Chưa từng có năm nào khép lại, hay trôi qua, trong những hoàn cảnh bình yên đến thế. Năm một nghìn tám trăm năm mươi chín chỉ còn lại một ngày để sống, và quả thực, cái kết của nó là Sự Bình An trên bờ biển ấy vào buổi sáng hôm đó.
Mọi vật hướng ra biển đều đặn và yên ả biết bao dưới ánh nắng rực rỡ và những bóng mây trong trẻo, khiến người ta khó lòng hình dung vịnh biển ấy vào những năm tháng trước hay mai sau lại khác đi so với chính ngày hôm ấy. Chiếc tàu kéo đậu hơi xa bờ một chút, chiếc sà lan đậu gần bờ hơn nữa, chiếc thuyền nhỏ nằm sát bên sà lan, guồng tời trên sà lan quay đều đặn, những dáng người làm việc có phương pháp, tất cả đều chầm chậm và đều đặn nhô lên hụp xuống theo nhịp thở của đại dương, tất cả tựa hồ đã trở thành một phần tự nhiên của chốn này hệt như dòng thủy triều vậy. Thủy triều đang lên, và đã lên được chừng hai tiếng rưỡi; có một vật cản nhỏ ở vùng nước cách chân tôi chừng vài thước: ngỡ như gốc cây, còn sót lại chút đất đủ để không bị nằm ngang trên mặt nước, đã trôi dạt ra từ đất liền một chút—và khi tôi đứng trên bãi cát quan sát nó làm gợn lăn tăn ngọn sóng nhẹ đang trôi dạt vào, tôi liền ném một hòn đá qua đó.
Trật tự biết bao, yên ả biết bao, đều đặn biết bao — nhịp lên xuống của tàu kéo, sà lan và thuyền nhỏ — tiếng quay của guồng tời — dòng nước triều dâng — đến nỗi bản thân tôi, trong suy nghĩ của chính mình, dường như chẳng hề xa lạ với chốn này. Thế nhưng, chưa một phút nào trong đời trước đó tôi từng đặt chân đến đây, và tôi đã phải băng qua hai trăm dặm đường để tới được nơi này. Sáng hôm ấy, tôi vừa xuôi theo những con đường đồi dốc lượn vòng và trèo lên vượt xuống; ngắm nhìn những đỉnh núi phủ đầy tuyết ở phía sau; gặp gỡ những người nông dân lịch thiệp, khấm khá, đang lùa lợn và gia súc béo tốt về chợ; chú ý đến những ngôi nhà ngăn nắp, gọn gàng, với lượng vải lanh trắng tinh phơi trên các bụi cây nhiều bất thường; cảm nhận cái giá lạnh lụi tàn gợi nhắc đến những trận gió lồng lộng từ mỗi đống rơm nhỏ của người nông dân, với phần mái tranh được đan gân rơm kỹ lưỡng thành các lớp chồng lên nhau như lưng của một con tê giác. Chẳng phải tôi vừa cho nhân viên tuần tra bờ biển (cùng toàn bộ quân trang quân dụng) quá giang một đoạn mười bốn dặm đến nơi anh ta nhận nhiệm vụ ở đây, và chúng tôi vừa mới chia tay nhau đó sao? Sự tình đúng là vậy; thế nhưng chuyến hành trình dường như trôi tuột vào lòng biển phẳng lặng cùng với bao muộn phiền, mệt mỏi khác, và trong khoảnh khắc ấy, chẳng có gì hiện hữu một cách điềm tĩnh và đơn điệu dưới ánh mặt trời bằng nhịp lên xuống nhẹ nhàng của làn nước cùng gánh nặng của nó, tiếng quay đều đặn của guồng tời trên chiếc sà lan, và vật cản nhỏ bé nằm sát ngay chân tôi.
Hỡi người đọc, kẻ đang vô tình lật trang sách này bên lò sưởi tại Gia Đình, và nghe tiếng gió đêm gầm rú trong ống khói, vật cản nhỏ bé kia chính là phần đỉnh cao nhất của Xác tàu Royal Charter, một con tàu buôn kiêm chở khách đi Australia, đang trên đường trở về Quê hương, đã đâm vào đây vào buổi sáng khủng khiếp ngày hai mươi sáu tháng Mười này, vỡ thành ba mảnh, chìm xuống cùng kho báu sinh mạng con người ít nhất là năm trăm sinh linh, và chưa từng dịch chuyển kể từ đó cho đến nay!
Từ điểm nào, hoặc từ hướng nào, con tàu đã trôi dạt vào bờ trong tư thế cắm ngược phần đuôi; ở sườn nào, hay phía nào, nó đã lướt qua Hòn đảo nhỏ trong vịnh — nơi từ nay về sau sẽ mãi mãi mắc cạn cách vỏ tàu một khoảng nhất định — tất cả những điều đó đã trở thành vô nghĩa bởi bóng tối của đêm định mệnh ấy và bóng tối của cõi chết. Nó đã chìm xuống tại nơi đây.
Ngay khi tôi đang đứng trên bãi biển với câu nói ‘Nó đã chìm xuống tại nơi đây!’ còn văng vẳng bên tai, một thợ lặn trong bộ đồ kỳ dị đã chìm nặng nề qua mạn chiếc thuyền nằm sát sà lan, rồi tụt xuống tận đáy. Trên bờ sát mép nước là một cái lều dựng tạm bằng những mảnh vỡ của tàu đắm, nơi các thợ lặn và công nhân khác trú ẩn, và là nơi họ đã trải qua Ngày lễ Giáng sinh với rượu rum cùng thịt bò nướng, đến mức làm sụp cả cái ống lều ọp ẹp của họ. Dạt vào giữa những hòn đá và khối đá lớn trên bãi biển là những thanh xà lớn của con tàu xấu số, cùng những khối sắt bị sức mạnh cuồng nộ của biển cả bẻ quắn thành muôn hình vạn trạng kỳ dị nhất. Gỗ đã bạc phếch và sắt đã hoen gỉ, thế nhưng ngay cả những vật thể ấy cũng không làm phá hỏng bầu không khí bao trùm lên toàn bộ quang cảnh — một vẻ tĩnh mịch như thể đã y hệt như vậy từ năm này qua năm khác.
Thế nhưng, mới chỉ hai tháng ngắn ngủi trôi qua, kể từ khi một người đàn ông sống ở ngọn đồi gần nhất nhìn xuống biển, bị luồng gió bắt đầu giật tung mái nhà thổi bay khỏi giường vào khoảng gần rạng sáng, rồi leo lên thang cùng người hàng xóm gần nhất để dựng vài vật che chắn tạm thời giữ cho mái nhà khỏi tốc bay, đã nhìn thấy từ trên cao khi tình cờ hướng mắt về phía bờ biển, một vật thể đen đúa, chao đảo nằm sát ngay đất liền. Và anh ta cùng người kia, khi leo xuống bãi biển, phát hiện ra biển cả đang quật tơi bời một con tàu lớn đã vỡ nát, liền trèo lên những lối đi đá gập ghềnh như những bậc thang không có tay vịn — nơi ngôi làng hoang dã bám vào theo từng chùm nhỏ như quả bám trên cành — và hô hoán báo động. Thế rồi, băng qua các sườn đồi, qua dòng thác, và xuôi theo những khe suối nơi nước đất đổ ra đại dương, những thợ mỏ đá và ngư dân rải rác sinh sống ở vùng đất Wales đó đã chạy túa đến trước cảnh tượng thê lương — trong số họ có cả vị mục sư. Và khi họ đứng dưới bầu trời buổi sáng xám xịt, oằn mình vì thương xót, dựa sát vào nhau chống lại gió lớn, hơi thở và tầm nhìn thường xuyên bị nghẹn lại khi mưa đá và bọt nước quất vào từ những ngọn sóng biển lúc hợp lúc tan, và khi những thớ len — vốn là một phần hàng hóa của con tàu — bay tung theo bọt muối trắng xóa rồi bám lại trên đất liền khi bọt tan đi, họ nhìn thấy chiếc xuồng cứu sinh của tàu lao ra từ một trong những đống xác tàu; và thoạt đầu, có ba người trên xuồng, rồi chỉ trong chớp mắt xuồng lật úp, và chỉ còn hai người; rồi một lần nữa, nó bị một khối nước khổng lồ đánh trúng, và chỉ còn lại một người; rồi một lần nữa, nó bị hất tung lộn ngược, và người duy nhất ấy, với cánh tay luồn qua những tấm ván vỡ và vẫy gọi như thể tìm kiếm sự cứu trợ chẳng bao giờ với tới được, đã chìm nghỉm vào lòng nước sâu.
Chính vị mục sư là người đã kể cho tôi nghe chuyện này, trong lúc tôi đứng trên bờ biển, ngắm nhìn khuôn mặt đôn hậu, phúc hậu của ông khi ông quay về phía chừng như từng là nơi chiếc xuồng định mệnh đậu lại. Lúc bấy giờ các thợ lặn đang ở dưới nước và làm việc tất bật. Hôm nay họ đang ‘vớt’ số vàng tìm được của ngày hôm qua — chừng khoảng hai mươi lăm nghìn bảng Anh. Trong tổng số vàng trị giá ba trăm năm mươi nghìn bảng Anh, thì tính tròn ra đã có tới ba trăm nghìn bảng được trục vớt vào thời điểm đó. Phần lớn số còn lại cũng đang được đưa lên một cách chắc chắn và đều đặn. Đương nhiên là vẫn có một số đồng sovereigns bị thất thoát; thực ra, thoạt đầu có những đồng sovereigns đã trôi dạt theo cát, vương vãi khắp bãi biển như vỏ ốc biển; nhưng hầu hết số kho bằng vàng khác đều sẽ được tìm thấy. Khi được đưa lên, chúng được chuyển lên tàu kéo, nơi người ta ghi chép sổ sách rất cẩn thận. Sức mạnh của biển cả lúc xé toạc con tàu khủng khiếp đến mức nó đã nện một thỏi vàng lớn ngập sâu vào một khối sắt đặc dày và chắc chắn của con tàu: bên trong đó, người ta cũng tìm thấy một số đồng sovereigns rời bị thỏi vàng cuốn theo, nằm kẹt chặt đến mức cứ như thể miếng sắt ở trạng thái lỏng khi chúng bị nện vào vậy. Người ta cũng nhận xét về những thi thể dạt vào bờ, như đã được các nhà khoa học quan sát thấy, rằng họ đã bị choáng đến chết chứ không phải ngạt thở. Việc quan sát cả sự biến đổi bên trong diễn ra ở họ lẫn biểu cảm bên ngoài đều cho thấy cái chết đã diễn ra một cách nhân từ và nhẹ nhàng như thế. Tin báo được đưa đến, trong lúc tôi đang mạn đàm trên bờ biển như vậy, rằng không có thêm thi thể nào dạt vào bờ kể từ đêm qua. Người ta bắt đầu hoài nghi không biết liệu có còn nhiều thi thể nữa bị đánh dạt lên hay không, cho đến khi những cơn gió đông bắc đầu xuân thổi tới. Hơn nữa, người ta đều biết rằng rất nhiều hành khách, đặc biệt là các nữ hành khách khoang hạng nhì, đang ở khu vực giữa tàu khi nó tách làm đôi, và vì thế xác tàu sập xuống sẽ đè ập lên họ sau khi mở toạc ra, và giữ chặt họ ở đó. Ngay lúc ấy, một thợ lặn cho biết anh đã bắt gặp thi thể của một người đàn ông, và đã tìm cách giải thoát nạn nhân ra khỏi một khối lượng đè nặng khổng lồ; nhưng nhận thấy không thể làm thế mà không làm xé rách thi thể, anh đành để mặc nó ở nguyên chỗ cũ.
Chính là khuôn mặt phúc hậu, đôn hậu mà tôi vừa nhắc đến lúc nãy đang ở bên cạnh tôi, là người mà tôi đã tự nhủ phải tìm gặp khi rời nhà đến xứ Wales. Tôi từng nghe kể về vị mục sư ấy: rằng ông đã an táng cho rất nhiều tốp người đắm tàu; rằng ông đã rộng mở ngôi nhà và tấm lòng mình với những thân nhân đang đau đớn khôn cùng; rằng ông đã bền bỉ thực hiện với sự dịu dàng và kiên nhẫn tột cùng trong suốt nhiều tuần lễ những nghĩa cử cô độc nhất mà con người có thể dành cho đồng loại; rằng ông đã tận tụy một cách sâu sắc và dịu dàng nhất đối với người đã khuất và những kẻ đang đau thương vì người đã khuất. Tôi từng tự nhủ: ‘Vào mùa Giáng sinh trong năm, tôi rất muốn được gặp con người ấy!’ Và ông đã đẩy chiếc cổng khu vườn nhỏ của mình để bước ra đón tôi, chưa đầy nửa giờ đồng hồ trước.
Vui tươi làm sao trong tâm hồn và chẳng mảy mang chút giả tạo, đúng chất của đạo Cơ Đốc thực tế từ muôn đời! Chỉ trong năm phút ngắm nhìn gương mặt rạng rỡ, thẳng thắn của con người đang bước đi cạnh tôi trong ngôi làng ấy, tôi đã đọc được về Tân Ước nhiều hơn tất cả những gì tôi từng đọc qua những bài giảng đầy rẫy lời nguyền rủa (dù được in ấn với bao tiếng kèn vang dậy) trong suốt cả cuộc đời mình. Tôi đã lĩnh hội về Sách Thánh qua giọng nói đầm ấm, chẳng mảy tự tôn về bản thân của ông, nhiều hơn tất cả những chiếc bồng cồng kềnh ra điều thiên thượng từng phả sự kiêu ngạo vào mặt tôi.
Chúng tôi leo về phía nhà thờ nhỏ với bước chân phấn chấn, băng qua những hòn đá dăm, lớp bùn sâu, cỏ thô ướt sũng, vũng nước đọng và những vật cản khác từ đợt sương giá và tuyết vừa tan. (Bạn tôi rất vui khi được kể cho tôi nghe dọc đường rằng) đó là một sự hiểu lầm nếu cho rằng người dân quê đã tỏ thái độ kiêng kị mang tính mê tín dị đoan đối với những người chết đuối; nhìn chung, họ đã làm rất tốt và sẵn lòng hỗ trợ. Mỗi thi thể được khiêng lên nhà thờ được trả mười shilling, nhưng con đường thì dốc, cần phải có ngựa và xe chở (thi thể được bọc trong vải liệm) cùng ba bốn người đàn ông, và xét cho cùng thì đó không phải là mức giá quá cao. Người dân chẳng giàu lên vì vụ đắm tàu, bởi đó là mùa đánh bắt cá trích — mà ai lại đi thả lưới bắt cá trong khi vớt được những thợ lặn người chết trôi chứ?
Ông cầm trên tay chìa khóa nhà thờ, mở cổng nghĩa trang rồi mở cửa nhà thờ; và chúng tôi bước vào.
Đó là một ngôi nhà thờ nhỏ có tuổi đời vô cùng cổ kính; có lý do để tin rằng một ngôi nhà thờ nào đó đã tọa lạc tại chốn này suốt cả ngàn năm hoặc hơn thế nữa. Bục giảng đã không còn, và những vật dụng khác thường thấy trong nhà thờ cũng không còn, bởi giáo dân ở đây đã bỏ mặc nó để sang sinh hoạt tại căn phòng học gần đó, và nhường lại nơi này cho những người đã khuất. Ngay cả những Điều răn cũng bị xô lệch khỏi vị trí của chúng khi người ta đưa người chết vào; những tấm bảng gỗ màu sơn các điều răn ấy đã bị xiêu vẹo, và trên nền đá bên dưới, trên khắp nền đá của nhà thờ là những dấu vết và vết ố nơi những người chết đuối từng được đặt nằm. Bằng mắt thường, dường như chẳng cần hoặc cần rất ít sự tưởng tượng, người ta vẫn có thể nhận ra thi thể từng được xoay trở thế nào, đầu ở đâu và chân ở đâu. Vài dấu vết phai mờ của vụ đắm tàu con tàu Australia ấy có lẽ vẫn còn có thể nhận ra trên nền đá của ngôi nhà thờ nhỏ này, dẫu cho nhiều thế kỷ nữa trôi qua, khi việc đàomỏ tìm vàng ở Australia đã lùi vào dĩ vãng từ rất lâu rồi.
Bốn mươi bốn người đàn ông và phụ nữ đắm tàu đã từng nằm ở đây cùng một lúc, chờ được an táng. Tại đây, giữa những tiếng khóc than vang vọng trong mọi căn phòng của ngôi nhà mình, người bạn đồng hành của tôi đã làm việc một mình suốt hàng giờ liền, lặng lẽ vây quanh bởi những đôi mắt chẳng thể nhìn thấy ông, và những đôi môi chẳng thể cất lời với ông, kiên nhẫn kiểm tra những mảnh quần áo rách rưới, cắt lấy cúc áo, tóc, các dấu hiệu trên vải ván, bất cứ thứ gì có thể dẫn đến việc nhận dạng về sau, nghiên cứu từng khuôn mặt, tìm kiếm một vết sẹo, một ngón tay gãy, một ngón chân quắp, đối chiếu những bức thư gửi cho ông với những đống đổ nát xung quanh. ‘Đứa em trai yêu quý nhất của tôi có đôi mắt xám sáng và nụ cười dễ mến,’ một người chị đã viết như thế. Ôi người chị tội nghiệp! Thật may cho chị vì ở xa nơi này, và giữ lại ký ức đó làm kỷ niệm cuối cùng về em mình!
Các nữ quyến trong gia đình vị mục sư — vợ ông và hai người em vợ — thường xuyên lui tới giữa những thi thể. Việc đó dần trở thành công việc hằng ngày của đời họ. Sự xuất hiện của bất kỳ người phụ nữ đau khổ vì mất người thân nào cũng sẽ khơi gợi lòng trắc ẩn của họ trong việc đối chiếu bản mô tả mang theo với thực tại kinh hoàng. Đôi khi, họ sẽ quay ra và có thể nói rằng, ‘Tôi đã tìm thấy anh ấy rồi,’ hoặc, ‘Tôi nghĩ cô ấy nằm ở đằng kia.’ Có lẽ, người tang gia không chịu nổi việc phải nhìn ngắm tất cả những gì nằm trong nhà thờ, sẽ được bịt mắt dắt vào. Được dẫn đến tận nơi bằng vô số lời lẽ đầy trắc ẩn, và được động viên hãy nhìn xem, họ sẽ cất lên tiếng kêu xé lòng, ‘Đây là con trai tôi!,’ rồi ngã quỵ bất tỉnh trên cái xác vô tri.
Chẳng mấy chốc ông nhận ra rằng trong một số trường hợp của các nạn nhân nữ, việc nhận dạng nhân thân tuy hoàn toàn chính xác nhưng lại hoàn toàn mâu thuẫn với các nhãn hiệu ghi trên quần áo; điều này khiến ông chú ý rằng ngay cả các nhãn hiệu trên quần áo đôi khi cũng không khớp với nhau; và từ đó ông hiểu ra rằng họ đã mặc đồ trong lúc vội vã và hoảng loạn tột độ, khiến quần áo bị lẫn lộn vào nhau. Việc nhận dạng đàn ông qua trang phục gặp vô vàn khó khăn, hệ quả là phần lớn bọn họ đều mặc đồ giống nhau — nghĩa là mặc những loại trang phục giống hệt nhau, do các chủ cửa hàng bán quần áo may sẵn cung cấp, không phải may lẻ từng chiếc mà sản xuất hàng loạt tới hàng trăm bộ. Nhiều người đàn ông mang theo chim vẹt, và có cả biên lai mua bán những chú chim ấy trong người; những người khác thì giữ hối phiếu trong túi hoặc thắt lưng. Một vài tài liệu trong số đó, được ủi phẳng phiu và phơi khô cẩn thận, có vẻ ngoài gần như tươi mới hằng ngày hệt như trang sách này trong điều kiện bình thường sau khi được mở ra ba bốn lần.
Ở chốn hoang vu heo hút ấy, việc mua được những nhu yếu phẩm thông thường ở các thị trấn như chất khử trùng vốn chẳng hề dễ dàng. Nhựa thông đã được đốt trong nhà thờ như thứ tiện lợi nhất có sẵn, và chiếc chảo rán dùng để đun sôi nhựa thông trên lò than vẫn còn nằm đó cùng với tro tàn. Ngay gần bàn Thánh Thể là một vài đôi giày đã được tháo ra từ thi thể những người chết đuối và được bảo quản — một chiếc giày của thợ đào vàng bị cắt dọc ống để cởi ra, một chiếc giày cổ lèo nam giới bị giẫm bẹp gót có viền vải màu da bò — cùng nhiều đôi khác — đẫm nước và dính đầy cát, rong rêu và muối biển.
Từ nhà thờ, chúng tôi bước ra nghĩa trang. Nơi đây, vào thời điểm đó, có một trăm bốn mươi lăm thi thể đã dạt vào từ vụ đắm tàu được an táng. Với những thi thể không thể nhận dạng, ông chôn cất họ trong những ngôi mộ chung, mỗi mộ bốn người. Ông đánh số từng thi thể trong một cuốn sổ ghi chép miêu tả chi tiết, và đặt một con số tương ứng lên mỗi cỗ quan tài cũng như phía trên mỗi ngôi mộ. Những thi thể đã được nhận dạng thì được ông chôn cất riêng biệt trong những ngôi mộ tư gia ở một khu vực khác của nghĩa trang. Một số thi thể đã được khai quật khỏi các ngôi mộ chung bốn người, khi thân nhân từ xa tới tìm xem sổ ghi chép của ông; và sau khi được nhận diện, họ đã được an táng lại trong các ngôi mộ riêng, để những người tang gia có thể dựng những tấm bia đá riêng biệt tưởng nhớ người đã khuất. Trong tất cả các trường hợp như vậy, ông đều cử hành nghi lễ tang ma một lần nữa, và các nữ quyến trong nhà ông đều tham dự. Chẳng có chút mùi hôi thối nào từ những phần tro cốt khốn khổ ấy khi chúng được đưa ra ánh sáng ngày trở lại; Đất Mẹ nhân từ đã hấp thụ hết thảy rồi. Những người chết đuối được an táng trong chính bộ quần áo của họ. Để đáp ứng nhu cầu đột ngột về quan tài số lượng lớn, ông đã huy động tất cả người dân lân cận khéo tay làm mộc, làm việc suốt cả ngày lẫn Chủ nhật. Những cỗ quan tài được đóng rất ngăn nắp; — tôi từng thấy hai chiếc đang chờ người nằm vào, dưới phần khuất gió của những bức tường đổ nát thuộc một túp lều đá trên bãi biển, cách chiếc lều tổ chức Lễ Giáng sinh một tầm gọi. Tương tự như vậy, một trong những ngôi mộ chung bốn người cũng đang được đào mở sẵn ở ngay nghĩa trang này. Phần đất eo hẹp vốn đã quá ít ỏi nay lại dành phần lớn cho những nạn nhân đắm tàu, khiến người dân trong làng bắt đầu bày tỏ những mối lo ngại mơ hồ rằng liệu mai sau chính họ có còn chỗ để nằm lại trên mảnh đất của tổ tiên và con cháu nữa hay không. Nghĩa trang chỉ cách nhà vị mục sư có vài bước chân, nên chúng tôi ghé sang ngôi nhà đó; chiếc áo surplice trắng đang treo gần cửa, sẵn sàng khoác lên người bất cứ lúc nào để cử hành tang lễ.
Sự nhiệt thành đầy hoan hỉ của vị mục sư Cơ Đốc tốt lành này mang lại niềm an ủi lớn lao hệt như sự u ám của hoàn cảnh đã làm nổi bật ông lên. Tôi chưa từng chứng kiến điều gì chân thật một cách đáng yêu đến thế, khi chính ông và gia đình nhẹ nhàng gạt bỏ tất cả những gì họ vừa trải qua như một bổn phận đơn thuần đã được hoàn thiện và khép lại trong thầm lặng. Khi nhắc đến chuyện đó, họ nói với lòng trắc ẩn sâu sắc dành cho những người tang gia; nhưng chẳng hề bận tâm đến phần việc nhọc nhằn của chính mình trong những tuần lễ mệt mỏi ấy, ngoại trừ việc nó đã gắn kết rất nhiều con người lại với nhau như những người bạn, và khơi gợi biết bao lời bày tỏ lòng biết ơn đầy cảm động. Người anh trai của vị mục sư này — bản thân ông ấy cũng là mục sư của hai giáo xứ liền kề, người đã an táng ba mươi tư thi thể trong nghĩa trang của chính mình và đã làm cho họ tất cả những gì em trai mình đã làm cho số lượng nạn nhân lớn hơn — cũng cần phải được xem là một thành viên trong gia đình. Ông ấy ở đó với những giấy tờ được sắp xếp ngăn nắp, và cũng chẳng màng gì đến nỗi nhọc nhằn của mình hơn bất kỳ ai khác. Tính đến chuyến bưu phẩm xuất phát ngày hôm qua, riêng vị mục sư của tôi đã viết tới một nghìn không trăm bảy mươi lăm bức thư gửi cho họ hàng và thân nhân của những người mất tích. Giữa sự khiêm nhường không chút phô trương ấy, chỉ nhờ việc thỉnh thoảng tôi khéo léo đặt câu hỏi khi có dịp, tôi mới được biết đến những điều này. Chỉ khi tôi lặp đi lặp lại nhận xét trong nhà thờ về bản chất khủng khiếp của cảnh tượng chết chóc mà ông buộc phải làm quen sát sao nhằm xoa dịu những người đang sống, ông mới tiện miệng đáp lại mà chẳng hề mảy may giảm bớt sự tươi vui, rằng ‘thực ra, điều đó từng khiến ông trong một khoảng thời gian chẳng thể ăn uống nổi gì ngoài chút cà phê thỉnh thoảng và một mẩu bánh mì.’
Trong sự khiêm nhường cao cả ấy, trong sự giản dị tốt đẹp ấy, trong sự thản nhiên né tránh mọi nỗ lực ‘làm cho hay ho’ một sự kiện vốn dĩ đã tự chìm sâu bằng sức nặng của chính nó vào trái tim tôi, dường như tôi đã may mắn bước đến, chỉ qua vài bước chân, từ nghĩa trang với ngôi mộ mở toang — biểu tượng của Cái Chết — sang ngôi nhà Cơ Đốc giáo nằm sát bên — biểu tượng của Sự Sống Lại. Tôi sẽ chẳng bao giờ nghĩ đến điều thứ nhất mà không nhớ đến điều thứ hai. Cả hai sẽ luôn hiện hữu bên nhau trong ký ức của tôi. Nếu tôi có mất đi bất kỳ người thân yêu nào trên con tàu bất hạnh này, nếu tôi có thực hiện một chuyến hải trình từ Australia để ngắm nhìn ngôi mộ trong nghĩa trang ấy, tôi sẽ ra về với lòng biết ơn dâng trào lên Thiên Chúa vì ngôi nhà ấy lại nằm sát bên nó thế, và vì bóng râm của nó vào ban ngày cùng ánh sáng gia đình của nó vào ban đêm đã rơi xuống mảnh đất nơi Chủ nhân của ngôi nhà đã dịu dàng đặt đầu người thân yêu của tôi xuống.
Những gợi nhắc phát sinh tự nhiên từ cuộc trò chuyện của chúng tôi, về những bản mô tả được gửi xuống của các nạn nhân đắm tàu, cũng như về lòng biết ơn của thân nhân và bạn bè, khiến tôi vô cùng khao khát được đọc một vài bức thư trong số đó. Chẳng mấy chốc tôi đã ngồi trước một đống thư từ đổ nát, tất cả đều viền đen, và từ đó tôi đã trích ra vài đoạn sau đây.
Một người mẹ viết:
Thưa Mục sư kính mến.
Giữa vô số những người đã thiệt mạng trên bờ biển của ngài có cả đứa con trai yêu dấu của tôi. Tôi vừa mới bình phục sau một cơn bệnh nặng, và nỗi đau thương kinh hoàng này đã khiến bệnh tái phát, khiến tôi hiện tại không thể đi nhận dạng hài cốt của người đã khuất mà tôi yêu thương. Đứa con trai bé bỏng của tôi lẽ ra đã tròn mười sáu tuổi vào ngày lễ Giáng sinh sắp tới. Nó là một đứa trẻ vô cùng ngoan ngoãn và vâng lời, sớm được dạy dỗ con đường cứu rỗi. Chúng tôi hằng mong mỏi rằng với tư cách là một thủy thủ Anh, nó sẽ làm rạng danh nghề nghiệp của mình, nhưng, ‘mọi chuyện đều tốt đẹp cả;’ tôi tin chắc rằng đứa con trai bé bỏng của tôi giờ đây đã ở cùng những người được chuộc tội. Ôi, nó vốn chẳng muốn thực hiện chuyến đi này! Vào ngày mười lăm tháng Mười, tôi nhận được một bức thư từ Melbourne gửi về đề ngày mười hai tháng Tám; nó viết trong tâm trạng vô cùng phấn chấn, và cuối thư nó nói rằng: ‘Xin hãy cầu nguyện cho gió thuận buồng xuôi gió nhé, mẹ yêu, và con sẽ không quên huýt sáo cầu gió đâu! Và nếu Chúa cho phép, con sẽ lại được gặp mẹ và tất cả các em thú cưng của con. Tạm biệt mẹ yêu — tạm biệt bố mẹ kính yêu. Tạm biệt anh trai yêu quý.’ Ôi, đó thực sự là lời từ biệt vĩnh viễn. Tôi không xin lỗi vì đã viết thư cho ngài như thế này, bởi vì ôi, trái tim tôi đang vô cùng đau đớn.
Một người chồng viết:
Thưa Ngài nhân hậu kính mến.
Xin ngài vui lòng cho tôi biết liệu có chữ cái đầu nào trên chiếc nhẫn và vòng giữ nhẫn mà ngài đang giữ — được tìm thấy, theo như tờ Standard đưa tin, vào thứ Ba tuần trước không? Xin ngài hãy tin tôi, thưa ngài, khi tôi nói rằng tôi không thể dùng lời nào diễn tả đủ lòng biết ơn sâu sắc của mình đối với sự tử tế của ngài dành cho tôi trong ngày kinh hoàng và bàng hoàng đó. Xin ngài hãy cho tôi biết tôi có thể làm gì cho ngài, và xin ngài hãy viết cho tôi một bức thư an ủi để ngăn tâm trí tôi khỏi đi lạc lối?
Một người vợ góa viết:
Roi vào hoàn cảnh như tôi thế này, bạn bè và tôi nghĩ tốt nhất là nên để người chồng thân yêu của tôi được an tảng ngay nơi anh ấy nằm lại, và dù rất muốn mọi chuyện khác đi, tôi đành phải chấp nhận. Từ tất cả những gì tôi nghe được về ngài, tôi cảm nhận rằng ngài sẽ lo liệu mọi việc được chu đáo và ngăn nắp. Chẳng còn mấy ý nghĩa với chúng ta nữa, khi linh hồn đã lìa trần, rằng thân xác khốn khổ này nằm ở đâu, nhưng những kẻ ở lại phía sau chúng tôi muốn làm mọi thứ có thể để bày tỏ chúng tôi yêu thương họ nhường nào. Điều này bị tước đoạt khỏi tôi, nhưng chính bàn tay Chúa đã giáng họa cho chúng tôi, và tôi đang cố gắng chịu đựng. Có lẽ một ngày nào đó tôi sẽ có thể ghé thăm nơi này, tận mắt nhìn thấy nơi anh ấy nằm, và dựng một tấm bia đá giản dị để tưởng nhớ anh ấy. Ôi! Sẽ còn lâu lắm, lâu lắm nữa tôi mới quên được đêm kinh hoàng ấy! Xung quanh vùng đó, hay ở bất kỳ cửa hàng nào ở Bangor, có thứ gì hay có nơi nào mà tôi có thể gửi thư để mua một bức tranh nhỏ về nhà thờ Moelfra hay Llanallgo — một chốn giờ đây đã trở nên linh thiêng đối với tôi — hay không?
Một người vợ góa khác viết:
Tôi đã nhận được thư của ngài sáng nay, và vô cùng cảm ơn ngài vì sự quan tâm mà ngài đã dành cho người chồng thân yêu của tôi, cũng như những tình cảm chứa đựng trong thư của ngài, minh chứng cho tinh thần của một tín đạo Cơ Đốc biết cảm thông với những kẻ đang suy sụp vì đau thương giống như tôi.
Xin Chúa phù hộ và nâng đỡ ngài, cùng tất cả những người liên quan đến ngài, trong thử thách lớn lao này. Thời gian có thể trôi đi và cuốn trôi tất cả những đứa con của nó, nhưng tên tuổi của ngài với tư cách là một người vô tư sẽ mãi khắc ghi trong lịch sử, và khi những năm tháng trôi qua, hẳn sẽ có biết bao người vợ góa nhớ đến hành động cao cả của ngài, và những giọt nước mắt biết ơn sẽ lăn dài trên bao má hồng — sự tri ân từ một trái tim biết ơn — khi những thứ khác đã chìm vào quên lãng vĩnh viễn.
Một người cha viết:
Tôi bối rối chẳng biết tìm từ ngữ nào để bày tỏ đầy đủ lòng biết ơn của mình đối với ngài vì sự tử tế của ngài dành cho con trai tôi là Richard trong dịp tang tóc khi nó đến thăm thi thể người anh trai yêu dấu của nó, cũng như sự sẵn lòng của ngài trong việc cử hành nghi lễ an táng thật đẹp đẻ của chúng tôi trên hài cốt đứa con trai bất hạnh tội nghiệp của tôi. Nguyện xin Chúa ban ơn để những lời cầu nguyện của ngài dành cho nó vang đến Tòa Thương Xót, và linh hồn nó được đón nhận (qua sự chuyển cầu của Chúa Christ) vào thiên đường!
Mẹ của nó tha thiết nhờ tôi chuyển đến ngài lời cảm ơn chân thành từ tận đáy lòng.
Những người từng được đón tiếp tại nhà vị mục sư, đã viết thế này sau khi rời khỏi nơi đó:
Những Người bạn thân yêu và không bao giờ quên.
Tôi đã đến đây sáng hôm qua bình an vô sự, và chuẩn bị lên đường về nhà bằng tàu hỏa.
Tôi bàng hoàng nghẹn ngào khi nghĩ đến ngài và mái nhà hiếu khách của ngài. Không từ ngữ nào có thể diễn đạt được ngôn ngữ phù hợp với trái tim tôi. Tôi xin ngừng lời. Nguyện xin Chúa ban thưởng cho ngài đúng bằng thứ thước đo mà ngài đã dùng để đong đếm!
Tôi không kể tên ai cụ thể, nhưng xin ôm tất cả các vị vào lòng.
Những người bạn thân yêu của tôi.
Hôm nay là ngày đầu tiên tôi có thể rời khỏi phòng ngủ kể từ khi trở về, điều này sẽ giải thích lý do tại sao tôi không viết thư sớm hơn.
Giá như tôi có thể thực hiện được niềm hy vọng cuối cùng đầy tang tóc của mình là tìm lại được thi thể của đứa con trai yêu dấu và đáng thương, hẳn tôi đã trở về nhà trong lòng phần nào được an ủi, và tôi nghĩ lúc ấy mình có lẽ đã có thể cảm thấy tương đối bình thản.
Giờ đây tôi e rằng hy vọng ấy vô cùng mong manh, và tôi đang đau buồn như một kẻ không còn hy vọng.
Sự an ủi duy nhất cho tâm trí đang quằn quại của tôi là việc được ngài rộng lòng cho phép phó thác mọi chuyện vào tay ngài — người mà tôi thừa biết sẽ làm tất cả những gì có thể, theo những sắp xếp đã được định đoạt trước khi tôi rời khỏi hiện trường của thảm kịch kinh hoàng ấy, cả về việc nhận diện đứa con trai yêu dấu lẫn việc an táng nó.
Tôi vô cùng sốt ruột muốn biết liệu có điều gì mới mẻ phát sinh kể từ lúc tôi rời đi hay không; ngài có thể thêm một ơn huệ sâu sắc nữa vào danh sách dài những ơn huệ mà tôi đang mang nợ ngài bằng cách viết thư cho tôi được không? Và nếu thi thể của đứa con trai yêu dấu bất hạnh của tôi được nhận diện, xin hãy báo tin cho tôi ngay lập tức, tôi sẽ lại quay trở lại.
Ngôn từ chẳng thể nào diễn tả nổi lòng biết ơn mà tôi cảm thấy mình nợ tất cả các vị vì sự giúp đỡ nhân đạo, lòng tốt và sự cảm thông của các vị.
Những người bạn vô cùng thân yêu của tôi.
Tôi đã về đến nhà an toàn vào ngày hôm qua, và một giấc ngủ đêm đã giúp tôi bình tâm và tĩnh dưỡng lại. Tôi phải nhắc lại lần nữa rằng ngôn ngữ không có từ nào để tôi có thể diễn tả hết cảm giác mang ơn của các vị. Các vị được khắc sâu trong tận cùng tâm khảm tôi.
Tôi đã nhìn thấy anh ấy! Và giờ đây tôi có thể cảm nhận sâu sắc hơn về bất hạnh của mình so với những gì tôi có thể làm trước đây. Ôi, sự cay đắng của chén đắng mà tôi phải uống! Nhưng tôi cúi đầu khuất phục. Chúa hẳn đã làm đúng. Tôi không muốn vơi bớt cảm xúc, mà muốn học cách chấp nhận một cách đơn giản hơn.
Có một vài hành khách người Do Thái trên con tàu Royal Charter, và lòng biết ơn của cộng đồng người Do Thái được bày tỏ một cách đầy xúc động trong bức thư mang ngày tháng xuất phát từ ‘văn phòng của Giáo trưởng’ sau đây:
Thưa Mục sư kính mến.
Tôi không thể kìm lòng được việc phải bày tỏ lòng biết ơn chân thành từ tận đáy lòng đến ngài thay mặt cho những người thuộc giáo đoàn của tôi có thân nhân không may nằm trong số những người thiệt mạng trong vụ đắm tàu Royal Charter vừa qua. Quả thực, ngài giống như Boaz, ‘đã không ngớt bày tỏ lòng nhân ái đối với cả người sống lẫn kẻ đã khuất.’
Ngài không chỉ hành động nhân hậu đối với người sống bằng cách đón tiếp họ nồng hậu tại nhà mình, nhiệt tình hỗ trợ họ trong bổn phận tang tóc, mà còn đối với cả người chết, khi ngài nỗ lực hết sức để những đồng bào đồng đạo của chúng tôi được an táng trong nghĩa trang của chúng tôi, và theo đúng các nghi lễ của chúng tôi. Nguyện xin Cha trên trời ban thưởng cho ngài vì những hành vi nhân đạo và tinh thần bác ái chân chính ấy!
‘Giáo đoàn Người Hơ-bơ-rơ Cũ của Liverpool’ đã bày tỏ qua lời của thư ký của họ như sau:
Thưa Mục sư kính mến.
Các giám thị của giáo đoàn này vô cùng vui mừng khi được biết rằng, bên cạnh những nỗ lực không mệt mỏi tại hiện trường thảm họa Royal Charter vừa qua — vốn đã nhận được sự công nhận rộng rãi từ công chúng — ngài còn rất nhân từ khi dùng những nỗ lực quý báu của mình để hỗ trợ những tín đồ thuộc đức tin của chúng tôi đang tìm kiếm thi thể của những người bạn đã mất nhằm đưa họ về an táng tại các nghĩa trang được thánh hiến của chúng tôi, với đầy đủ các nghi thức và nghi lễ do sắc lệnh tôn giáo của chúng tôi quy định.
Các giám thị mong muốn tôi nắm bắt cơ hội sớm nhất có thể để gửi đến ngài, thay mặt cho cộng đồng của chúng tôi, lời tri ân sâu sắc cùng lòng biết ơn chân thành, kèm theo những lời chúc tốt đẹp nhất cho sức khỏe và sự thịnh vượng tiếp nối của ngài.
Một quý ông người Do Thái viết:
Thưa Mục sư và là người anh em kính mến.
Tôi nhân cơ hội này gửi lời cảm ơn chân thành đến ngài vì sự nhanh nhạy mà ngài đã thể hiện trong việc hồi đáp bức thư của tôi với đầy đủ chi tiết liên quan đến người anh trai rất mực đau thương của tôi, và tôi cũng xin bày tỏ qua đây sự kính trọng chân thành đối với sự sẵn lòng mà ngài đã thể hiện cũng như sự tạo điều kiện thuận lợi để đưa hài cốt của người anh tội nghiệp tôi đi khai quật. Đó thực sự là một sự kiện vô cùng đau đớn và thương tâm đối với chúng tôi, nhưng khi chúng tôi gặp được những người bạn như ngài, nó phần nào làm dịu đi nỗi đau đớn tinh thần ấy, và giúp cho sự thống khổ trở nên dễ chịu đựng hơn biết bao. Xét đến những hoàn cảnh gắn liền với số phận của người anh tội nghiệp tôi, nó thực sự quá ư nghiệt ngã. Anh ấy đã rời nhà đi tổng cộng bảy năm; anh ấy đã trở về bốn năm trước để thăm gia đình. Khi đó anh ấy đã đính hôn với một tiểu thư vô cùng khả ái. Anh ấy đã gặt hái được nhiều thành công ở nước ngoài, và giờ đây đang trên đường trở về để thực hiện lời thề thiêng liêng của mình; anh ấy mang theo toàn bộ tài sản của mình bằng vàng không mua bảo hiểm. Chúng tôi nhận được tin từ anh ấy khi con tàu ghé qua Queenstown, lúc ấy anh ấy đang tràn đầy hy vọng nhất, và chỉ vài tiếng đồng hồ ngắn ngủi sau đó tất cả đã bị cuốn trôi.
Đau thương đến cùng cực, nhưng quá đỗi thiêng liêng để trích dẫn tại đây, là vô số những nhắc nhở về những bức tiểu họa hình phụ nữ được đeo quanh cổ của những người đàn ông thô ráp (và được tìm thấy ở đó sau cái chết), những lọn tóc, những mảnh thư từ, những kỷ vật dạt dào biết bao vẻ dịu dàng ẩn giấu. Một người đàn ông dạt vào bờ biển mang theo mình, được in trên một tấm thiếc đục lỗ, một thứ bùa hộ mệnh kỳ lạ (và vô ích) như sau:
LỜI CHÚC PHÚC.
Nguyện xin ơn phước của Chúa hằng dõi theo ngươi. Nguyện xin mặt trời vinh quang chiếu rọi quanh giường ngươi; và nguyện xin những cánh cổng của sự sung túc, danh dự và hạnh phúc luôn rộng mở đón ngươi. Nguyện xin không muộn phiền nào làm phiền muộn ngày tháng của ngươi; nguyện xin không nỗi buồn nào khuấy động những đêm dài của ngươi. Nguyện xin chiếc gối bình an hôn lên má ngươi, và những niềm vui của trí tưởng tượng đồng hành cùng những giấc mơ của ngươi; và khi tuổi tác khiến ngươi mệt mỏi với những niềm vui trần thế, và tấm màn tử thần nhẹ nhàng khép lại quanh giấc ngủ cuối cùng của đời người tồn tại, nguyện xin Thiên thần của Chúa túc trực bên giường ngươi, và chăm lo sao cho ngọn đèn sự sống đang lụi tàn ấy không phải hứng chịu một luồng gió dữ nào làm thúc đẩy đoạn tuyệt sinh mệnh.
Một thủy thủ có những hình xăm này trên tay phải. ‘Đấng Cứu Thế trên Thập tự giá, vầng trán của Đấng Chịu Đóng Đinh và y phục bị nhuộm đỏ; ở phần dưới của cánh tay là một người đàn ông và một người phụ nữ; ở một bên Thập tự giá là hình ảnh một vầng trăng khuyết có khuôn mặt; bên kia là mặt trời; trên đỉnh Thập tự giá là các chữ cái I.H.S.; trên cánh tay trái là một người đàn ông và một người phụ nữ đang khiêu vũ, với nỗ lực khắc họa trang phục của người phụ nữ; bên dưới là các chữ cái viết tắt.’ Một thủy thủ khác ‘có ở phần dưới tay phải hình xăm một thủy thủ và một người phụ nữ; người đàn ông cầm lá cờ Union Jack có tua rua, các nếp cờ bay phấp phới trên đầu cô ấy, và đầu lá cờ được cô ấy cầm trên tay. Ở phần trên của cánh tay là hình xăm Chúa chúng ta trên Thập tự giá, với những ngôi sao vây quanh đỉnh Thập tự giá và một ngôi sao lớn bên cạnh được xăm bằng mực Tàu. Trên cánh tay trái là một lá cờ, một nút thắt tình nhân đích thực, một khuôn mặt và các chữ cái viết tắt.’ Những hình xăm này vẫn được tìm thấy rõ nét bên dưới lớp bề mặt ngoài bị đổi màu của một cánh tay bị cắt cụt, khi lớp bề mặt ấy được cạo nhẹ nhàng bằng dao. Không loại trừ khả năng việc duy trì thói quen xăm hình này trong giới thủy thủ bắt nguồn từ mong muốn được nhận dạng nếu họ chết đuối và dạt vào bờ.
Phải mất một khoảng thời gian tôi mới có thể dứt ra khỏi vô số giấy tờ thú vị trên bàn, và sau đó tôi bẻ bánh mì và uống rượu với gia đình tốt bụng trước khi rời đi. Hệt như lúc tôi đưa nhân viên tuần tra bờ biển xuống, tôi lại đưa người phát thư trở về cùng chiếc ví da, gậy chống, kèn đồng và chú chó sục. Đã có bao nhiêu bức thư tan nát cõi lòng được anh ta mang đến Nhà xứ trong hai tháng qua; và biết bao câu trả lời được chăm chút đầy nhân ái được anh ta mang ngược trở lại.
Trên suốt chặng đường cưỡi ngựa, tôi nghĩ đến rất nhiều người, những cư dân của đất nước mẫu quốc này, những người sẽ thực hiện những chuyến hành hương đến nghĩa trang nhỏ bé ấy trong những năm tháng tới; tôi nghĩ đến rất nhiều người ở Australia, những người sẽ có sự quan tâm đến một vụ đắm tàu như thế và sẽ tìm đường đến đây khi họ ghé thăm Cựu Lục Địa; tôi nghĩ đến những người viết của toàn bộ những bức thư đắm tàu mà tôi đã để lại trên bàn; và tôi quyết định đặt ghi chép nhỏ này ở nơi nó thuộc về. Các Hội đồng, Hội nghị, Thư tín Giáo phận và những thứ đại loại thế sẽ làm được rất nhiều điều cho Tôn giáo, tôi dám cá là vậy, và xin Chúa phù hộ để chúng làm được! nhưng tôi hoài nghi liệu chúng có bao giờ làm được sứ mệnh của Chủ nhân mình dù chỉ bằng một nửa, trong suốt khoảng thời gian chúng tồn tại, so với những gì Thiên đường từng chứng kiến nó được thực hiện ở nơi chốn lạnh lẽo trên bờ biển gồ ghề của xứ Wales này.
Nếu tôi đã mất đi người bạn tri kỷ của đời mình trong vụ đắm tàu Royal Charter; nếu tôi đã mất đi vị hôn thê, người còn hơn cả một người bạn của đời mình; nếu tôi đã mất đi đứa con gái trinh nguyên, nếu tôi đã mất đi đứa con trai đầy hy vọng, nếu tôi đã mất đi đứa con thơ dại của mình; tôi sẽ hôn lên đôi bàn tay đã làm việc hận say sưa và dịu dàng trong nhà thờ ấy, và nói rằng, ‘Chẳng ai có thể chạm vào thân xác ấy tốt hơn thế, dù cho nó đã được nằm ở quê nhà.’ Tôi có thể chắc chắn về điều đó, tôi có thể biết ơn vì điều đó: tôi có thể bằng lòng để ngôi mộ gần ngôi nhà mà gia đình tốt bụng ấy qua lại mỗi ngày được yên nghỉ, không bị quấy rầy, trong nghĩa trang nhỏ bé nơi có bao nhiêu con người bị cuốn vào nhau một cách kỳ lạ đến thế.
Nếu không có tên của vị mục sư — người mà tôi đã nhắc đến, hy vọng rằng không phải là không mang lại sự an ủi cho một trái tim nào đó vào một lúc nào đó — thì lời nhắc của tôi sẽ chẳng khác nào con số không tròn trĩnh. Ông là Mục sư Stephen Roose Hughes, ở Llanallgo, gần Moelfra, Anglesey. Anh trai của ông là Mục sư Hugh Robert Hughes, ở Penrhos, Alligwy.
