Một trong những sở thích kỳ quặc của tôi là ngay cả những lúc đi dạo thảnh thơi nhất, tôi vẫn luôn phải vạch sẵn một điểm đến cho mình. Tôi thường tự đặt ra một nhiệm vụ trước khi rời khỏi phòng trọ ở Covent-garden cho một chuyến hành trình đi bộ trên phố, và tôi sẽ thấy việc tự ý thay đổi lộ trình dọc đường, hay quay đầu bỏ dở một phần quãng đường, cũng kỳ cục chẳng khác gì việc cố tình vi phạm một thỏa thuận đã ký kết với người khác. Hôm nọ, thấy mình có nghĩa vụ phải đi đến Limehouse theo cách này, tôi đã khởi hành đúng vào lúc ngọ, tuân thủ nghiêm ngặt các điều khoản trong bản hợp đồng với chính bản thân mà tôi đã cam kết bằng danh dự.
Vào những dịp như thế, tôi có thói quen xem chuyến đi dạo của mình là một tuyến tuần tra, và bản thân tôi là một viên cảnh sát cấp cao đang đi làm nhiệm vụ trên tuyến đó. Có không ít kẻ côn đồ trên đường phố bị tôi tóm lấy trong suy nghĩ rồi quét sạch chúng đi, và tôi dám chắc những kẻ đó sẽ chẳng có cơ hội ngắm nghía London là mấy, nếu như tôi có thể trực tiếp xử lý chúng bằng hành động.
Bước ra chính tuyến tuần tra này, và đăm đăm dõi theo ba tên cướp giật vạm vỡ đang trên đường về nhà—mà tôi có thể đoan chắc cái nhà đó nằm cách Drury-lane chưa đầy vài chục thước, ẩn mình trong một con hẻm chật chội nào đó (dù chúng sống trong chỗ trọ của chúng cũng bình yên chẳng kém gì tôi trong căn phòng của mình)—tôi bắt đầu làm nhiệm vụ với một suy nghĩ mà tôi xin trân trọng gửi đến ngài Tổng Cảnh sát trưởng mới—một người mà tôi hoàn toàn tin tưởng bởi ông là một công bộc mẫn cán và từng trải. Đã bao nhiêu lần (tôi tự hỏi) tôi phải nuốt trôi những lời ngụy biện rập khuôn nhàm chán trên các bản tin cảnh sát, đại loại như việc viên cảnh sát thông báo với vị quan tòa đáng kính rằng các tòng phạm của bị cáo, vào thời điểm đó, đang trú ngụ trong một con phố hoặc ngõ hẻm mà không ai dám bén mảng tới, và rồi vị quan tòa đáng kính nấy đã từng nghe về tiếng tăm đen tối của con phố hay ngõ hẻm đó, và rồi độc giả của chúng ta chắc hẳn sẽ nhớ rằng đó luôn luôn là con phố hay ngõ hẻm cũ kỹ ấy cứ độ nửa tháng lại được đem ra bàn tán một cách đầy tính giáo huấn như thế.
Giờ hãy giả sử rằng vị Tổng Cảnh sát trưởng gửi một thông tri đến từng đội cảnh sát đang làm việc tại London, yêu cầu lập tức cung cấp tên của tất cả những con phố hoặc ngõ hẻm tai tiếng bị thổi phồng quá mức mà không ai dám bén mảng tới ở mọi khu vực; và giả sử trong thông tri đó, ông đưa ra lời cảnh báo thẳng thừng rằng: “Nếu những nơi đó thực sự tồn tại, chúng là bằng chứng cho sự kém cỏi của cảnh sát mà tôi kiên quyết trừng phạt; còn nếu chúng không tồn tại, mà chỉ là một thứ hư cấu quy ước, thì chúng lại là bằng chứng cho thấy sự làm ngơ dung túng của lực lượng cảnh sát đối với tội phạm chuyên nghiệp, điều mà tôi cũng kiên quyết trừng phạt”—thế thì sao nhỉ? Dù là hư cấu hay thực tế, liệu chúng có thể sống sót nổi trước hòn thử vàng của một chút lẽ thông thường ấy không?
Cứ đem ra trước tòa công khai để rồi ra rả mãi một điệp khúc nhàm chán đến mức thành nhàm tai như chuyện quả lý gai khổng lồ, rằng một hệ thống cảnh sát tốn kém chưa từng thấy trong lịch sử lại vẫn để tồn tại ở London giữa thời đại của hơi nước, khí đốt, ảnh chụp kẻ gian và điện tín—những nơi ẩn náu và tụ điểm ô trọc từ thời nhà Stuart! Chà, nếu áp dụng cách làm tương tự cho mọi ban ngành, chắc chẳng mấy chốc mà bệnh dịch hạch sẽ quay lại chỉ sau hai mùa hè, còn phái Druid thì tái xuất sau một thế kỷ!
Bước nhanh hơn dưới gánh nặng của sự bất công công cộng này, tôi vô tình va phải một sinh linh khốn khổ, kẻ đang dùng một cái vuốt bấu víu lấy mảnh vải rách của chiếc quần và dùng cái vuốt kia cào cấu mái tóc tơi tả, lê lết đôi chân trần trên những viên đá lầy lội. Tôi dừng lại để đỡ và cứu giúp sinh linh khốn khổ đang nức nở ấy, thế là lập tức có năm mươi đứa trẻ y hệt như vậy, đủ cả trai lẫn gái, túm tụm quanh tôi, ăn mày, ngã nhào, đánh nhau, la hét, gào thét, run lẩy bẩy trong cảnh trần truồng và đói khát. Đồng tiền mà tôi vừa nhét vào cái vuốt của đứa bé bị va phải liền bị cấu giật lấy, rồi lại bị giật khỏi cái nắm tay đói khát ấy, rồi lại bị giật thêm lần nữa, và chẳng mấy chốc tôi hoàn toàn không thể biết được đồng tiền ấy đang nằm ở xó xỉnh nào trong cái mớ hỗn độn nhơ nhớp toàn giẻ rách, chân tay và bùn đất đó. Khi đỡ đứa trẻ dậy, tôi đã kéo nó ra khỏi lối đi chính, và cảnh tượng này diễn ra giữa những tấm ván che, hàng rào gỗ cùng những đống đổ nát của các tòa nhà bị phá dỡ, ngay gần Temple Bar.
Bất ngờ thay, từ giữa những đống đổ nát đó xuất hiện một viên cảnh sát chính hiệu, khiến đám đông khốn nạn kinh hoàng tản ra khắp mọi hướng, trong khi anh ta cứ lao người nhử bên này vồ bên nọ mà chẳng bắt được ai. Khi tất cả đã hoảng sợ bỏ chạy, anh ta cởi mũ, rút chiếc khăn tay từ trong đó ra, lau trán đang đầm đìa mồ hôi rồi nhét trả khăn và mũ về chỗ cũ, với vẻ mặt của một người vừa hoàn thành một nghĩa vụ đạo đức lớn lao—mà quả thực là anh ta đã làm vậy, khi thực hiện đúng những gì được phân công. Tôi nhìn anh ta, rồi nhìn quanh những dấu vết lộn xộn trong bùn đất, và tôi nghĩ đến những hạt mưa cùng vết chân của một sinh vật đã tuyệt chủng từ hàng vạn thế kỷ trước mà các nhà địa chất từng phát hiện trên mặt vách đá; và suy ngẫm này chợt dội lên trong tâm trí tôi: Nếu đống bùn này có thể hóa đá ngay lúc này và cứ ẩn giấu ở đây trong mười nghìn năm, không biết liệu dòng giống loài người sẽ kế vị chúng ta trên trái đất lúc bấy giờ, bằng nỗ lực tối đa của trí tuệ con người và không có sự trợ giúp của truyền thuyết, có thể suy ra được một kết luận kinh hoàng như sự tồn tại của một xã hội văn minh lại dung túng cho sự dã man công cộng của những đứa trẻ bị bỏ rơi trên đường phố thủ đô mình, một xã hội kiêu hãnh vì quyền uy trên biển lẫn trên đất liền nhưng chưa bao giờ dùng quyền uy ấy để chớp lấy và cứu rước chúng hay không?
Sau đó, khi đến Old Bailey và ngước nhìn về phía Newgate, tôi thấy nhà tù mang một vẻ bất hợp lý làm sao. Dường như có một sự bất hợp lý xui xẻo nào đó trong bầu không khí ngày hôm ấy; bởi vì mặc dù các tỷ lệ kiến trúc của Nhà thờ lớn St. Paul rất tuyệt mỹ, nhưng dưới mắt tôi, nó lại có vẻ hơi sai nét vẽ. Tôi có cảm giác như thể cây thánh giá nằm quá cao, và chông chênh quá xa trên quả cầu vàng ở tầng trung gian.
Quay mặt về hướng đông, tôi bỏ lại sau lưng Smithfield và Old Bailey—giàn lửa thiêu, buồng giam tử tù, án treo cổ thị chúng, nhục hình đánh roi qua các tuyến phố trên xe chở tội nhân, cùm bêu rêu, sắt nung đỏ và những cột mốc tổ tiên tốt đẹp khác mà những bàn tay thô lỗ đã nhổ tận gốc, dẫu cho bầu trời vẫn chưa sụp xuống đầu chúng ta—và tiếp tục rảo bước trên tuyến tuần tra của mình, nhận thấy các khu phố liền kề ở đây phân chia với nhau kỳ lạ làm sao, tựa như có một đường ranh giới vô hình vắt ngang lối đi. Nơi đây sẽ chấm dứt các chủ ngân hàng và người đổi tiền; nơi đây sẽ bắt đầu ngành hàng hải và các cửa hàng dụng cụ hàng hải; tiếp theo đó sẽ là một chút hương vị thoang thoảng của tạp hóa và dược phẩm; rồi sẽ đến một lượng lớn các hàng thịt; tiếp đến những người bán đồ kim hẹp nhỏ lẻ sẽ chiếm ưu thế; và từ đây trở đi, mọi mặt hàng bày bán đều phải được dán kèm giá tiền. Tất cả diễn ra cứ như thể đã được sắp đặt và định đoạt từ trước.
Chỉ một bước chân tại Nhà thờ Houndsditch, rộng chẳng kém việc bước qua rãnh nước ở cuối đường Canon-gate mà những con nợ trong khu thánh địa Holyrood từng giải tỏa tâm trí bằng cách nhảy qua, như lời Scott đã kể, để rồi đứng hiên ngang thách thức bọn đòi nợ ở vùng đất tự do—chỉ một bước chân ấy thôi, là mọi thứ đã thay đổi hoàn toàn về bản chất lẫn khí chất. Phía tây của bước chân đó, một chiếc bàn hay một cái tủ kéo bày bán sẽ làm bằng gỗ gụ và đánh vecni kiểu Pháp; phía đông của nó, chúng sẽ làm bằng gỗ thông, bôi một lớp sơn rẻ tiền nhái theo thuốc mỡ bôi môi. Phía tây của bước chân đó, một ổ bánh mì xu hay chiếc bánh ngọt sẽ nhỏ gọn và vừa vặn; phía đông của nó, chúng sẽ có hình thù bè bè, toe toét như muốn phô trương cho bõ số tiền bỏ ra. Tuyến tuần tra của tôi vòng qua Nhà thờ Whitechapel và các xưởng tinh luyện đường lân cận—những tòa nhà lớn xếp chồng lên nhau, trông có vẻ họ hàng gần gũi với các nhà kho bên cảng Liverpool—tôi rẽ phải, và đi vòng qua cái góc khuất kỳ cục bên trái, bất chợt bắt gặp một bóng ma quen thuộc trên đường phố London từ xa.
Kẻ lang thang nào ở London thời này chưa từng nhìn thấy người đàn bà bị gập gù ngả người về phía trước, còng lưng do một tật bệnh ở cột sống, với cái đầu dạo gần đây đãẹo sang một bên để rồi cứ xõa thõng thượt qua khuỷu tay ở khoảng cổ tay? Ai mà không biết chiếc gậy, chiếc khăn choàng và cái giỏ của bà ta khi bà ta dò dẫm bước đi, chẳng thể nhìn thấy gì ngoài mặt đường, chẳng bao giờ xin ăn, chẳng bao giờ dừng lại, cứ mãi đi đến một nơi nào đó chẳng vì mục đích gì? Bà ta sống bằng cách nào, đến từ đâu, đi về đâu, và để làm gì? Tôi vẫn nhớ thời kỳ đôi tay vàng vọt của bà ta chỉ toàn là da bọc xương. Những đổi thay nhẹ nhàng đang len lỏi trên cơ thể bà ta; bởi vì giờ đây trên đó đã phảng phất bóng dáng của làn da người. Phố Strand có thể coi là tâm điểm mà bà ta quay quần xung quanh theo quỹ đạo nửa dặm. Sao bà ta lại đi xa về phía đông thế này? Mà lại còn đang đi ngược về nữa chứ! Đã đi xa đến thế nào rồi cơ chứ? Bà ta là một cảnh tượng hiếm có ở khu phố này. Tôi nhận được thông tin tình báo rất thông minh về chuyện này từ một con chó—một con chó lai lệch vẹo với chiếc đuôi ngốc nghếch, lầm lũi bước đi với cái đuôi vểnh lên, tai dựng đứng và thể hiện sự quan tâm thân thiện với lối sống của đồng loại—nếu tôi được phép dùng từ ngữ ấy. Sau khi dừng lại trước một cửa hàng thịt lợn, nó đang lững thững đi về phía đông giống như tôi, với vẻ mặt nhân từ và nước dãi tứa ra, như thể đang ngẫm nghĩ về vô vàn hảo vị của thịt lợn, thì nó chợt trông thấy cái bọc người gập gù đang tiến lại gần. Nó không ngạc nhiên vì cái bọc đó quá nhiều (dù cũng kinh ngạc vì nó), mà là vì tình tiết cái bọc đó tự thân mang theo phương tiện di chuyển. Nó dừng lại, dựng đứng tai hơn nữa, khựng người lại một chút, trừng mắt nhìn, phát ra một tiếng gừ ngắn, trầm, và mũi thì sáng long lanh—mà tôi ngẫm là vì sợ hãi. Thấy cái bọc tiếp tục tiến lại gần, nó sủa, cụp đuôi định chuồn, nhưng rồi tự biện luận rằng bỏ chạy là hành vi không xứng mặt chó, nó liền quay đầu lại và một lần nữa đối mặt với đống quần áo đang tiến đến. Sau khi do dự hồi lâu, nó chợt nghĩ rằng thế nào trong đó cũng có một cái mặt. Với quyết tâm liều lĩnh dấn thân vào cuộc phiêu lưu để dò cho ra lẽ, nó chậm rãi tiến về phía cái bọc, chậm rãi đi vòng quanh, và cuối cùng khi chạm trán ngay cái mặt người ở tít phía dưới—nơi chẳng bao giờ gương mặt con người nên xuất hiện—nó liền thét lên một tiếng kinh hoàng rồi cắm cổ chạy thẳng về phía Cảng Đông Ấn.
Giờ đây đã đặt chân đến khu vực Commercial Road thuộc tuyến tuần tra của mình, và sực nhớ ra Ga Stepney ở gần đó, tôi rảo bước nhanh hơn để rời khỏi con đường này tại điểm đó và xem ngôi sao nhỏ phương đông của mình đang chiếu rọi ra sao.
Bệnh viện Nhi đồng, nơi tôi từng đặt cho cái tên ấy, vẫn đang hoạt động hết công suất. Tất cả các giường bệnh đều có người nằm. Có một gương mặt mới trên chiếc giường mà đứa bé xinh xắn của tôi từng nằm, và đứa trẻ ngọt ngào bé nhỏ ấy giờ đây đã yên nghỉ ngàn thu. Đã có rất nhiều sự đồng cảm tử tế được gửi gắm đến đây kể từ chuyến thăm trước của tôi, và thật tuyệt khi thấy những bức tường được trang hoàng lộng lẫy bằng những con búp bê. Tôi tự hỏi Poodles có suy nghĩ gì về chúng khi chúng dang rộng đôi tay phía trên các giường bệnh, trừng mắt nhìn và trưng diện những bộ cánh lộng lẫy. Poodles có sự quan tâm lớn hơn đến các bệnh nhân. Tôi thấy nó đang đi một vòng quanh các giường bệnh, tựa như một bác sĩ nội trú, có một con chó khác tháp tùng—một người bạn—dường như cứ tung tăng chạy theo nó với tư cách là bác sĩ thực tập sinh của nó. Poodles rất hăng hái muốn giới thiệu cho tôi làm quen với một cô bé xinh xắn trông vô cùng khỏe mạnh vừa mới bị cắt bỏ một chân do ung thư đầu gối. Một ca phẫu thuật khó khăn, Poodles ra hiệu, vừa vẫy đuôi trên tấm khăn trải giường, nhưng hoàn toàn thành công, thưa ngài quý mến! Bệnh nhân, khi vuốt ve Poodles, liền mỉm cười nói thêm rằng: “Cái chân đó làm tôi khổ sở quá chừng, nên tôi rất mừng vì nó đã mất tiêu rồi.” Tôi chưa từng thấy điều gì trong thế giới loài chó tinh tế hơn phong thái của Poodles, khi một cô bé khác há miệng ra để cho thấy sự phì đại kỳ lạ của chiếc lưỡi. Poodles (lúc đó đang đứng trên một chiếc bàn để ngang tầm với sự việc) ngắm nhìn chiếc lưỡi đó (với chiếc lưỡi của chính nó thè ra đầy cảm thông) một cách vô cùng nghiêm nghị và từng trải, đến nỗi tôi cảm thấy muốn thọc tay vào túi áo ghi-lê và dúi cho nó một đồng guinea được gói trong giấy.
Lại trở lại tuyến tuần tra của mình, và sát cạnh Nhà thờ Limehouse, điểm kết thúc của nó, tôi thấy mình đang ở gần một khu “Xưởng chì.” Bị thu hút bởi cái tên vẫn còn mới nguyên trong ký ức, và sau khi dò hỏi và biết được những xưởng chì này chính là những xưởng chì mà tôi từng nhắc đến khi lần đầu tiên ghé thăm Bệnh viện Nhi đồng Đông London và vùng lân cận với tư cách là Lữ khách Phi thương nghiệp, tôi quyết định ghé vào ngó nghiêng một chút.
Được đón tiếp bởi hai vị quý ông rất lịch thiệp là hai anh em, đồng thời là đối tác làm ăn với cha của họ, và là những người tỏ rõ mong muốn dẫn tôi đi tham quan xưởng một cách thoải mái, tôi bắt đầu đi khảo sát các xưởng chì. Mục đích của những xưởng này là chuyển hóa chì thỏi thành chì trắng. Quá trình chuyển hóa này được thực hiện thông qua việc tạo ra các biến đổi hóa học liên tiếp một cách chậm rãi và từ từ ngay trong bản thân khối chì. Các công đoạn trông rất kỳ thú và hấp dẫn—thú vị nhất là việc chôn chì, ở một giai đoạn chuẩn bị nhất định, vào trong các hũ, mỗi hũ chứa thêm một lượng axit nhất định, và tất cả các hũ được chôn với số lượng lớn, xếp thành từng lớp dưới lớp vỏ cây sồi ngâm da, trong khoảng mười tuần.
Nhảy nhót qua những chiếc thang, bắc ngang qua các tấm ván, và đứng trên những bậc cao chót vót, cho đến khi tôi chẳng biết nên ví mình với một chú chim hay một thợ xây, tôi nhận thức được rằng mình đang đứng trên một khoảng không chẳng có gì đặc biệt, nhìn xuống một trong chuỗi các gác xép lớn với ánh sáng ban ngày bên ngoài lọt qua các kẽ hở của mái ngói phía trên. Rất nhiều phụ nữ đang leo lên và đi xuống cái gác xép này, mỗi người trong chuyến đi lên đều mang theo một hũ chứa chì và axit đã được chuẩn bị sẵn để đem chôn dưới lớp vỏ cây sồi đang bốc khói. Khi một lớp hũ đã được xếp đầy kín chỗ, nó sẽ được che đậy cẩn thận bằng các tấm ván, rồi những tấm ván ấy lại được phủ kỹ bằng lớp vỏ cây sồi, và sau đó một lớp hũ tiếp theo lại được bắt đầu xếp lên trên; các phương tiện thông gió đầy đủ vẫn được duy trì qua các ống gỗ. Đi xuống cái gác xép đang được chất đầy lúc bấy giờ, tôi thấy sức nóng của lớp vỏ cây sồi thật đáng kinh ngạc, và mùi của chì lẫn axit cũng chẳng mấy dễ chịu cho lắm, dẫu cho tôi tin là chúng chưa đến nỗi độc hại ở giai đoạn đó. Ở những gác xép khác, nơi các chiếc hũ đang được đào lên, sức nóng của lớp vỏ sồi bốc hơi còn lớn hơn rất nhiều, và mùi hương thì xộc thẳng vào mũi vô cùng đặc trưng. Có đủ các gác xép ở mọi công đoạn; đầy và trống, nửa đầy và nửa trống; những người phụ nữ vạm vỡ, tháo vát đang thoăn thoắt leo trèo xung quanh; và toàn bộ khung cảnh trông giống như phần trên của ngôi nhà thuộc về một lão người Thổ giàu sụ nào đó, nơi mà dàn hậu cung trung thành đang cất giấu tiền của vì sultan hoặc pasha sắp sửa kéo đến.
Giống như hầu hết các loại bột nhão hay chất màu, trường hợp của chì trắng này cũng trải qua các công đoạn khuấy, tách, rửa, nghiền, cán và ép. Một số công đoạn trong số đó chắc chắn là có hại cho sức khỏe, với mối nguy hiểm phát sinh từ việc hít phải các hạt chì, hoặc do tiếp xúc giữa chì và da thịt, hay cả hai. Để chống lại những mối nguy hiểm này, tôi thấy họ đã trang bị những chiếc khẩu trang rất tốt (được làm đơn giản bằng vải nỉ và vải muslin để có thể thay mới với chi phí rẻ, và trong một số trường hợp được giặt bằng xà phòng thơm), cùng găng tay dài và áo choàng rộng thùng thình. Khắp mọi nơi, lượng không khí trong lành được đưa vào tối đa nhờ những ô cửa sổ được bố trí hợp lý và mở rộng hết cỡ. Và người ta giải thích rằng biện pháp phòng ngừa là thường xuyên thay đổi ca làm việc của những người phụ nữ ở các công đoạn tồi tệ nhất (một biện pháp xuất phát từ chính kinh nghiệm hoặc nỗi sợ hãi của họ về tác hại của nó) đã mang lại hiệu quả tốt lành. Trông họ thật kỳ bí và lạ lùng với phần miệng và mũi bị che kín cùng chiếc áo choàng rộng, nhưng ngoại hình ấy lại càng làm nổi bật hơn sự so sánh với lão người Thổ và khu hậu cung.
Cuối cùng, thứ chì trắng phiền toái này, sau khi đã được đem chôn rồi đào lên, được nung nóng rồi làm lạnh, được khuấy, tách, rửa, nghiền, cán, ép, lại tiếp tục phải chịu tác động của sức nóng dữ dội như lửa thiêu. Một hàng phụ nữ mặc trang phục như đã mô tả ở trên, giả sử đang đứng trong một lò bánh bằng đá rộng lớn, chuyền tay nhau những chiếc khay nướng từ tay người này sang tay người khác để đưa vào lò từ những đầu bếp. Lò nung, hay lò sấy, lúc bấy giờ vẫn còn nguội lạnh, trông cao bằng một ngôi nhà bình thường và chật cứng những nam nữ công nhân đang đứng trên các bệ đỡ tạm thời, nhanh tay chuyển lên và cất gọn những chiếc khay. Cánh cửa của một lò nung khác, sắp sửa được làm nguội và dọn trống, được mở hé từ phía trên để cái mặt phi thương nghiệp ghé xuống nhòm vào. Cái mặt phi thương nghiệp liền rụt lại thật nhanh với một cảm giác ngạt thở trước cái nóng đỏ rực và mùi hương nồng nặc đến nghẹt thở. Nhìn chung, có lẽ việc bước vào những chiếc lò sấy này để làm việc khi chúng vừa được mở toang có lẽ là phần tồi tệ nhất trong công việc.
Nhưng tôi thấy rõ một điều không thể chối cãi là các chủ nhân của những xưởng chì này đang thực tâm và tận tụy tìm cách giảm thiểu các mối nguy hiểm của nghề nghiệp xuống mức thấp nhất.
Một khu vực rửa tay được trang bị cho phụ nữ (tôi nghĩ đáng ra nên có nhiều khăn tay hơn), cùng một phòng để họ treo quần áo, dùng bữa, nơi có sẵn một bếp lò lớn và lửa sưởi, cùng một nữ nhân viên túc trực để giúp đỡ họ và giám sát để họ không quên rửa sạch tay trước khi chạm vào thức ăn. Một nhân viên y tế giàu kinh nghiệm cũng được bố trí cho họ, và mọi triệu chứng tiềm ẩn của ngộ độc chì đều được điều trị cẩn thận. Ấm trà và những thứ đại loại như vậy của họ đã được bày biện sẵn sàng trên bàn cho bữa ăn xế chiều khi tôi ghé thăm căn phòng này, và nó mang lại một cảm giác rất ấm cúng, gần gũi. Người ta nhận thấy họ chịu đựng công việc này tốt hơn nam giới rất nhiều: một số ít trong số họ đã làm việc ở đây nhiều năm, và phần lớn những người tôi quan sát đều khỏe mạnh, tháo vát. Mặt khác, cũng cần phải nhớ rằng hầu hết họ rất thất thường và hay nghỉ ngang xương.
Sự sáng tạo của người Mỹ dường như cho thấy rằng chẳng bao lâu nữa chì trắng có thể được sản xuất hoàn toàn bằng máy móc. Càng sớm càng tốt. Trong lúc đó, tôi chia tay hai người dẫn đường bộc trực của mình qua xưởng bằng cách nói với họ rằng họ chẳng có gì phải che giấu ở đây và cũng chẳng có gì phải trách cứ cả. Còn về phần triết lý của vấn đề ngộ độc chì và người lao động, đối với tôi, nó đã được tóm tắt khá công bằng bởi người phụ nữ Ireland mà tôi từng trích dẫn trong bài viết trước: “Có người bị ngộ độc chì sớm, có người bị ngộ độc chì muộn, có vài người—nhưng không nhiều—thì không bao giờ; và tất cả là tùy thuộc vào thể trạng thôi thưa ngài, có thể trạng khỏe còn có thể trạng yếu.” Dọc theo những bước chân trên tuyến tuần tra của mình, tôi kết thúc ca làm việc.
