt cả ngày, nghe hắn thốt ra câu trò đùa về cừu non nhà. Và đúng một tháng sau ngày đó, hắn cho cán bột ra, cắt đầu cô em sinh đôi tóc vàng, băm nhỏ cô ra, rắc tiêu, xóc muối, rồi bỏ vào bánh, gửi ra tiệm bánh, ăn sạch sành sanh và gặm cả xương.

Giờ thì, mối nghi ngờ của người em sinh đôi tóc sẫm càng tăng cao hơn gấp bội bởi việc mài răng của Thuyền trưởng, và tiếp đến là câu đùa về cừu non. Xâu chuỗi mọi việc lại khi hắn loan tin rằng em gái cô đã chết, cô liền đoán ra sự thật và nung nấu ý chí trả thù. Thế nên, cô đi thẳng đến nhà Thuyền trưởng Sát nhân, gõ chiếc gõ cửa và giật chuông, rồi khi Thuyền trưởng ra mở cửa, cô liền nói: 'Thưa Thuyền trưởng Sát nhân yêu dấu, hãy cưới em đi, vì từ trước tới nay em vẫn luôn yêu anh và từng ganh tỵ với chị em.' Vị Thuyền trưởng coi đó là một lời khen ngợi, đáp lại một cách lịch sự, và đám cưới nhanh chóng được sắp đặt. Vào đêm trước ngày cưới, cô dâu lại trèo lên cửa sổ nhà hắn, và một lần nữa trông thấy hắn đang mài răng sắc nhọn. Thoạt trông thấy cảnh đó, cô bỗng phát ra một tiếng cười ghê rợn ngay tại khe hở cửa chớp khiến máu huyết Thuyền trưởng đông đặc lại, và hắn thốt lên: 'Hy vọng là không có món gì làm ta khó tiêu đây!' Nghe vậy, cô lại cười, một tiếng cười còn kinh hoàng hơn nữa, và cánh cửa chớp liền bị bật mở để lùng sục, nhưng cô đã nhanh nhẹn biến mất chẳng còn tăm tích. Hôm sau, họ ngồi trên cỗ xe mười hai ngựa kéo đến nhà thờ và làm lễ kết hôn. Và đúng một tháng sau ngày đó, cô lại cán bột làm bánh, và Thuyền trưởng Sát nhân đã cắt đầu cô, băm nhỏ cô ra, rắc tiêu, xóc muối, rồi nhét vào bánh, mang ra hiệu bánh, ăn sạch sành sanh và gặm luôn cả xương.

Thế nhưng trước khi bắt đầu cán bột, cô đã uống một liều thuốc độc chết người với đặc tính cực kỳ khủng khiếp, được chưng cất từ mắt cóc và đầu gối nhện; và Thuyền trưởng Sát nhân vừa mới gặm xong chiếc xương cuối cùng của cô, thì cơ thể bắt đầu sưng phồng lên, ngả sang màu xanh lè, mọc đầy những đốm lốm đốm và ré lên thét gào. Hắn cứ thế tiếp tục sưng phồng, xanh lè hơn, mọc thêm đầy đốm và hét lên, cho đến khi cao chạm từ sàn nhà lên tới trần và từ vách tường này sang vách tường kia; rồi vào lúc một giờ sáng, hắn phát nổ tung trời với một tiếng động đinh tai nhức óc. Nghe tiếng nổ đó, tất cả những con ngựa trắng như tuyết trong chuồng đều đứt dây cương và phát điên lên, rồi chúng phóng như bay giẫm đạp qua mọi người trong nhà Thuyền trưởng Sát nhân (bắt đầu từ gã thợ rèn trong gia đình kẻ đã mài răng cho hắn) cho đến khi tất cả đều bỏ mạng, rồi chúng mới phi nước đại bỏ đi.

Hàng trăm lần tôi đã được nghe truyền thuyết về Thuyền trưởng Sát nhân này trong những năm đầu đời, và hàng trăm lần tiếp theo, tôi bị một sự thôi thúc tâm lý khi ở trên giường, phải lén nhìn vào cửa sổ của hắn hệt như người em sinh đôi tóc sẫm từng lén nhìn, và phải quay trở lại ngôi nhà khủng khiếp của hắn, ngắm nhìn hắn trong giai đoạn xanh lè, lốm đốm và gào thét khi hắn cao chạm từ sàn nhà đến trần và từ vách này sang vách kia. Thiếu nữ đã dắt tôi làm quen với Thuyền trưởng Sát nhân tận hưởng nỗi sợ hãi của tôi một cách tàn độc ác quỷ, và tôi nhớ rằng cô ấy thường bắt đầu — như một khúc dạo đầu — bằng cách cào cấu không trung bằng cả hai tay, và phát ra một tiếng rên rỉ kéo dài, trầm đục và trống rỗng. Tôi đã phải chịu đựng nghi lễ này kết hợp với tên Thuyền trưởng địa ngục ấy một cách cay đắng đến mức đôi khi tôi phải nài nỉ rằng mình hình như chưa đủ khỏe và đủ lớn để nghe lại câu chuyện này ngay lúc đó. Thế nhưng, cô ấy chẳng bao giờ tha cho tôi dù chỉ một từ, và quả thực còn ép chiếc chén kinh hoàng ấy vào môi tôi như là phương thuốc duy nhất được khoa học biết đến để chống lại 'Con mèo đen' — một con mèo đực siêu nhiên kỳ dị với đôi mắt lừng lững, nổi tiếng là hay lang thang khắp thế gian vào ban đêm để hút hơi thở của trẻ sơ sinh, và được ban cho một cơn khát đặc biệt (như tôi được hiểu là) đối với hơi thở của tôi.

Nữ thi sĩ này — mong rằng mụ có thể được đền đáp sòng phẳng món nợ ơn nghĩa của tôi đối với mụ trong chuyện ác mộng và vã mồ hôi hột! — hiện lên trong trí nhớ tôi như là con gái của một thợ đóng tàu. Tên mụ là Mercy, dẫu rằng mụ chẳng hề nhân từ với tôi chút nào. Có một chút hương vị đóng tàu trong câu chuyện tiếp theo đây. Vì nó cứ mãi hiện về trong tôi với một sự liên tưởng mơ hồ về những viên thuốc calomel, tôi tin rằng câu chuyện này được để dành cho những đêm buồn tẻ khi tôi ốm mệt vì uống thuốc.

Thuở ấy có một người thợ đóng tàu, và ông ta làm việc trong Xưởng tàu của Chính phủ, tên ông ta là Chips. Và tên cha ông trước đó cũng là Chips, và tên cha của cha ông trước đó nữa cũng là Chips, tất cả bọn họ đều là họ Chips. Và người cha tên Chips đã bán mình cho Quỷ dữ để đổi lấy một cái vạc sắt, một giạ đinh mười xu, nửa tấn đồng và một con chuột biết nói; và người ông nội tên Chips cũng đã bán mình cho Quỷ dữ để đổi lấy một cái vạc sắt, một giạ đinh mười xu, nửa tấn đồng và một con chuột biết nói; và người cụ nội tên Chips cũng đã tự bán mình theo chiều hướng tương tự với những điều kiện y hệt; và bản giao kèo ấy cứ tiếp diễn trong gia đình suốt một thời gian dài dằng dặc. Thế rồi vào một ngày nọ, khi chàng trai trẻ Chips đang làm việc trong ụ tàu hoàn toàn đơn độc, dưới tầng hầm tối tăm của một chiếc chiến thuyền cũ dòng Bảy mươi tư bị kéo lên để sửa chữa, Quỷ dữ liền xuất hiện và cất lời:

Chanh nào chẳng có hạt,

Xưởng nào chẳng có tàu,

Còn tao bắt chú Chips!

(Tôi chẳng hiểu tại sao, nhưng việc Quỷ dữ thể hiện bằng thơ phú thế này lại là một thử thách vô cùng khó chịu đối với tôi.) Chips ngẩng đầu lên khi nghe những lời đó, và ở đó ông nhìn thấy Quỷ dữ với đôi mắt to bằng cái đĩa lác ngược lác xuôi ở một quy mô cực kỳ khủng khiếp, cứ liên tục tóe ra những tia lửa màu xanh. Và bất cứ khi nào hắn chớp mắt, những trận mưa tia lửa xanh lại tuôn ra, còn hàng mi của hắn tạo ra những tiếng lách cách giống như đá lửa và thép đập vào nhau để tạo ra lửa. Tay hắn vắt vẻo một cái vạc sắt cầm quai, dưới cánh tay ấy kẹp một giạ đinh mười xu, dưới nách bên kia kẹp nửa tấn đồng, và vắt vẻo trên một bên vai là một con chuột biết nói. Thế là Quỷ dữ lại cất lời:

Chanh nào chẳng có hạt,

Xưởng nào chẳng có tàu,

Còn tao bắt chú Chips!

(Hiệu ứng bất biến của sự lặp từ đáng sợ này từ phía Tên Ác Quỷ là tước đoạt đi tâm trí tôi trong vài khoảnh khắc.) Thế nên, Chips chẳng thèm đáp một lời, mà cứ tiếp tục công việc của mình. 'Anh đang làm gì đấy, hả Chips?' con chuột biết nói cất tiếng hỏi. 'Ta đang lắp những thanh ván mới vào chỗ tụi mày đã ăn mòn hết,' Chips đáp. 'Nhưng tụi tao sẽ ăn sạch cả chúng nó nữa,' con chuột biết nói nham nhở; 'và tụi tao sẽ thả nước vào dìm chết toàn bộ thủy thủ đoàn, rồi tụi tao cũng sẽ ăn thịt họ luôn.' Vốn chỉ là một thợ đóng tàu, chứ không phải lính hải quân chiến trận, Chips bèn đáp, 'Tụi mày cứ tự nhiên.' Nhưng ông chẳng thể dời mắt khỏi nửa tấn đồng hay giạ đinh mười xu ấy; bởi vì đinh và đồng chính là người tình trong mộng của thợ đóng tàu, và thợ đóng tàu nào cũng sẽ cuỗm lấy chúng bất cứ khi nào có cơ hội. Thế là Quỷ dữ bảo, 'Ta thấy anh đang nhìn cái gì rồi đấy, Chips. Tốt hơn là anh nên giao kèo đi. Anh thừa biết các điều kiện rồi. Cha anh trước kia rất rành về chúng, và ông nội lẫn cụ nội của anh trước đó cũng vậy.' Chips đáp, 'Ta thích đinh, ta thích đồng, cái vạc thì ta cũng chẳng ghét gì, chỉ có điều ta không ưa con chuột.' Quỷ dữ tàn nhẫn gầm lên, 'Mươi không thể lấy kim loại mà không có nó — và nó là một sinh vật kỳ lạ đấy. Ta đi đây.' Chips sợ mất nửa tấn đồng và giạ đinh, liền thốt lên: 'Đưa đây coi!' Thế là ông lấy được số đồng, đinh, cái vạc cùng con chuột biết nói, còn Quỷ dữ thì biến mất tăm. Chips đem bán số đồng, bán đinh, và suýt nữa đã bán cả cái vạc; thế nhưng hễ cứ hòng đem nó ra bán là con chuột lại chui tọt vào trong, và những tay buôn liền vứt xó, nhất quyết không thèm đếm xỉa đến vụ giao dịch này. Thế là Chips quyết định tiêu diệt con chuột, và khi đang làm việc trong Xưởng tàu một ngày nọ với một vạc hắc ín nóng sôi sùng sục ở một bên và cái vạc sắt nhốt con chuột ở bên kia, ông bèn trút nhựa hắc ín đang sôi sùng sục vào vạc rồi đổ đầy nhóc. Sau đó, ông dán mắt vào nó cho đến khi nhựa nguội hẳn và đông cứng lại, rồi để yên như thế trong suốt hai mươi ngày, sau đó ông lại nung chảy nhựa hắc ín rồi đổ ngược trở lại vào vạc, rồi lại dìm chiếc vạc xuống nước thêm hai mươi ngày nữa, rồi nhờ thợ luyện kim đưa nó vào lò nung thêm hai mươi ngày nữa, và rồi họ giao lại nó cho ông, nóng đỏ rực, trông như thủy tinh nung đỏ chứ chẳng phải sắt — thế mà con chuột vẫn nằm lỳ ở trong đó, y hệt như xưa! Và ngay khoảnh khắc nó lọt vào tầm mắt ông, nó liền chế nhạo:

Chanh nào chẳng có hạt,

Xưởng nào chẳng có tàu,

Còn tao bắt chú Chips!

(Đoạn điệp khúc này tôi đã ngóng chờ từ lần xuất hiện trước, với nỗi kinh hoàng khôn xiết, nay đã lên đến đỉnh điểm.) Giờ thì Chips thầm chắc mẩm trong đầu rằng con chuột sẽ bám riết lấy mình; và con chuột, đáp lời ý nghĩ của ông, liền nói: 'Tao sẽ bám — dai như nhựa đường!'

Thế rồi, khi con chuột nhảy tót ra khỏi vạc lúc vừa dứt lời và chuồn mất, Chips bắt đầu nuôi hy vọng rằng nó sẽ không giữ lời hứa. Thế nhưng, một điều khủng khiếp đã xảy ra vào ngày hôm sau. Bởi vì, khi giờ ăn trưa điểm, chuông xưởng tàu reo báo hiệu ngừng việc, ông đút chiếc thước dây vào chiếc túi dài bên hông quần, và ở đó ông tìm thấy một con chuột — không phải con chuột đó, mà là một con chuột khác. Và trong mũ của mình, ông lại tìm thấy một con khác; trong chiếc khăn tay, một con khác nữa; và trong ống tay áo khoác khi xỏ vào để đi ăn trưa, thêm hai con nữa. Và kể từ lúc đó, ông nhận thấy mình trở nên thân thiết một cách đáng sợ với tất cả lũ chuột trong Xưởng tàu, đến mức chúng leo lên chân ông khi ông làm việc, và ngồi lỳ lên các dụng cụ khi ông đang dùng chúng. Và tất cả chúng đều có thể nói chuyện với nhau, còn ông thì hiểu chúng đang nói gì. Chúng kéo vào phòng trọ của ông, vào giường ngủ, vào ấm trà, vào vại bia và cả vào những đôi bốt của ông. Có bận ông sắp sửa kết hôn với con gái một người bán ngũ cốc; và khi ông tặng cô chiếc hộp đựng dụng cụ khâu vá do chính tay mình làm cho cô, một con chuột từ trong hộp nhảyót ra; rồi khi ông vòng tay ôm lấy eo cô, một con chuột lại bám chặt lấy người cô; thế là đám cưới đành hủy bỏ dẫu cho rao báo hôn nhân đã được xướng lên hai lần — điều mà viên thư ký giáo xứ nhớ rất rõ, bởi vì khi ông ta trao cuốn sách cho mục sư để xướng lần thứ hai, một con chuột béo ú đã chạy ngang qua trang giấy. (Vào lúc này, một dòng thác chuột đặc quánh đang lăn tăn sống lưng tôi, và toàn bộ cơ thể nhỏ bé đang lắng nghe của tôi đã bị chúng tràn ngập. Từ đó trở đi, thỉnh thoảng tôi lại mang nỗi sợ hãi bệnh hoạn đối với chiếc túi quần của chính mình, kẻo bàn tay đang mò mẫm của tôi lại chạm phải một hai mẫu vật của loài sâu bọ ấy trong đó.)

Bạn có thể tin rằng tất cả những điều này vô cùng khủng khiếp đối với Chips; thế nhưng ngay cả ngần ấy vẫn chưa phải là tồi tệ nhất. Hơn thế nữa, ông còn biết rõ lũ chuột đang làm gì, bất kể chúng ở đâu. Thế nên, thỉnh thoảng khi ngồi ở câu lạc bộ vào ban đêm, ông lại kêu lớn lên, 'Ôi! Hãy đuổi lũ chuột ra khỏi nghĩa trang tù nhân đi! Đừng để chúng làm thế!' Hoặc là, 'Có một con đang ngửi phô mai dưới lầu kìa!' Hay là, 'Có hai con đang ngửi ngửi đứa trẻ trên gác mái kìa!' Hoặc những chuyện kiểu tương tự như thế. Cuối cùng, ông bị phán quyết là điên loạn, mất việc ở Xưởng tàu và chẳng thể kiếm được việc nào khác. Thế nhưng, Vua George đang cần người, thế nên chẳng bao lâu sau ông bị bắt đi lính thủy. Và thế là vào một buổi tối, ông được chở bằng thuyền ra chiến hạm của mình, đang thả neo ở Spithead, sẵn sàng giương buồm. Và thế là điều đầu tiên ông nhận ra khi đến gần con tàu chính là bức tượng đầu tàu của chiếc chiến thuyền Bảy mươi tư cũ, nơi ông từng nhìn thấy Quỷ dữ. Nó được gọi là tàu Argonaut, và họ chèo thuyền luồn ngay dưới chân mũi tàu, nơi bức tượng đầu tàu Argonaut, tay cầm tấm da cừu và khoác chiếc áo choàng xanh đang hướng mắt ra khơi; và ngồi chễm chệ trừng trừng trên trán hắn chính là con chuột biết nói, với nguyên văn những lời thế này: 'Chào thuyền trưởng Chips nhé! Lão bạn già! Tụi tao cũng đã ngốn gần sạch họ rồi, và tụi tao sẽ dìm chết thủy thủ đoàn, rồi tụi tao cũng sẽ ăn thịt họ luôn!' (Đến đây tôi luôn trở nên kiệt sức đến cùng cực và suýt đã xin nước uống, ngặt nỗi tôi đã câm lặng từ lâu.)

Con tàu hướng thẳng về Ấn Độ; và nếu bạn không biết nơi đó ở đâu, bạn nên tự biết lấy, bằng không các thiên thần sẽ chẳng bao giờ yêu thương bạn đâu. (Đến đây tôi cảm thấy bản thân mình như một kẻ bị trục xuất khỏi cõi vĩnh hằng tương lai.) Con tàu nhổ neo đúng vào đêm hôm ấy, và nó cứ buồm giương, buồm giương, chạy mãi chạy hoài. Cảm xúc của Chips thật khủng khiếp. Chưa có gì có thể sánh kịp với nỗi kinh hoàng của anh ta. Cũng dễ hiểu thôi. Cuối cùng, vào một ngày nọ, anh ta xin phép được diện kiến Đô đốc. Đô đốc chuẩn y. Chips quỳ rạp gối bên trong Đại sảnh Chỉ huy. 'Thưa Ngài, trừ khi Ngài lập tức căng buồm chạy thẳng vào bờ biển gần nhất, bằng không đây sẽ là con tàu tử thần, và tên của nó chính là Chiếc Quan Tài!' 'Đồ trẻ ranh, lời anh thốt ra là lời của một kẻ điên.' 'Thưa Ngài không đâu; chúng đang gặm mòn chúng ta đấy ạ.' 'Chúng nào?' 'Thưa Ngài, lũ chuột kinh hoàng ấy. Bụi bặm và mục rỗng ở những nơi đáng lẽ phải là gỗ sồi đặc! Lũ chuột đang gặm mòn chiếc huyệt cho từng người trên boong tàu này! Ồ! Ngài có yêu phu nhân và những đứa con xinh đẹp của Ngài không?' 'Có chứ, anh bạn, dĩ nhiên rồi.' 'Thế thì, vì ơn Chúa, hãy chạy ngay vào bờ biển gần nhất đi, bởi vì vào đúng khoảnh khắc này, lũ chuột đều đang dừng tay không gặm nhấm nữa, và tất cả chúng đang trừng trừng nhìn thẳng về phía Ngài với hàm răng nhe ra, và tất cả chúng đang bảo nhau rằng Ngài sẽ chẳng bao giờ, chẳng bao giờ, chẳng bao giờ, chẳng bao giờ được gặp lại Phu nhân và các con mình nữa.' 'Tội nghiệp anh bạn, anh là một ca cần bác sĩ khám rồi. Lính gác, đưa anh ta đi!'

Thế là anh ta bị rạch tĩnh mạch trích máu, bị dán thuốc phồng da, và đủ thứ trò khác trong suốt sáu ngày sáu đêm ròng rã. Để rồi sau đó, anh ta lại xin phép được gặp Đô đốc. Đô đốc chuẩn y. Anh ta sụp quỳ xuống ở Đại sảnh Chỉ huy. 'Giờ thì, thưa Đô đốc, ngài phải chết! Ngài đã không thèm đếm xỉa đến lời cảnh báo; ngài phải chết! Lũ chuột chẳng bao giờ tính toán sai lầm, và chúng nhẩm tính rằng chúng sẽ đục thủng tàu vào lúc mười hai giờ đêm nay. Thế nên ngài phải chết! — Cùng với tôi và tất cả những người khác!' Và thế là đúng mười hai giờ, một vết rò rỉ lớn được báo cáo trên tàu, một dòng thác nước ồ ạt tràn vào và chẳng thứ gì có thể ngăn chặn nổi, rồi tất cả bọn họ đều chìm nghỉm, không sót một sinh linh nào. Và phần xác của Chips mà lũ chuột — vốn là chuột nước — còn sót lại, cuối cùng trôi dạt vào bờ, và ngồi chễm chệ trên thi thể anh ta là một con chuột khổng lồ to xác đang cười cợt, nó liền lặn ngụp khi xác chết chạm đến bờ biển và chẳng bao giờ ngoi lên nữa. Và trên phần di cốt ấy vương vãi rất nhiều rong biển. Nếu bạn nhặt lấy mười ba mảnh rong biển, phơi khô rồi đốt chúng trong lửa, chúng sẽ bùng lên hệt như mười ba từ này rõ mồn một không lẫn đi đâu được:

Chanh nào chẳng có hạt,

Xưởng nào chẳng có tàu,

Còn tao bắt chú Chips rồi!

Cũng chính nữ thi sĩ ấy — có lẽ là hậu duệ của những gã thi sỹ Bắc Âu hung hãn thuở xưa vốn sinh ra chỉ với mục đích làm lú lẫn đầu óc nhân loại khi họ bắt đầu nghiên cứu ngôn ngữ — đã bày ra một trò giả vờ trường kỳ giúp ích rất nhiều trong việc ép tôi phải quay trở lại hàng loạt chốn kinh hoàng mà lẽ ra tôi đã tìm mọi cách để né tránh. Trò giả vờ này là, tất cả những câu chuyện ma quỷ của mụ đều xảy ra chính với họ hàng của mụ. Do đó, phép lịch sự đối với một gia đình đáng khích lệ đã ngăn cản tôi hoài nghi chúng, và chúng khoác lên mình một vẻ xác thực làm suy giảm khả năng tiêu hóa của tôi suốt cả cuộc đời. Có một câu chuyện kể về một loài sinh vật kỳ quái báo hiệu cái chết, xuất hiện ngay giữa đường phố trước mặt một cô hầu phòng đi 'xách bia' cho bữa tối: thoạt đầu (như tôi nhớ lại lúc này) mang hình hài của một con chó đen, rồi dần dần đứng bằng hai chân sau và phình to ra thành vóc dáng của một loài thú bốn chân vượt trội hơn hẳn hà mã: sự hiện hình ấy — không phải vì tôi cho rằng nó có chút gì là bất hợp lý, mà vì tôi cảm thấy nó thực sự quá lớn để có thể chịu đựng nổi — đã bị tôi yếu ớt tìm cách biện minh. Thế nhưng, trước việc Mercy đáp lại với lòng tự trọng bị tổn thương rằng cô hầu phòng chính là chị dâu của mụ, tôi nhận ra chẳng còn hy vọng gì nữa, và đành phó mặc bản thân cho hiện tượng động vật học này như một trong số rất nhiều kẻ bám đuổi mình. Có một câu chuyện khác mô tả sự hiện hình của một thiếu nữ bước ra từ chiếc tủ kính và ám ảnh một thiếu nữ khác cho đến khi cô gái kia gặng hỏi và moi ra được rằng hài cốt của cô ta (Lạy Chúa! Thật không ngờ cô ta lại câu nệ chi li về bộ xương của mình đến thế!) lại được chôn cất dưới chiếc tủ kính, trong khi cô ta lại đòi hỏi chúng phải được an táng, với đầy đủ mọi nghi thức tang lễ trị giá lên tới hai mươi tư bảng mười xu, tại một địa điểm cụ thể nào đó. Câu chuyện này tôi cho rằng — tôi có lợi ích cá nhân trong việc bác bỏ nó, bởi vì nhà chúng tôi cũng có tủ kính, và nếu không thì sao tôi có thể được bảo đảm khỏi sự đột nhập của những cô thiếu nữ đòi tôi chôn cất họ với giá hai mươi tư bảng mười xu, trong khi tôi chỉ có vỏn vẹn hai xu một tuần chứ? Thế nhưng vú em tàn nhẫn của tôi đã phá sản hoàn toàn cái lý của tôi khi thông báo rằng Bà ta chính là cô gái kia; và tôi chẳng thể thốt lên 'Tôi không tin cô đâu;' điều đó là bất khả thi.

Đó là một vài trong số những cuộc hành trình phi thương mại mà tôi bị ép phải thực hiện, trái với ý nguyện của mình, khi còn rất nhỏ tuổi và chưa biết suy lý. Và thực sự, xét đến phần sau của chúng, thì cũng chưa lâu lắm đâu — giờ đây khi ngẫm nghĩ lại — tôi lại được đề nghị thực hiện chúng một lần nữa, với một sắc mặt hoàn toàn điềm nhiên.