Cuộc nổi dậy của nhân dân Ý thoát khỏi những bất công khôn xiết, cùng với ánh bình minh muộn màng bừng sáng trên họ sau đêm dài áp bức đã phủ bóng đen lên đất nước tươi đẹp của họ, tự nhiên đã khiến tâm trí tôi gần đây thường hoài niệm về những cuộc hành trình nhỏ của chính mình ở nước Ý. Gắn liền với chúng là một vở kịch nhỏ kỳ thú, trong đó vai diễn của bản thân tôi vô cùng nhỏ bé nên tôi có thể kể lại câu chuyện ấy mà không sợ bị nghi ngờ là đang khoe mẽ. Đây hoàn toàn là một câu chuyện có thật.
Tôi mới đến một thị trấn nhỏ ven Địa Trung Hải vào một buổi tối mùa hè. Tôi đã ăn tối tại quán trọ, và tôi cùng lũ muỗi đang rủ nhau ra phố. Nơi đây cách xa Napoli; nhưng cô hầu bàn nhỏ nhắn, hồng hào, mập mạp và nhanh nhẹn tại quán trọ lại là người Napoli, và cô tỏ ra vô cùng tháo vát trong nghệ thuật diễn kịch câm. Ngay trong khoảnh khắc tiếp nhận yêu cầu đánh bóng đôi giày mà tôi để lại trên lầu, cô liền múa những chiếc bàn chải tưởng tượng, thực hiện trọn vẹn các động tác đánh bóng giày và đặt chúng dưới chân tôi. Tôi mỉm cười với người phụ nữ nhỏ nhắn, lanh lợi với sự hài lòng tuyệt đối trước tác phong nhanh nhẹn của cô; và cô ấy, vì được tôi khen ngợi nên lòng đầy thiện cảm, liền vỗ tay và cười vang đầy thích thú. Chúng tôi đang ở trong sân quán trọ. Khi đôi mắt sáng ngời của cô lấp lánh nhìn điếu thuốc tôi đang hút, tôi mạnh dạn mời cô một điếu; cô vui vẻ đón nhận, thậm chí còn hào hứng hơn khi tôi dùng đầu giấy nhẹ nhàng chạm vào một lúm đồng tiền vô cùng duyên đáng trên má phì nhiêu của cô. Ngước nhìn lên những ô cửa chớp xanh chi chít để chắc chắn rằng bà chủ không nhìn thấy, cô liền chống hai tay nón lên hông và kiễng chân châm điếu thuốc của mình vào điếu thuốc của tôi. "Và giờ này, thưa ngài quý hóa," cô nói, phả khói ra một cách vô cùng ngây thơ và hồn nhiên như thiên thần, "ngài cứ đi thẳng, rẽ phải ở ngã rẽ đầu tiên và có lẽ ngài sẽ thấy ông ấy đứng trước cửa nhà mình."
Tôi đã nhận một sứ mệnh từ "ông ấy", và tôi vẫn đang dò hỏi về ông. Tôi đã mang sứ mệnh đó đi khắp nước Ý suốt mấy tháng trời. Trước khi tôi rời nước Anh, có một vị quý tộc Anh vô cùng rộng lượng và dịu dàng đến gặp tôi vào một đêm nọ (ngài đã qua đời vào những ngày tôi kể câu chuyện này, và những người lưu vong đã mất đi người bạn Anh vương giả nhất), với lời thỉnh cầu thế này: "Bất cứ khi nào ngài đến một thị trấn như thế, ngài có tìm gặp một người tên là Giovanni Carlavero, kẻ đang làm chủ một tiệm rượu nhỏ ở đó, đột ngột nhắc đến tên tôi trước mặt anh ta, và quan sát xem điều đó tác động đến anh ta thế nào không?" Tôi đã nhận lời ủy thác và hiện đang trên đường thực hiện nó.
Gió sirocco đã thổi suốt cả ngày, và đây là một buổi tối oi ả, ngột ngạt chẳng có lấy một ngọn gió biển mát mẻ. Muỗi và đom đóm thì bay lượn náo nhiệt, nhưng hầu hết mọi sinh vật khác đều lả đi vì mệt. Vẻ điệu đà của những thiếu nữ xinh xắn đội những chiếc mũ rơm nhỏ xíu và quái dị nhất kiểu búp bê, ngả người ra qua những ô cửa chớp mở rộng, dường như là nét điệu đà duy nhất còn sót lại. Những bà lão vô cùng xấu xí và hốc hác tay cầm ống chuẩn bị kéo sợi, trên người vắt những búi lanh xám trông như thể họ đang tự kéo sợi từ mái tóc của chính mình (tôi đoán là họ thuở trẻ cũng từng xinh đẹp, nhưng thật khó mà tin được điều đó), ngồi trên lối đi sát vách tường nhà. Bất cứ ai đến đài phun nước lấy nước đều ở lại đó, và có vẻ như chẳng tài nào nảy ra nổi ý định năng nổ là đi về nhà. Giờ cầu kinh chiều đã qua, dẫu chưa lâu đến mức tôi không còn ngửi thấy mùi hương trầm nặng nề khi đi ngang qua nhà thờ. Dường như chẳng có ai làm việc, ngoại trừ người thợ đồng. Ở một thị trấn Ý, anh ta lúc nào cũng làm việc, và lúc nào cũng nện búa theo cách đinh tai nhức óc nhất.
Tôi tiếp tục đi thẳng, và đúng lúc đến ngã rẽ bên phải đầu tiên: một con đường hẹp và ảm đạm, nơi tôi nhìn thấy một người đàn ông khôi ngô, vóc dáng cao ráo và mang tác phong quân nhân, khoác chiếc áo choàng rộng, đang đứng trước một cánh cửa. Lại gần ngưỡng cửa này hơn, tôi nhận ra đây là lối vào của một tiệm rượu nhỏ; và trong ánh sáng mờ ảo, tôi vừa kịp nhận ra dòng chữ khắc rằng nơi này do Giovanni Carlavero làm chủ.
Tôi khẽ chạm tay vào vành mũ chào người đàn ông khoác áo choàng, bước vào trong và kéo một chiếc ghế đẩu lại gần chiếc bàn nhỏ. Ngọn đèn (y hệt như những chiếc đèn người ta khai quật được ở Pompeii) đã được thắp sáng, nhưng quán không có ai. Người đàn ông khoác áo choàng đã bước theo tôi vào và đang đứng trước mặt tôi.
"Chủ quán đây sao?"
"Dạ, tôi xin vâng lệnh ngài."
"Làm ơn cho tôi một ly rượu vang địa phương."
Anh ta quay người về phía quầy hàng nhỏ để lấy rượu. Vì khuôn mặt nổi bật của anh ta tái nhợt, và cử chỉ rõ ràng là của một người sức khỏe suy kiệt, tôi bèn bày tỏ sự lo lắng rằng có lẽ anh ta vừa mới ốm dậy. Đó chỉ là chút bệnh vặt, anh ta cung kính và nghiêm nghị đáp, dù lúc mắc phải thì rất mệt: bệnh sốt.
Khi anh ta đặt ly rượu lên chiếc bàn nhỏ, trước sự ngạc nhiên rõ rệt của anh, tôi đặt tay lên bàn tay anh, nhìn thẳng vào mặt anh và nói nhỏ: "Tôi là người Anh, và anh có quen biết một người bạn của tôi. Anh có nhớ...?" rồi tôi cất tiếng gọi tên người đồng hương rộng lượng của mình.
Ngay lập tức, anh thốt lên một tiếng kêu lớn, oà khóc nức nở và quụp xuống gối dưới chân tôi, hai tay ôm lấy đôi chân tôi và gục đầu xuống đất.
Cách đây vài năm, người đàn ông đang quỳ dưới chân tôi đây—với trái tim đang thổn thức dường như muốn vỡ tung khỏi lồng ngực, và những giọt nước mắt còn đẫm ướt trên tà áo tôi đang mặc—từng là một tên tù khổ sai ở miền Bắc nước Ý. Anh là một phạm nhân chính trị, từng dính líu đến cuộc nổi dậy gần đó nhất lúc bấy giờ, và bị kết án tù chung thân. Chắc chắn anh đã bỏ mạng trong xiềng xích, nếu không có chuyện ngài quý tộc người Anh tình cờ đến thăm nhà tù của anh.
Đó là một trong những nhà tù cũ kỹ và tồi tệ nhất nước Ý, và một phần của nó nằm bên dưới mực nước của cảng biển. Nơi giam giữ anh là một hành lang ngầm có vòm cuốn nằm sâu dưới mặt đất và dưới cả mặt nước, với một cánh cửa chấn song ở lối vào, qua đó căn hầm nhận chút ánh sáng và không khí ít ỏi. Điều kiện ở đây vô cùng ô uế và ngột ngạt, đến mức một người lạ khó lòng thở nổi hay nhìn rõ mọi vật dù có đốt đuốc trợ giúp. Ở đầu phía trên của ngục tối này, và do đó ở vị trí tồi tệ nhất vì nằm xa ánh sáng và không khí nhất, người Anh lần đầu tiên nhìn thấy anh đang ngồi trên một chiếc giường sắt bị xiềng bởi một sợi xích nặng nề. Vẻ mặt anh gây ấn tượng với người Anh rằng chẳng có điểm gì chung với bọn tội phạm thông thường bị giam cùng, thế là ông trò chuyện với anh và biết được lý do vì sao anh lại bị đày đọa nơi này.
Khi người Anh bước ra khỏi cái hang động kinh hoàng ấy để đón ánh sáng ban ngày, ông hỏi người dẫn đường, chính là ngục trưởng, vì sao Giovanni Carlavero lại bị tống vào xà lim tồi tệ nhất?
"Bởi vì hắn ta nhận được chỉ thị đặc biệt," câu trả lời vang lên một cách lạnh lùng.
"Chỉ thị đặc biệt, ý anh là để lãnh án tử hình sao?"
"Xin lỗi ngài; là được đặc biệt chiếu cố," câu trả lời lại được lặp lại.
"Cổ hắn có một khối u lớn, chắc chắn là do những cay đắng khổ cực trong cuộc đời khốn cùng này gây ra. Nếu cứ bị bỏ mặc và tiếp tục ở lại nơi này, hắn sẽ chết mất."
"Xin lỗi ngài, tôi không thể làm gì khác. Hắn đã được đặc biệt chiếu cố như thế." Người Anh lúc bấy giờ đang trọ lại thị trấn đó, và ông trở về ngôi nhà của mình; nhưng hình bóng người đàn ông bị xiềng xích vào chiếc giường sắt ấy khiến nơi đó chẳng còn là nhà nữa, đồng thời cướp đi sự bình yên và giấc ngủ của ông. Ông là một người Anh có trái tim vô cùng nhân hậu, và ông không tài nào chịu đựng nổi bức tranh thương tâm ấy. Ông quay lại chấn song nhà tù; quay lại hết lần này đến lần khác để trò chuyện và động viên anh. Ông dùng hết mọi ảnh hưởng của mình để xin cùm xích chân anh ra khỏi chiếc giường sắt, dù chỉ là trong chốc lát mỗi ngày, và cho phép anh được đến gần cửa chấn song. Phải mất một thời gian dài, nhưng nhờ địa vị, nhân cách và sự kiên định đến cùng của người Anh, cuối cùng sự phản đối cũng phải khuất phục và ân huệ đó đã được ban chuẩn. Qua những thanh sắt, khi có thể rọi chút ánh sáng vào khối u, người Anh đã rạch nó ra, và vết thương tiến triển tốt rồi lành hẳn. Mối quan tâm sâu sắc của ông dành cho người tù nhân đã tăng lên gấp bội từ dạo đó, và ông nảy sinh một quyết tâm tuyệt vọng là sẽ dốc toàn bộ tâm huyết cùng nỗ lực để xin ân xá cho Carlavero.
Nếu người tù nhân ấy là một tên cướp hay kẻ giết người, nếu hắn phạm mọi tội ác phi chính trị có trong lẫn ngoài cuốn Lịch sử tội phạm Newgate, thì việc xin thả hắn đối với một kẻ có thế lực triều đình hay giáo hội dễ như trở bàn tay. Đằng này, mọi chuyện lại khó khăn hơn gấp bội. Các nhà chức trách Ý, lẫn những nhà chức trách Anh có quen biết với họ, đều đồng thanh quả quyết với người Anh rằng mục tiêu của ông là vô vọng. Ông chẳng vớt vát được gì ngoài sự thoái thác, từ chối và chế giễu. Tù nhân chính trị của ông bỗng trở thành một trò đùa tại chốn đó. Đáng chú ý nhất là thói quan liêu của người Anh và giới thượng lưu Anh khi đi du lịch, họ tỏ ra châm chọc về đề tài này chẳng kém gì cách họ có thể đùa cợt về bất kỳ chủ đề nào mà không sợ mất đi địa vị. Thế nhưng, người Anh ấy lại sở hữu (và đã chứng minh điều đó rất rõ trong đời) một lòng can đảm vô cùng hiếm có trong chúng ta: ông chẳng mảy may sợ hãi việc bị coi là kẻ phiền toái khi làm một việc nhân đạo tốt đẹp. Thế là ông cứ kiên trì cố gắng, cố gắng và cố gắng để đưa Giovanni Carlavero ra ngoài. Người tù nhân ấy đã bị xiềng xích nghiêm ngặt trở lại sau ca phẫu thuật khối u, và cuộc đời khốn khổ của anh khó lòng kéo dài được lâu.
Một ngày nọ, khi cả thị trấn đều hay biết về người Anh và người tù nhân chính trị của ông, một vị Biện lý người Ý hoạt bát mà ông từng quen biết bỗng đến tìm ông; và hắn đưa ra đề nghị kỳ lạ này. "Hãy đưa cho tôi một trăm bảng để đổi lấy sự tự do cho Carlavero. Tôi nghĩ mình có thể mua được lệnh ân xá cho hắn với số tiền đó. Nhưng tôi không thể nói cho ngài biết tôi sẽ dùng số tiền ấy vào việc gì, ngài cũng tuyệt đối không được gặng hỏi nếu tôi thành công, và càng không được đòi tôi giải trình về khoản tiền đó nếu tôi thất bại." Người Anh quyết định đánh cược một trăm bảng. Ông làm theo và chẳng nghe thêm một lời nào về chuyện đó nữa. Suốt nửa năm trời đằng đẵng, vị Biện lý chẳng hề đả động hay có bất kỳ biểu hiện nào cho thấy hắn đang bận tâm đến vấn đề này. Người Anh sau đó buộc phải chuyển chỗ ở đến một thị trấn khác nổi tiếng hơn ở miền Bắc nước Ý. Ông chia tay người tù nhân tội nghiệp với nỗi buồn nặng trĩu trong tim, hệt như từ biệt một kẻ mang án tử mà chẳng có con đường nào cứu vãn ngoài cái chết.
Người Anh sống ở nơi ở mới thêm nửa năm nữa và chẳng hề có tin tức gì về tên tù nhân khốn khổ. Cuối cùng, vào một ngày nọ, ông nhận được từ vị Biện lý một bức thư ngắn gọn, lạnh lùng và đầy bí ẩn với đại ý thế này: "Nếu ngài vẫn muốn ban ơn phước đó cho người mà ngài từng quan tâm, hãy gửi thêm cho tôi năm mươi bảng nữa, và tôi nghĩ mọi chuyện có thể được đảm bảo." Lúc bấy giờ, người Anh đã đinh ninh trong đầu rằng vị Biện lý chỉ là một kẻ lừa đảo máu lạnh, kẻ đã lợi dụng lòng tin và sự quan tâm của ông dành cho một nạn nhân bất hạnh. Thế là ông ngồi xuống viết một bức thư ngắn khô khan, ngầm cho vị Biện lý hiểu rằng bây giờ ông đã khôn ngoan hơn trước và sẽ không đời nào moi thêm được xu nào từ túi ông nữa.
Ông sống ngoài cổng thành, cách bưu điện chừng một, hai dặm, và thường tự đi bộ vào thành phố để mang thư ra bưu điện gửi. Vào một ngày mùa xuân tuyệt đẹp, khi bầu trời xanh ngắt và mặt biển đẹp như cõi tiên, ông thực hiện chuyến đi bộ quen thuộc, mang theo bức thư gửi cho vị Biện lý trong túi áo. Khi đi dọc đường, trái tim dịu dàng của ông vô cùng xao xuyến trước vẻ đẹp của cảnh vật và trước ý nghĩ về người tù nhân đang thầm chết dần mòn bị xiềng xích trên chiếc giường sắt, người mà vũ trụ chẳng có lấy một niềm vui nào. Càng đến gần thành phố nơi ông định gửi thư, tâm trí ông càng thêm bồn chồn lo lắng. Ông tự vấn lòng mình, liệu có chút khả năng nào, dẫu mong manh, rằng số tiền năm mươi bảng này có thể trả lại tự do cho đồng loại mà ông vô cùng thương xót và đã dốc lòng đấu tranh để cứu giúp hay không? Ông không phải là một người Anh giàu có theo kiểu thông thường—còn lâu mới được như vậy—nhưng ông có để dành năm mươi bảng ở ngân hàng. Ông quyết định liều một phen. Không còn nghi ngờ gì nữa, Chúa đã ban thưởng cho ông vì quyết định ấy.
Ông đến ngân hàng, đổi lấy một hối phiếu bằng đúng số tiền đó và niêm phong trong một bức thư gửi cho vị Biện lý mà ước gì tôi đã được nhìn thấy nó. Ông chỉ đơn giản nói với vị Biện lý rằng mình là một người khá nghèo khó, và ông hiểu rằng việc bỏ ra số tiền lớn như vậy dựa trên một thông tin mơ hồ quả là một sự yếu lòng ngớ ngẩn; nhưng tiền ở đó rồi, và ông cầu xin vị Biện lý hãy sử dụng nó cho thật hữu ích. Nếu hắn làm trái đi thì sẽ chẳng có điều tốt đẹp nào xuất hiện, và một ngày nào đó chuyện này sẽ đè nặng lên lương tâm hắn.
Chỉ trong vòng một tuần, khi người Anh đang ngồi ăn sáng, ông nghe thấy những âm thanh xôn xao bị nén lại ở cầu thang, và Giovanni Carlavero liền lao vào phòng, ôm chầm lấy ngực ông với tư cách là một người tự do!
Biết rằng mình đã oan uổng cho vị Biện lý trong suy nghĩ, người Anh đã viết cho hắn một bức thư đầy nhiệt thành và biết ơn, thú nhận sự thật đó và nài nỉ hắn hãy tiết lộ bằng cách nào và qua trung gian nào mà hắn lại thành công mỹ mãn đến vậy. Vị Biện lý hồi âm qua đường bưu điện rằng: "Có rất nhiều chuyện, như ngài đã biết đấy, ở đất nước Ý của chúng ta, là những điều tốt nhất và an toàn nhất không nên nói ra—lại càng không nên viết ra. Có lẽ chúng ta sẽ gặp lại nhau vào một ngày nào đó, và khi ấy tôi có thể kể cho ngài nghe những gì ngài muốn biết; chứ không phải ở đây và vào lúc này." Nhưng rồi hai người chưa từng gặp lại nhau lần nào nữa. Vị Biện lý đã qua đời khi ngài quý tộc Anh trao lại sứ mệnh này cho tôi; và bằng cách nào mà người đàn ông đó được trả tự do vẫn mãi là một điều bí ẩn lớn đối với người Anh, đối với chính người đàn ông đó, cũng như đối với tôi.
Tuy nhiên, tôi biết điều này:—đây rồi, người đàn ông ấy, trong đêm oi bức này, đang quỳ sụp dưới chân tôi, chỉ vì tôi là bạn của người Anh; kia là những giọt nước mắt của anh thấm ướt tà áo tôi; kia là những tiếng nấc nghẹn ngào làm tắc nghẹn lời anh; kia là những nụ hôn của anh đặt lên đôi bàn tay tôi, bởi vì chúng đã từng chạm vào đôi bàn tay đã mang lại sự tự do cho anh. Anh chẳng cần phải nói với tôi rằng việc được chết vì ân nhân của mình là niềm hạnh phúc lớn lao nhường nào; tôi ngờ rằng mình chưa từng chứng kiến lòng biết ơn chân thành, thuần khiết và mãnh liệt nào từ sâu thẳm tâm hồn như thế, trước đây hay mãi về sau.
Anh kể rằng mình bị theo dõi và nghi kỵ rất nhiều, và đã phải chật vật lắm mới tránh được rắc rối. Điều này, cộng với việc công việc làm ăn không được suôn sẻ, đã khiến anh lơ đễnh không thể duy trì việc gửi thư thăm hỏi người Anh như thường lệ trong suốt—tính theo khoảng thời gian mà tôi vừa nhớ lại—khoảng hai, ba năm trời. Thế nhưng, tương lai của anh giờ đây đã tươi sáng hơn, người vợ từng mắc bệnh nặng đã bình phục, cơn sốt cũng đã thuyên giảm, anh đã mua được một mảnh vườn nho nhỏ, và liệu tôi có thể mang chai rượu đầu mùa từ vườn nho ấy đến tặng ân nhân của anh không? Ồ, chắc chắn tôi sẽ làm điều đó (tôi hào hứng bảo anh), và sẽ không để đổ hay thất lạc dù chỉ một giọt!
Anh đã cẩn trọng khép cửa lại trước khi nói về chuyện của mình, và trò chuyện với cảm xúc dâng trào tột độ cùng thứ tiếng Ý địa phương khó hiểu đến mức không ít hơn một lần tôi phải ngắt lời, van xin anh hãy thương xót cho tôi mà nói chậm lại và bình tĩnh hơn. Dần dần anh cũng lấy lại được bình tĩnh và thưa thớt bước cùng tôi trở về khách sạn. Ở đó, trước khi đi ngủ, tôi ngồi xuống viết một bức thư kể lại mọi chuyện trung thực về anh gửi cho người Anh: và kết thúc bằng lời hứa rằng tôi sẽ mang chai rượu về cho bằng được, dẫu muôn vàn khó khăn cũng không mất đi giọt nào.
Sáng sớm hôm sau, khi tôi bước ra cửa khách sạn để tiếp tục hành trình, tôi thấy người bạn của mình đang đợi sẵn với một trong những cái chai khổng lồ mà nông dân Ý dùng để đựng rượu—một chiếc chai chứa khoảng nửa tá gallon—được bọc đan bằng mây xung quanh để đảm bảo an toàn hơn trong chuyến đi. Giờ đây tôi vẫn hình dung lại cảnh anh đứng dưới ánh nắng rực rỡ, khóe mắt ngấn lệ biết ơn, đầy tự hào mời gọi sự chú ý của tôi vào chiếc chai mập mạp này. (Ngay ở góc phố gần đó, hai gã tu sĩ lực lưỡng, vạm vỡ—giả vờ nói chuyện với nhau, nhưng vẫn dán chặt bốn con mắt tà ác vào chúng tôi.)
Làm thế nào mà chiếc chai được đưa đến đó thì không ai rõ; nhưng sự khó khăn khi nhét nó vào cỗ xe ngựa vetturino tồi tàn mà tôi sắp khởi hành lại lớn đến thế, và nó chiếm quá nhiều diện tích khi đã được nhét vào bên trong, nên cuối cùng tôi quyết định ngồi ra bên ngoài. Hình ảnh cuối cùng tôi thấy về Giovanni Carlavero là lúc anh chạy thục mạng qua thị trấn dọc theo những vòng bánh xe đang khua lộc cộc, nắm chặt lấy tay tôi khi tôi với xuống từ chiếc ghế bành, gửi gắm hàng ngàn lời nhắn nhủ yêu thương và hiếu thảo cuối cùng đến vị ân nhân kính yêu của anh, và cuối cùng là ghé mắt nhìn vào chiếc chai đang nằm nghỉ ngơi bên trong với vẻ ngưỡng mộ không giấu giếm về cách thức đi lại vô cùng đường hoàng của nó, trông thật đáng yêu làm sao.
Và giờ đây, nỗi bứt rứt trong tâm trí mà Chiếc chai vô cùng yêu quý và trân trọng này bắt đầu mang lại cho tôi thì không ai thấu hiểu nổi. Nó chính là báu vật nằm dưới sự bảo hộ của tôi suốt một chuyến hành trình dài, và trong suốt hàng trăm dặm đường, chưa có lấy một ngày hay đêm nào tâm trí tôi được thảnh thơi vì nó. Trên những con đường tồi tệ—và có rất nhiều đoạn như thế—tôi bám chặt lấy nó với sự liều lĩnh đầy trìu mến. Khi vượt qua những ngọn núi, tôi nhìn vào trong chai với nỗi kinh hoàng khi thấy nó chao đảo ngả nghiêng một cách bất lực ra phía sau. Tại vô số cánh cửa quán trọ khi thời tiết xấu, tôi buộc phải được nhét vào xe trước khi Chiếc chai có thể được đưa vào, và lại bắt buộc phải được bóc tách nhấc Chiếc chai ra trước khi có bất kỳ sự trợ giúp nào của con người đến gần được tôi. Con quỷ nhỏ mang cùng cái tên ấy, chỉ có điều các mối liên kết của nó toàn là điều xấu xa còn những mối liên kết của cái chai này toàn là điều tốt đẹp, thì chắc cũng sẽ là một kẻ đồng hành ít gây rắc rối hơn. Tôi có lẽ đã có thể giúp ngài Cruikshank có thêm chất liệu cho một bức minh họa mới về những nỗi thống khổ của Chiếc chai. Hiệp hội Ôn tuyền Quốc gia hẳn đã có thể viết hẳn một Tờ truyền đơn hùng hồn về tôi.
Những sự nghi kỵ đeo bám Chiếc chai vô tội này đã làm trầm trọng thêm những khốn đốn của tôi. Nó giống như chiếc bánh nơ-goát trong cuốn sách của trẻ con vậy. Parma bĩu môi trước nó, Modena chế giễu nó, Tuscany đối phó nó, Napoli gặm nhấm nó, Roma từ chối nó, Áo cáo buộc nó, Binh lính nghi ngờ nó, còn dòng Tên thì xâu xé nó. Tôi đã soạn sẵn một bài Diễn văn thật chỉnh tề, trình bày rõ những ý định vô hại của mình liên quan đến Chiếc chai này, rồi cất công đọc nó ở vô số trạm gác, tại rất nhiều cổng thành, và trên mọi cây cầu kéo, góc khuất hay thành lũy của một hệ thống pháo đài hoàn chỉnh. Mỗi ngày có đến năm mươi bận, tôi phải trèo xuống xe để diễn thuyết trước đám binh lính đang nổi giận lôi đình về cái Chiếc chai. Băng qua sự suy đồi nhơ nhớp của các Bang Giáo hoàng đê tiện và hèn hạ, tôi phải chật vật lắm mới lết qua được cùng với Chiếc chai, cứ như thể tôi đang giấu kín bên trong cả một hệ thống thần học dị giáo vậy. Ở vùng đất Napoli, nơi mà ai nấy đều là mật thám, binh lính, tu sĩ hoặc phường vô lại lazzarone, đám ăn mày trơ trẽn thuộc cả bốn thành phần ấy cứ liên tục chộp lấy Chiếc chai và biến nó thành cái cớ để tống tiền tôi. Hết tập này—tập giấy nào tôi đang nói thế nhỉ? Hết ram giấy này đến ram giấy khác với những biểu mẫu được in cẩu thả trên thứ giấy nâu vàng nhạt đã được điền kín về cái Chiếc chai, và nó trở thành đối tượng của nhiều cú đóng dấu cùng rắc cát lên mực hơn bất cứ thứ gì tôi từng thấy trước đó. Có lẽ chính vì lớp sương mù cát bụi ấy mà mọi thứ luôn rắc rối lôi thôi, và luôn tiềm ẩn những án phạt ảm đạm là phải quay đầu trở lại hoặc không được đi tiếp, và những án phạt ấy chỉ có thể được dung thứ bằng cách đặt những đồng bạc vào một bàn tay trơ trẽn thò ra từ ống tay áo rách rưới không thèm mặc áo lót. Tuy nhiên, bất chấp mọi nản lòng thoái chí, tôi vẫn bám chặt lấy Chiếc chai của mình, và giữ vững quyết tâm rằng từng giọt nước bên trong nó phải chạm đến đích đến cuối cùng của Chiếc chai.
Sự tinh tế sau cùng ấy lại ngốn của tôi một tá những rắc rối riêng biệt khác. Không biết tôi đã thấy lực lượng quân sự lôi ra những loại đồ khui nút chai nào để chống lại Chiếc chai đó; nào là dùi cui, đinh nhọn, gậy thăm dò, thước đo cùng những trạm kiểm tra và dụng cụ kỳ lạ không tên! Tại một số nơi, họ khăng khăng tuyên bố rằng rượu vang không được phép mang qua nếu chưa bị khui ra và nếm thử; thế là tôi, vừa nài nỉ phản đối vừa ngồi lên trên Chiếc chai để tranh luận nhằm ngăn họ khui nó ra bằng mọi giá. Ở các vùng phía nam nước Ý, những tiếng thét chói tai, những cái nhăn mặt làm trò và cử chỉ khua tay múa chân, cùng với sự hung hăng tột độ trong lời nói, nét mặt và hành động diễn ra xung quanh cái Chiếc chai ấy còn dữ dội hơn cả việc xử án năm mươi vụ án mạng ở một vùng đất phía bắc. Nó lôi cả những vị quan chức trọng vọng khỏi giường ngủ vào lúc nửa đêm về sáng. Tôi từng chứng kiến nửa tá chiếc đèn lồng quân sự tỏa ra tứ phía tại một Quảng trường lớn lúc nửa đêm, mỗi chiếc đèn lồng lại gọi một tên quan chức nào đó chồm dậy, lập tức đội chiếc mũ chóp nhọn vào và chạy đến để ngăn chặn Chiếc chai lại. Thật là một điều đặc trưng khi trong lúc Chiếc chai vô tội này gặp vô vàn khó khăn để di chuyển từ thị trấn nhỏ này sang thị trấn nhỏ khác thì Ngài Mazzini và ngọn giáo lửa lại đang tung hoành khắp nước Ý từ đầu chí cuối.
Thế nhưng, tôi vẫn bám trụ lấy Chiếc chai của mình, hệt như một quý ông Anh quốc hào hoa đúng chuẩn thời xưa. Càng bị can thiệp vào Chiếc chai, tôi lại càng kiên định hơn (nếu có thể) với quyết tâm ban đầu rằng người đồng hương của tôi phải được nhận nó một cách nguyên vẹn, y như cách mà người đàn ông từng được ông cứu sống và trả lại tự do một cách cao cả đã trao nó cho tôi. Nếu có lúc nào trong đời tôi bướng bỉnh—và có lẽ tôi đã từng như thế, giả sử là một hoặc hai lần—thì tôi chính là hiện thân của sự bướng bỉnh vì cái Chiếc chai này. Dẫu vậy, tôi vẫn luôn tự quy định rằng trong túi lúc nào cũng phải giắt đầy những đồng tiền lẻ để phục vụ cho nó, và không bao giờ được phép mất bình tĩnh vì nó. Cứ thế, tôi và Chiếc chai cùng nhau mở lối tiến lên. Đã có lần chúng tôi gặp tai nạn dọc đường; lại là một vụ tai nạn khá tồi tệ tại một đoạn đường dốc cao dựng đứng nhìn xuống biển, vào một buổi tối bão bùng gió thổi ào ào như súng đại bác. Chúng tôi đang điều khiển bốn con ngựa chứng chạy song song theo kiểu miền Nam, và việc kìm chân chúng lại gặp chút ít khó khăn. Tôi ngồi ở bên ngoài và không bị hăng văng xuống đất; nhưng không từ ngữ nào có thể diễn tả nổi cảm giác của tôi khi nhìn thấy Chiếc chai—vẫn ngồi ở khoang hành khách bên trong như mọi khi—bỗng phá tung cánh cửa xe ra và lăn lông lốc một cách nặng nề ra lòng đường. Thật là một chiếc Chiếc chai may mắn có bùa hộ mệnh, nó chẳng hề hấn gì sau cú ngã, và chúng tôi đã khắc phục xong hậu quả rồi tiếp tục lên đường trong niềm hân hoan chiến thắng.
Hàng ngàn lời can ngăn đã được đưa ra để thuyết phục tôi rằng Chiếc chai phải được gửi lại ở nơi này hoặc nơi khác rồi sẽ quay lại lấy sau. Tôi chưa từng nhượng bộ dù chỉ một lần, và chưa bao giờ rời xa Chiếc chai dù chỉ vì bất kỳ lý do, sự cân nhắc, lời đe dọa hay van nài nào. Tôi chẳng hề đặt niềm tin vào bất kỳ thứ giấy biên nhận chính thức nào dành cho Chiếc chai cả, và không gì có thể dụ dỗ tôi chấp nhận nó. Cuối cùng, những chính sách rắc rối ấy cũng đưa tôi và Chiếc chai, vẫn hiên ngang chiến thắng, đến Genoa. Tại đó, tôi lưu luyến và bịn rịn nói lời tạm biệt với nó trong vài tuần, rồi ký thác nó cho một thuyền trưởng người Anh đáng tin cậy để vận chuyển bằng đường biển về Cảng London.
Trong suốt chuyến hải trình của Chiếc chai hướng về nước Anh, tôi theo dõi bản tin Hàng hải lo lắng hệt như một nhà bảo hiểm tàu thuyền vậy. Đã có một vài đợt thời tiết bão bão sau khi chính tôi đã đặt chân đến nước Anh qua ngả Thụy Sĩ và Pháp, và tâm trí tôi vô cùng thấp thỏm lo âu rằng Chiếc chai có thể bị đắm tàu. Cuối cùng, đến nỗi vui mừng khôn xiết, tôi nhận được thông báo về việc nó đã cập bến an toàn, và lập tức xuống thẳng Bến tàu Saint Katharine's để tìm thấy nó đang trong tình trạng bị giam cầm một cách vinh dự tại Tòa Hải quan.
Rượu bên trong chỉ còn là một thứ giấm chua lè khi tôi đặt nó xuống trước mặt vị quý tộc Anh rộng lượng—có lẽ nó cũng đã na ná như giấm từ lúc tôi xách đi từ chỗ Giovanni Carlavero—nhưng không một giọt nào bị đổ hay mất mát. Và người Anh đã nói với tôi, với thật nhiều cảm xúc hiện rõ trên nét mặt và giọng nói, rằng ông chưa từng nếm qua loại rượu nào ngọt ngào và tuyệt hảo đến thế. Và mãi tận sau này, Chiếc chai vẫn vinh dự hiện diện trên bàn ăn của ông. Và lần cuối cùng tôi gặp lại ông trong cõi đời vắng bóng ông này, ông đã kéo riêng tôi ra giữa đám đông để nói bằng nụ cười thân ái: "Chúng tôi vừa nhắc đến ngài trong bữa ăn trưa ngày hôm nay thôi, và tôi ước gì ngài có mặt ở đó, bởi vì tôi vừa khui một chai Claret đựng trong chiếc Chiếc chai của Carlavero đấy."
