Vì đang có hứng ở một mình trọn vẹn và suy ngẫm không bị quấy rầy vào mùa thu này, tôi đã thuê trọ sáu tuần tại nơi vắng vẻ nhất nước Anh—nói ngắn gọn là ở London.
Chỗ ẩn dật mà tôi lui về chính là phố Bond. Từ chốn cô tịch này, tôi thực hiện những cuộc hành hương vào vùng hoang vu xung quanh, băng qua những dải đất rộng lớn của Đại Sa Mạc. Khi cảm giác cô lập trang nghiêm ban đầu qua đi, khi nhận thức ngột ngạt về sự ẩn dạt sâu sắc đã bị khuất phục, tôi tận hưởng cảm giác tự do ấy, và cảm thấy trong tôi đang hồi sinh bản năng hoang dã tiềm ẩn của nguyên thủy loài người, điều mà (nhìn chung là khá thường xuyên) đã được các Lữ khách ghi nhận.
Phòng trọ của tôi nằm ở một cửa hàng bán mũ—chính là tiệm bán mũ của tôi. Sau vài tuần chẳng trưng bày gì trên cửa sổ ngoài những chiếc mũ rộng Vành đi biển, mũ đi săn, và đủ loại mũ đội đầu chống thấm nước sần sùi dành cho chốn đồng hoang hay núi non, chủ tiệm đã chất lên đầu gia đình ông ta lượng hàng tồn kho nhiều nhất có thể mang theo, rồi đưa họ đi Đảo Thanet. Chỉ còn lại chàng thanh niên phụ việc—và ở lại một mình trong cửaệm. Chàng thanh niên đã để lửa nguội dưới những chiếc bàn là, và ngoại trừ ý thức trách nhiệm cao độ của cậu ta, tôi chẳng thấy có lý do gì để cậu phải tháo những tấm ván che cửa tiệm xuống cả.
May mắn cho bản thân và cho đất nước, chàng thanh niên ấy là một Tình nguyện viên; vô cùng may mắn cho cậu, nếu không tôi nghĩ cậu đã trở thành nạn nhân của chứng trầm uất thâm niên. Bởi vì, việc sống vây quanh bởi những chiếc mũ của loài người, mà lại cách ly khỏi những cái đầu người để đội chúng lên, quả thực là một thử thách lớn lao. Thế nhưng, được nâng đỡ bởi việc luyện tập động tác và không ngừng đánh bóng chiếc mũ lông vũ theo quy định của mình (thật thừa thãi khi nhận xét rằng, với tư cách là thợ làm mũ, cậu thuộc một binh đoàn mũ lông gà trống), cậu vẫn nhẫn nại và không hề phàn nàn. Vào ngày thứ Bảy, khi đóng cửa sớm và mặc chiếc quần bó dài đến dưới đầu gối vào, cậu thậm chí còn rất vui vẻ. Tôi vô cùng biết ơn khi nhắc đến cậu, bởi cậu là người bạn đồng hành của tôi qua bao giờ phút bình yên.
Người thợ làm mũ của tôi có một cái bàn giấy nằm trên mấy bậc thềm phía sau quầy hàng, được bao bọc kín đáo như bàn giấy của thư ký nhà thờ. Tôi tự giấu mình vào chốn u tịch này sau bữa sáng và bắt đầu suy ngẫm. Những lúc ấy, tôi quan sát chàng thanh niên đang giương khẩu súng trường tưởng tượng với độ chính xác tuyệt đối, xả một loạt đạn gây tổn thất nặng nề và đầy cay đắng vào kẻ thù của Tổ quốc. Tôi xin công khai cảm ơn cậu vì sự đồng hành và lòng ái quốc ấy.
Lối sống giản dị và khung cảnh tĩnh lặng bao quanh khiến tôi có thói quen dậy sớm. Tôi bước ra ngoài trong đôi dép lê và dạo bước trên vỉa hè. Thật nên thơ làm sao khi cảm nhận bầu không khí trong lành ở một thị trấn không một bóng người, và trân trọng hình ảnh mang nét mục đồng của vài cô bán sữa—những người mang đi lượng sữa ít ỏi đến mức chẳng bõ công ai pha loãng, giả sử có ai đó còn ở lại để làm việc đó. Trên bờ biển đông đúc, nhu cầu sữa lớn kết hợp với sự cám dỗ mạnh mẽ từ phấn váng sẽ bộc lộ qua chất lượng sữa bị sụt giảm. Còn ở London theo lối Arcadian, tôi lấy sữa trực tiếp từ con bò.
Sự đơn sơ mang phong cách Arcadian của thủ đô nói chung, cùng với những thói quen nguyên thủy mà nơi đây rơi vào trong Kỷ nguyên Vàng mùa thu này, khiến nó trở nên hoàn toàn mới mẻ đối với tôi. Chỉ cách nơi ẩn dật của tôi vài trăm thước là nhà của một người bạn có một viên quản gia vô cùng xa hoa. Cho đến tận hôm qua, tôi chưa bao giờ nhìn thấy vị quản gia đó trong trang phục nào khác ngoài thứ vải dạ đen siêu mịn. Cho đến tận hôm qua, tôi chưa bao giờ thấy ông ta rời khỏi nhiệm vụ, chưa bao giờ thấy ông ta (vị quản gia xuất sắc nhất) lộ chút tâm trí nào ngoài vinh quang của người chủ và những vị khách của chủ mình. Sáng hôm qua, khi đi dạo trong đôi dép lê gần ngôi nhà mà ông là trụ cột và là niềm tự hào—một ngôi nhà giờ đây chỉ là một bãi ván che cửa—tôi đã chạm trán vị quản gia ấy, cũng đi dép lê, mặc bộ đồ đi săn đồng màu và đội chiếc mũ rơm vành trũng, đang thảnh thơi hút một điếu xì gà buổi sớm. Ông cảm nhận được rằng trước đây chúng ta từng gặp nhau ở một kiếp sống khác, và rằng giờ đây cả hai đã được chuyển sinh sang một cõi giới mới. Một cách khôn ngoan và tốt đẹp, ông lướt qua tôi mà không nhận ra. Kẹp dưới nách là tờ báo buổi sáng, và chẳng bao lâu sau, tôi thấy ông ngồi trên một thanh rào giữa phong cảnh mở thoáng đãng của phố Regent, nhàn nhã đọc báo dưới ánh nắng đang độ chín vàng.
Chủ nhà của tôi đã đem toàn bộ gia quyến đi “ướp muối” ở đâu mất, nên tôi được phục vụ bởi một người đàn bà lớn tuổi mắc chứng sụt sịt mãn kinh niên. Cứ vào giờ khắc mập mờ là chín giờ rưỡi mỗi tối, bà lại mở cửa chính cho một lão đàn ông gầy gò, mốc meo—người mà tôi chưa từng thấy rời xa nổi một vại bia đong bằng thiếc chứa đầy một pi-nốt. Lão đàn ông gầy gò mốc meo ấy là chồng bà, và hai vợ chồng mang trong mình sự ý thức chán chường rằng họ chẳng có lý do gì để xuất hiện trên bề mặt trái đất này. Họ chui ra từ một cái lỗ nào đó khi London trống rỗng, rồi lại chui vào đó khi thành phố đông đúc trở lại. Tôi thấy họ đến vào buổi tối mà chính tôi dọn vào ở, và họ đến cùng với vại bia đầy một pi-nốt cùng cuộn chăn gối của mình. Lão đàn ông là một kẻ yếu đuối, và tôi thấy lão khệ nệ mang chiếc giường xuống cầu thang hầm bằng cách ngã nhào cùng và đè lên nó. Họ ngả lưng ở góc thấp nhất và xa xôi nhất dưới tầng hầm, người họ sực nức mùi chăn đệm, chẳng có tài sản gì ngoài chiếc giường: trừ khi (điều mà tôi suy ra từ một tầng hương thoang thoảng ẩn giấu trong họ) đó là phô mai. Tôi biết tên họ nhờ tình cờ thu hút sự chú ý của người vợ vào lúc chín giờ rưỡi tối hôm thứ hai quen nhau, khi có ai đó đứng ở cửa nhà; bà bèn phân bua bằng giọng thanh minh rằng: ‘Dịp này chỉ là ông Klem thôi ạ.’ Không ai tài nào thấu hiểu được ông Klem đi đâu suốt cả ngày, hay ông ra ngoài khi nào, hoặc vì lý do gì; nhưng cứ đúng chín giờ rưỡi, thể nào ông ta cũng xuất hiện ở bậc thềm cửa với vại bia đầy một pi-nốt. Và vại bia ấy, dẫu có nhạt thếch, lại quan trọng hơn cả bản thân ông ta đến mức trong trí tưởng tượng của tôi, nó lúc nào cũng giống như vừa vớt được một kẻ đang lảm nhảm ngoài đường rồi nhân từ đưa về nhà. Khi tìm đường xuống dưới hầm, ông Klem không bao giờ đi giữa lối đi như một con chiên ngoan đạo, mà cứ cọ quẹt vào tường như thể đang van xin tôi chú ý rằng ông đang chiếm lấy khoảng không gian ít ỏi nhất có thể trong ngôi nhà; và bất cứ khi nào chạm mặt ông, ông lại lùi phắt lại phía sau trong vẻ hoang mang bị thôi miên. Chi tiết kỳ lạ nhất mà tôi phát hiện ra liên quan đến cặp đôi già nua này, đó là họ có một cô con gái tên là Klem, hình như lớn tuổi hơn cả bố mẹ cô ta, người cũng có một chiếc giường, cũng mang mùi chăn đệm, cứ lúc hoàng hôn lại mang nó đi khắp thế gian rồi giấu vào những ngôi nhà hoang. Tôi biết được điều này qua việc bà Klem khẩn khoản xin tôi cho phép cô Klem được trú ngụ dưới mái nhà này chỉ một đêm, ‘giữa lúc con bé đang trông coi phần nhà trên ở phố Pall Mall cho gia đình đi vắng, và một căn nhà ở phố Serjameses, nơi gia đình chủ nhà sẽ dời đi vào ngày mai.’ Tôi đã rộng lượng ban ơn đồng ý (dù tôi chẳng mảy may can hệ gì đến chuyện đó), và vào giờ khắc mập mờ ấy, cô Klem đã hiện hình trên bậc thềm cửa, đang vật lộn với cuộn chăn đệm. Cô ngả lưng ở xó xỉnh nào qua đêm thì tôi không dám chắc, nhưng tôi đoán là ở bồn rửa chén. Tôi chỉ biết rằng, với bản năng của loài bò sát hoặc côn trùng, cô ta đã tự rúc mình và cất giấu chiếc giường vào một góc tối tăm sâu thẳm. Ở gia đình Klem, tôi còn nhận thấy một năng khiếu trời phú kỳ lạ nữa, đó là khả năng biến vạn vật thành bụi bông. Những mẩu thức ăn thừa mà họ len lén mang đi, dẫu bản chất món ăn là gì đi nữa, cũng đều đặn sinh ra bụi bông; và ngay cả vại bia hằng đêm, thay vì dung nạp tự nhiên, cũng khiến tôi có cảm giác nó đang bùng phát thành thứ bụi bông ấy, bám đều trên chiếc áo choàng xơ xác của bà Klem lẫn chiếc áo khoác sờn vai của chồng bà.
Bà Klem hoàn toàn không biết tên tôi—còn ông Klem thì chẳng biết quái gì trên đời—và chỉ gọi tôi là “quý ông tử tế của tôi”. Thế nên, nếu không chắc tôi có trong phòng hay không, bà Klem lại gõ cửa và cất giọng: ‘Quý ông tử tế của tôi có ở đây không ạ?’ Hoặc nếu có một sứ giả muốn diện kiến tôi mà lại phù hợp với sự cô độc của tôi, bà sẽ dẫn vào và thưa: ‘Quý ông tử tế của tôi đây ạ.’ Tôi nhận ra đây là một thói quen chung chung. Bởi vì, như tôi định nói từ trước, trong thời kỳ Arcadian, toàn bộ phần London thuộc khu vực của tôi đều thấp thoáng bóng dáng của chủng loài Klem. Họ lê lết khắp nơi với những chiếc giường, rồi lăn ra ngủ trong những dãy nhà hoang vắng dài dằng dặc. Họ chẳng giao du với ai, ngoại trừ đôi khi sau khi trời tối, hai kẻ trong số họ sẽ xuất hiện từ hai ngôi nhà đối diện và gặp nhau giữa đường như ở một vùng trung lập, hoặc ló đầu từ hai ngôi nhà liền kề qua hàng rào sắt chắn lối xuống tầng hầm, để thì thầm so sánh vài lời nhận xét dè dặt, đầy ngờ vực về các quý bà hoặc quý ông tử tế của họ. Điều này tôi phát hiện ra trong những chuyến lang thang đơn độc hướng về phía Bắc từ chốn ẩn dật của mình, dọc theo những phối cảnh đáng sợ của phố Wimpole, phố Harley, và những khu vực đằng đằng sát khí tương tự. Hiệu ứng của chúng chẳng khác gì những khu rừng nguyên sinh, nếu không có những kẻ lang thang nhà Klem; ta có thể lờ mờ nhìn thấy họ khi bóng chiều buông nặng hạt, thoắt ẩn thoắt hiện, cài then cửa, nhận vại bia, lấp ló như những bóng ma bên ô cửa sổ phòng khách tối tăm, hoặc thậm chí bí mật hội họp dưới lòng đất bên cạnh thùng rác và bể nước.
Ở khu mua sắm Burlington Arcade, tôi nhận thấy với niềm vui đặc biệt rằng một lối sống nguyên thủy đã thay thế những ảnh hưởng tai hại của nền văn minh quá mức. Không gì có thể vượt qua sự ngây thơ của các cửa hàng giày dép phụ nữ, các tiệm hoa nhân tạo và các cửa hàng phụ kiện đội đầu. Chúng đang nằm trong những bàn tay xa lạ vào thời điểm này trong năm—bàn tay của những con người chưa quen thuộc, những kẻ mơ hồ về giá cả hàng hóa và ngắm nhìn chúng với sự thích thú và kinh ngạc chân chất. Con cái của những con người đức hạnh ấy chuyện trò thân thiết với nhau trong khu Arcade, làm dịu bớt vẻ gay gắt của hai tên lính canh cao kều. Tiếng trẻ thơ bi bô hòa quyện một cách lạ lùng với sắc thái hài hòa của khung cảnh, tạo ra hiệu ứng chung giống như tiếng chimót trong lùm cây. Trong sự hồi sinh hạnh phúc của thời đại hoàng kim này, tôi thậm chí còn có vinh dự được diện kiến vợ của viên lính canh lớn tuổi hơn. Bà mang cơm tới cho ông trong một cái thố, và ông ăn nó trên chiếc ghế bành, rồi sau đó ngủ thiếp đi như một đứa trẻ đã no nê. Tại tiệm của ông Truefitt, người thợ cắt tóc xuất sắc, họ đang học tiếng Pháp để giết thời gian; và ngay cả số ít những kẻ cô đơn được cắt cử canh gác ở tiệm của ông Atkinson, người bán nước hoa ở góc phố (thông thường là quý ông cứng nhắc nhất ở London và khinh miên món tiền ba shilling sáu xu nhất), cũng hạ mình đôi chút khi họ ngái ngủ chờ đợi hoặc hoài niệm về những khoảnh khắc săn đuổi vị thần biển Neptune đang rút lui trên dải cát gợn sóng biển. Tại cửa tiệm trang sức của Messrs. Hunt and Roskell, mọi thứ đều vắng bóng trừ những viên đá quý, vàng bạc, và người cựu chiến binh đeo huân chương đầy ngực đang đứng ở cửa. Tôi có thể đứng ngày này qua ngày khác suốt một tháng trời ở phố Saville với cái lưỡi thè ra, mà chẳng tìm nổi một bác sĩ nào thèm liếc nhìn dù vì tình nghĩa hay tiền tài. Dụng cụ của nha sĩ đang rỉ sét trong ngăn kéo, và những phòng khách lạnh lẽo đến rợn người của họ—nơi mọi người giả vờ đọc cuốn The Every-Day Book và tỏ ra không sợ hãi—đang phải mặc áo trắng chịu tội vì vẻ ảm đạm của mình. Gã gầy gò có vẻ mặt ranh mãnh, với một con mắt lúc nào cũng nhắm tịt như thể hắn đang ăn một quả lý gai chua chát vào mọi mùa trong năm, kẻ thường đứng ở cổng của chuồng ngựa cho thuê trên đôi chân ngắn cũn cỡn dưới chiếc áo ghi-lê quá khổ, đã đi đến Doncaster. Cái sân ngây thơ của hắn giờ đây mang vẻ bình dị đến mức, với những viên sỏi, giàn đậu đỏ và chiếc xe ngựa màu vàng được che đậy dưới mái kính trong góc khuất, tôi suýt tin rằng mình không thể bị lừa phỉnh ở đó nổi dẫu có thử đi chăng nữa. Tại các cơ sở kinh doanh của những thợ may lớn, những chiếc gương soi toàn thân mờ đục và bám đầy bụi vì chẳng có ai ngó ngàng đến. Những dãy thân áo khoác và áo ghi-lê bọc giấy nâu trông ảm đạm chẳng khác gì phù hiệu tang lễ của những vị khách mà tên họ được ghi trên đó; những chiếc thước dây nằm bất động trên tường; người nhận đơn đặt hàng, bị bỏ lại với hy vọng mong manh có ai đó ghé qua, đang ngáp dài ngáp ngắn đến cực điểm trước cuốn tập mẫu vải, như thể hắn đang cố đọc thư viện giải trí ấy vậy. Những khách sạn ở phố Brook vắng tanh vắng ngắt, và đội ngũ nhân viên thì ngẩn ngơ nhìn qua mọi ô cửa sổ chờ đợi mùa tới. Ngay cả kẻ đi lang phong phanh như một con Rùa đứng thẳng, kẹp giữa hai tấm biển quảng cáo Chiếc quần giá mười sáu shilling, cũng tự nhận thức được bản thân hắn chỉ là một trò hề trống rỗng, và vừa ăn hạt phỉ vừa tựa phần vỏ phía sau vào bức tường.
Giữa những khung cảnh mang lại sự bình yên ấy, tôi thích thú rảo bước và suy ngẫm. Được vỗ về bởi sự tĩnh lặng xung quanh, tôi vô thức đi đến những khoảng cách khá xa và tự định hướng lối về nhờ các vì sao. Nhờ thế, tôi tận hưởng sự tương phản của một số ít địa điểm bận rộn và vẫn còn có người ở một phần, nơi đèn đóm chưa tắt hẳn, nơi những vòng hoa chưa tàn lụi, nơi không phải tất cả mọi người đều đã ra đi trừ tôi. Khi ấy, dường như trong thời đại này có ba điều đang được con người đòi hỏi một cách ồn ào ở những huyết mạch giao thông hỗn tạp của thủ đô. Thứ nhất, là phải đánh giày. Thứ hai, là phải ăn một chiếc kem giá một xu. Thứ ba, là phải chụp ảnh. Rồi tôi lại mải mê suy đoán: Những người nghệ sĩ có gương mặt hằn sâu vết thời gian—những kẻ đứng ở các cửa hàng chụp ảnh đội mũ Hy Lạp, tay cầm mẫu vật và cất lời chào mời đầy vẻ huyền bí với công chúng, riêng công chúng nữ thì bằng một sự trìu mến nài nỉ—rằng họ là ai mà mời gọi người ta bước vào để được “chụp hình”? Họ đã làm gì với những lời đường mật đầy nhớp nhúa của mình trước kỷ nguyên nhiếp ảnh giá rẻ? Nạn nhân trước đây của họ thuộc tầng lớp nào, và đã bị bòn rút ra sao? Và làm thế nào họ có được, rồi làm sao họ trả tiền cho bộ sưu tập chân dung to lớn kia—toàn những bức ảnh tự xưng là được chụp bên trong, trong khi việc chụp chúng thì tiệm ảnh đó hoàn toàn vô can hệt như việc chinh phục Delhi vậy?
Nhưng đó chỉ là những ốc đảo nhỏ, và tôi lại nhanh chóng trở về với miền Arcadia đô thị. Tôi có ấn tượng rằng phần lớn nét thanh bình và yên ả ấy là nhờ sự vắng bóng của những cuộc Trò chuyện thông thường. Làm sao tôi biết được liệu trong những lời Trò chuyện ấy có ẩn chứa những ảnh hưởng tinh vi nào đó gây bứt rứt tâm can của những kẻ không nghe thấy chúng? Làm sao tôi biết được liệu tiếng Trò chuyện cách đó năm, mười, hay hai mươi dặm có thể lọt vào bầu không khí và gây bất ổn cho tôi? Nếu tôi thức dậy từ giường ngủ, trong lòng mang nỗi buồn bã, mệt mỏi mơ hồ và chán ghét cuộc đời ngay giữa kỳ họp Quốc hội, thì ai dám chắc rằng người bạn quý tộc của tôi, người bạn đáng kính của tôi, người bạn rất đáng kính của tôi, người bạn đáng kính của tôi, người bạn uyên bác đáng kính của tôi, hay người bạn hào hiệp đáng kính của tôi lại không phải là thủ phạm gây ra tác động đó lên hệ thần kinh của tôi? Tôi được cho biết và hoàn toàn tin rằng quá nhiều khí Ozone trong không khí (dù tôi chẳng biết nó là cái quái gì) sẽ ảnh hưởng đến tôi theo một cách vô cùng khó chịu; vậy tại sao quá nhiều lời Trò chuyện lại không thể như thế? Tôi chẳng nhìn hay nghe thấy khí Ozone; tôi cũng chẳng nhìn hay nghe thấy những lời Trò chuyện. Thế mà có quá nhiều lời Trò chuyện; quá mức cần thiết; tiếng la hét thì to tát mà sản lượng thu về thì ít ỏi; lông cừu thì cạo cho lắm mà chẳng được bao nhiêu len! Do đó, vào mùa Arcadian, tôi thấy thật là một chiến thắng ngọt ngào khi đi bộ xuống khu Westminster hoang vắng và nhìn thấy các Tòa án đóng cửa; đi bộ xa hơn chút nữa và thấy Hai Viện đóng cửa; đứng trong Sân Tu viện giống như vị khách đến từ New Zealand trong bộ Lịch sử Đại Anh (về con người bất hạnh ấy, một ổ lừa đảo thông tin thường bị lôi ra phơi bày), và hả hê ngắm nhìn những đổ nát của sự Trò chuyện. Trở về chốn cô tịch nguyên thủy và nằm xuống chìm vào giấc ngủ, trái tim biết ơn của tôi phồng lên với nhận thức rằng không có Cuộc tranh luận nào bị hoãn lại, không có lời giải thích nào từ nội các, không có ai loan báo ý định chất vấn vị Huân tước đứng đầu Chính phủ Nữ hoàng hai mươi lăm câu hỏi vô ích gộp làm một, không có mùa tòa án với những tranh luận pháp lý, không có phiên tòa dân sự với những lời biện hộ hùng hồn trước Bồi thẩm đoàn Anh quốc; rằng ngày mai, và ngày mai, và ngày mai nữa, bầu không khí sẽ vẫn mãi bình yên, không bị quấy rầy bởi sự sinh sôi nảy nở quá mức của những lời Trò chuyện ấy. Ở một mức độ nhỏ hơn, đó cũng là một chiến thắng ngọt ngào đối với tôi khi bước vào câu lạc bộ, nhìn thấy những tấm thảm được cuộn lên, còn bọn Kẻ phiền toái cùng đống bụi bặm khác đã tan theo bốn phương trời. Một lần nữa, theo phong cách người New Zealand, tôi đứng trên lò sưởi lạnh ngắt và lẩm bẩm trong sự cô độc: ‘Nơi đây ta từng ngắm nhìn Kẻ phiền toái A số 1, với giọng nói lúc nào cũng thấp một cách kỳ bí và cái đầu lúc nào cũng cúi gầm một cách kỳ bí, thì thầm những bí mật chính trị vào tai những đứa con ngây thơ của Adam. Nguyền rủa ký ức về hắn đến muôn đời muôn kiếp!’
Nhưng từ nãy đến giờ tôi cứ mãi vòng vo để đi đến điểm chính, đó là bản chất hạnh phúc của chốn ẩn dật được biểu lộ ngọt ngào nhất qua việc nơi đây chính là chốn ngự trị của Tình yêu. Nó tựa như một Agapemone chi phí thấp: chẳng phải dự án đầu cơ của riêng ai: mà là món lời chung của tất cả mọi người. Kết quả vĩ đại nhất của việc quay lại những thói quen nguyên thủy, và (đồng nghĩa với nhau) việc chẳng có mấy việc để làm, chính là sự dạt dào của Tình yêu.
Chủng loài Klem thì hoàn toàn vô cảm trước những xúc cảm dịu dàng hơn; có lẽ trong chủng tộc du mục hạ đẳng ấy, mọi xúc cảm dịu dàng đều đã thoái hóa thành bụi bông mất rồi. Nhưng ngoại trừ trường hợp đó ra, tất cả những kẻ cùng chia sẻ chốn ẩn dật với tôi đều biết yêu đương.
Tôi đã nhắc đến phố Saville. Tất cả chúng ta đều biết người hầu của bác sĩ. Tất cả chúng ta đều biết ông ta là một người đáng kính biết bao, một kẻ khô khan cứng nhắc biết bao, một con người kiên định biết bao, một người kín tiếng biết bao: cách ông ta dẫn chúng ta vào phòng chờ như một kẻ thấu tỏ tường tận căn bệnh của chúng ta, nhưng dù có dùng máy tra tấn cũng không thể cạy ra nổi bí mật ấy. Vào “mùa” ăn chơi trần tục, ông rõ ràng mang diện mạo của một kẻ ý thức rõ rệt về số tiền trong ngân hàng tiết kiệm, đứng vững trên sự đáng kính của mình bằng cả hai chân. Vào thời điểm đó, việc gắn kết ông với sự thư thái hay bất kỳ sự yếu đuối nào của con người cũng bất khả thi hệt như việc chạm mắt ông mà không cảm thấy tội lỗi vì bệnh tật vậy. Thế nhưng trong những ngày tháng Arcadian diễm phúc, ông đã đổi thay biết nhường nào! Tôi từng nhìn thấy ông trong chiếc áo khoác hoa râm và chiếc quần màu vàng xám, vòng tay ôm lấy vòng eo của cô hầu phòng tiệm giày, mỉm cười giữa ban ngày ban mặt. Tôi từng thấy ông ở trụ nước gần câu lạc bộ Albany, tự nguyện bơm nước cho hai thiếu nữ xinh đẹp—những người có vóc dáng khi cúi mình bên những chiếc bình—nếu cho phép tôi dùng một cách diễn đạt độc đáo—chính là khuôn mẫu cho nhà điêu khắc. Tôi từng thấy ông dùng ngón trỏ thử cây đàn piano trong phòng khách của bác sĩ, và từng nghe ông ngâm nga những giai điệu ca ngợi phụ nữ xinh đẹp. Tôi từng thấy ông ngồi trên một cỗ xe cứu hỏa, và phóng đến một đám cháy (rõ ràng là để tìm kiếm sự kích thích). Tôi từng thấy ông, vào một buổi tối trăng thanh khi sự bình yên và trong trắng của miền tây Arcadian đạt đến đỉnh điểm, khiêu vũ điệu polka cùng cô con gái xinh xắn của một thợ giặt găng tay, từ bậc thềm nhà ông, băng qua phố Saville, vòng qua phố Clifford và phố Old Burlington, rồi trở lại vườn Burlington. Đây là Kỷ nguyên Vàng được hồi sinh, hay là London thời kỳ đồ sắt?
Người hầu của nha sĩ. Phải chăng kẻ đó không phải là một điều bí ẩn đối với chúng ta, không phải là hình mẫu của sức mạnh vô hình? Cá nhân ghê gớm ấy tường tận (còn ai khác ngoài hắn?) chuyện gì xảy ra với những chiếc răng bị nhổ đi; hắn biết rõ những gì diễn ra trong căn phòng nhỏ nơi có thứ gì đó luôn được cọ rửa hay mài giũa; hắn biết thứ nước ấm nồng vị gia vị nào được rót vào chiếc cốc thoải mái mà từ đó chúng ta súc cái miệng bị tổn thương với một khoảng trống cảm giác rộng đến cả thước; hắn biết cái thứ mà chúng ta nhổ vào có phải là đường ống cố định nối thẳng với sông Thames hay có thể dọn sạch đi để nhảy múa; hắn nhìn thấy phòng khách đáng khủng khiếp lúc không có bệnh nhân nào ở đó, và nếu muốn, hắn có thể tiết lộ điều gì xảy ra với cuốn Every-Day Book vào lúc ấy. Sự kết án của lương tâm nhát gan mỗi khi tôi nhìn thấy kẻ đó dưới lăng kính nghề nghiệp là việc hắn nắm rõ mọi số liệu thống kê về răng và lợi của tôi, những chiếc răng hàm, răng cửa, răng đã hàn và răng lành lặn. Thế nhưng trong chốn nghỉ ngơi Arcadian này, tôi chẳng mảy may sợ hãi hắn, cứ như thể hắn chỉ là một sinh vật vô hại, vô tích sự đội chiếc mũ len Scotland, đang tôn sùng một thiếu nữ mặc chiếc váy phồng cồng kềnh tại một phòng bi-a gần đó, kẻ mà tình yêu sẽ chẳng mảy may suy chuyển dù mọi chiếc răng của cô ta đều là răng giả. Có thể là vậy thật. Hắn tin tưởng tất cả bọn chúng.
Ở những xó xỉnh hẻo lánh của chốn thâm sơn cùng cốc nơi tôi ở, có những cửa hàng nhỏ né tránh sự tò mò của công chúng, và không bao giờ có hai tiệm đứng cạnh nhau, là nơi người ta thu mua những khoản lộc vặt của người hầu. Người đầu bếp có thể tống khứ mỡ thừa tại những chốn khiêm tốn và tiện lợi này; người quản gia thì tống khứ những vỏ chai; người hầu nam và hầu gái thì bán quần áo; quả thực, hầu hết người hầu đều bán mọi thứ mà họ vô tình vớ được. Người ta kể với tôi rằng vào những thời điểm ngặt nghèo hơn, những bức thư tình thắm thiết, vốn bị cấm đoán theo cách khác, có thể được trao gửi qua trung gian của một trong những cơ sở hữu ích này. Nhưng vào mùa thu Arcadian, chẳng cần đến những mưu mẹo như thế. Ai nấy đều yêu, và yêu một cách công khai, không một vết nhợ. Chàng trai phụ việc của chủ nhà tôi đem lòng yêu toàn bộ một bên dãy phố Old Bond, lại còn được yêu bởi những cô nàng ở cách đó mấy căn nhà trên phố New Bond nữa. Tôi chẳng nghếch mặt nhìn ra cửa sổ lần nào mà không thấy người ta đang hôn tay khắp bốn bề. Thói quen buổi sáng là la cà từ tiệm này sang tiệm khác để trao đổi những tâm tình dịu dàng; thói quen buổi tối là từng cặp đôi đứng cầm tay nhau trước thềm nhà, hoặc dạo bước tay trong tay theo kiểu lãng mạn ấy qua những con phố vắng bóng người. Chẳng có việc gì khác ngoài yêu đương để mà làm; và những gì có thể làm, đều đã được thực hiện trọn vẹn.
Hòa nhịp với theo đuổi ấy, một sự đơn sơ thuần khiết ngự trị trong những thói quen gia đình của miền Arcadia. Cư dân rải rác ít ỏi nơi đây ăn tối sớm, sống điều độ, ăn đêm quây quần và ngủ say giấc nồng. Có lời đồn rằng mấy tên lính canh của khu Arcade, từ chỗ là tử thù của bọn trẻ con, đã đẫm nước mắt ký tên vào bức tâm thư gửi Lord Shaftesbury và quyên góp cho một ngôi trường dành cho trẻ em nghèo khổ. Chẳng có gì lạ! Bởi vì, họ hoàn toàn có thể biến những chiếc gậy quyền lực nặng nề của mình thành gậy chăn cừu và dắt cừu đi ăn trong khu Arcade, nương theo tiếng róc rách của những chiếc xe chở nước đang tưới cho những con phố khát khô nhiều nước hơn mức chúng có thể chứa đựng.
Một Kỷ nguyên Vàng hạnh phúc, và một sự thanh bình tĩnh lặng. Bức tranh thật quyến rũ, nhưng rồi nó sẽ phai nhạt. Thời đại đồ sắt sẽ quay trở lại, London sẽ trở lại nhộn nhịp, và nếu lúc ấy tôi thè lưỡi ra ở phố Saville dù chỉ nửa phút, tôi sẽ bị kê đơn thuốc, người hầu của bác sĩ và người hầu của nha sĩ khi ấy sẽ giả vờ rằng những ngày tháng ngây thơ trong sáng ấy chưa từng tồn tại. Lúc bấy giờ, vợ chồng ông bà Klem cùng chiếc giường của họ sẽ lang thang trôi dạt về đâu thì vượt quá sự hiểu biết của con người; nhưng căn nhà trọ hình cạm bẫy của tôi khi ấy sẽ chẳng còn nhớ gì đến họ nữa, và cũng chẳng mảy may nhớ đến tôi. Chiếc bàn giấy nơi tôi viết những dòng suy ngẫm này sẽ đóng vai trò như một sự trừng phạt để giúp lập hóa đơn thanh toán của tôi, và những bánh xe của cỗ xe lộng lẫy cùng móng guốc của những con ngựa cao ngạo sẽ nghiền nát sự tĩnh lặng của phố Bond—sẽ xóa sổ miền Arcadia và biến nó thành những hạt bụi đá hoa cương hòa vào không gian.
