Xin hãy hình dung tôi đang trên đường đến một con tàu chở người di cư, vào một buổi sáng tháng Sáu trời bức bối. Con đường của tôi dẫn qua khu vực London mà những người sành sỏi thường gọi là “Khu quanh Bến tàu”. Khu quanh Bến tàu là mái nhà của khá đông người—thậm chí là quá đông, nếu tôi phỏng đoán qua lượng dân cư tràn cả ra đường phố—nhưng khứu giác của tôi mách bảo rằng những ai thấy đó là Tổ ấm ngọt ngào thì chắc đếm trên đầu ngón tay. Khu quanh Bến tàu là một nơi mà nếu là một người di cư, tôi sẽ chọn làm điểm xuống tàu cho chuyến hải trình của mình. Nơi đó sẽ bày ra trước mắt tôi mục đích của mình dưới một ánh sáng vô cùng thực tế; nó sẽ cho tôi thấy quá nhiều thứ để mà phải bỏ chạy thục mạng.

Khu quanh Bến tàu, người ta ăn những con hàu to nhất và vứt bừa bãi những vỏ hàu sần sùi nhất, nổi tiếng đối với hậu duệ của Thánh George và con Rồng. Khu quanh Bến tàu, người ta tiêu thụ những loại động vật có vỏ nhớp nháp nhất, trông như thể vừa cạo từ lớp đồng đáy tàu lên. Khu quanh Bến tàu, rau củ trước cửa các tiệm tạp hóa mang một vẻ mặn mòi và vảy cá, hệt như thể chúng đã lai tạp với cá và rong biển. Khu quanh Bến tàu, người ta “cho thủy thủ trọ” tại các quán ăn, quán rượu, tiệm đồ cũ, tiệm cà phê, tiệm cầm đồ, đủ mọi loại tiệm kể tên được và không kể tên được—cho trọ theo cái kiểu cướp biển ấy chứ chẳng đùa, khiến họ phải chảy máu đầm đìa và chẳng nương tay chút nào. Khu quanh Bến tàu, các thủy thủ lang thang giữa đường giữa chợ vào giữa ban ngày, túi thì lộn trái còn đầu óc thì chẳng khá khẩm hơn. Khu quanh Bến tàu, những người con gái của xứ sở Britannia trị vì sóng nước cũng dập dìu qua lại, xiêm y lụa là, tóc xõa tung bay trong gió, khăn choàng lững lờ trên vai, và váy khung phồng thì không thiếu thứ gì. Khu quanh Bến tàu, bạn có thể nghe Joe Jackson Vô Song hát bài Tiêu chuẩn nước Anh kèm theo điệu nhảy hornpipe vào bất cứ đêm nào; hoặc bất cứ ban ngày nào cũng có thể thấy tại nhà trưng bày sáp, chỉ với một xu và không phải chờ đợi, kẻ đã sát hại viên cảnh sát ở Acton và phải đền tội. Khu quanh Bến tàu, bạn có thể mua xúc xích Ba Lan, xúc xích heo và các món chế biến từ thịt khác, miễn là bạn không quá kén chọn xem chúng được làm từ gì ngoài gia vị. Khu quanh Bến tàu, những đứa con của xứ sở Israel len lỏi vào bất kỳ cái chuồng heo hay lối vào u ám nào mà họ thuê được, rồi treo lủng lẳng đồ dùng ở đó—đồng hồ vỏ thiếc, mũ rộng ím vành, quần yếm chống nước—“toàn hàng loại một đấy, Thjack ạ.” Khu quanh Bến tàu, những tay buôn bày biện trên khung một bộ đồ thủy thủ hoàn chỉnh nhưng thiếu đi cái vẻ tinh tế của một gương mặt bằng sáp bên trong chiếc mũ, khiến người ta tưởng tượng ra cái bóng dáng đang rũ rượi ở xà ngang đầu cột buồm, với mọi nỗi nhọc nhằn trên biển lẫn trên cạn đã chấm dứt. Khu quanh Bến tàu, những tấm áp phích trong các cửa hàng ngỏ lời với khách hàng như thể đã quen thân từ trước: “Nhìn đây này, Jack!” “Đúng loại cậu cần rồi đây, bạn trẻ ơi!” “Hãy thử loại pha trộn chuyên hải trình của chúng tôi, giá hai mươi chín xu đi!” “Bộ cánh chuẩn cho tay thủy thủ Anh!” “Tàu ơi ahoy!” “Nốc cạn ly nào, anh em!” “Nào, vui lên chứ các bạn trẻ. Chúng tôi có rượu ngon nhất ở đây, Và các bạn sẽ tìm thấy điều mới lạ Trong loại Bia tuyệt diệu của chúng tôi!” Khu quanh Bến tàu, tiệm cầm đồ cho vay tiền dựa trên khăn tay hình cờ Anh, trên những chiếc đồng hồ có hình mấy con tàu nhỏ tròng trành mũi đuôi trên mặt số, trên ống nhòm, dụng cụ hàng hải đựng trong hộp, và những thứ đại loại thế. Khu quanh Bến tàu, tiệm thuốc tây mọc lên với quy mô nghèo nàn nhất—chủ yếu bán băng gạc và thuốc dán để băng bó vết thương—không có những bình thủy tinh sáng rực, chẳng có mấy ngăn kéo nhỏ. Khu quanh Bến tàu, tiệm mai táng xập xệ sẽ chôn cất bạn với giá rẻ như cho, sau khi người Mã Lai hay người Trung Hoa đã đâm bạn hoàn toàn miễn phí; thế nên bạn khó lòng mong tìm được một cái kết nào rẻ hơn thế. Khu quanh Bến tàu, bất cứ kẻ say nào cũng sẽ gây sự với bất cứ ai, dù say hay tỉnh, và mọi kẻ khác đều sẽ nhúng tay vào, để rồi chỉ trong chớp mắt bạn có thể cuộn mình trong cái xoáy nước gồm áo sơ mi đỏ, râu xồm xoàm, đầu tóc bù xù, cánh tay trần xăm trổ, những người con gái xứ Britannia, sự hiểm độc, bùn lầy, tiếng lẩm bẩm và sự điên cuồng. Khu quanh Bến tàu, tiếng vĩ cầm kéo kèn kẹt vang lên trong các quán rượu suốt cả ngày, và lấn át cả thứ âm thanh ấy cùng mọi thứ tiếng ồn, là tiếng thét chói tai của vô số loài vẹt được mang về từ các xứ sở xa xôi, những kẻ có vẻ vô cùng kinh ngạc trước những gì chúng tìm thấy trên bờ biển quê hương chúng ta. Có thể đám vẹt không biết, mà cũng có thể chúng thừa biết, rằng Khu quanh Bến tàu chính là con đường dẫn đến Đại Dương Thái Bình Dương, với những hòn đảo xinh đẹp nơi các thiếu nữ hoang dã bện vòng hoa, các chàng trai hoang dã đẽo vỏ dừa, và những bức tượng thần mù lòa gầm gừ trầm ngâm trong các lùm cây râm mát với đúng một mục đích hệt như các vị tư tế và tù trưởng. Và có thể đám vẹt không biết, mà cũng có thể chúng biết, rằng kẻ hoang dã cao quý là một tên bịp bợm nhàm chán ở bất cứ nơi đâu hắn đặt chân tới, và hắn mang theo năm trăm ngàn cuốn sách thơ xoàng xĩnh cùng với sự phi lý để mà gánh vác.

Nhà thờ Shadwell! Những lời thì thầm dễ chịu về việc không khí ở hạ lưu sông có vẻ trong lành hơn ở Khu quanh Bến tàu, cứ đuổi bắt nhau một cách tinh nghịch qua những ô cửa sổ ở chóp tháp nhà thờ. Sừng sững trong vũng nước ngay bên kia nhà thờ, bóng dáng Con tàu Di cư của tôi hiện lên lù lù: tên nó là Amazon. Bức tượng gỗ ở mũi tàu không hề bị biến dạng như người ta đồn đại về những người phụ nữ kiên cường thời khai hoang nhằm thuận tiện cho việc giương cung; nhưng tôi thông cảm với người thợ chạm:

Một người thợ nịnh hót đã coi trọng việc

Chạm trổ các bức tượng đúng chuẩn mực—chứ không phải như thực tế.

Con tàu Di cư của tôi nằm mạn sườn áp sát cầu tàu. Hai chiếc cầu dẫn lớn làm bằng xà gỗ và ván nối liền tàu với cầu tàu; và trên những chiếc cầu dẫn này, dòng người di cư cứ chen chúc tiến lui, ra vào không ngớt như đàn kiến, là những người sắp sửa giương buồm trên con tàu Di cư của tôi. Người thì mang bắp cải, người mang ổ bánh mì, người mang phô mai và bơ, người mang sữa và bia, người mang rạp giường và bọc gói, người bồng theo trẻ nhỏ—hầu như ai cũng có trẻ con—hầu như ai cũng cầm những chiếc ca thiết hoàn toàn mới tinh đựng phần nước uống hằng ngày, gợi lên một cảm giác không mấy dễ chịu rằng nước uống sẽ có vị thiếc. Tới lui, lên xuống, trên tàu lẫn dưới bờ, bu bám khắp nơi mọi chốn, những người di cư của tôi. Và khi Cánh cổng Bến tàu tiếp tục đu đưa trên bản lề, những chiếc xe cho thuê lại xuất hiện, xe tải xuất hiện, xe mui kín xuất hiện, chở thêm nhiều hơn nữa những người di cư của tôi, với nhiều bắp cải hơn, nhiều bánh mì hơn, phô mai và bơ hơn, sữa và bia hơn, rạp giường và bọc gói hơn, nhiều ca thiết hơn, và chất chồng trên những khoản đầu tư tàu thuyền ấy là món lãi kép tích lũy bằng trẻ em.

Tôi bước lên con tàu Di cư của mình. Tôi đi thẳng đến khoang hạng nhất và thấy nó ở trong tình trạng thường thấy của một căn phòng khách vào thời điểm đó. Những người dân đất liền đang đổ mồ hôi hột, tay cầm giấy tờ lộn xộn cùng bút mực, bao trùm khắp nơi; và cảnh tượng chung trông như thể tang lễ của cố ông Amazon vừa ở nghĩa trang về, và những người ủy thác của bà góa khốn khổ Amazon đang thấy sự vụ rối ren tột cùng, rảo mắt tìm kiếm di chúc khắp nơi. Tôi bước ra boong tàu phía sau để hít thở không khí, và khi quan sát những người di cư ở boong dưới (thực ra họ cũng chen chúc khắp nơi xung quanh tôi ở trên này), tôi lại thấy nhiều bút mực đang hoạt động, nhiều giấy tờ hơn, và những rắc rối vô tận liên quan đến việc thanh toán tài khoản cá nhân cho ca thiết này nọ. Nhưng chẳng có ai bực dọc, chẳng ai say xỉn, chẳng ai thề thốt hay dùng từ ngữ thô tục, chẳng ai tỏ ra chán nản, chẳng ai khóc lóc, và phía dưới boong tàu ở mọi góc có thể tìm thấy dù chỉ vài thước vuông để quỳ, ngồi xổm hay nằm xuống, mọi người trong những tư thế bất tiện nhất cho việc viết lách đều đang viết thư.

Giờ thì, tôi đã từng thấy những con tàu di cư trước ngày tháng Sáu này. Và những con người này khác biệt một cách nổi bật so với tất cả những người khác trong hoàn cảnh tương tự mà tôi từng thấy, đến nỗi tôi phải thốt lên rằng, “Một người lạ mặt sẽ đoán những người di cư này là ai đây chứ!”

Khuôn mặt cảnh giác và rạng rỡ của vị thuyền trưởng con tàu Amazon da ngăm đen vì nắng gió đang đứng ngay cạnh tôi, và ông ấy nói, “Đúng thế thật đấy! Phần lớn bọn họ đã lên tàu từ chiều tối qua. Họ đến từ khắp nơi ở nước Anh theo những nhóm nhỏ chưa từng quen biết nhau trước đó. Thế nhưng họ vừa lên tàu chưa đầy hai tiếng đồng hồ thì đã tự thiết lập lực lượng cảnh sát riêng, tự đặt ra nội quy và cắt cử người canh gác ở tất cả các miệng hầm tàu. Trước chín giờ tối, con tàu đã trật tự và yên tĩnh như một chiến hạm.”

Tôi lại nhìn quanh và thấy việc viết thư vẫn diễn ra với vẻ điềm tĩnh kỳ lạ. Hoàn toàn cách ly khỏi thế giới xung quanh giữa chốn đông người; trong lúc những thùng hàng lớn đang được cẩu lên cao và hạ xuống hầm; trong lúc những nhân viên tất bật ngược xuôi điều chỉnh sổ sách không hồi kết; trong lúc hai trăm người lạ đang lùng sục khắp nơi để tìm hai trăm người lạ khác và hỏi thăm về họ với hai trăm người nữa; trong lúc lũ trẻ chạy nhảy lên xuống trên mọi bậc thang, luồn lách qua cẳng chân của mọi người, và khiến ai nấy hoảng hốt khi trượt ngã ở những chỗ hiểm trở; những người viết thư vẫn điềm nhiên viết. Ở mạn phải con tàu, một người đàn ông râu điểm bạc đang đọc cho một người đàn ông râu điểm bạc khác đội chiếc mũ lông thú khổng lồ chép lại một bức thư dài: bức thư mang ý nghĩa thâm thúy đến mức người thư ký phải thỉnh thoảng bỏ chiếc mũ lông thú ra bằng cả hai tay để thoáng mát bộ não, rồi trân trân nhìn người đọc như nhìn một nhân vật đầy bí ẩn rất đáng để chiêm ngưỡng. Ở mạn trái, một người phụ nữ đã dùng một tấm vải trắng phủ lên một chiếc chốt cột dây thừng để biến nó thành chiếc bàn viết gọn gàng, và đang ngồi trên một chiếc hộp nhỏ, viết lách với sự điềm tĩnh của một nhân viên kế toán. Ngay dưới ngực cô ta trên những tấm ván sàn tàu dưới chân người phụ nữ này, với cái đầu chúc vào dưới một thanh dầm mạn tàu ở phía đó như một chỗ trú ẩn lý tưởng cho tờ giấy của mình, một cô gái xinh xắn, gọn gàng đã cặm cụi viết suốt cả tiếng đồng hồ (cuối cùng cô ngất xỉu), chỉ thỉnh thoảng ngóc đầu lên để chấm mực. Dọc theo chiếc xuồng cứu sinh, ngay gần tôi trên boong tàu phía sau, một cô gái khác, một thôn nữ phổng phao tươi tắn, đang viết một bức thư khác ngay trên sàn tàu trơ trụi. Trận chiến diễn ra sau đó trong ngày, khi chính chiếc xuồng ấy được lấp đầy bởi một dàn hợp xướng ca hát những khúc ca vui nhộn trong một thời gian dài, một trong những ca sĩ là một cô gái đã hát phần của mình một cách máy móc suốt thời gian đó và viết một bức thư dưới đáy xuồng trong lúc vẫn đang hát.

“Một người lạ chắc sẽ phải bối rối không đoán nổi tên thật của những con người này, thưa ông Uncommercial,” vị thuyền trưởng nói.

“Quả thực là thế.”

“Nếu ngài không biết, liệu ngài có bao giờ đoán ra—?”

“Làm sao tôi đoán được! Tôi đã nói rằng họ chính là tinh hoa và là đóa hoa đẹp nhất của nước Anh theo cấp bậc của họ.”

“Tôi cũng nghĩ vậy,” vị thuyền trưởng nói.

“Họ có bao nhiêu người?”

“Tám trăm người tính tròn.”

Tôi đi xuống boong giữa, nơi các gia đình có trẻ con đang bu đặc trong bóng tối, nơi sự hỗn loạn không thể tránh khỏi đã bị gây ra bởi những người mới lên tàu, và nơi sự hỗn loạn càng tăng thêm bởi việc chuẩn bị bữa ăn nhỏ đang diễn ra ở mỗi nhóm. Vài phụ nữ ở chỗ này chỗ nọ đã bị lạc đường và đang cười trừ, tự hỏi đường tìm về với người nhà của mình hoặc ra lại boong tàu. Vài đứa trẻ nghèo đang khóc lóc; nhưng ngoài ra thì bầu không khí vui vẻ bao trùm thật đáng kinh ngạc. “Chúng ta sẽ ổn định lại vào ngày mai thôi.” “Mọi chuyện sẽ đâu vào đấy sau một hai ngày nữa thôi.” “Chúng ta sẽ có nhiều ánh sáng hơn khi ra khơi.” Những câu nói như thế vang lên khắp nơi khi tôi mò mẫm qua những chiếc rương, thùng phuy, xà gỗ, hàng hóa chưa sắp xếp, vòng buộc dây và những người di cư, xuống đến boong dưới cùng, rồi từ đó đi lên ánh sáng ban ngày và trở lại vị trí cũ của mình.

Quả là một dân tộc phi thường với khả năng tự tách biệt khỏi thực tại! Tất cả những người viết thư ban nãy vẫn đang điềm tĩnh viết, và nhiều người viết thư khác đã mọc lên trong lúc tôi vắng mặt. Một cậu bé tay cầm túi sách, kẹp bảng đen dưới nách, nhô lên từ phía dưới, chọn ngay một vị trí gần tôi (nhờ phát hiện ra một khung cửa sổ trời thuận tiện cho mục đích của mình) và cắm cúi giải một bài toán như thể điếc đặc. Một gia đình gồm bố, mẹ và mấy đứa con nhỏ ở boong chính ngay bên dưới tôi đã quây quần thành một vòng tròn gia đình sát ngay chân chiếc cầu dẫn đang đông đúc nhộn nhịp, nơi lũ trẻ tự làm một cái ổ cho chúng trong cuộn thừng, còn bố mẹ—người mẹ đang cho đứa út bú—thảo luận chuyện gia đình một cách hòa bình như thể họ đang ở một nơi hoàn toàn vắng vẻ. Tôi nghĩ đặc điểm đáng chú ý nhất ở tập thể tám trăm con người ấy chính là sự điềm tĩnh, không hề hớt hơ hớt hải.

Tám trăm gì cơ? “Quân lưu manh, lũ ngốc nghếch?” Tám trăm tín đồ Mormon. Tôi, Lữ khách Thương mại cho hãng Anh em Lợi ích Con người, đã lên con tàu Di cư này để xem Tám trăm Thánh Hữu Ngày Sau trông như thế nào, và tôi thấy họ (trái ngược và lật tẩy mọi kỳ vọng của tôi) giống y như những gì tôi đang miêu tả với sự chính xác tỉ mỉ ngay lúc này.

Điệp viên Mormon, kẻ đã tích cực tập hợp họ lại và ký hợp đồng với những người bạn là chủ tàu của tôi để đưa họ đến New York trên hành trình tới Hồ Nước Mặn Lớn, đã được chỉ cho tôi thấy. Một người đàn ông bảnh bao, vóc dáng cân đối mặc đồ đen, hơi lùn, với mái tóc và bộ râu màu nâu đậm cùng đôi mắt sáng trong. Qua giọng nói, tôi đoán ông ta là người Mỹ. Có lẽ là một kẻ đã “lăn lộn giang hồ” khá nhiều. Một người có phong cách cởi mở, bộc trực và ánh nhìn không chút nao núng; đồng thời là một người cực kỳ nhanh trí. Tôi tin rằng ông ta hoàn toàn mù tịt về nhân thân Thương mại của tôi, và do đó cũng không biết gì về tầm quan trọng to lớn mang tính Thương mại của tôi.

Uncommercial. Anh đã tập hợp được một nhóm người rất tuyệt vời ở đây đấy chứ.

Điệp viên Mormon. Vâng, thưa ông, họ là một tập hợp những con người tuyệt vời.

Uncommercial (nhìn xung quanh). Quả thực, tôi nghĩ sẽ thật khó để tìm thấy tám trăm con người tụ họp ở bất cứ nơi nào khác mà lại có nhiều nét đẹp, sức mạnh và khả năng lao động đến vậy ở họ.

Điệp viên Mormon (không nhìn xung quanh mà nhìn thẳng vào Uncommercial). Tôi cũng nghĩ vậy.—Chúng tôi vừa tiễn khoảng một ngàn người nữa xuất phát ngày hôm qua từ Liverpool đấy.

Uncommercial. Anh không đi cùng những người di cư này sao?

Điệp viên Mormon. Không, thưa ông. Tôi ở lại.

Uncommercial. Nhưng anh đã từng đến vùng lãnh thổ của người Mormon chứ?

Điệp viên Mormon. Vâng; tôi rời Utah khoảng ba năm trước.

Uncommercial. Thật đáng ngạc nhiên khi tất cả những con người này đều rất phấn chấn và xem nhẹ khoảng cách xa xôi trước mắt họ.

Điệp viên Mormon. Chà, ngài thấy đấy; nhiều người trong số họ có bạn bè ở Utah, và nhiều người mong chờ được đoàn tụ với bạn bè trên đường đi.

Uncommercial. Trên đường đi á?

Điệp viên Mormon. Thế này nhé. Con tàu này sẽ đưa họ cập bến New York. Sau đó họ đi xe lửa thẳng qua St. Louis, đến phần Băng của sông Missouri nơi họ chạm trán các vùng Đồng bằng. Ở đó, những chiếc xe ngựa từ khu định cư sẽ ra đón họ để đồng hành trên chặng đường dài khoảng mười hai trăm dặm. Những người chăm chỉ đến khu định cư sẽ sớm có xe ngựa riêng, và vì thế người quen của một số người trong số họ sẽ tự lái xe ngựa đến đón. Họ rất mong chờ điều đó.

Uncommercial. Trên hành trình băng qua Sa mạc dài đằng đẵng ấy, anh có trang bị vũ khí cho họ không?

Điệp viên Mormon. Hầu như ngài sẽ thấy họ đã mang theo sẵn một loại vũ khí nào đó rồi. Những ai chưa có vũ khí thì chúng tôi sẽ trang bị khi qua các vùng Đồng bằng, để bảo vệ và phòng thủ chung.

Uncommercial. Liệu những chiếc xe ngựa này có chở nông sản về sông Missouri không?

Điệp viên Mormon. Chà, kể từ khi chiến tranh bùng nổ, chúng tôi đã bắt đầu trồng bông, và có khả năng họ sẽ chở bông xuống để đổi lấy máy móc. Chúng tôi cần máy móc. Ngoài ra chúng tôi cũng bắt đầu trồng cây chàm, một mặt hàng đem lại lợi nhuận cao. Người ta thấy rằng khí hậu bên kia Hồ Nước Mặn Lớn rất thích hợp để trồng chàm.

Uncommercial. Tôi nghe nói những người đang ở trên tàu này chủ yếu đến từ miền Nam nước Anh phải không?

Điệp viên Mormon. Và từ xứ Wales nữa. Đúng vậy đấy.

Uncommercial. Anh có thu hút được nhiều người Scotland không?

Điệp viên Mormon. Không nhiều lắm.

Uncommercial. Chẳng hạn như người vùng cao Scotland?

Điệp viên Mormon. Không, không phải người vùng cao. Họ không đủ hứng thú với tình huynh đệ toàn cầu, hòa bình và thiện chí.

Uncommercial. Dòng máu hiếu chiến ngày xưa vẫn còn sục sôi trong họ chăng?

Điệp viên Mormon. Ờ, đúng thế. Hơn nữa; họ chẳng có đức tin.

Uncommercial (kẻ đang nóng lòng muốn nhắc đến Tiên tri Joe Smith và dường như nhận thấy một cơ hội). Đức tin vào—!

Điệp viên Mormon (quá khôn ngoan đối với Uncommercial). Chà.—Vào bất cứ thứ gì!

Tương tự như vậy, về vấn đề này, vị Lữ khách Thương mại lại tiếp tục chịu thua trước một lao động người Wiltshire: một nông dân chất phác, da dẻ hồng hào, ba mươi tám tuổi, lúc nãy đứng cạnh ông quan sát những người mới đến, và người mà ông đã có cuộc đối thoại thế này:

Uncommercial. Anh có phiền không nếu tôi hỏi anh đến từ vùng nào của đất nước?

Wiltshire. Không phiền chút nào. Kia kìa! (với vẻ đắc ý) Tôi đã làm việc cả đời trên Đồng bằng Salisbury, ngay dưới cái bóng của Stonehenge đấy. Ngài có thể không tin đâu, nhưng sự thật là thế đấy.

Uncommercial. Và đó cũng là một vùng quê tươi đẹp.

Wiltshire. À! Đúng là một vùng quê tươi đẹp.

Uncommercial. Anh có gia đình nào đi cùng trên tàu không?

Wiltshire. Hai đứa con, một trai một gái. Tôi là kẻ gà trống nuôi con, vâng, và tôi đang đi cùng với con trai và con gái tôi. Kia là con gái tôi, nó là một cô con gái xinh xắn mười sáu tuổi (chỉ tay về phía cô gái đang viết bên mạn thuyền). Để tôi đi gọi con trai tôi nhé. Tôi rất muốn cho ngài xem mặt con trai tôi. (Đến đây Wiltshire biến mất, rồi lát sau trở lại với một cậu bé mười hai tuổi to con, nhút nhát, đi một đôi bốt quá khổ, chẳng lấy gì làm vui vẻ khi được giới thiệu.) Nó cũng là một thằng bé khỏe mạnh, và là một đứa chăm chỉ làm lụng đấy! (Cậu bé bỏ chạy bất tuân lệnh, Wiltshire đành bỏ mặc nó.)

Uncommercial. Chắc anh tốn rất nhiều tiền để đi xa thế này với ba người mạnh khỏe?

Wiltshire. Cả một gia tài đấy. Kia kìa! Tám xu một tuần, tám xu một tuần, tám xu một tuần, dành dụm từ tiền công hằng tuần suốt bao lâu nay.

Uncommercial. Tôi tự hỏi làm sao anh làm được điều đó.

Wiltshire (nhận thấy ở đây một tâm hồn đồng điệu). Nhìn kìa! Tôi cũng tự hỏi sao mình làm được nữa là! Nhưng nào là chút tiền quyên góp chỗ này, nào là chút giúp đỡ chỗ kia, cuối cùng thì cũng xong, dù tôi chẳng rõ làm thế nào nữa. Rồi thật không may cho chúng tôi, ngài thấy đấy, khi chúng tôi bị giữ lại ở Bristol quá lâu—gần hai tuần lễ—chỉ vì một nhầm lẫn với Anh em Halliday. Ngốn hết cả tiền bạc, trong khi lẽ ra chúng tôi đã có thể đi thẳng một mạch rồi.

Uncommercial (khéo léo tiếp cận chủ đề Joe Smith). Dĩ nhiên là anh theo đạo Mormon rồi chứ?

Wiltshire (tự tin). Ồ vâng, tôi là người Mormon. (Rồi ngẫm nghĩ.) Tôi là người Mormon. (Rồi nhìn quanh tàu, vờ như trông thấy một người bạn cũ ở một khoảng trống nào đó, và né tránh vị Lữ khách Thương mại vĩnh viễn.)

Sau quãng nghỉ trưa khi những người di cư của tôi hầu như đều ở dưới boong giữa và con Amazon trông có vẻ vắng tanh, một cuộc điểm danh tổng thể đã diễn ra. Cuộc điểm danh này là dành cho thủ tục trình diện Thanh tra Chính phủ và Bác sĩ. Các vị chức sắc ấy tạm thời thiết lập vị trí ở khu vực giữa tàu bên cạnh một hai chiếc thùng; và vì biết rằng toàn bộ tám trăm người di cư phải đối mặt trực tiếp với họ, tôi liền đứng ngay sau hai vị đó. Tôi tin rằng họ chẳng biết gì về tôi hết, và lời chứng thực của tôi về sự nhã nhặn không kiêu kỳ cùng bản tính tốt đẹp mà họ thể hiện khi làm nhiệm vụ có lẽ sẽ có giá trị hơn rất nhiều. Thủ tục của họ hoàn toàn không có chút hơi hớm nào của Sở Quan Liêu Cồng Kềnh cả.

Bấy giờ tất cả người di cư đều đã ở trên boong. Họ chen chúc đông nghịt ở phần đuôi tàu và bu kín boong tàu phía sau như đàn ong. Hai hoặc ba điệp viên Mormon đứng sẵn để dẫn họ tới chỗ Thanh tra và dẫn họ đi tiếp sau khi đã qua cửa. Bằng phương pháp thành công nào mà năng lực tổ chức đặc biệt ấy lại được truyền vào những con người này, dĩ nhiên tôi không thể tường thuật lại được. Nhưng tôi biết rằng, ngay cả lúc đó, vẫn không hề có sự hỗn loạn, vội vã hay khó khăn nào.

Khi mọi thứ đã sẵn sàng, nhóm đầu tiên được dẫn lên. Thành viên trong nhóm được giao giữ vé tàu cho cả nhà đã được một trong các điệp viên nhắc nhở cầm sẵn trên tay, và đây rồi, nó đang nằm trong tay anh ta. Trong mọi trường hợp xuyên suốt cả tám trăm người, không có một ngoại lệ nào, tờ giấy này luôn sẵn sàng.

Thanh tra (đọc vé). Jessie Jobson, Sophronia Jobson, lại là Jessie Jobson, Matilda Jobson, William Jobson, Jane Jobson, lại Matilda Jobson nữa, Brigham Jobson, Leonardo Jobson và Orson Jobson. Tất cả có mặt ở đây chứ? (liếc nhìn nhóm người qua tròng kính).

Jessie Jobson Thứ Hai. Thưa có đủ ạ, thưa ông.

Nhóm này gồm có ông bà nội, vợ chồng người con trai cùng các con của họ. Orson Jobson là một đứa bé đang ngủ trên tay mẹ. Bác sĩ cất vài lời ân cần, nhấc nhẹ góc khăn choàng của người mẹ, nhìn khuôn mặt đứa trẻ và chạm vào bàn tay bé xíu đang nắm chặt. Nếu ai trong chúng ta cũng khỏe mạnh như Orson Jobson thì nghề bác sĩ chắc sẽ ế ẩm lắm.

Thanh tra. Rất chính xác, Jessie Jobson. Nhận vé của cô đi, Jessie, và đi tiếp đi nào.

Thế là họ đi. Điệp viên Mormon, tháo vát và điềm tĩnh, dẫn họ sang. Điệp viên Mormon, tháo vát và điềm tĩnh, dẫn nhóm tiếp theo lên.

Thanh tra (lại đọc vé). Susannah Cleverly và William Cleverly. Anh em với nhau à?

Người em gái (một cô gái nhanh nhẹn, đang giục giã người anh chậm chạp). Vâng, thưa ông.

Thanh tra. Rất tốt, Susannah Cleverly. Nhận vé của cô đi, Susannah, và giữ gìn cẩn thận nhé.

Và họ bước đi.

Thanh tra (lại cầm vé). Sampson Dibble và Dorothy Dibble (nhìn một cặp vợ chồng già qua cặp kính với chút ngạc nhiên). Chồng bà bị mù hẳn hả, bà Dibble?

Bà Dibble. Vâng, thưa ông, ông nhà tôi mù đặc rồi ạ.

Ông Dibble (hướng về phía cột buồm). Vâng, thưa ông, tôi mù tịt rồi ạ.

Thanh tra. Quả là chuyện buồn. Nhận vé của bà đi, bà Dibble, đừng làm mất nhé, rồi đi tiếp đi.

Bác sĩ gõ nhẹ ngón trỏ lên lông mày ông Dibble, thế là họ bước đi.

Thanh tra (lại cầm vé). Anastatia Weedle.

Anastatia (một cô gái xinh xắn mặc áo sơ mi màu rực rỡ, sáng nay được bầu chọn bằng cách bỏ phiếu phổ thông là Hoa khôi của Tàu). Thưa tôi đây, thưa ông.

Thanh tra. Đi một mình hả, Anastatia?

Anastatia (hất những lọn tóc xoăn). Tôi đi cùng bà Jobson, thưa ông, nhưng vừa rồi bị lạc đoàn chốc lát.

Thanh tra. Ồ! Cô đi cùng nhà Jobsons à? Rất đúng. Thế là được rồi, cô Weedle. Đừng làm mất vé nhé.

Cô bé bước đi, gia nhập với nhà Jobsons đang đợi mình, cúi xuống hôn Brigham Jobson—kẻ dường như bị coi là còn quá nhỏ để làm việc đó theo nhận xét của mấy chàng trai Mormon vừa tròn đôi mươi đang đứng nhìn. Trước khi bộ váy phồng rộng thùng thình của cô khuất bóng sau những chiếc thùng, một góa phụ đoan trang xuất hiện cùng bốn đứa trẻ, và cứ thế buổi điểm danh tiếp tục.

Khuôn mặt của một số người xứ Wales, trong đó có rất nhiều người lớn tuổi, quả thực là kém thông minh nhất. Vài người trong số những người di cư này đã gặp rắc rối lớn nếu không có bàn tay hướng dẫn luôn túc trực sẵn sàng. Trí tuệ ở nhóm này chắc chắn thuộc bậc thấp, và hình dáng đầu cũng kém phần cân đối. Nhưng nhìn chung thì các trường hợp khác lại hoàn toàn ngược lại. Có rất nhiều gương mặt khắc khổ hằn in dấu vết của sự nghèo khó nhẫn nại và lao động vất vả, và có một ý chí vô cùng kiên định cùng lòng tự trọng thầm lặng ở tầng lớp này. Một vài thanh niên đi một mình. Vài cô gái đi theo nhóm hai hoặc ba người. Tôi thấy rất khó để liên hệ những cô gái sau này với những ngôi nhà và công việc mà họ đã từ bỏ ở quê nhà. Có lẽ họ giống những thợ may mũ nữ vùng quê và giáo viên tập sự ăn diện hơi lòe loẹt hơn là bất kỳ tầng lớp phụ nữ trẻ nào khác. Tôi nhận thấy, trong số rất nhiều món đồ trang sức nhỏ được đeo, có không ít hơn một chiếc trâm cài áo in hình chụp Công chúa xứ Wales, và cả Cố Hoàng tế nữa. Một số phụ nữ độc thân từ ba mươi đến bốn tuổi, những người mà người ta có thể đoán là thợ thêu hoặc thợ làm mũ rơm, rõ ràng đang đi tìm chồng cũng giống như những quý cô đài 1ác sang Ấn Độ vậy. Tôi không tin rằng họ có bất kỳ khái niệm rõ ràng nào về việc đa thê hay đa phu. Cho rằng các gia đình đông đủ thành viên vốn là phần lớn dân số di cư ở đây theo chế độ đa thê, thì chẳng khác nào suy diễn một điều vô lý rõ rành rành đối với bất kỳ ai nhìn thấy các ông bố bà mẹ ấy.

Tôi mạn phép cho rằng (dù không có phương tiện để xác minh thực tế) hầu hết các nghề thủ công quen thuộc đều có đại diện ở đây. Nông dân, người chăn cừu và những nghề tương tự chiếm tỷ lệ lớn, nhưng tôi nghi ngờ liệu họ có chiếm đa số hay không. Thật thú vị khi thấy nhân vật dẫn dắt trong vòng tròn gia đình chưa bao giờ thất bại trong việc thể hiện vai trò của mình, ngay cả trong quá trình đơn giản là xướng tên và điểm mặt những chủ nhân của cái tên đó. Đôi khi là người bố, thường xuyên hơn là người mẹ, đôi khi là một cô bé lanh lợi đứng thứ hai hoặc thứ ba trong hàng ngũ anh chị em. Dường như lần đầu tiên một số ông bố chậm chạp mới nhận ra rằng mình có một gia đình quá đông đúc; và mắt họ đảo liên hồi trong suốt buổi gọi tên, như thể họ nửa ngờ ngợ rằng có gia đình khác nào đó đã lẻn vào gia đình mình. Trong số tất cả những đứa trẻ xinh xắn tuấn tú, tôi chỉ quan sát thấy hai đứa có vết tích trên cổ có lẽ là do bệnh tràng nhạc. Trong tổng số người di cư, chỉ có một bà cụ bị bác sĩ tạm thời giữ lại vì nghi ngờ bị sốt; nhưng ngay cả bà ấy sau đó cũng nhận được giấy chứng nhận sức khỏe hoàn toàn trong sạch.

Khi tất cả đã ‘qua cửa’ và buổi chiều dần buông xuống, một chiếc hộp màu đen xuất hiện trên boong tàu, do một số nhân vật cũng mặc đồ đen trông coi, trong đó chỉ có một người mang phong cách quen thuộc của một nhà thuyết giáo lưu động. Chiếc hộp này chứa đầy những cuốn thánh ca được in ấn và đóng bìa gọn gàng, xuất bản tại Liverpool và cả ở London tại ‘Kho Sách Các Thánh Hữu Ngày Sau, số 30, phố Florence’. Một vài bản được đóng bìa đẹp mắt; những bản đơn giản hơn thì được ưa chuộng hơn và được mua rất nhiều. Tựa đề ghi rằng: ‘Thánh ca và Bài hát Tâm linh dành cho Hội thánh Chúa Giê-su của Các Thánh Hữu Ngày Sau’. Lời nói đầu, đề ngày tháng Manchester năm 1840, viết như sau:—‘Các Thánh Hữu ở đất nước này đã rất khao khát có một cuốn Thánh ca phù hợp với đức tin và sự thờ phượng của họ, để họ có thể ca hát chân lý với một trái tim thấu hiểu, và bày tỏ sự ngợi khen, niềm vui và lòng biết ơn của mình trong những bài hát phù hợp với Giao ước Mới và Vĩnh cửu. Theo mong muốn của họ, chúng tôi đã tuyển chọn tập sách sau đây, mà chúng tôi hy vọng sẽ được đón nhận cho đến khi có thể bổ sung thêm nhiều thể loại đa dạng hơn. Với tình cảm kính trọng và quý mến, chúng tôi xin ký tên là anh em của các bạn trong Giao ước Mới và Vĩnh cửu, Brigham Young, Parley P. Pratt, John Taylor.’ Từ cuốn sách này—vốn chẳng hề giải thích cho tôi hiểu được chút gì về Giao ước Mới và Vĩnh cửu, và hoàn toàn không làm cho trái tim tôi thấu hiểu về sự huyền bí đó—một bài thánh ca đã được cất lên, nhưng không thu hút được nhiều sự chú ý lắm và chỉ được hỗ trợ bởi một vòng tròn khá chọn lọc. Nhưng ban hợp xướng trên xuồng thì lại rất được yêu thích và vui tai; và lẽ ra đã có một Ban nhạc, chỉ có điều kèn cornet đến tàu hơi muộn. Trong buổi chiều hôm đó, một người mẹ từ bờ xuất hiện để tìm cô con gái ‘đã bỏ trốn theo những kẻ theo đạo Mormon’. Bà nhận được sự hỗ trợ tận tình từ viên Thanh tra, nhưng con gái bà không có mặt trên tàu. Những vị thánh có vẻ không mặn mà lắm trong việc giúp bà tìm kiếm cô con gái.

Khoảng năm giờ, khu vực bếp lò chật kín những ấm đun trà, và một hương thơm trà dễ chịu lan tỏa khắp tàu. Không có sự tranh giành hay xô đẩy để lấy nước nóng, không có sự bực bội hay cãi vã nào. Vì con Amazon chuẩn bị nhổ neo theo con nước tiếp theo, và nước sẽ không lên đỉnh triều trước hai giờ sáng, tôi rời tàu khi việc pha trà đang diễn ra náo nức, còn chiếc Tàu kéo Hơi nước đang neo đậu nhàn nhã bên cạnh, nhường lại việc phả hơi nước và khói cho những chiếc ấm trà.

Sau đó tôi được biết rằng vị thuyền trưởng đã gửi một bức điện tín về nước trước khi vươn mình ra vùng Đại Tây Dương rộng lớn, ca ngợi hết lời cách ứng xử của những người di cư này cùng trật tự hoàn hảo và sự đúng đắn trong mọi sắp xếp xã hội của họ. Chuyện gì đang chờ đón những con người tội nghiệp trên bờ Hồ Nước Mặn Lớn, họ đang chìm đắm trong những ảo tưởng hạnh phúc nào lúc này, mắt họ rồi sẽ phải mở ra trước sự mù quáng khốn khổ nào sau đó, tôi không dám khẳng định. Nhưng tôi đã bước lên con tàu của họ để làm chứng chống lại họ nếu họ đáng bị như vậy, điều mà tôi từng đinh ninh là có thật; thế nhưng đến sự ngạc nhiên lớn lao của tôi là họ không hề đáng phải chịu điều đó; và những định kiến hay xu hướng của tôi không được phép làm ảnh hưởng đến tư cách của một nhân chứng trung thực. Tôi bước qua mạn tàu Amazon, cảm thấy không thể phủ nhận rằng, cho đến lúc này, một sức mạnh phi thường nào đó đã tạo ra một kết quả phi thường mà những sức mạnh nổi tiếng hơn thường hay bỏ lỡ. [188]

[188] Sau khi Chuyến hành trình Thương mại này được ấn hành, tôi tình cờ kể lại trải nghiệm mà nó miêu tả cho Lãnh chúa Houghton. Vị quý tộc đó sau đó đã cho tôi xem một bài viết do chính ông chắp bút đăng trên Tờ The Edinburgh Review số ra tháng Giêng năm 1862, rất đáng chú ý vì những nghiên cứu triết học và văn học của ông về các Thánh Hữu Ngày Sau này. Tôi tìm thấy trong đó những câu sau:—‘Ủy ban Lựa chọn của Hạ viện về các tàu chở người di cư năm 1854 đã triệu tập điệp viên Mormon và môi giới hành khách trước ủy ban, và đi đến kết luận rằng không có con tàu nào hoạt động dưới các điều khoản của “Đạo luật Hành khách” có thể đạt độ tin cậy về sự thoải mái và an toàn ở mức độ tương đương với những con tàu dưới sự quản lý của ông ta. Con tàu Mormon thực chất là một Gia đình chịu sự kỷ luật nghiêm ngặt và được chấp thuận tự nguyện, với mọi điều kiện chuẩn bị cho sự thoải mái, phép tắc và sự bình yên bên trong.’

❀ ❀ ❀