[VAI TRÒ]: Bạn là dịch giả văn học chuyên nghiệp, dịch sách tiếng Anh (Project Gutenberg, văn học kinh điển đã hết bản quyền) sang tiếng Việt.

Bên cạnh hầu hết các tuyến đường sắt rời khỏi Luân Đôn, người ta có thể nhìn thấy các viện tế bần và nhà an dưỡng (thường thiếu một cánh nhà hoặc sảnh chính, và luôn khao khát được mở rộng hơn nữa); một số là các cơ sở mới thành lập, số khác là những cơ sở cũ được dời đến. Các công trình kiến trúc này có xu hướng vươn cao lên một cách bất ngờ, giống như cây đậu thần của Jack, với những chóp nhọn hào nhoáng của nhà nguyện và những chiếc lồng đèn của hội trường, thứ có thể dẫn đến việc làm cho bầu trời thêm phong phú với nhiều lâu đài có vẻ đẹp đáng ngờ nếu không bị kìm hãm bởi nỗi lo về chi phí. Tuy nhiên, những người quản lý, vốn luôn có tính khí lạc quan, tự an ủi mình bằng những bản thiết kế và phối cảnh về sự hoành tráng trong tương lai, và ở hiện tại thì chịu ảnh hưởng bởi lòng bác ái đối với các hành khách đi tàu. Bởi vì câu hỏi làm sao để các tòa nhà trông có vẻ thịnh hành và đầy hứa hẹn trong mắt họ thường lấn át câu hỏi nhỏ hơn là làm sao để tận dụng chúng tốt nhất cho những cư dân bên trong.

Tại sao không một ai sống ở những nơi này từng nhìn ra cửa sổ, hay hóng mát ở khoảnh đất mà chẳng mấy chốc sẽ trở thành khu vườn, lại là một trong những điều kỳ diệu mà tôi đã thêm vào danh sách những kỳ quan thế giới vốn đang kéo dài ra mãi của mình. Tôi đinh ninh rằng họ sống trong một trạng thái tổn thương và phẫn nộ kinh niên, và vì lý do đó mà từ chối tô điểm cho tòa nhà bằng một chút hơi ấm con người. Như tôi từng biết có những người thừa kế cảm thấy bị tổn thương sâu sắc bởi một khoản di sản năm trăm bảng vì nó không phải là năm nghìn, và như tôi từng quen biết một người nhận trợ cấp từ công quỹ với mức hai trăm một năm, kẻ liên tục nguyền rủa đất nước mình vì hắn không nhận được bốn trăm, dẫu chẳng có bất kỳ quyền lợi nào đối với dù chỉ sáu xu: thế nên có lẽ cũng thường xảy ra, trong những giới hạn nhất định, rằng việc nhận được một chút giúp đỡ lại sinh ra ý nghĩ mình đang bị gian lận mất nhiều hơn. “Họ trải qua cuộc đời mình ở chốn đẹp đẽ và yên bình này ra sao chứ!” là chủ đề tôi bàn luận cùng một vị khách từng đồng hành cùng tôi đến một chốn an dưỡng đồng quê duyên dáng dành cho các cụ ông cụ bà: một nền móng cổ kính kỳ lạ nằm giữa vùng nông thôn Anh Nam Bộ dễ chịu, phía sau một nhà thờ đẹp như tranh vẽ và giữa những khu vườn tu viện cổ kính trù phú. Chỉ có chừng chục ngôi nhà, và chúng tôi đồng ý rằng sẽ trò chuyện với những cư dân khi họ ngồi trong những căn phòng có trần vòm, giữa ánh lửa sưởi và ánh sáng chiếu qua những ô cửa sổ có chấn song, để tìm hiểu cho ra lẽ. Họ trải qua cuộc đời mình bằng cách đinh ninh rằng mình đã bị một viên quản sự điếc sống cùng họ trong khoảng sân chung tước đoạt đi một số lượng lạng chè nhất định. Chẳng có lý do gì để cho rằng những lạng chè như thế từng tồn tại, hay vị quản sự già kia thậm chí còn biết chuyện gì đang xảy ra;—ông ta dành cả đời để đinh ninh rằng mình định kỳ bị tên mõ tòa bòn rút một cây chổi quét nhà.

Nhưng những ghi chép phi thương mại này không hề đề cập đến những viện tế bần cũ kỹ ở vùng quê, cũng chẳng phải những viện tế bần mới mẻ bên đường ray xe lửa. Chúng hướng về những chuyến hành trình thực hiện giữa những viện tế bần tầm thường ở Luân Đôn với mặt tiền ngập khói, có một khoảng sân lát đá nhỏ ở phía trước được rào bằng chậu sắt, những nơi mà đã bị vùi lấp đi, có thể nói như vậy, bởi những lớp gạch vữa; những nơi từng nằm ở ngoại ô nhưng nay đã nằm giữa đô thị đông đúc dân cư; những khoảng trống trong cuộc sống bận rộn xung quanh, những dấu ngoặc đơn trong các đoạn văn chằng chịt và nhòe nhoạt của những con phố.

Thỉnh thoảng, những viện tế bần này thuộc về một Công ty hoặc Hội đoàn. Thỉnh thoảng, chúng được thành lập bởi các cá nhân, và được duy trì bằng nguồn quỹ tư nhân do ai đó để lại từ lâu đời. Nơi tôi yêu thích nhất trong số đó là viện Titbull, một cơ sở là hình ảnh thu nhỏ của rất nhiều nơi khác. Về phần Titbull, tôi không biết gì hơn ngoài việc ông qua đời vào năm 1723, tên thánh của ông là Sampson, tước hiệu xã hội là Quý ông (Esquire), và ông đã thành lập những viện tế bần này làm nhà ở cho Chín Phụ Nữ Nghèo và Sáu Nam Giới Nghèo theo di chúc của mình. Tôi thậm chí sẽ không biết nhiều đến thế nếu chi tiết đó không được khắc trên một phiến đá ảm đạm rất khó đọc, được gắn vào mặt tiền của ngôi nhà trung tâm thuộc viện Titbull, và phiến đá ấy được trang trí ở phía trên bằng một mảnh điêu khắc chạm nổi trông giống như bản sao chiếc khăn mặt của Titbull.

Viện tế bần Titbull nằm ở phía đông Luân Đôn, trên một con đường lớn, trong một khu phố nghèo đúc, bận rộn và đông đúc. Đồ sắt cũ và cá rán, kẹo ho và hoa nhân tạo, chân giò lợn luộc và đồ đạc gia đình trông như thể được đánh bóng bằng son dưỡng môi, ô che chứa đầy văn chương ngâm vịnh và đĩa chén đựng đầy hải sản trong một thứ nước màu xanh lá mà tôi hy vọng là vốn tự nhiên của chúng khi có sức khỏe tốt, trang hoàng dọc theo những lối đi lát đá khi bạn bước đến viện Titbull. Tôi cho rằng mặt đường ở những khu vực đó đã cao lên kể từ thời Titbull, và bạn phải bước xuống ba bậc đá để vào lãnh địa của ông. Tôi cũng đã từng bước vào đó theo cách như vậy, suýt chút nữa đập trán vào cái máy bơm nước của Titbull, thứ đứng quay lưng lại với con đường ngay bên trong cổng, ra cái vẻ tự đắc như đang duyệt binh các cọc viên của Titbull.

“Và chẳng có cái nào tồi hơn thế,” một lão già cay độc mang theo một cái bình sành lên tiếng. “Chẳng có nơi nào có cái nào khó bơm hơn, hay keo kiệt hơn khi rỏ nước đâu!” Lão già này mặc chiếc áo khoác dài, giống như những người khiêng kiệu trong tranh của Hogarth mà ta thường thấy, và nó mang sắc thái xanh đậu Hà Lan kỳ lạ nhưng lại thiếu đi sắc xanh lục, thứ sắc màu có vẻ xuất hiện từ sự nghèo khó. Nó cũng mang cái mùi tủ đựng đồ đặc trưng có vẻ xuất hiện từ sự nghèo khó.

“Chắc cái máy bơm bị gỉ rồi,” tôi nói.

“Không đời nào,” lão già nói, nhìn nó với sự cay đắng thuần túy trong đôi mắt đục ngầu. “Nó chưa bao giờ xứng đáng được gọi là một cái máy bơm cả. Vấn đề là ở chỗ đó đấy.”

“Đó là lỗi của ai?” tôi hỏi.

Lão già, kẻ có cái miệng cứ nhai đi nhai lại như đang cố nuốt lấy sự giận dữ của mình nhưng thấy nó quá cứng và quá nhiều, đáp: “Mấy gã quý ông đó chứ ai.”

“Quý ông nào cơ?”

“Biết đâu cậu lại là một trong số chúng nó ấy chứ?” lão già hỏi với vẻ nghi ngờ.

“Các ủy viên quản trị á?”

“Chính tôi thì tôi chẳng đời nào tin tụi nó,” lão già cay độc nói.

“Nếu ý ông là những người quản lý nơi này, thì không, tôi không phải là một trong số họ; tôi thậm chí còn chưa từng nghe đến họ bao giờ.”

“Tôi ước gì mình chưa từng nghe đến chúng,” lão già thở hổn hển: “ở cái tuổi của tôi đây—với chứng thấp khớp—mà phải đi xách nước từ cái thứ đó!” Không để bị lừa phỉnh mà gọi nó là Máy bơm, lão già tặng cho nó thêm một cái liếc nhìn cay độc, nhấc cái bình lên và mang vào một ngôi nhà nhỏ ở góc, sập cửa lại đằng sau.

Nhìn xung quanh và thấy rằng mỗi ngôi nhà nhỏ chỉ gồm hai gian phòng nhỏ; và thấy rằng khoảng sân hình chữ nhật nhỏ bé ở phía trước giống như một nghĩa trang dành cho cư dân, chỉ khác là không có từ nào được khắc trên những viên đá phẳng khô khốc ấy; và thấy rằng những dòng chảy của cuộc sống và tiếng ồn ào cứ cuồn cuộn xuôi ngược bên ngoài, chẳng dính líu gì đến nơi này giống như thể nó là một thứ ngấn nước triều rút trên một bãi biển náo nhiệt; tôi nói, khi nhìn thấy cảnh ấy mà chẳng thấy gì khác, tôi đang chuẩn bị bước ra cổng thì một trong những cánh cửa mở ra.

“Ông đang tìm gì à, thưa ngài?” một người phụ nữ gọn gàng, ưa nhìn hỏi.

Thực ra là không; tôi không thể nói là mình đang tìm gì.

“Không cần ai à, thưa ngài?”

“Không—ít ra thì tôi—xin hỏi tên của vị quý ông lớn tuổi sống ở căn góc kia là gì thế?”

Người phụ nữ gọn gàng bước ra để xác định lại cánh cửa mà tôi vừa chỉ, và cô ấy, cái máy bơm cùng tôi cả ba đứng thành một hàng quay lưng về phía con đường lớn.

“Ồ! Tên ông ấy là ông Battens,” người phụ nữ gọn gàng nói, hạ thấp giọng xuống.

“Tôi vừa mới nói chuyện với ông ấy xong.”

“Thật ạ?” người phụ nữ gọn gàng thốt lên. “Ồ! Cháu ngạc nhiên là ông Battens lại chịu mở miệng nói chuyện đấy!”

“Ông ấy thường ít nói thế sao?”

“À, ông Battens là người cao tuổi nhất ở đây—ý cháu là, lớn tuổi nhất trong số các cụ ông—tính theo thời gian sinh sống.”

Cô có thói quen xoa hai bàn tay chồng lên nhau và luồn qua luồn lại khi nói, một cử chỉ không chỉ gọn gàng mà còn tỏ ý chiều chuộng; thế nên tôi hỏi cô xem mình có được phép ghé thăm phòng khách nhỏ của cô không. Cô vui vẻ đáp Lời và chúng tôi cùng bước vào trong: cô để ngỏ cửa, với ý định mà tôi hiểu là để giữ gìn các phép tắc xã giao. Căn phòng mở ra ngay lập tức mà không có bất kỳ hành lang ngăn cách nào, nên có lẽ ngay cả những lời đàm tiếu cũng phải ngậm miệng trước sự cẩn trọng ấy.

Đó là một căn phòng nhỏ u ám nhưng sạch sẽ, với một chiếc cốc cắm hoa tường vi bên bệ cửa sổ. Trên lò sưởi có hai chiếc lông công, một con tàu chạm khắc, vài vỏ sò, và một bức chân dung cắt hình bóng màu đen với đúng một chiếc lông mi; liệu bức chân dung này là nam hay nữ vượt quá khả năng nhận thức của tôi, cho đến khi nữ chủ nhà cho biết đó là đứa con trai duy nhất của cô, và “trông giống y như đúc người thật.”

“Hy vọng là cậu ấy vẫn còn sống?”

“Không, thưa ngài,” người góa phụ nói, “thằng bé đã bị đắm tàu ở Trung Quốc.” Câu này được nói với một niềm kiêu hãnh kín đáo rằng điều đó đã mang lại một chút tiếng tăm về mặt địa lý cho người mẹ.

“Nếu các cụ ông ở đây không có thói quen trò chuyện,” tôi nói, “tôi hy vọng các cụ bà sẽ cởi mở hơn chứ?—không phải là chị cũng là một trong số họ đâu nhé.”

Cô lắc đầu. “Anh thấy đấy, họ ngày càng trở nên cáu kỉnh.”

“Sao lại thế?”

“À, việc các cụ ông thực sự có tước đoạt của chúng tôi những chút ít thứ lẽ ra thuộc về quyền lợi của mình hay không, cháu không dám chắc; nhưng quan điểm của các cụ bà là có. Và ông Battens thậm chí còn đi xa đến mức nghi ngờ xem có nên biết ơn Nhà sáng lập hay không. Vì ông Battens hay nói rằng, dù sao thì ổng cũng nhờ thế mà nổi danh và ổng làm nó với cái giá rẻ mạt.”

“Tôi e rằng cái máy bơm đã làm ông Battens đâm ra cay đắng.”

“Có lẽ vậy,” người góa phụ gọn gàng đáp, “nhưng cái tay quay bơm thực sự rất nặng. Dù sao đi nữa, điều mà cháu tự nhủ là các vị quý ông có lẽ không hề bỏ túi khoản chênh lệch giữa một cái máy bơm tốt và một cái máy bơm tồi, và cháu muốn nghĩ tốt về họ. Còn những ngôi nhà,” nữ chủ nhà vừa nói vừa đưa mắt nhìn quanh phòng; “có lẽ chúng là những ngôi nhà tiện nghi vào thời của Nhà sáng lập, nếu xét theo bối cảnh thời đại đó, và do đó ông ấy không nên bị trách cứ. Nhưng bà Saggers thì rất khắc nghiệt với họ.”

“Bà Saggers là người cao tuổi nhất ở đây phải không?”

“Lớn tuổi thứ nhì thôi ạ. Bà Quinch mới là người cao tuổi nhất, và cụ đã hoàn toàn lú lẫn rồi.”

“Còn chị?”

“Cháu là người mới chuyển đến sống gần đây nhất, và do đó không được ai kính trọng cả. Nhưng khi bà Quinch được giải thoát khỏi cõi đời này, sẽ có một người xếp dưới cháu. Cũng không thể mong đợi rằng bà Saggers sẽ chứng minh mình là bất tử được.”

“Đúng thế. Cả ông Battens nữa.”

“Nhắc đến các cụ ông,” người góa phụ nói với giọng coi thường, “họ tự chơi với nhau chứ không thèm tính đến chúng tôi. Ông Battens là trường hợp ngoại lệ vì ông đã viết thư cho các vị quý ông rất nhiều lần và đã theo đuổi vụ kiện chống lại họ. Do đó ông ấy tự đặt mình ở một vị thế cao hơn. Nhưng nhìn chung thì chúng tôi không đánh giá cao các cụ ông cho lắm.”

Khi tìm hiểu sâu hơn về chủ đề này, tôi nhận thấy có một quy tắc đã trở thành truyền thống được các bà cụ thống nhất với nhau rằng các ông cụ, dù ở độ tuổi nào đi nữa, thực ra đều đã rất già và đang trong tình trạng lú lẫn. Tôi cũng phát hiện ra rằng những người mới đến và có thâm niên thấp hơn vẫn duy trì, trong một khoảng thời gian ngắn, xu hướng tin tưởng vào Titbull và các ủy viên quản trị của ông ta, nhưng khi họ có được vị thế xã hội trong viện, họ sẽ đánh mất niềm tin này và bắt đầu chê bai Titbull cùng mọi công trình của ông ta.

Sau đó, khi làm sâu sắc thêm mối quan hệ quen biết với người phụ nữ đáng kính này, người có tên là bà Mitts, và thỉnh thoảng ghé thăm bà với một món quà nhỏ là chút trà Hyson gia đình hảo hạng trong túi, dần dần tôi đã trở nên quen thuộc với những âm mưu chính trị nội bộ và lề lối sinh hoạt tại viện tế bần Titbull. Nhưng tôi chưa bao giờ có thể tìm ra những ủy viên quản trị là ai, hoặc họ ở đâu; vì một trong những ý nghĩ cố hữu của nơi này là những chức sắc đó phải được nhắc đến một cách mơ hồ và huyền bí bằng từ “các vị quý ông” mà thôi. Thư ký của “các vị quý ông” từng được chỉ cho tôi thấy, rõ ràng là đang bận rộn bảo vệ cái máy bơm đáng ghét trước những cuộc tấn công của ông Battens đang bất mãn; nhưng tôi không ở trong tình trạng có thể kể lại gì thêm về ông ta ngoài việc ông ta có dáng vẻ nhanh nhẹn của một tay thư ký luật sư. Tôi nghe được từ chính đôi môi của bà Mitts trong một khoảnh khắc rất riêng tư rằng ông Battens từng bị “triệu tập trước các vị quý ông” để sống chết với những cáo buộc của mình, và rằng một chiếc giày cũ đã được ném theo sau lưng ông khi ông rời khỏi tòa nhà trong sứ mệnh đáng sợ đó;—không phải là không có tác dụng, bởi vì buổi gặp gỡ đó đã mang lại một thợ sửa ống nước, và được coi là đã vòng lên thái dương của ông Battens chiếc vòng nguyệt quế của chiến thắng.

Tại viện tế bần Titbull, các mối quan hệ xã hội nội bộ không được coi trọng là xã hội thượng lưu. Một quý ông hay quý bà tiếp những vị khách bên ngoài đến thăm, hoặc đi dự tiệc trà đâu đó, theo đó mà được tính là có vị thế tương ứng; nhưng những buổi thăm viếng hay uống trà qua lại giữa những người trong viện Titbull lại không được tính điểm. Tuy nhiên, những cuộc giao lưu như vậy rất hiếm khi xảy ra, do những bất hòa nội bộ bắt nguồn từ chiếc xô của bà Saggers: vật dụng gia đình này đã chia rẽ viện Titbull thành gần như nhiều phe phái tương ứng với số lượng căn hộ trong khuôn viên đó. Bản chất cực kỳ phức tạp của những tín điều mâu thuẫn về vấn đề này khiến tôi không thể trình bày chúng ở đây với sự mạch lạc quen thuộc của mình, nhưng tôi nghĩ tất cả chúng đều bắt nguồn từ câu hỏi gốc rễ: Bà Saggers có quyền đặt chiếc xô của mình bên ngoài nhà bà ấy hay không? Câu hỏi này đã được bàn luận mổ xẻ rất nhiều, nhưng nếu nói một cách đại khái thì có thể diễn đạt bằng những từ ngữ đó.

Có hai cụ ông ở viện Titbull mà, theo những gì tôi được biết, đã quen biết nhau từ thế giới bên ngoài cái máy bơm và hàng rào sắt kia, khi cả hai còn đang “buôn bán.” Họ tận dụng tối đa nghịch cảnh của mình và bị coi thường ra mặt. Họ là những cụ ông thấp gầy, lưng còng, mắt kèm nhèm nhưng có khuôn mặt tươi vui, và họ lò dò đi lên đi xuống khoảng sân, lúc lắc cằm và trò chuyện với nhau vô cùng rôm rả. Điều này đã gây ra sự khó chịu, hơn nữa còn dấy lên câu hỏi liệu họ có quyền đi ngang qua cửa sổ của bất kỳ ai khác ngoài cửa sổ của chính họ hay không. Tuy nhiên, vì ông Battens cho phép họ đi ngang qua cửa sổ của mình với lý do đầy khinh miễn rằng sự đần độn của họ suýt chút nữa đạt đến mức không phải chịu trách nhiệm hành vi, nên họ vẫn được phép đi dạo trong yên bình. Họ sống ở hai căn nhà cạnh nhau, luồng phiên đọc báo cho nhau nghe (ý nói tờ báo mới nhất mà họ có thể kiếm được), và họ chơi bài cribbage vào ban đêm. Vào những ngày ấm áp và đầy nắng, người ta thậm chí còn thấy họ mang ra hai chiếc ghế và ngồi cạnh hàng rào sắt, hướng mắt ra ngoài; nhưng hành vi kém sang này, bị bàn tán xôn xao khắp viện Titbull, đã khiến họ bị dư luận phẫn nộ ngăn cản không dám lặp lại nữa. Có lời đồn—nhưng có thể chỉ là do ác ý—rằng họ tôn kính ký ức về Titbull theo một cách nào đó rất yếu ớt, và rằng họ từng cùng nhau bắt đầu một cuộc hành hương ra nghĩa trang giáo xứ để tìm ngôi mộ của ông. Có lẽ từ đây mà sinh ra sự nghi ngờ chung rằng họ là gián điệp của “các vị quý ông”: điều mà họ bị cho là đã bộc lộ ngay trước mặt tôi trong dịp viên thư ký của các vị quý ông cố gắng bảo vệ chiếc máy bơm một cách yếu ớt; khi ấy họ bước ra khỏi cửa nhà mình với đầu trần, tựa như thể nhà cửa và bản thân họ cấu thành một chiếc dự báo thời tiết kiểu cũ hoạt động kép với hai hình nôm cụ bà bên trong, và cung kính cúi đầu chào hắn ta từng chập cho đến khi hắn rời đi. Họ được xem là hoàn toàn không có bạn bè hay họ hàng thân thích. Không còn nghi ngờ gì nữa, hai anh chàng tội nghiệp này đã tận hưởng cuộc sống của họ một cách tốt nhất có thể trong viện tế bần Titbull, và không còn nghi ngờ gì nữa, họ (như đã đề cập trước đó) là đối tượng của sự khinh miệt không gì sánh bằng ở nơi này.

Vào những tối thứ Bảy, khi khung cảnh bên ngoài náo nhiệt hơn thường lệ, và khi những người bán dạo các mặt hàng tạp hóa thậm chí còn dựng quầy và thắp những ngọn đèn khói của họ trước hàng rào sắt, viện Titbull lại trở nên hốt hoảng. Bà Saggers thường hay lên cơn hồi hộp đánh trống ngực nổi tiếng của bà, phần lớn là vào những tối thứ Bảy. Nhưng viện Titbull hoàn toàn không thích hợp để đương đầu với sự ồn ào của đường phố dưới bất kỳ hình thức nào. Người ta ở viện Titbull tin một cách tôn sùng rằng dòng người ngày càng chen lấn xô đẩy nhiều hơn trước, và tương tự như vậy, mục đích hàng đầu của dân chúng xứ Anh và xứ Wales là quật ngã bạn xuống và giẫm đạp lên bạn. Thậm chí về đường sắt, người ta ở viện Titbull cũng chỉ biết chút ít tiếng thét của chúng (mà bà Saggers nói là xuyên thấu qua người cô ấy, và đáng lẽ Chính phủ phải đứng ra chấn chỉnh); và hệ thống bưu chính một xu có lẽ vẫn còn là một điều gì đó xa lạ ở đây, vì tôi chưa từng thấy một lá thư nào được giao cho bất kỳ cư dân nào. Nhưng có một người phụ nữ cao, thẳng người, da ngăm đen sống ở Căn số Bảy viện Titbull, người không bao giờ nói chuyện với ai, được bao quanh bởi một vầng hào quang mê tín về sự giàu có đã mất, làm việc nhà với đôi găng tay của người hầu phòng, và người mà bề ngoài thì hay bị chê bai nhưng trong thâm tâm lại rất được nể trọng; và có tin đồn lan truyền một cách mơ hồ rằng bà cụ này có một người con trai, cháu trai, cháu họ hoặc họ hàng nào đó là một “Nhà thầu,” người sẽ chẳng mảy may bận tâm đến việc san bằng viện Titbull, gói ghém nó sang Cornwall rồi dựng lại từ đầu. Một sự náo động lớn đã xảy ra khi một nhóm người Digan ghé bằng chiếc xe ngựa mui trần để đón bà cụ này đi chơi một ngày trong Rừng Epping, và mọi người đã cùng nhau bàn tán xem ai trong số những kẻ đi cùng là con trai, cháu trai, cháu họ hay họ hàng của bà, tức gã Nhà thầu kia. Một nhân vật mập mạp đội mũ trắng và ngậm xì gà trên miệng là ứng cử viên sáng giá nhất: dẫu cho viện Titbull chẳng có lý do nào khác để tin rằng gã Nhà thầu có mặt ở đó, ngoài việc gã đàn ông này bị cho là cứ nhìn chăm chăm vào mấy cái ống khói như thể gã rất muốn đánh sập chúng đi và chở đi bằng xe đẩy, thế nên tâm trí chung vẫn vô cùng phân vân khi phải đưa ra kết luận. Để tìm lối thoát cho rắc rối này, họ tập trung vào Nhan sắc được thừa nhận của nhóm người đó, từng đường kim mũi chỉ trên chiếc váy của người ấy đều bị các bà cụ mổ xẻ bằng lời nói ngay tại chỗ, và những “hành động mờ ám” của người ấy với một nhân vật gầy gò khác đội mũ trắng có lẽ đã làm chiếc máy bơm (nơi họ chủ yếu bàn tán về chuyện này) đỏ mặt tía tai trong suốt nhiều tháng sau đó. Về điểm này, viện Titbull hoàn toàn giữ vững bản chất của mình, vì nó có ác cảm bẩm sinh với tất cả người lạ. Về các đổi mới và cải tiến, nó luôn có quan điểm rằng cái gì mà bản thân nó không muốn thì không ai được phép muốn. Nhưng tôi nghĩ mình cũng từng bắt gặp quan điểm này ở bên ngoài viện Titbull.

Trong số những món đồ đạc khiêm tốn được mang vào viện Titbull bởi các cư dân khi họ ổn định cuộc sống tại chốn tĩnh tâm này trong phần đời còn lại, phần lớn hơn và có giá trị hơn thuộc về các bà cụ. Tôi có thể tự hào nhận mình đã từng bước qua ngưỡng cửa, hoặc ngó vào cửa, của cả chín bà cụ, và tôi nhận thấy tất cả họ đều rất cầu kỳ về chiếc giường ngủ, duy trì những chiếc giường và bộ chăn ga yêu thích gắn bó lâu năm như một phần thường xuyên trong giấc ngủ của mình. Thường thì một chiếc tủ kéo cổ kính là một trong những tài sản trân quý của họ; một chiếc khay đựng trà thì lúc nào cũng có. Tôi biết ít nhất có hai căn phòng mà ở đó một chiếc ấm trà nhỏ bằng đồng thau đánh bóng sáng loáng, đang thi thố với chú mèo trong việc nháy mắt với ngọn lửa; và một bà cụ có cả một bộ bình trà pha trà được bày biện trang trọng trên nóc chiếc tủ kéo, chiếc bình trà ấy được dùng làm tủ sách của bà, chứa bốn cuốn sách khổ nhỏ và một tờ viền đen kể về đám tang của Hoàng thân Công nương Charlotte. Trong số các cụ ông nghèo khổ thì không có những sự tinh tế như vậy. Đồ đạc của họ mang vẻ ngoài như được quyên góp, giống như một cuốn Tạp chí Văn học lỗi thời nào đó, “từ nhiều nguồn khác nhau;” mấy chiếc ghế ít ỏi của họ chẳng cái nào ăn khớp với cái nào; những tấm chăn chắp vá cũ kỹ vẫn còn vương vấn quanh họ; và họ có một thói quen bừa bộn là cất giữ quần áo trong những chiếc hộp đựng mũ. Khi tôi nhớ đến một cụ ông khá kỹ tính với những chiếc bàn chải đánh giày và lọ si đánh giày của mình, là tôi đã liệt kê hết mọi nét thanh lịch gia đình ở phía bên đó của tòa nhà rồi.

Khi có người qua đời ở viện Titbull, những người còn sống sót luôn luôn đồng thuận với nhau—và đó là chủ đề duy nhất mà họ đồng tình—rằng người đã khuất đã làm điều gì đó “khiến bản thân phải bỏ mạng.” Đánh giá qua viện Titbull, tôi phải nói rằng loài người có lẽ chẳng bao giờ phải chết nếu họ biết tự cẩn trọng. Nhưng họ lại không cẩn trọng, và họ vẫn cứ chết, và khi họ chết ở viện Titbull, họ được chôn cất bằng chi phí của Quỹ. Một số khoản dự phòng đã được lập ra cho mục đích đó, nhờ đó (tôi ghi lại điều này dựa trên việc từng chứng kiến đám tang của bà Quinch) một nhà tang lễ lân cận năng nổ đã trang điểm cho bốn cụ ông và bốn cụ bà, lùa họ vào một đám tang gồm bốn cặp đôi, và dẫn đầu với một chiếc nơ đen lớn đằng sau mũ, thỉnh thoảng lại ngoái cổ nhìn lại họ với vẻ phơi phới để xem có thành viên nào bị lạc hay vấp ngã không; cứ như thể họ là một đoàn búp bê già cỗi vô tri.

Việc từ bỏ nhà ở là điều rất hiếm khi xảy ra ở viện Titbull. Có một câu chuyện được truyền tụng ở đó rằng con trai của một bà cụ từng trúng giải Ba mươi nghìn Bảng trong Xổ số, và ngay lập tức lái xe đến cổng trên chính chiếc xe ngựa của mình, với tiếng kèn đồng Pháp thổi vang phía sau, rồi hối hả đưa mẹ đi và để lại mười đồng ghine cho một bữa tiệc lớn. Nhưng tôi không thể xác thực điều đó bằng bất kỳ bằng chứng nào, và coi nó như một Câu chuyện Cổ tích về Viện Tế bần. Thật kỳ lạ là trường hợp từ bỏ nhà ở duy nhất được chứng thực lại xảy ra trong tầm hiểu biết của tôi.

Câu chuyện diễn ra như thế này. Có sự cạnh tranh gay gắt giữa các bà cụ về sự sang trọng của những vị khách đến thăm, và tôi đã quan sát thấy các vị khách thường ăn mặc như thể đi dự lễ hội, đến mức tôi đoán rằng các bà cụ đã khẩn khoản họ phải phô trương hết mức có thể khi đến thăm. Trong hoàn cảnh đó, sự náo động lớn đã xảy ra một ngày nọ khi bà Mitts tiếp đón một vị khách là Cựu chiến binh Greenwich. Ông là một Cựu chiến binh có vẻ ngoài bệ vệ và hiếu chiến, với một ống tay áo trống không, và ông được chải chuốt vô cùng cẩn thận; các khuy áo của ông sáng lấp lánh, ống tay áo trống không được khoác lên một cách duyên dáng như dải băng khánh thành, và ông cầm trên tay một chiếc gậy đi đường chắc chắn tốn không ít tiền. Khi gõ cửa nhà bà Mitts bằng đầu chiếc gậy—ở viện Titbull không có tay nắm gõ cửa—bà Mitts đã bị một người hàng xóm bên cạnh nghe thấy tiếng kêu ngạc nhiên thể hiện sự xúc động mạnh; và chính người hàng xóm đó sau đó đã khẳng định một cách trang trọng rằng khi ông được cho phép vào phòng bà Mitts, bà đã nghe thấy một tiếng chát. Nghe thấy một tiếng chát không phải là một cú đánh.

Vị Cựu chiến binh Greenwich này toát lên một phong thái khi ra về, khiến toàn bộ viện Titbull tin chắc rằng ông sẽ còn quay lại. Ông được ngóng chờ tha thiết, và bà Mitts bị theo dõi sát sao. Trong khi đó, nếu có điều gì có thể đẩy sáu ông cụ bất hạnh vào một thế yếu hơn nữa so với vị thế bần cùng cố hữu của họ, thì đó chính là sự xuất hiện của vị Cựu chiến binh Greenwich này. Bản thân họ vốn đã héo mòn rồi, nhưng họ còn teo lại chẳng còn gì so với vị Cựu chiến binh. Ngay cả bản thân các cụ ông nghèo khổ dường như cũng nhận thức được sự thua kém của mình, và ngoan ngoãn hiểu rằng họ không bao giờ có thể hy vọng đọ lại được vị Cựu chiến binh với kinh nghiệm chiến tranh và hàng hải trong quá khứ cùng khoản tiền mua thuốc lá ở hiện tại: một cuộc đời thăng trầm qua những vùng biển xanh, khói súng đen ngòm và máu chiến đỏ tươi vì nước, vì quê hương, vì vẻ đẹp.

Chưa đầy ba tuần trôi qua, vị Cựu chiến binh lại xuất hiện. Lại một lần nữa ông gõ cửa nhà bà Mitts bằng cán gậy, và lại được cho vào. Nhưng lần này ông không còn ra về một mình nữa; vì bà Mitts, đội chiếc mũ được nhận diện là đã được tân trang lại, đã đi dạo cùng ông và ở lại cho đến tiếng chuông bia lúc mười giờ, tính theo giờ Greenwich.

Lúc này một lệnh hưu chiến đã được thiết lập, ngay cả với vùng nước nổi sóng từ chiếc xô của bà Saggers; không ai bàn tán gì ngoài hành vi của bà Mitts và ảnh hưởng tàn phá của nó đối với danh tiếng của viện Titbull. Người ta đồng ý rằng ông Battens “nên đứng ra giải quyết,” và ông Battens đã được liên hệ về vấn đề này. Con người khó chịu đó đã trả lời rằng “ông ấy vẫn chưa thấy đường nào để giải quyết cả,” và các bà cụ đã đồng thanh bỏ phiếu rằng việc gây gổ nằm trong bản chất của ông ta.

Lý do vì sao, dẫu có vẻ mâu thuẫn đôi chút, bà Mitts lại bị tất cả các bà cụ tẩy chay còn vị Cựu chiến binh thì lại được tất cả họ ngưỡng mộ, điều đó không quan trọng. Chưa hết một tuần sau, viện Titbull lại bị chấn động bởi một hiện tượng khác. Vào lúc mười giờ sáng xuất hiện một chiếc xe taxi, chở theo không chỉ vị Cựu chiến binh Greenwich một tay, mà ngoài ra còn có cả một Cựu chiến binh Chelsea cụt một chân. Cả hai cùng xuống xe để đỡ bà Mitts lên taxi, vị Cựu chiến binh Greenwich ngồi cùng khoang bên trong với bà, còn vị Cựu chiến binh Chelsea trèo lên ghế trên cùng cạnh người đánh xe: chiếc chân gỗ của ông chìa ra giống như mũi thuyền, tựa như đang đùa giỡn cúi chào sự nghiệp đi biển của người bạn. Thế là chiếc xe phóng đi. Không có bà Mitts nào quay lại vào đêm hôm đó.

Những gì ông Battens có thể đã làm trong việc đứng ra giải quyết, bị kích động bởi trạng thái phẫn nộ của công luận vào sáng hôm sau, đã bị đón đầu bởi một hiện tượng khác. Một chiếc xe đẩy, do vị Cựu chiến binh Greenwich và vị Cựu chiến binh Chelsea đẩy đi, mỗi người đều điềm tĩnh ngậm tẩu thuốc và tì lồng ngực chiến binh của mình vào cán đẩy.

Việc vị Cựu chiến binh Greenwich trưng ra “giấy đăng ký kết hôn” của mình, cùng với thông báo của ông rằng ông và người bạn đã ghé qua để lấy đồ đạc của bà G. Pensioner, trước đây là Mitts, hoàn toàn không làm dịu đi sự bất bình của các bà cụ đối với hành vi của người chị em trong viện; ngược lại, người ta nói rằng họ càng tỏ ra tức giận hơn bao giờ hết. Tuy nhiên, những chuyến ghé thăm tình cờ của tôi tới viện Titbull kể từ thời điểm xảy ra sự việc này đã củng cố trong tôi ấn tượng rằng đó là một cú hích vô cùng lành mạnh. Chín bà cụ trở nên sắc sảo hơn, cả về tâm hồn lẫn trang phục, so với trước đây, dù phải thừa nhận rằng họ khinh thường sáu cụ ông đến tận cùng mức độ. Họ cũng quan tâm đến con đường lớn bên ngoài nhiều hơn so với khi tôi mới biết đến viện Titbull. Và bất cứ khi nào tôi tình cờ tựa lưng vào máy bơm hay hàng rào sắt, trò chuyện với một trong những bà cụ trẻ tuổi hơn, và nhìn thấy một tia đỏ ửng lướt qua khuôn mặt cô ấy, tôi ngay lập tức biết được mà không cần quay đầu nhìn lại rằng một Cựu chiến binh Greenwich vừa mới đi ngang qua.