Có những bến cập thuyền nhỏ vắng vẻ nằm dọc sông Thames và Medway, nơi tôi thường la cà thư thả vào những ngày hè. Dòng nước chảy xiết vốn rất hợp để ta thả hồn mơ mộng, và một con sông chịu ảnh hưởng mạnh của thủy triều chính là dòng nước xuôi lý tưởng nhất cho những giấc mộng của tôi. Tôi thích ngắm những con tàu lớn đang giương buồm ra khơi hay trở về với khoang đầy ắp hàng hóa, những chiếc tàu kéo nhỏ bé nhưng đầy nhiệt huyết đang phì phò hơi nước dẫn đường cho chúng ra vào đường chân trời biển cả, cả đoàn sà lan có những cánh buồm nâu và đỏ gỉ trông như thể chúng vừa được bứt ra từ những tán cây chín vàng bên bờ. Tôi cũng thích ngắm những chiếc tàu chở than già nua, nặng nề, bụng cạn trôi lững lờ theo dòng nước; những chiếc tàu lườn chớp và thuyền buồm hai cột oai vệ giữ thẳng hướng đi trong khi những chiếc khác kiên nhẫn bẻ lái và quay vòng; những chiếc du thuyền với thân tàu bé xíu và tấm buồm trắng căng rộng; hay những chiếc thuyền buồm nhỏ chòng chành tiến lùi làm nhiệm vụ vui chơi hoặc buôn bán, và — đúng với bản tính của kẻ tiểu tiểu — bày ra vẻ bận rộn vô cùng cho những chuyện nhỏ nhặt của mình. Ngắm nhìn những cảnh tượng ấy, tôi hoàn toàn chẳng bị bắt buộc phải bận tâm suy nghĩ về chúng, thậm chí chẳng cần phải nhìn ngắm chúng, trừ khi điều đó hoàn toàn làm tôi hứng thú. Tôi cũng chẳng hề bắt buộc phải nghe tiếng thủy triều vỗ ì oạp, tiếng sóng gợn lăn tăn dưới chân, tiếng tời neo lách cách từ đằng xa, hay tiếng máy chèo tàu thủy vo ve từ tận chốn xa xôi hơn nữa. Tất cả những điều ấy, cùng với chiếc cầu tàu nhỏ kêu cót két nơi tôi ngồi, những cột mốc nước triều cường và triều kiệt cằn cỗi in bóng trên vũng bùn, đoạn đê chắn sóng đổ nát, bờ sông lởm chởm, cùng những cọc tiêu gãy đổ nghiêng ngả như thể chúng đang kiêu hãnh vì diện mạo của mình và cố tìm hình bóng bản thân dưới mặt nước, tất cả sẽ hòa quyện vào bất kỳ dòng suy tưởng nào. Cũng dễ dàng thích ứng với mọi mục đích hoặc chẳng vì mục đích gì, là lũ cừu và bò đang đứng tạo dáng trên các vùng đầm lầy, những cánh hải âu chao lượn quanh tôi, đàn quạ (ở khoảng cách an toàn ngoài tầm súng) đang bay về tổ từ những cánh đồng lúa chín vàng, hay con diệc vừa đi câu về trông thảm hại làm sao giữa bầu trời cao, cứ như thể món cá ấy không hợp với dạ dày của nó vậy.

Mọi sự vật nằm trong tầm với của các giác quan, nhờ có dòng nước chảy, đều sẽ hòa nhập vào mọi thứ vượt ngoài tầm với ấy, để rồi tạo thành một tổng thể lơ mơ buồn ngủ, nghe tựa như một khúc ca nào đó nhưng chẳng thể định nghĩa cho chính xác.

Một trong những bến cập thuyền ấy nằm gần một pháo đài cũ (tôi có thể nhìn thấy ngọn Hải đăng Nore từ đó bằng chiếc ống kính bỏ túi của mình), từ pháo đài ấy bất ngờ xuất hiện một cậu bé, người mà tôi mang ơn rất nhiều trong việc bồi đắp vốn hiểu biết vốn dĩ vô cùng ít ỏi của mình. Cậu là một thiếu niên có khuôn mặt thông minh bị nắng hè nướng rám lại thành màu của bụi, cùng mái tóc xoăn tít mang cùng một sắc màu ấy. Cậu là một đứa trẻ mà ở đó tôi chẳng thấy có gì mâu thuẫn với thói quen ham học hỏi và trầm ngâm suy tư, ngoại trừ một vết thâm tím mắt hãy còn phảng phất (tôi ngại ngùng chẳng dám hỏi vì sao mà ra cơ sự ấy). Chính nhờ cậu mà tôi mới có khả năng nhận diện một chiếc thuyền của Hải quan ở bất kỳ khoảng cách nào, cũng như nắm rõ mọi nghi thức, phép tắc mà một con tàu từ Ấn Độ trở về xuôi dòng sông phải tuân theo khi các viên chức hải quan lên tàu kiểm tra. Nếu không có cậu, có lẽ tôi chẳng bao giờ nghe đến căn bệnh “sốt rét run âm ỉ”, thứ bệnh lý mà giờ đây tôi đã thông tường. Giả sử tôi chưa từng được thụ giáo cậu, có lẽ tôi đã kết thúc cuộc đời trần thế mà chẳng hề hay biết rằng khi mình nhìn thấy hình con ngựa trắng trên cánh buồm của một chiếc sà lan, thì chiếc sà lan đó chở vôi. Về những bí mật quý giá liên quan đến bia, tôi cũng mang ơn cậu rất nhiều, bao gồm cả lời cảnh báo về loại bia của một quán nợ nào đó, bởi vì nó đã bị chua do lượng khách mua quá ít, mặc dù nhà thông thái trẻ tuổi của tôi không cho rằng loại bia nhạt cũng chung số phận tương tự. Cậu cũng khai sáng cho tôi về các loài nấm mọc ở đầm lầy, đồng thời nhẹ nhàng chấn chỉnh sự dốt nát của tôi khi đã lầm tưởng rằng chúng ngấm vị muối. Cách truyền đạt kiến thức của cậu rất điềm đạm và hoàn toàn phù hợp với khung cảnh xung quanh. Khi ngồi ngả người bên cạnh tôi, cậu ném một viên sỏi nhỏ hoặc một mẩu đá cuội xuống dòng sông, rồi mới cất lời phán truyền như một nhà tiên tri, tựa như thể tiếng nói của cậu phát ra từ tâm của vòng tròn nước đang lan rộng. Cậu chẳng bao giờ mở mang trí tuệ cho tôi mà lại bỏ qua thông lệ này.

Bên cạnh cậu bé thông thái ấy — người mà tôi chỉ biết gọi bằng cái tên Thần Pháo đài — tôi đã có dịp trò chuyện vào một ngày gió lộng khi dòng sông tung bọt nhảy múa xung quanh và tràn đầy sức sống. Tôi từng nhìn thấy những bó lúa được chở về từ các cánh đồng vàng óng khi đi ra bờ sông; và người nông dân má đỏ hây hây đang quan sát đám tá nông làm việc trên lưng ngựa, đã kể cho tôi nghe chuyện ông đã gặt hái được hai trăm sáu mươi mẫu lúa cọng dài vào tuần trước, và rằng chưa bao giờ trong đời ông có được một tuần làm việc năng suất đến thế. Bình yên và sự trù phú hiện diện khắp vùng quê với những hình dáng và sắc màu tươi đẹp, và mùa màng dường như còn đang dong buồm ra khơi để tôn vinh cả vùng biển chưa bao giờ được gặt hái ấy trên những chiếc sà lan chở đầy lúa vàng làm dịu đi khoảng cách xa xôi.

Chính trong dịp ấy, Thần Pháo đài, khi hướng câu chuyện về một ụ pháo nổi bằng sắt nào đó gần đây đang nằm neo ở khúc sông đó, đã làm phong phú thêm tâm trí tôi bằng những nhận định của cậu về ngành kiến trúc hải quân, và thổ lộ rằng cậu rất muốn trở thành một kỹ sư. Tôi nhận ra cậu rành rẽ mọi công việc thầu khoán của hãng Peto và Brassey — sành sỏi trong khoản bê tông — am hiểu tường tận về sắt thép — và vô cùng uyên bác về lĩnh vực pháo binh. Khi cậu bàn về chuyện đóng cọc và làm cống rãnh, cậu khiến tôi chẳng còn lấy một lý lẽ nào để phản bác, và tôi không sao kể xiết lòng biết ơn trước sự nhường nhịn của cậu đối với một kẻ đã quá lụt lội kiến thức như tôi. Trong lúc say sưa diễn thuyết như thế, có mấy lần cậu hướng ánh mắt về một góc xa xôi của phong cảnh, và cất giọng đầy vẻ kính sợ, mơ hồ nhắc đến “Xưởng”. Ngẫm nghĩ lại những bài học của cậu sau khi chúng tôi đã chia tay, tôi chợt nhớ ra rằng Xưởng ấy chính là một trong những Xưởng đóng tàu công cộng lớn của chúng ta, và nó nằm ẩn mình giữa những1 cánh đồng trong vùng trũng phía sau cối xay gió, như thể vào thời buổi hòa bình, nó khiêm nhường giấu mình đi và chẳng muốn làm phiền đến ai. Cảm mến trước sự khiêm nhường này của Xưởng, tôi quyết định đến làm quen với nó.

Thiện cảm của tôi đối với bản tính kín đáo của Xưởng không hề phai nhạt đi khi đến gần hơn. Nơi đây vang dội tiếng búa nện lên sắt thép; và những nhà xưởng lớn hay triền đà nơi những cỗ chiến hạm hùng vĩ được dựng lên trông thật ra trò công việc khi ngắm nhìn từ bờ bên kia sông. Mặc dù vậy, Xưởng chẳng hề phô trương mà vẫn nép mình ấm cúng dưới chân những sườn đồi trồng lúa mì, vườn hoa bia và cây ăn quả; những chiếc ống khói lớn tỏa khói với vẻ điềm tĩnh — gần như lười biếng — giống như những người khổng lồ đang hút thuốc; còn cẩu trục khổng lồ neo đậu ở ngoài khơi thì trông có vẻ khiêm nhường và vô hại một cách lệch lạc, tựa như một chú hươu cao cổ trong thế giới máy móc. Kho đại bác ở bến pháo bên cạnh mang một vẻ ngây thơ như đồ chơi, và người lính gác mặc áo đỏ duy nhất đang làm nhiệm vụ canh giữ chúng trông chẳng khác nào một con búp bê lên dây cót. Khi ánh nắng gay gắt chiếu rọi lên người anh ta, anh ta hoàn toàn có thể hóa thân thành chính nhân cậu bé cầm khẩu súng nhỏ mà những viên đạn của cậu ta đều làm bằng chì, chì và chì.

Qua sông và cập bến tại các bậc thềm, nơi một đám mùn cưa và cỏ dại nãy giờ cố gắng trôi dạt vào trước tôi nhưng không thành mà lại bị dạt vào một góc, tôi nhận ra ngay cả những cột mốc trên đường phố cũng làm bằng đại bác, và các vật trang trí kiến trúc thì được đúc bằng đạn pháo. Và thế là tôi bước vào Xưởng, nơi được đóng kín mít và chắc chắn bằng những cánh cổng gấp lớn, trông hệt như một chiếc két sắt độc quyền khổng lồ. Những cánh cổng ấy nuốt chửng lấy tôi, để rồi tôi bị tiêu hóa hòa lẫn vào trong Xưởng; và Thoạt đầu, nơi đây mang một bầu không khí quét dọn sạch sẽ như ngày nghỉ lễ, cứ như thể nó đã gác lại mọi công việc cho đến tận mùa chiến tranh tiếp theo. Dù rằng thực tế là một lượng lớn cây gai dầu dùng để bện thừng vẫn đang đổ ào ra từ các nhà kho, ngay cả ở đó, thứ mà chắc chắn sẽ không nằm ngổn ngang như cỏ khô trên những phiến đá trắng nếu Xưởng thực sự bình yên đúng như vẻ bề ngoài của nó.

Keng, Xoảng, Đùng, Cốp, Ầm,

Rào, Xoảng, Cốp, Keng, Cốp, Đùng, Cốp,

Lách cách, RẦM RẦM RẦM! Chuyện quái gì thế này!

Đây chính là, hoặc chẳng mấy chốc sẽ là, chiếc Achilles, con tàu bọc giáp sắt. Mười hai trăm công nhân đang làm việc trên mình cô ấy lúc này; mười hai trăm công nhân đang làm việc trên những giàn giáo vắt vẻo qua mạn tàu, qua mũi tàu, qua đuôi tàu, dưới đáy keel, giữa các tầng boong, tít sâu dưới hầm tàu, bên trong lẫn bên ngoài, bò trườn luồn lách vào những đường cong tinh vi nhất của lườn tàu bất cứ nơi nào con người có thể len lỏi vào được. Mười hai trăm thợ búa, thợ đo đạc, thợ tết tráp, thợ làm giáp, thợ rèn, thợ cả, thợ đóng tàu; mười hai trăm kẻ gõ, kẻ xoảng, kẻ đùng, kẻ rào, kẻ keng, kẻ cốp cốp cốp! Thế nhưng, tất cả sự huyên náo kinh hoàng xung quanh con tàu Achilles đang hình thành ấy vẫn chẳng thấm vào đâu so với những tiếng vang dội mà một khi Achilles hoàn thiện sẽ phát ra vào cái ngày khủng khiếp khi công việc toàn diện được tiến hành — cái ngày mà những lỗ thoát nước hiện đang lắp đặt trông giống như những ống dẫn nước khổng lồ, khô khốc và khát nước, sẽ nhuộm đẫm một màu đỏ máu. Tất cả những bóng người bận rộn giữa các tầng boong, mờ ảo cúi gập người làm việc trong khói lửa kia, chẳng thấm gì so với những con người sẽ thực hiện công việc thuộc một loại khác ở đây trong khói lửa vào ngày định mệnh đó. Những cỗ máy chạy bằng hơi nước ở bên cạnh, phụ giúp con tàu bằng cách di chuyển tới lui và nhấc bổng hàng tấn bản thép đi đây đi đó như thể chúng chỉ là những chiếc lá cây, sẽ bị xé xác thành từng mảnh nếu chúng đứng cạnh con tàu đó dù chỉ một phút vào lúc ấy. Thật khó mà tin nổi chiếc Achilles này, một khối hợp thể quái monstrosity gồm bồn sắt và thùng sồi, lại có thể nổi lên hay trượt mình trên mặt nước! Thật khó tin rằng bất kỳ sức mạnh nào của gió và sóng lại có thể bẻ gãy được cô ta! Thật khó tin rằng bất cứ nơi nào tôi nhìn thấy một đầu sắt nung đỏ hồng nhô ra từ mạn tàu từ bên trong — như tôi đang thấy lúc này, ở đó, ở đó, và ở đó! — và hai người thợ đang đứng canh gác trên giàn giáo bên ngoài, với cánh tay để trần và những chiếc búa tạ, nện thật mạnh vào nó, lặp đi lặp lại những cú đánh cho đến khi nó phẳng lì và chuyển sang màu đen, thì tôi lại thấy một chiếc đinh tán đang được đóng ngập vào, mà có biết bao chiếc đinh như thế trên mỗi tấm sắt, và hàng ngàn hàng vạn chiếc như thế trên toàn con tàu! Thật khó tin rằng sự khó khăn tôi gặp phải khi muốn cảm nhận kích thước của con tàu lúc ở trên boong lại xuất phát từ việc cô ta được cấu thành từ một loạt các bồn sắt và thùng sồi, khiến cho bên trong cô ta lúc nào cũng vừa hoàn thiện vừa bắt đầu, và một nửa con tàu có thể bị đập nát mà nửa còn lại vẫn đủ sức vẹn toàn. Rồi khi bước qua mạn tàu lần nữa, lội qua lớp bùn nhão và ẩm ướt để xuống tận đáy ụ tàu, sâu thẳm giữa khu rừng ngầm dưới lòng đất gồm những cây chống và dây chằng đang đỡ lấy cô ta, rồi ngắm nhìn khối lượng khổng lồ phình ra áp sát ánh sáng bên trên và thuôn nhỏ dần về phía tôi, thì sau bao vất vả và trèo chống mệt nhọc, ta chỉ đi đến một sự bất khả thi trong việc nhận thức rằng đây thực sự là một con tàu, để rồi bị ám ảnh bởi ý nghĩ rằng nó chính là một công trình kiến trúc khổng lồ bất động được dựng lên giữa một đấu trường cổ đại (giả sử như đấu trường ở Verona), và gần như lấp đầy cả không gian ấy! Thế nhưng, những thứ ấy sẽ là gì nếu thiếu đi những xưởng phụ trợ và các cỗ máy cơ khí dùng để khoét những tấm thép dày bốn inch rưỡi cho vừa đinh tán, uốn nắn chúng dưới áp lực thủy lực theo những đường cong thuôn nhọn tinh tế nhất của lườn tàu, và gọt giũa chúng bằng những con dao có hình thù giống như chiếc mỏ của loài chim mạnh mẽ và hung ác, sao cho đáp ứng hoàn hảo những yêu cầu khắt khe nhất của bản thiết kế! Những cỗ máy với sức mạnh khủng khiếp ấy, được điều khiển vô cùng dễ dàng chỉ bởi một khuôn mặt chăm chú và một bàn tay chủ trì, dường như mang trong mình một nét kín đáo nào đó của Xưởng. “Hỡi quái vật ngoan ngoãn, xin hãy cắn xuyên qua khối sắt này theo những khoảng cách đều đặn, đúng ngay những vạch phấn đều đặn này, chạy vòng quanh.” Con vật khổng lồ nhìn công việc của nó, ngẩng chiếc đầu nặng trịch lên và đáp lời: “Ta không mấy hứng thú làm việc này cho lắm; nhưng nếu nó buộc phải làm —!” Kim loại rắn chắc oằn mình chui ra, còn nóng hổi từ chiếc răng đang nghiến ngét của con quái vật, và thế là xong việc. “Hỡi quái vật chu toàn, hãy quan sát khối sắt khác này. Nó đòi hỏi phải được gọt giũa theo đường cong tinh vi nhỏ dần tùy ý này, xin hãy nhìn vào đó.” Con quái vật (nãy giờ đang mải mơ màng) hạ thấp chiếc đầu cùn của mình xuống, và theo đúng phong cách của Bác sĩ Johnson, chăm chú nhìn dọc theo đường kẻ — nhìn rất chăm chú, vì nó hơi bị cận thị. “Ta không mấy hứng thú làm việc này cho lắm; nhưng nếu nó buộc phải làm —!” Con quái vật nheo mắt nhìn cận thị lần nữa, ngắm nghía kỹ càng, và khối kim loại chịu hình phạt oằn oại bật ra, rơi xuống đống tro tàn như một con rắn nóng hổi, xoắn tít lại. Việc chế tạo những chiếc đinh tán thực ra chỉ giống như một trò chơi vòng tròn dễ thương, do một người đàn ông và một cậu bé chơi, họ đặt những chiếc kẹo dồi nóng hổi lên một chiếc bàn chơi trò Vua Joan, và ngay lập tức những chiếc đinh tán rơi lả tả qua cửa sổ; thế nhưng âm điệu của những cỗ máy lớn lại chính là âm điệu của Xưởng lớn và của đất nước vĩ đại: “Chúng tôi không mấy hứng thú làm việc này cho lắm; nhưng nếu nó buộc phải làm —!”

Làm thế nào mà một khối lượng khổng lồ như chiếc Achilles lại có thể được giữ lại chỉ bằng những chiếc mỏ neo tương đối nhỏ bé dành cho cô ta và đang nằm gần đó, là một điều bí ẩn của ngành hàng hải mà tôi xin nhường lại cho cậu bé thông thái giải đáp. Về phần mình, tôi thà nghĩ đến chuyện cột một con voi vào một cái cọc lều, hay nhốt con hà mã to lớn ở Vườn thú vào chiếc ghim cài áo của mình còn hơn. Đằng kia giữa sông, nằm dọc theo một thân tàu cũ, là hai chiếc cột buồm bằng sắt rỗng của con tàu này. Chúng đủ lớn để mắt tôi nhìn thấy, và tất cả các thiết bị khác của cô ta cũng vậy. Tôi tự hỏi tại sao chỉ có những chiếc mỏ neo của cô ta là trông nhỏ bé.

Tôi chẳng có thời gian để suy nghĩ về điều đó lúc này, bởi vì tôi sắp đi thăm các xưởng nơi họ chế tạo tất cả các loại mái chèo được sử dụng trong Hải quân Hoàng gia Anh. Tôi đoán đây là một cụm tòa nhà khá lớn, và chắc hẳn là một công việc mất nhiều thời gian! Nói về các tòa nhà, tôi nhanh chóng cảm thấy thất vọng, bởi vì toàn bộ công việc đều được làm trong một gác xép duy nhất. Còn về một công việc mất nhiều thời gian — đây là gì thế này? Hai chiếc máy cán khá lớn với một bầy bướm đang lượn lờ bay lượn bên trên chúng ư? Có gì trong những chiếc máy cán ấy lại thu hút được lũ bướm nhỉ?

Khi đến gần hơn, tôi nhận ra rằng đây không phải là những chiếc máy cán, mà là những cỗ máy phức tạp, được trang bị dao, cưa và bào, chúng cắt nhẵn và thẳng ở chỗ này, cắt xéo ở chỗ kia, lúc thì cắt sâu thế này, lúc thì hoàn toàn không cắt gì cả, tùy theo yêu cầu đã được định sẵn của những khúc gỗ được đẩy vào bên dưới chúng: mỗi khúc gỗ ấy sẽ trở thành một chiếc chèo, và đã được đẽo gọt thô sơ cho mục đích đó trước khi nó giã từ những khu rừng xa xôi để dong buồm đến nước Anh. Tương tự, tôi nhận ra rằng những con bướm ấy không phải là bướm thật, mà là những dải mùn cưa bằng gỗ, bị búng văng lên từ thớ gỗ bởi sức mạnh của máy móc, và được duy trì chuyển động nhanh chóng nhưng không đều đặn nhờ luồng không khí do sự quay của máy tạo ra, chúng bay lượn, đùa nghịch, dập dềnh lên xuống và cư xử giống hệt như những chú bướm mà lòng người hằng mong ước. Đột nhiên, tiếng ồn ào và chuyển động dừng bặt, và những chú bướm rơi xuống chết cứng. Một chiếc mái chèo vừa được làm xong từ khi tôi bước vào, chỉ còn thiếu phần tay nắm được tạo hình. Nhanh hết mức có thể theo dõi bằng mắt và suy nghĩ của tôi, chiếc mái chèo ấy được chuyển đến một máy tiện. Một tiếng vèo và một tiếng cạch! Tay cầm đã xong. Mái chèo hoàn thành.

Vẻ đẹp tuyệt mỹ và hiệu suất của cỗ máy này chẳng cần phải minh họa thêm, nhưng tình cờ hôm nay lại có một minh họa vô cùng xác đáng. Một đôi mái chèo có kích thước bất thường tình cờ cần được sử dụng cho một mục đích đặc biệt, và chúng phải được làm thủ công. Ngay bên cạnh cỗ máy tinh vi và linh hoạt, và ngay bên cạnh đống mái chèo đang lớn dần trên sàn nhà, một người thợ đang đẽo gọt những chiếc mái chèo đặc biệt này bằng một chiếc rìu. Chẳng có bầy bướm nào vây quanh, vừa đục vừa đẽo với tốc độ thư thả đến mức nếu so sánh thì anh ta trông như một kẻ ngoại đạo lao động đang chuẩn bị chúng sẵn sàng cho cái chết của mình khi bước sang tuổi bảy mươi, để đem theo làm quà biếu thần Charon qua sông, người thợ mộc (khoảng ba mươi tuổi) ấy đang miệt mài làm công việc của mình. Cỗ máy có thể làm xong một chiếc mái chèo đúng chuẩn trong lúc người thợ lau mồ hôi trán. Người thợ ấy có lẽ đã bị chôn vùi trong một gò đất tạo bởi những dải ruy băng gỗ mỏng và rộng được lột ra từ khúc gỗ biến thành mái chèo khi những phút trôi qua theo đồng hồ, trước khi anh ta kịp hoàn thành xong công việc của một buổi sáng bằng chiếc rìu của mình.

Rời khỏi cảnh tượng kỳ diệu này để quay lại với những con tàu — bởi vì trái tim tôi, khi nói đến Xưởng, luôn đặt ở nơi có những con tàu — tôi chú ý đến một số vách tàu bằng gỗ hãy còn dang dở đang được để phơi khô trên các triền đà, chờ đợi phán quyết về ưu nhược điểm của cuộc tranh luận giữa gỗ và sắt, mang theo vẻ điềm tĩnh chờ thời với sự tự tin đầy ngạo mạn. Tên của những vị dũng tướng này được đặt bên cạnh họ, đi kèm với sức chứa đại bác của họ — một phong tục rất có lợi cho sự thoải mái và thỏa mãn trong các mối quan hệ xã hội, giá như nó có thể áp dụng cho loài người. Bằng một tấm ván có độ chông chênh nhiều hơn là chắc chắn, tôi cả gan bước lên một chiếc tàu vận tải (chạy bằng chân vịt sắt) vừa được gửi từ xưởng của nhà thầu đến để được kiểm tra và phê duyệt. Cô ta mang lại một trải nghiệm vô cùng hài lòng, từ sự đơn giản và tính nhân văn trong các sắp xếp dành cho binh lính, sự chuẩn bị chu đáo cho ánh sáng, không khí và sự sạch sẽ, cho đến sự quan tâm dành cho phụ nữ và trẻ em. Khi khám phá chiếc tàu, tôi chợt nghĩ rằng mình sẽ phải đòi một khoản tiền lớn mới dám bước lên tàu vào lúc nửa đêm theo tiếng chuông của Xưởng đóng tàu, và ở lại một mình trên tàu cho đến sáng; bởi vì chắc chắn nơi đây phải bị ám ảnh bởi một đám đông hồn ma của những vị quan quản lý già cứng nhắc, đang u sầu vỗ vỗ những cầu vai thiên thần của họ trước thời thế đã đổi thay. Dù vậy, chúng ta vẫn có thể học hỏi từ những phương thức và phương tiện đáng kinh ngạc trong các Xưởng của chúng ta ngày nay, để tôn trọng hơn bao giờ hết những bậc tiền nhân từng vươn khơi, chiến đấu ngoài biển khơi và làm chủ biển khơi mà không cần đến chúng. Ký ức này đưa tôi vào tâm trạng tuyệt vời nhất đối với một thân tàu cũ, với lớp đồng đã ngả màu xanh ngắt và trông mờ ảo, chắp vá khắp nơi, tôi ngả mũ chào nó. Hàng động chào mà một vị sĩ quan kỹ sư trẻ tuổi còn xanh và non choẹt, đi ngang qua lúc đó nhìn thấy, đã tự nhận lấy — và chắc chắn tôi rất sẵn lòng dâng tặng cậu ta.

Sau khi đã bị xé ra thành trăm mảnh (trong tưởng tượng) bởi những chiếc cưa đĩa hơi nước, cưa dọc, cưa ngang và những chiếc cưa chuyển động lệch tâm, tôi bước vào phần tản bộ trong chuyến thám hiểm của mình, và do đó tiến đến cốt lõi của những mưu cầu Phi Thương mại của tôi.

Khắp mọi nơi, khi tôi thong thả dạo bước khắp Xưởng, tôi đều bắt gặp những dấu hiệu về tính cách tĩnh lặng và kín đáo của nơi này. Có một sự trang nghiêm trên những tòa nhà và ngôi nhà bằng gạch đỏ, một vẻ giả vờ điềm đạm rằng mình chẳng có việc gì đáng kể để làm, một thái độ né tránh sự phô trương, mà tôi chưa từng thấy ở đâu ngoài nước Anh. Những phiến đá trắng lát đường chẳng hề mang dấu vết nào của Achilles và mười hai trăm người thợ đang gõ búa của ông ta (không một ai trong số họ tạo dáng kiểu cách) ngoại trừ một vài tiếng vang vội vã. Nếu không có một lời thì thầm trong không khí gợi nhớ đến mùn cưa và phoi bào, thì việc làm mái chèo và những chiếc cưa chuyển động đa chiều có thể đang ở cách đây hàng dặm. Tít dưới kia là hồ chứa nước lớn nơi gỗ được ngâm ở các mức nhiệt độ khác nhau, như một phần của quá trình phơi sấy. Phía trên hồ, trên một đường ray được đỡ bởi những cây cột, là chiếc Xe của Phù thủy Trung Hoa, dùng để vớt các khúc gỗ lên khi đã ngâm đủ độ, và nhẹ nhàng lăn đi để chất chúng thànhstack. Khi tôi còn là một đứa trẻ (lúc đó Xưởng rất quen thuộc với tôi) tôi từng nghĩ rằng mình rất thích được đóng vai Phù thủy Trung Hoa, và được một đất nước nhân từ đặt thiết bị đó vào tay để sử dụng cho mục đích ấy. Tôi vẫn nghĩ rằng mình khá thích thử nghiệm cảm giác viết một sự cuốn sách bên trong nó. Sự tĩnh lặng ở nơi đây là tuyệt đối, và việc lướt qua lướt lại giữa các chồng gỗ sẽ là một hình thức du lịch vô cùng tiện lợi ở các quốc gia xa xôi — giữa những khu rừng Bắc Mỹ, những đầm lầy Honduras ẩm ướt, những rừng thông u tối, cái lạnh băng giá của Na Uy, cùng những đợt nắng nóng nhiệt đới, mùa mưa và giông bão. Kho gỗ đắt đỏ được xếp chồng và cất giữ ở những nơi hẻo lánh, với thái độ tránh né mọi sự hoa mỹ hay phô phang hiện hữu khắp nơi. Nó tự thu mình lại hết mức có thể, chẳng gọi mời ai “Hãy đến mà nhìn tôi xem!” Thế nhưng nó lại được tuyển chọn từ những cây gỗ trên khắp thế giới; chọn lọc về chiều dài, chọn lọc về chiều rộng, chọn lọc về độ thẳng, chọn lọc về độ cong, được lựa chọn với con mắt hướng đến mọi nhu cầu của tàu thuyền. Những khúc gỗ xoắn quấn kỳ lạ nằm vương vãi, vô cùng quý giá trong mắt những người thợ đóng tàu. Thong thả bước qua những lùm cây này, tôi bắt gặp một bãi cỏ trống nơi các công nhân đang kiểm tra một số gỗ mới được giao. Quả là một khung cảnh đồng quê thanh bình với phông nền là dòng sông và cối xay gió! và chẳng hề giống Chiến tranh chút nào, cũng giống như các Bang miền Nam Bắc Mỹ hiện tại chẳng có chút điểm chung nào với một Liên bang vậy.

Thong thả dạo bước giữa khu làm thừng, tôi chìm đắm vào một trạng thái thênh thang vô tư lự, nơi mà sợi dây cuộc đời tôi dường như được tháo gỡ ra qua quá trình đó đến mức tôi có thể nhìn ngược lại những ngày rất thơ ấu, khi những giấc mơ tệ hại của tôi — chúng thật đáng sợ, mặc dù sự hiểu biết trưởng thành hơn của tôi chưa bao giờ hiểu được lý do tại sao — lại là một dạng bện thừng kéo dài vô tận, với những sợi tơ dài nhỏ xíu làm thành các tao thừng, khi chúng được bện xoắn lại sát ngay trước mắt tôi, đã khiến tôi phải thét lên hoảng loạn. Tiếp theo, tôi bước đi giữa những gác xép yên tĩnh chứa đồ đạc — buồm, cột buồm, giằng đèo, thuyền tàu — tự nhủ phải tin rằng có một nhân vật có thẩm quyền nào đó đang thắt lưng bản to và khom lưng dưới sức nặng của một chùm chìa khóa khổng lồ, và rằng khi cần đến thứ gì, ông ta sẽ vừa lẩm bẩm đếm chìa khóa như Râu Xanh, vừa mở ra một cánh cửa như thế. Dù cho những gác xép dài trông có vẻ vô cảm đến đâu, chỉ cần nguồn điện truyền lệnh xuống, là các chớp cửa và cửa ra vào sẽ tung mở, và một hạm đội tàu chiến vũ trang, chạy bằng hơi nước và buồm, sẽ ùa ra khiến cho dòng Medway già cỗi — nơi vị vua Stuart vui tính từng để người Hà Lan tiến vào, trong khi những thủy thủ chẳng mấy vui vẻ của ông ta chết đói trên đường phố — có được thứ đáng để chiêm ngưỡng trước khi xuôi về biển cả. Thế là tôi lại lững thững quay trở lại sông Medway, nơi nước đang lên; và tôi thấy dòng sông đang thể hiện một khao khát mãnh liệt muốn chen chân vào ụ khô nơi Achilles đang được mười hai trăm người thợ búa hầu hạ, với ý đồ cuốn trôi tất cả trước khi họ kịp sẵn sàng.

Cho đến tận phút cuối cùng, Xưởng vẫn giữ một bộ mặt điềm tĩnh; khi tôi tìm đường ra cổng qua một lùm cây nhỏ yên tĩnh, che bóng cho một trong những bến cập thuyền mang đậm phong cách Hà Lan kỳ lạ nhất, nơi cái bóng đốm lá của một người thợ đóng tàu vừa đi ngang qua ở phía cuối đường có thể chính là cái bóng của vị Sa hoàng Peter Đại đế bằng xương bằng thịt. Và thế là, những cánh cửa của chiếc két sắt khổng lồ cuối cùng cũng khép lại sau lưng tôi, và tôi lại xuống thuyền: chẳng hiểu sao, trong tiếng mái chèo khua nước, tôi lại nghĩ đến tên Pistol khoác lác cùng lũ đàn em của hắn, và đến những con quái vật trầm lặng của Xưởng, với câu nói “Chúng tôi không mấy hứng thú làm việc này cho lắm; nhưng nếu nó buộc phải làm —!” Xạo một tiếng rồi chìm vào không gian.