Vì hôm ấy không có công chuyện gì gọi mời tôi đến khu Đông Luân Đôn, rời Covent-garden, tôi đã hướng bước chân về phía đó trên la bàn của thủ đô. Khi đi qua India House, tôi thẩn thơ nghĩ về Tippoo-Sahib và Charles Lamb; rồi đi qua vị chuẩn úy gỗ nhỏ bé của mình, ân cần vỗ nhẹ vào chiếc quần ngố đùi của cậu ta vì tình nghĩa xưa; rồi đi qua Bơm nước Aldgate; rồi đi qua quán Saracen’s Head (với tấm bưu thiếp dán chồng chất một cách đáng hổ thẹn làm biến dạng bộ mặt sạm nắng của lão), và thảng thốt rảo bước qua cái sân vắng ngắt của người hàng xóm cổ kính là quán Heo Đen, Heo Xanh, hay Bò Đực gì đó – một kẻ đã từ trần từ thủa nào tôi chẳng rõ, và những cỗ xe nay đã phiêu dạt về phương trời nào tôi cũng chẳng hay. Rồi tôi lại bước ra thời đại của đường sắt, đi qua Nhà thờ Whitechapel, và – nghe có vẻ chẳng hợp nhẽ lắm đối với một Lữ khách Phi thương mại – bước vào Đường Thương mại. Đang khoan khoái ngập chìm trong làn bùn phong phú của đại lộ ấy, hết sức thích thú trước những khối nhà khổng lồ thuộc về các xưởng tinh luyện đường, những cột buồm và chong chóng gió nhỏ xíu ở mấy khu vườn sau nhà thuộc những con hẻm khuất, những con kênh cùng bến tàu lân cận, những chiếc xe tải chở hàng Ấn Độ đang ì à ì ạch bò dọc đường ray đá, cho đến những hiệu cầm đồ nơi mấy gã bạn hàng túng quẫn đã cắm biết bao nhiêu là kính lục phân và kính trắc thiên đến nỗi suýt nữa tôi đã mua vài chiếc giá rẻ nếu bản thân có mảy may ý niệm cách sử dụng chúng – cuối cùng tôi cũng bắt đầu rẽ quẹo về phía bên phải, hướng thẳng tới Wapping.
Không phải là tôi định đón thuyền tại Cầu tàu Cũ Wapping, hay tôi muốn đến đó ngắm cảnh, bởi vì tôi nào có tin (làm sao mà tin được) sự thủy chung của cô thiếu nữ từng cất tiếng hát theo một giai điệu cổ xưa tuyệt đẹp để thề với người tình đi biển rằng nàng vẫn mãi trước sau như một kể từ khi trao anh ta chiếc hộp đựng thuốc lào khắc tên anh; tôi e rằng anh chàng thường là kẻ chịu thiệt thòi trong những mối tình ấy và bị lừa gạt một cách thảm hại. Không, tôi đến Wapping là vì một vị thẩm phán cảnh sát khu Đông đã đăng đàn trên các mặt báo buổi sáng rằng trại tế bần Wapping chẳng hề có sự phân loại chỗ ở cho phụ nữ, rằng đó là một nỗi ô nhục, một điều hổ thẹn cùng vô số lời mắng mỏ gay gắt khác, và bởi vì tôi muốn tận mắt kiểm chứng thực hư sự việc ra sao. Suy cho cùng, việc các vị thẩm phán cảnh sát khu Đông không phải lúc nào cũng là những bậc trí tuệ nhất phương Đông có thể được suy ra từ cách họ giải quyết những vụ trang phục hóa trang và làm trò hề tại nhà thờ St. George ở khu vực đó: cách xử lý thường lệ của họ là bàn thảo vấn đề đang tranh chấp trong một trạng thái hoang mang tột độ với tất cả các bên liên quan lẫn không liên quan, và làm một biện pháp cuối cùng là hỏi người kiện xem anh ta nghĩ nên xử lý bị cáo thế nào, rồi lại xin ý kiến bị cáo xem anh ta tự đề xuất cách xử phạt chính mình ra sao.
Từ lâu trước khi đặt chân đến Wapping, tôi đã tự đinh ninh rằng mình đã lạc đường, và phó mặc bản thân cho những con phố hẹp với một tâm thế đậm chất Thổ Nhĩ Kỳ, phó thác vào định mệnh để đưa đẩy tôi đến nơi mình cần đến bằng cách này hay cách khác, miễn là tôi còn có thể đến được đó. Khi tôi đã thôi không bận tâm lo lắng về chuyện ấy trong khoảng một tiếng đồng hồ, tôi thấy mình đang đứng trên một chiếc cầu quay, nhìn xuống mấy ổ khóa nước tối thui trong dòng nước đục ngầu. Ngay trước mặt tôi là một sinh linh trông thấp thoáng giống một thanh niên trẻ tuổi, với gương mặt phị phũng bủng beo, dáng người nhếch nhác, bóng bẩy và nhớp nháp, kẻ có lẽ là đứa con trai út của người cha già nhơ nhớp mang tên sông Thames, hoặc chính là cái xác chết đuối có tấm áp phích dán trên cột đá trông như chiếc đê khâu lớn dựng giữa hai chúng tôi.
Tôi hỏi bóng ma ấy rằng nơi này gọi là gì? Để rồi nó đáp lại bằng một cái nhe răng ghê rợn cùng âm thanh như tiếng nước róc rách trong cổ họng:
– Cái bẫy của ông Baker.
Vì tôi vốn là một kẻ cực kỳ nhạy cảm trong những tình huống như thế này về việc phải theo kịp áp lực trí tuệ của cuộc trò chuyện, tôi liền trầm ngâm suy ngẫm ý nghĩa câu nói ấy trong lúc dán mắt vào bóng ma – lúc bấy giờ đang bận rộn ômm ấp và mút mát một thanh sắt nằm ngang trên đỉnh các ổ khóa nước. Linh tính mách bảo tôi rằng ông Baker chính là vị bác sĩ pháp y đương nhiệm của vùng đó.
– Một nơi quen thuộc để tự sát nhỉ, – tôi vừa nói vừa cúi xuống nhìn các ổ khóa nước.
– Tự sát phỏng? – con ma trố mắt đáp.
– Đúng vậy! Cả Poll nữa. Cả Emily nữa. Cả Nancy nữa. Cả Jane nữa; – hắn mút lấy thanh sắt sau mỗi cái tên; – và tất cả lũ chúng nó. Cởi bỏ mũ miết hay khăn choàng, lấy đà một cái, rồi cắm đầu lao xuống đây chứ đâu. Lúc nào chẳng lao đầu xuống đây, chúng nó thế đấy. Nhanh như chớp ấy.
– Và chắc là vào khoảng giờ đó trong buổi sáng phỏng?
– À! – bóng ma cất lời. – Chúng nó có kén chọn giờ giấc đâu. Hai giờ là đủ với chúng. Ba giờ. Bất kể thời điểm nào trong đêm. Chỉ có điều, lưu ý nhé! – Đến đây, bóng ma tỳ phần má của mình lên thanh sắt và cười khẩy đầy châm chọc. – Phải có ai đó đang đến cơ. Chúng nó đời nào chịu cắm đầu lao xuống đây khi chẳng có tên cảnh sát bồi nào hay lão dân thường nào đứng đấy để nghe tiếng õm oẽm.
Theo cách tôi suy diễn những lời này, bản thân tôi chính là một Lão dân thường, hay nói cách khác là một thành viên của công chúng muôn màu muôn vẻ. Trong tư thế khiêm nhường đó, tôi nhận xét:
– Chúng thường được vớt lên, và rồi hồi phục lại phải không?
– Tôi nào biết hồi phục là thế nào, – bóng ma đáp, vì một lý do huyền bí nào đó, nó rất phản đối từ ngữ ấy; – chúng được khiêng vào trại tế bần, tống vào bồn nước nóng, rồi tỉnh lại. Nhưng tôi cóc biết hồi phục là cái quái gì, – bóng ma phán; – dẹp béng đi! – rồi biến mất.
Vì nó đã bày tỏ ý định muốn gây hấn, tôi chẳng buồn phiền gì khi thấy mình chỉ có một mình, nhất là khi cái "trại tế bần" mà nó vừa ra dấu bằng cái vẹo đầu rối bù kia đã ở ngay gần bên. Thế là tôi rời khỏi cái bẫy khủng khiếp của ông Baker (được mồi bằng một lớp váng bẩn trông giống như nước rửa xà phòng từ những chiếc ống khói đầy muội), rồi lấy hết can đảm giông giã giật chuông cổng trại tế bần – nơi người ta hoàn toàn không trông đợi và chẳng hề biết gì về sự hiện diện của tôi.
Một bà quản lý nhỏ thó, nhanh nhẹn và cực kỳ tháo vát, tay cầm chùm chìa khóa, đã ra tiếp đón khi tôi ngỏ ý muốn tham quan ngôi nhà. Tôi bắt đầu hoài nghi không biết vị thẩm phán cảnh sát có thực sự chính xác về các dữ kiện của ông ta hay không khi tôi để ý đến vóc dáng nhỏ nhắn, nhanh nhẹn cùng đôi mắt tinh anh của bà.
Vị Lữ khách (bà quản lý ra hiệu) nên xem phần tồi tệ nhất trước. Bà hoan nghênh ông xem mọi thứ. Nó ra sao thì sự tình là thế đấy.
Đó là tất cả sự chuẩn bị trước khi chúng tôi bước vào "các khu bệnh xá dơ bẩn". Chúng nằm trong một tòa nhà cũ kỹ bị nêm chặt ở một góc sân lát gạch, hoàn toàn tách biệt với khu nhà chính rộng rãi và hiện đại hơn của trại tế bần. Chúng tọa lạc trong một công trình kiến trúc cực kỳ lỗi thời – chẳng khác nào một dãy gác mái hay phòng xép, với mọi chi tiết xây dựng bất tiện và đáng phàn nàn nhất, chỉ có thể tiếp cận bằng những chiếc cầu thang dốc và hẹp, vốn hoàn toàn không thích hợp một cách tồi tệ cho việc khiêng người bệnh lên lầu hay khiêng người chết xuống dưới.
Nằm trên giường trong những căn phòng khốn khổ ấy, chỗ thì trên khung giường, chỗ thì (cho đổi gió, theo như tôi hiểu) trên sàn nhà, là những người phụ nữ đang ở đủ mọi giai đoạn khốn đốn và bệnh tật. Chẳng ai ngoài những kẻ từng chăm chú quan sát những khung cảnh như thế có thể tưởng tượng nổi sự đa dạng phi thường của biểu cảm vẫn còn ẩn giấu bên dưới sự đơn điệu và đồng nhất chung về màu sắc, tư thế cùng tình trạng bệnh tật. Thân hình hơi co quắp lại và quay đi, như thể đã quay lưng lại với thế gian này mãi mãi; gương mặt vô cảm mang sắc xám chì lẫn vàng vọt, thẫn thờ nhìn ngược lên chiếc gối; khóe miệng tiều tụy trễ xuống một chút, bàn tay thả lỏng bên ngoài tấm chăn, mới vô hồn và thờ thẫn làm sao, mới nhẹ tênh mà cũng nặng trĩu làm sao; chúng hiện diện trên mọi chiếc nệm rách; thế nhưng khi tôi dừng lại bên một chiếc giường, thốt lên dù chỉ một lời nhẹ bẫng với hình hài đang nằm đó, cái bóng của cá tính ngày xưa bỗng bừng tỉnh trên gương mặt ấy, biến căn phòng bệnh xá dơ bẩn trở nên phong phú chẳng kém gì thế giới tươi đẹp ngoài kia. Chẳng ai tỏ ra thiết tha sống, nhưng cũng chẳng ai than vãn; tất cả những ai còn có thể cất lời đều bảo rằng họ đã được chăm sóc chu đáo nhất có thể ở nơi này, rằng sự phục vụ rất ân cần và kiên nhẫn, rằng nỗi thống khổ của họ vô cùng nặng nề, nhưng họ chẳng có gì để đòi hỏi thêm. Những căn phòng khốn nạn ấy sạch sẽ và thơm tho hết mức có thể đối với một nơi như thế; chúng sẽ biến thành một ổ dịch chỉ trong vòng một tuần lễ nếu không được giữ gìn ngăn nắp.
Tôi đồng hành cùng bà quản lý lanh lẹ bước lên một chiếc cầu thang khắc nghiệt khác, đi vào một kiểu gác mái khá khẩm hơn dành riêng cho những kẻ đần độn và thiểu năng. Ít ra thì nơi này cũng có Ánh sáng, trong khi những khung cửa sổ ở các phòng bệnh trước đó trông giống như các mặt của chiếc lồng chim học sinh. Có một tấm lưới sắt kiên cố chắn ngang lò sưởi ở đây, và ngự trị như những vị bề trên ở hai bên lò sưởi, bị ngăn cách bởi bề rộng của tấm lưới sắt ấy, là hai bà cụ mang vẻ uy nghiêm yếu ớt – thứ chắc chắn là biểu hiện tột cùng và thấp kém nhất của sự tự mãn còn sót lại trong nhân loại kỳ diệu này của chúng ta. Họ rõ ràng là đang ghen tị lẫn nhau, và dành toàn bộ thời gian (như một số người vẫn làm, những kẻ có lò sưởi không gắn lưới chắn) để trong thâm tâm chê bai đối phương và khinh khỉnh liếc nhìn người hàng nhôm láng giềng. Một trong số những bản sao lỗi của các bà phu nhân nhà quê này cực kỳ nhiều chuyện, và bày tỏ mong muốn mãnh liệt được tham dự buổi lễ vào các ngày Chủ nhật – điều mà bà quả quyết rằng đã mang lại cho bà niềm hứng thú và sự an ủi lớn lao nhất khi được ban cho đặc ân đó. Bà ta tán gẫu rất giỏi và trông tổng thể thì vô cùng vui vẻ, vô hại đến mức tôi bắt đầu nghĩ đây là một trường hợp dành cho vị thẩm phán khu Đông, cho đến khi tôi phát hiện ra rằng trong lần đi lễ nhà thờ gần đây nhất, bà ta đã giấu một khúc gậy nhỏ và gây ra một phen hỗn loạn trong phần đáp từ bằng cách bất ngờ lôi nó ra và nện tơi bời vào giáo đoàn.
Thế là, hai bà cụ ấy, bị chia cắt bởi bề rộng của tấm lưới sắt – nếu không thì họ đã lao vào giật mũ của nhau rồi – cứ ngồi suốt cả ngày trời, nghi kỵ lẫn nhau và ngắm nhìn một thế giới toàn những cơn động kinh. Bởi vì tất cả mọi người khác trong phòng đều bị động kinh, ngoại trừ bà quản lý phòng bệnh; một mụ đàn bà ăn xin luống tuổi, tráng kiện, với cái môi trên dày cộm và dáng điệu như đang kìm nén, giữ gìn sức lực của mình, khi mụ đứng khoanh tay trước ngực, đôi mắt đảo chậm chạp, chờ thời cơ chộp lấy hay tóm lấy ai đó. Nhân vật lịch sự này (người mà tôi vô cùng tiếc nuối khi nhận ra là một thành viên sa cơ lỡ vận trong họ hàng của người bạn đáng kính của tôi – mụ Gamp) cất lời: Chúng cứ lên cơn liên miên ấy chứ, thưa ngài. Chúng ngã lăn ra chẳng cần báo trước một tiếng nào, hệt như thể lũ ngựa xe khách từ trên mặt trăng rơi xuống vậy, thưa ngài. Và khi một đứa ngã, đứa khác lại ngã theo, đôi khi có đến tận bốn hoặc năm đứa cùng lúc ấy chứ, lạy Chúa tôi, lăn lộn và cào cấu, trời ạ!—như con nhỏ này đây, nó bị nặng khủng khiếp luôn.
Mụ hếch cằm con nhỏ đó lên bằng tay khi thốt ra những lời ấy. Con nhỏ này đang ngồi trên sàn nhà, trầm ngâm ở phần tiền cảnh của những kẻ bất hạnh. Không có điểm gì đáng ghê tởm trên khuôn mặt hay đầu tóc của nó. Xung quanh nó có rất nhiều dạng bệnh động kinh và cuồng phong có vẻ tồi tệ hơn, nhưng người ta bảo rằng nó là đứa nặng nhất ở đây. Khi tôi trò chuyện đôi chút với nó, nó vẫn ngồi ngước mặt lên, đăm chiêu suy nghĩ, và một tia nắng ban trưa rọi thẳng vào nó.
—Liệu con bé này, cùng với những mảnh đời khốn khổ còn lại, khi chúng ngồi hoặc nằm trầm ngâm theo cái cách ngu muội và mụ mị của mình, có bao giờ bắt gặp những tia sáng le lói qua mấy hạt bụi trong ánh mặt trời, về những con người lành lặn và những sự vật tươi vui hay không? Liệu con bé này, khi ủ rũ trong mùa hè như thế này, có bao giờ nghĩ rằng đâu đó ngoài kia có cây cối và hoa lá, thậm chí cả những ngọn núi và đại dương bao la? Liệu, nếu không cần đi xa đến thế, con bé này có bao giờ có được một thoáng khải thị mờ ảo về một thiếu nữ khác—cỗ thiếu nữ không có mặt ở đây và sẽ chẳng bao giờ đặt chân đến đây; người được theo đuổi, được cưng chiều, được yêu thương, có chồng, sinh con đẻ cái, sống trong một mái ấm, và chẳng bao giờ biết cảm giác bị những trận đòn roi cào cấu này hành hạ là gì? Và liệu con bé này, cầu Chúa xót thương nó, có vì thế mà buông xuôi rồi ngã quỵ như một con ngựa xe khách rơi từ mặt trăng xuống hay không?
Tôi khó lòng phân biệt nổi tiếng ré của trẻ thơ văng vẳng lọt vào một chốn tuyệt vọng như thế là thứ âm thanh dễ chịu hay đau đớn đối với mình. Ít ra đó cũng là sự nhắc nhở rằng thế giới mệt mỏi này không hoàn toàn rệu rã, và vẫn luôn tự đổi mới chính mình; thế nhưng, con bé này mới chỉ là một đứa trẻ cách đây không lâu, và một đứa trẻ chẳng mấy chốc nữa cũng có thể rơi vào hoàn cảnh như nó. Dẫu sao đi nữa, những bước chân lanh lẹ và ánh mắt của bà quản lý cảnh giác đã dẫn dắt tôi vượt qua hai bà phu nhân nhà quê (những người đang bị làm cho phật ý bởi lũ trẻ) để bước vào căn phòng nhà trẻ liền kề.
Có rất nhiều đứa trẻ ở đây, và hơn một người mẹ trẻ xinh đẹp. Cũng có những người mẹ trẻ kém sắc, những người mẹ trẻ ủ rũ và cả những người mẹ trẻ nhẫn tâm. Thế nhưng, bọn trẻ thì chưa nhiễm bất kỳ biểu cảm tồi tệ nào, và xét qua những gương mặt non nớt của chúng thì chẳng có lý do gì để không thể là những vị Hoàng tử Đế quốc và các Nữ đại công tước cả. Tôi rất đỗi hân hạnh khi giao phó một đơn đặt hàng thơ ca cho tay thợ làm bánh để hắn nhanh chóng làm một chiếc bánh ngọt và tống thẳng vào lò vì một tên ăn xin trẻ tuổi đầu đỏ cùng bản thân tôi, và cảm thấy khá hơn rất nhiều nhờ điều đó. Nếu không có chút refresh ấy, tôi hoài nghi liệu mình có đủ sức khỏe để tiến đến chỗ "Những kẻ cứng đầu" hay không – những người mà bà quản lý lanh lẹ của tôi – kẻ mà đến lúc này tôi đã dành một sự tôn trọng thực sự vì sự tháo vát phù hợp với chức vụ của bà – đang lôi kéo tôi tới và dẫn đường cho tôi bước đi.
Những kẻ cứng đầu đang tước xơ gai trong một căn phòng nhỏ hướng ra cái sân. Chúng ngồi thành một hàng trên chiếc ghế dài, lưng quay về phía cửa sổ; trước mặt chúng là một chiếc bàn và công việc của mình. Tên cứng đầu lớn tuổi nhất có lẽ chừng đôi mươi; tên cứng đầu nhỏ nhất có lẽ khoảng mười sáu. Tôi chưa bao giờ tìm ra được trong suốt những chuyến hành trình phi thương mại của mình lý do tại sao thói quen ương ngạnh lại ảnh hưởng đến amidan và lưỡi gà; nhưng tôi vẫn luôn quan sát thấy rằng những kẻ cứng đầu ở cả hai giới tính và mọi cấp độ, từ một Trường học Rách rưới cho đến Tòa án Old Bailey, đều có chung một giọng nói mà trong đó amidan và lưỡi gà chiếm ưu thế một cách bệnh hoạn.
– Năm pao ư đời nào! Tôi đời nào thèm đi tước năm pao, – Thủ lọc của nhóm Cứng đầu cất lời, vừa lắc lư cái đầu và cằm để giữ nhịp cho chính mình. – Tước bấy nhiêu đây còn chưa đủ nữa là, ở một cái xơ xác như thế này, và với những gì chúng ta nhận được ở đây chứ!
Để hưởng ứng một lời ám chỉ nhẹ nhàng rằng khối lượng công việc có lẽ sẽ tăng lên. Quả thực công việc lúc ấy chẳng hề nặng nhọc gì, vì một đứa cứng đầu đã hoàn thành xong định mức cả ngày của nó – lúc đó mới vỏn vẹn hai giờ chiều – và đang ngồi nấp sau đống xơ gai, với một cái đầu trông y xì đúc đống xơ đó.
– Đúng là một Cái Nhà xinh xắn thật đấy, bà quản lý nhỉ, – Đứa cứng đầu thứ Hai lên tiếng, – nơi mà cảnh sát được gọi đến nếu một con nhỏ dám thốt lên một câu!
– Và khi mày bị tống vào tù vì chuyện chẳng có gì hoặc chẳng ra cái thá gì! – Tên đầu đàn gầm lên, giật mạnh mống xơ gai của ả như thể đó là mái tóc của bà quản lý. – Nhưng ở xó nào còn hơn cái chỗ này; đó là một điều và hãy biết ơn đi!
Một tràng cười của nhóm Cứng đầu dẫn đầu bởi Đầu Xơ gai với hai tay khoanh trước ngực – kẻ chẳng sáng kiến ra điều gì nhưng lại nắm quyền chỉ huy toán quân du kích ngoài lề cuộc trò chuyện.
– Nếu bất cứ xó nào cũng tốt hơn nơi này, – người hướng dẫn lanh lẹ của tôi điềm tĩnh đáp, – thì thật đáng tiếc là mày lại rời bỏ một chốn tốt lành khi đang có nó đấy.
– Ồ, không đâu, tôi có thèm đi đâu, thưa bà quản lý, – Tên đầu đàn đáp lại, lại giật thêm một cái vào đống xơ gai và ném một cái nhìn đầy biểu cảm vào trán của kẻ địch. – Đừng có nói thế, thưa bà quản lý, vì đó là lời dối trá!
Đầu Xơ gai lại xốc đám quân du kích lên, tiến đánh rồi rút lui.
– Và tôi đời nào thèm— – Đứa cứng đầu thứ Hai hét lên, – dù tôi từng ở một nơi suốt những bốn năm—tôi đời nào thèm ở lại một nơi không xứng đáng với tôi—thế nhé! Và nơi mà gia đình chẳng phải là những nhân vật đáng tôn trọng—thế nhé! Và nơi mà tôi, may mắn hay bất hạnh thay, lại phát hiện ra rằng lũ người ấy chẳng phải là những kẻ đạo đức giả như chúng vẫn cố ra vẻ—thế nhé! Và nơi mà dẫu có cạo trọc đầu đi chăng nữa thì cũng chẳng phải lỗi của họ nếu tôi không bị làm cho hư hỏng và tàn phá—Hà!
Trong lúc màn độc thoại này diễn ra, Đầu Xơ gai lại một lần nữa tạo ra một sự chuyển hướng với đám quân du kích và lại rút lui.
Lữ khách Phi thương mại mạo muội nhận xét rằng ông đoán Tên đầu đàn Cứng đầu và Số Một chính là hai thiếu nữ từng bị giải ra trước mặt vị thẩm phán chăng?
– Đúng thế! – Tên đầu đàn đáp. – Chúng tôi đấy! Và điều đáng kinh ngạc là sao cảnh sát vẫn chưa được gọi vào lúc này và lôi cổ chúng tôi đi lần nữa đấy. Mày chẳng thể hé răng ở cái chốn này mà không có cảnh sát can thiệp đâu.
Số Hai bật cười (bằng giọng khản đặc phát từ lưỡi gà), và đám quân du kích hùa theo.
– Tôi chắc chắn sẽ vô cùng biết ơn, – Tên đầu đàn quả quyết, liếc xéo về phía Lữ khách Phi thương mại, – nếu tôi được tống vào một nơi nào đó, hay được đưa ra nước ngoài. Tôi phát ngấy và chán chẩn cái Căn nhà quý hóa này lắm rồi, có lý do hẳn hoi đấy nhé.
Số Hai cũng sẽ thế, và thực tế là thế. Đầu Xơ gai cũng sẽ thế, và thực tế là thế. Đám quân du kích cũng sẽ thế, và thực tế là thế.
Lữ khách Phi thương mại bèn ngầm ra ý rằng ông không cho là có vị phu nhân hay quý ông nào đang cần tuyển một cô hầu gái triển vọng có tính cách thùy mị lại bị cám dỗ tuyển dụng một trong hai nữ Cứng đầu sừng sỏ dựa trên chính màn tự giới thiệu như hàng mẫu của ả ta.
– Chẳng ích gì khi làm người khác ở cái chốn này đâu, – Tên đầu đàn phán.
Lữ khách Phi thương mại nghĩ rằng biết đâu thử xem sao lại đáng giá.
– Ồ, chẳng bõ bèn gì đâu, – Tên đầu đàn nói.
– Chẳng có chút xíu ích lợi nào, – Số Hai bồi thêm.
– Và tôi chắc chắn sẽ rất biết ơn nếu được tống vào một nơi nào đó, hay được đưa ra nước ngoài, – Tên đầu đàn tiếp lời.
– Tôi cũng thế, – Số Hai phụ họa. – Thật sự biết ơn ấy chứ.
Đầu Xơ gai bấy giờ đứng dậy, và long trọng tuyên bố như một ý tưởng hoàn toàn mới mẻ – sự đề cập đến một sự kỳ lạ uyên bác như vậy hiển nhiên có thể khiến những thính giả chưa chuẩn bị tâm lý phải giật mình – rằng ả sẽ vô cùng biết ơn nếu được tống vào một nơi nào đó, hay được đưa ra nước ngoài. Và hệt như thể vừa cất lời hô hào: Đồng thanh nào, các tiểu thư! toàn bộ đám quân du kích liền cất giọng đồng ca cùng một mục đích. Thế là chúng tôi rời khỏi đó, và bắt đầu một cuộc đi bộ dài giữa những người phụ nữ chỉ đơn thuần là già nua và ốm yếu; nhưng bất cứ lúc nào trong suốt cuộc đi bộ ấy, khi tôi ngó ra từ bất kỳ khung cửa sổ cao nào nhìn xuống sân, tôi đều bắt gặp Đầu Xơ gai và tất cả những đứa Cứng đầu khác đang ngóng ra từ ô cửa sổ thấp của chúng để nhìn tôi, và không bao giờ trượt nhịp nào trong việc tóm lấy ánh mắt tôi ngay khoảnh khắc tôi vừa ló đầu ra.
Chỉ trong vòng mười phút, tôi đã ngừng tin vào những câu chuyện cổ tích về thời hoàng kim như tuổi trẻ, thời kỳ sung sức của cuộc đời, hay một tuổi già tráng kiện. Chỉ trong vòng mười phút, mọi ánh sáng của phái nữ dường như đã bị thổi tắt, và chẳng còn thứ gì sót lại trong cái hầm mộ này để mà khoe khoang nữa, ngoại trừ những mẩu bấc nến đang nhấp nháy rồi lụi tàn.
Và điều kỳ lạ nhất là những bà cụ mờ mịt này đều có chung một thói quen tập thể vốn là phong cách của chốn này. Mọi bà cụ nào nhận thức được sự hiện diện của khách viếng thăm mà không phải nằm giường đều khập khiễng bước qua chiếc băng ghế để về chỗ ngồi quen thuộc của mình, và trở thành một phần của hàng dài các bà cụ mờ mịt đối đầu với một hàng dài các bà cụ mờ mịt khác ở bên kia chiếc bàn hẹp. Hoàn toàn không có bất kỳ sự bắt buộc nào buộc họ phải xếp hàng theo cách này; đó chính là cách "tiếp khách" của họ. Theo quy tắc chung, họ chẳng thèm cố gắng trò chuyện với nhau, hay nhìn khách viếng thăm, hay nhìn bất cứ thứ gì, mà cứ ngồi im lìm nhai nhóp nhép cái miệng, hệt như một thứ Bò già tội nghiệp. Ở một số phòng bệnh này, thật tốt biết bao khi nhìn thấy vài chậu cây xanh; ở những phòng khác, lại là một mụ Cứng đầu đơn độc đóng vai y tá – kẻ làm khá tốt vai trò đó khi bị tách khỏi đồng bọn; mỗi một phòng bệnh trong số này, dù là phòng ngày, phòng đêm, hay kết hợp cả hai, đều sạch sẽ và tươi mới một cách cực kỳ cẩn trọng. Tôi đã từng thấy nhiều nơi như thế này ngang ngửa với hầu hết những lữ khách làm nghề như tôi, nhưng chưa từng thấy nơi nào được giữ gìn tốt hơn thế.
Trong số những bệnh nhân liệt giường, có một sự kiên nhẫn lớn lao, niềm tin tưởng sâu sắc vào những cuốn sách đặt dưới gối, và đức tin mãnh liệt vào Thiên Chúa. Tất cả đều khao khát sự đồng cảm, nhưng chẳng mấy ai tha thiết được khích lệ bằng niềm hy vọng bình phục; nhìn chung, tôi phải nói rằng người ta coi việc mắc một mớ chứng bệnh phức tạp và có tình trạng tồi tệ hơn những người khác là một thứ vinh dự thì đúng hơn. Từ một vài khung cửa sổ, có thể nhìn thấy dòng sông với toàn bộ sự sống động và chuyển động của nó; ngày hôm ấy rất rạng rỡ, nhưng tôi chẳng bắt gặp bất kỳ ai đang phóng tầm mắt ngắm nhìn ra ngoài.
Trong một phòng bệnh lớn, ngồi sưởi bên lò sưởi trên những chiếc bành uy quyền, hệt như Chủ tịch và Phó chủ tịch của một hội đồng danh dự, là hai bà cụ đã qua tuổi chín mươi. Người trẻ hơn trong hai người, vừa tròn chín mươi, bị điếc nhưng không nặng lắm, và vẫn có thể dễ dàng làm cho nghe thấy được. Thời trẻ, bà từng chăm sóc một đứa trẻ – nay đã là một bà cụ khác, còn yếu ớt hơn cả bà, đang sinh sống chính tại căn phòng này. Bà hiểu rõ điều đó khi bà quản lý kể lại, và với hàng loạt cái gật đầu cùng cử chỉ của ngón trỏ, bà đã chỉ về phía người phụ nữ được nhắc tới. Người lớn tuổi hơn trong cặp đôi này, chín mươi ba tuổi, đang ngồi trước một tờ báo minh họa (nhưng không đọc nó), là một cụ bà tinh anh, thực sự không bị điếc, được bảo quản một cách kỳ diệu và cực kỳ giỏi trò chuyện. Bà vừa mới mất chồng chưa lâu, và đã ở nơi này được hơn một năm chút xíu. Ở Boston, thuộc tiểu bang Massachusetts, người phụ nữ khốn khổ này hẳn sẽ được thăm hỏi riêng tư, sẽ được chăm sóc ngay tại phòng riêng của mình, và cuộc đời của bà sẽ được hòa nhập một cách nhẹ nhàng vào một cuộc sống thoải mái bên ngoài xã hội. Liệu đó có phải là điều quá sức to tát ở nước Anh đối với một người phụ nữ đã tự lập để không phải bước chân vào trại tế bần suốt hơn chín mươi năm dài đằng đẵng và gian khó? Khi nước Anh thuở ban đầu, theo mệnh lệnh của Thiên Chúa, trỗi dậy từ lòng đại dương xanh thẳm với đầy rẫy sự hỗn loạn mang tính ngụ ngôn, thì các thiên thần hộ mệnh của quốc gia này có nhất mực cấm đoán điều đó trong Hiến chương vốn được ca tụng biết bao lâu nay hay không?
Mục đích chuyến hành trình của tôi đã hoàn thành khi bà quản lý lanh lẹ không còn gì để cho tôi xem nữa. Khi bắt tay bà ở cổng, tôi bảo rằng tôi nghĩ công lý đã đối xử không mấy tử tế với bà, và các bậc trí giả phương Đông không phải là những kẻ không bao giờ mắc sai lầm.
Giờ thì tôi tự lý giải với chính mình, trên chặng đường trở về nhà, về những khu bệnh xá dơ bẩn ấy. Chúng không nên tồn tại; không một người nào có liêm sỉ và nhân tính thông thường lại có thể nhìn thấy chúng mà hoài nghi điều đó. Nhưng Liên minh này phải làm gì đây? Sự thay đổi cần thiết sẽ ngốn tới vài ngàn bảng Anh; bản thân nó đã phải gánh vác tới ba trại tế bần; cư dân ở đây phải lao động cực nhọc để kiếm sống qua ngày, và đã bị đánh thuế để cứu trợ người nghèo đến mức giới hạn chịu đựng hợp lý cùng cực. Một giáo xứ nghèo khó nằm ngay trong Liên minh này bị đánh thuế lên tới mức Năm shilling sáu xu mỗi bảng, vào đúng cái thời điểm mà giáo xứ giàu có Saint George’s, Hanover-square chỉ bị đánh thuế khoảng bảy xu mỗi bảng, Paddington khoảng bốn xu, Saint James’s, Westminster khoảng mười xu! Chỉ thông qua việc bình đẳng hóa Thuế người nghèo thì những gì còn dang dở theo cách này mới có thể được hoàn thành. Còn rất nhiều thứ nữa bị bỏ dở hoặc làm tồi tệ hơn những gì tôi có đủ không gian để đề xuất trong những ghi chép về một chuyến hành trình đơn lẻ này; thế nhưng, các bậc trí giả phương Đông, trước khi có thể ra oai phán bảo một cách hợp lý về vấn đề này, phải nhìn về hướng Bắc, Nam và Tây; mong rằng họ cũng thế, vào bất kỳ buổi sáng nào trước khi bước lên ngai tòa của vua Solomon, hãy nghía vào các cửa hàng và nhà cửa xung quanh Đền thờ, và trước tiên hãy tự hỏi bản thân rằng những người nghèo khổ này—nhiều người trong số họ phải chật vật lắm mới giữ được bản thân khỏi cảnh vào trại tế bần—còn có thể gánh chịu thêm được bao nhiêu nữa?
Tôi vẫn còn những vấn đề khác để suy ngẫm trên đường trở về nhà, bởi vì trước khi hoàn toàn rời khỏi vùng lân cận của cái bẫy ông Baker, tôi đã gõ cửa trại tế bần Saint George’s-in-the-East, và nhận ra đó là một cơ sở rất đáng tự hào đối với những vùng đất ấy, được quản lý hoàn toàn thấu đáo bởi một vị chủ trại vô cùng thông minh. Tôi đã lưu ý ở đó một minh chứng về tác hại liên đới mà sự kiêu ngạo và ngu ngốc ngoan cố có thể gây ra. Đây là Đại sảnh nơi những cụ già ăn xin, cả nam lẫn nữ, mà tôi vừa nhìn thấy tụ họp để làm lễ nhà thờ phải không?—Đúng vậy.—Họ có hát Thánh ca theo bất kỳ nhạc cụ nào không?—Họ rất muốn thế; họ sẽ có một sự hứng thú phi thường khi được làm điều đó.—Và chẳng kiếm được cái nào sao?—Ồ, thậm chí có thể kiếm được một chiếc đàn piano miễn phí, nhưng những cuộc tranh chấp bất hạnh này— Ạ! Tốt hơn, tốt hơn rất nhiều hỡi người anh em Cơ Đốc giáo trong bộ y phục lộng lẫy kia, đáng lẽ anh nên để yên cho lũ trẻ hát thánh ca, và để cho đám đông tự hát lấy cho mình! Lẽ ra anh phải biết rõ hơn tôi, nhưng tôi nghĩ mình từng đọc thấy rằng họ đã làm thế, vào một thuở xửa thuở xưa, và rằng khi họ đã hát một bài thánh ca, một Ai đó (không mặc y phục lộng lẫy) đã bước lên Núi Ô-liu.
Lòng tôi quặn thắt khi nghĩ đến sự việc đùa cợt thảm hại này, giữa những con đường của một thành phố mà ở đó mọi hòn đá dường như đều gọi tôi, khi tôi bước đi: Hãy quay về hướng này, hỡi con người, và nhìn xem điều gì đang chờ được thực hiện! Thế nên tôi tự lừa dối bản thân bước sang một luồng suy nghĩ khác để làm dịu đi nỗi lòng. Nhưng tôi cũng chẳng biết mình có làm được thế không, bởi vì tôi đã quá ngập tràn những kẻ ăn xin, đến nỗi rốt cuộc, đó chỉ là sự chuyển đổi sang một kẻ ăn xin đơn độc duy nhất, kẻ đã chiếm lấy ký ức của tôi thay vì hàng ngàn người.
– Xin lỗi ngài, – hắn từng nói, với một vẻ đầy tâm sự, trong một dịp khác, khi kéo tôi ra một góc; – nhưng tôi đã từng trải qua những ngày tháng huy hoàng hơn.
– Tôi rất tiếc khi nghe điều đó.
– Thưa ngài, tôi có một lời khiếu nại chống lại ông chủ trại.
– Tôi chẳng có quyền hành gì ở đây đâu, tôi đảm bảo đấy. Và nếu tôi có—
– Nhưng, xin ngài cho phép tôi được đề cập đến nó, như một chuyện giữa ngài và một kẻ từng trải qua những ngày tháng huy hoàng hơn, thưa ngài. Ông chủ trại và tôi đều là thợ nề, thưa ngài, và tôi vẫn liên tục ra dấu hiệu cho lão; thế nhưng, chỉ vì tôi đang ở trong hoàn cảnh khốn đốn này, thưa ngài, lão nhất quyết không thèm ra dấu hiệu đáp lại cho tôi!
