Trời xanh biếc, mây trắng thong dong, Ulaanbaatar như bỗng chốc hồi sinh. Đặng Phong mặc bộ quân phục rằn ri mùa xuân thu, tinh thần phấn chấn, oai phong lẫm liệt, ánh mắt kiên định tràn đầy sức mạnh. Anh đứng bên cửa sổ văn phòng thị trưởng cũ ở tầng ba tòa nhà chính phủ trung tâm Ulaanbaatar, nhìn hàng nghìn người dân Ngoại Mông được giải phóng cùng một số Hoa kiều tay cầm quốc kỳ năm sao đang hân hoan nhảy múa trên quảng trường tòa nhà chính phủ, vui mừng chào đón Ngoại Mông quay trở về vòng tay tổ quốc. Trong đám đông thỉnh thoảng lại bùng lên từng đợt hoan hô như sấm dậy. Còn có những người dân Ngoại Mông khác trèo lên bức tượng Sükhbaatar cưỡi ngựa sừng sững giữa quảng trường trước tòa thị chính, quàng một sợi dây thép vào cổ bức tượng, sau đó buộc đầu kia của sợi dây vào móc kéo phía sau một chiếc xe tải Albion 3 tấn của Liên Xô, rồi nóng lòng vẫy tay ra hiệu với tài xế xe tải, gào lên bảo tài xế lái xe đi.

Điều này khiến Đặng Phong không khỏi nhớ tới cảnh tượng xảy ra tại quảng trường Thiên Đường ở Baghdad, thủ đô Iraq ở hậu thế. Anh không tán thành làm vậy, nhưng cũng không muốn ngăn cản hành vi tự phát này của người dân Ngoại Mông.

"Thủ trưởng, điện thoại của Sư trưởng Điền thuộc Sư đoàn Bộ binh Cơ giới số 2." Đặng Phong quay người nhận điện thoại từ tay tham mưu tác chiến: "Lão Điền, tôi là Đặng Phong đây, thế nào rồi? Các anh đã tiến vào nội thành Sukhbaatar chưa?"

"Tư lệnh Đặng Phong, chúng tôi hiện vẫn chưa vào được nội thành, chúng tôi đang gặp rắc rối ở cầu sông Hun-er-e phía nam thành phố Sukhbaatar," Sư trưởng Điền của Sư đoàn Bộ binh Cơ giới số 2 sốt sắng nói trong điện thoại. "Quân đội Liên Xô dùng xe tăng phong tỏa cây cầu, một số binh sĩ Liên Xô không cầm vũ khí mà cầm gậy gỗ và ống sắt ngăn cản chúng ta tiến lên."

"Cái gì? Binh sĩ Liên Xô cầm gậy gỗ và ống sắt mà cũng ngăn cản được bước tiến của sư đoàn bộ binh cơ giới chúng ta sao?" Đặng Phong ngạc nhiên hỏi, sau đó ra lệnh: "Dùng 'Kẻ Hủy Diệt' húc xe tăng của Liên Xô xuống dưới cầu cho tôi."

"Không được ạ, Tư lệnh," Sư trưởng Điền lớn tiếng đáp lại: "Binh sĩ Liên Xô đang nằm từng hàng một trước mặt xe tăng của chúng ta."

Đặng Phong không khỏi cau mày, tình huống quân đội Liên Xô ngăn cản quân ta tiến lên như đám đàn bà đanh đá quả thực nằm ngoài dự liệu của anh. Trong chiến dịch thu phục Ngoại Mông lần này, nguyên tắc xử lý quân trú đóng Liên Xô tại Ngoại Mông của Trung ương là: chỉ cần không kháng cự vũ trang thì cố gắng không động thủ, dù sao hai nước đều là quốc gia xã hội chủ nghĩa, có chung tín ngưỡng, nếu hai bên thực sự tử chiến thì Mỹ, quốc gia đế quốc chủ nghĩa số một, sẽ là bên hưởng lợi nhiều nhất. Điểm này các chính trị gia cả Trung Quốc và Liên Xô đều hiểu rất rõ, đây cũng là kết quả mà họ không hề muốn thấy nhất. Mặc dù đội đặc nhiệm Phi Báo của Quân đoàn Viễn Đông và Quân đội Nhân dân Mông Cổ phái quy thuận khi giải giới quân đội Liên Xô tại khu vực Ulaanbaatar, đội đặc nhiệm Phi Báo đã ra tay trước, nhưng đó dù sao cũng là ra tay trong bóng tối, còn đối mặt trực tiếp thì hai bên đều chưa xé rách mặt mũi. Ở thành phố Choybalsan, Tập đoàn quân số 1 tuy cũng tiêu diệt một tiểu đoàn pháo hạng nặng của Liên Xô, nhưng đó là do hai bên cách nhau hơn 10 cây số, pháo binh đấu pháo cũng không tính là đối mặt trực tiếp. Các chính trị gia Trung - Xô đều hiểu rõ trong lòng, nhưng đều có thể lấy cớ "hiểu lầm" để che đậy, giải trình với nhân dân nước mình. Nếu quân đội hai bên thực sự đối mặt trừng mắt nhìn nhau, dùng súng thật đạn thật đánh nhau, thực sự cán qua người những binh sĩ Liên Xô đang nằm trước xe tăng kia, thì dù thế nào cũng không thể giấu được dân chúng trong nước. Sau này ai muốn nhượng bộ trong giải pháp chính trị thì e rằng sẽ rất khó khăn, vì không có cách nào giải trình với dân chúng trong nước, các chính trị gia dù có khéo ăn khéo nói đến đâu cũng không thể nói người chết sống lại được. Không chính trị gia nào muốn tự làm hẹp con đường của chính mình.

"Các anh kéo từng người bọn họ ra, bọn họ dùng gậy gỗ và ống sắt ngăn cản, các anh không thể dùng gậy gỗ và ống sắt đuổi bọn họ đi sao?" Đặng Phong có chút bất lực nói: "Bảo các chiến sĩ đội mũ bảo hiểm, mặc đồ bảo hộ vào, đánh cho tôi, đánh chết không cần đền mạng, vừa đánh vừa cho xe tăng di chuyển về phía trước."

Thế là tại đầu cầu phía nam cầu sông Hun-er-e ở thành phố Sukhbaatar, xuất hiện một cảnh tượng chiến tranh vô cùng kỳ lạ. Những quân nhân được trang bị tận răng của hai bên đặt vũ khí giết người hiện đại có hiệu suất cao xuống, cầm lấy thứ vũ khí nguyên thủy nhất: gậy gộc, đá tảng hoặc đánh tay không. Thật sự là đánh đến mức không cần đền mạng, đôi bên đều đánh chết đối thủ. Do mặt bằng hạn chế, hai bên chỉ có thể lấy cấp đại đội làm đơn vị tham gia vào cuộc ẩu đả này. Đợi đợt này đánh mệt rồi lại đổi đợt khác, xe tăng từng chút một di chuyển về phía trước.

Rất buồn cười sao? Hoàn toàn không buồn cười chút nào, đây chính là chính trị, đây chính là trò chơi của các chính trị gia.

Chiến thuật "đàn bà đanh đá" này của quân đội Liên Xô là mệnh lệnh từ nhà cầm quyền cao nhất Liên Xô. Khrushchev bảo Nguyên soái Zhukov: "Thu hẹp lực lượng trú đóng tại Mông Cổ, không cho phép giải giới đầu hàng, nhưng cũng không cho phép nổ súng trước vào quân đội Trung Quốc, không cho phép chủ động xuất kích, nhưng cũng không né tránh cuộc tấn công của người Trung Quốc. Chờ đợi giải pháp chính trị." Zhukov, người trong lịch sử vốn dĩ đã phải xuống đài từ vài tháng trước, vì ảnh hưởng của "yếu tố căn cứ" đến tình hình chính trị thế giới nên không những không xuống đài mà còn đang ở thời kỳ đỉnh cao, vẫn là người ủng hộ kiên định của Khrushchev.

Chỉ thị này của Khrushchev làm Nguyên soái Zhukov, người đã đánh trận cả đời, phải choáng váng. Đánh trận kiểu này thế nào đây? Đánh thế nào thì không phải việc của Khrushchev, chính trị gia chỉ lo vạch ra nguyên tắc, biện pháp cụ thể thì tự mình nghĩ cách. Đối mặt với hành động thu phục Ngoại Mông của Trung Quốc, Zhukov cũng không có cách nào, thực lực Trung Quốc nằm ở đó mà! Những năm gần đây ông ta vẫn luôn chú ý tới Trung Quốc, một cường quốc quân sự đang trỗi dậy này. Bộ phim tư liệu về vụ thử nghiệm bom khinh khí của Trung Quốc do Lý Đại Vi gửi tới hai năm trước ông ta đã xem rồi, uy lực của nó vượt xa thiết bị nhiệt hạch mà Liên Xô từng thử nghiệm. Bom khinh khí trong phim tư liệu thử nghiệm của Trung Quốc là rơi từ ngoài khung hình xuống rồi mới nổ, điều này chứng tỏ Trung Quốc tiến hành không phải là thử nghiệm thiết bị nhiệt hạch, mà là thử nghiệm vũ khí nhiệt hạch. Trung Quốc đã hoàn thành việc kết hợp thành công giữa thiết bị nhiệt hạch và phương tiện vận chuyển. Thử nghiệm kiểu này năm ngoái Mỹ và Liên Xô mới lần lượt hoàn thành. Trung Quốc đã phóng vệ tinh nhân tạo từ hai năm trước, chứng minh Trung Quốc hiện nay có tên lửa liên lục địa với lực đẩy khổng lồ, trong khi Liên Xô nửa năm trước mới phóng một vệ tinh nhân tạo chỉ nặng 83 kg. Nhìn từ điểm này thì năng lực tấn công hạt nhân chiến lược của Liên Xô hiện nay chắc chắn là dưới Trung Quốc. Vũ khí quy ước cũng lạc hậu hơn Trung Quốc rất nhiều, theo tin tình báo trực tiếp nhận được từ Ấn Độ cho thấy, xe tăng "Kẻ Hủy Diệt" của Trung Quốc hiện nay vẫn chưa có loại vũ khí nào có thể tiêu diệt nó một cách hiệu quả. Trong chiến tranh Ấn Độ, chỉ dùng mìn chống tăng làm đứt xích xe tăng Trung Quốc, nhưng đó chỉ là hư hại nhỏ có thể thay thế trong hơn mười phút, có thể có tác dụng gì chứ? Ngày 13 tháng 5, hỏa lực pháo binh Trung Quốc tại Choybalsan một lần bao phủ đã dễ dàng tiêu diệt gọn một tiểu đoàn pháo hạng nặng của quân đội Liên Xô; 6 chiếc tiêm kích MiG-19 của mình còn chưa kịp thấy bóng máy bay Trung Quốc đã bị bắn rơi toàn bộ. 6 chiếc MiG-19 chỉ đổi lại được một câu của Trung tá phi công Paskovsky: "Tên lửa, Trung Quốc đã phóng tên lửa về phía chúng ta."

Tuy có một điểm có thể khẳng định là máy bay, xe tăng, đại bác của Trung Quốc không nhiều bằng Liên Xô, nhưng sự khác biệt về chất lượng này liệu có thể dùng ưu thế về số lượng để bù đắp hay không?

Trung Quốc làm sao đạt được tất cả những điều này trong khoảng thời gian ngắn như vậy, đó không phải phạm vi nghiên cứu của ông ta, thực tế là làm thế nào để đối phó với đối thủ mạnh mẽ này. Thế là ông ta nghĩ ra cái cách "không phải là cách" này, nhằm tranh thủ thời gian cho giải pháp chính trị. Nhưng điều kiện tiên quyết là Trung Quốc vẫn còn coi trọng "tình giai cấp, nghĩa đồng chí" của phe xã hội chủ nghĩa, nếu không thì cách này chỉ có thể biến thành một cuộc thảm sát một chiều.

Ngày 18 tháng 5, tại tòa nhà chính phủ Ulaanbaatar, Đặng Phong triệu tập khẩn cấp cựu Đại sứ Liên Xô tại Ngoại Mông là Sabikachevsky.

Ngay khi Sabikachevsky bước vào văn phòng, ánh mắt Đặng Phong đổ dồn vào vị đại sứ trông chừng 50 tuổi, dáng người cường tráng, mặt mũi hồng hào, trên mặt hiện rõ sắc đỏ mà chỉ bệnh nhân cao huyết áp mới có. Đặng Phong bước lớn tới đón, nắm lấy bàn tay to như bàn chân gấu của Sabikachevsky: "Chào đồng chí Sabikachevsky."

Đôi mắt Sabikachevsky cũng đang đánh giá Đặng Phong: "Chào đồng chí Đặng Phong."

Qua cái lưng thẳng tắp và dáng đi của Sabikachevsky, Đặng Phong nhận ra ông ta xuất thân là quân nhân, từ vẻ mặt của ông ta cũng không khó để nhận ra, vị "đại sứ" trước mắt này hẳn là một gã "Nga ngố" dám làm dám chịu, cực kỳ giàu tinh thần mạo hiểm. Sau vài câu xã giao, Đặng Phong thu lại nụ cười và nói: "Đồng chí Sabikachevsky, hôm nay mời ông đến là theo lệnh của chính phủ Trung Quốc tuyên bố với ông: Một, từ nay trở đi toàn bộ nhân viên ngoại giao của Đại sứ quán Liên Xô tại Mông Cổ cũ không còn được hưởng đãi ngộ ngoại giao, việc có thiết lập lãnh sự quán tại Ulaanbaatar hay không còn chờ hai bên chính phủ thương thảo thêm.

Hai, toàn bộ lực lượng vũ trang và mọi cơ sở quân sự của Liên Xô tại Mông Cổ cũ phải rút đi vô điều kiện trong vòng một tuần.

Ba, đối với các khoản nợ nần của Liên Xô trước đây với Mông Cổ cũ, sau khi hai bên xác minh lại sẽ do chính phủ Trung Quốc gánh vác. Đối với các hiệp ước đang thực thi và chưa thực thi sẽ do chính phủ hai nước Trung - Xô thương lượng lại xem có tiếp tục thực thi hay không.

Bốn, đối với 2935 nhân viên quân sự Liên Xô bị giải giới trong quá trình Trung Quốc thu phục Ngoại Mông lần này, trong đó có 101 thương binh, sẽ được bàn giao cho phía Liên Xô tại hải quan Altanbulag sau 3 ngày kể từ khi quân đội Liên Xô rút toàn bộ về lãnh thổ Liên Xô."

Cuối cùng, Đặng Phong bày tỏ niềm tiếc thương sâu sắc đối với 1873 quân nhân Liên Xô không may bị ngộ sát tử vong trong quá trình tiếp quản Ngoại Mông lần này, và cam kết sẽ bàn giao tro cốt của những quân nhân Liên Xô này cùng vũ khí đã bị giải giới cho phía Liên Xô tại các hải quan ở khu vực giáp ranh giữa tỉnh Viễn Đông của Trung Quốc và Liên Xô sau một tháng kể từ khi quân đội Liên Xô rút toàn bộ về nước.

Sabikachevsky cũng đại diện cho chính phủ Liên Xô bày tỏ sự phẫn nộ và lên án hành vi xâm lược vũ trang này của Trung Quốc đối với nước Cộng hòa Nhân dân Mông Cổ anh em. Cuối cùng, ông bày tỏ vì muốn bảo vệ sự đoàn kết của toàn bộ phe xã hội chủ nghĩa nên chấp nhận đề nghị của Trung Quốc.

Đặng Phong nhìn Sabikachevsky vẻ mặt ảm đạm, tràn đầy tình cảm vô sản sâu sắc nói với vị cựu Đại sứ Liên Xô tại Ngoại Mông này: "Đồng chí Sabikachevsky, xin ông hãy về chuyển lời tới đồng chí Khrushchev và Trung ương Đảng Cộng sản Liên Xô cùng toàn thể nhân dân Liên Xô, Đảng Cộng sản Trung Quốc và Đảng Cộng sản Liên Xô đều là đảng vô sản lấy chủ nghĩa Marx-Lenin làm tư tưởng chỉ đạo, nhân dân hai nước Trung - Xô đều là dân tộc vĩ đại và ưu tú nhất thế giới. Dân tộc Trung Hoa chúng tôi cũng giống như dân tộc Nga vĩ đại của các ông, đều yêu sâu sắc tổ quốc mình, chúng tôi không có bất kỳ tham vọng lãnh thổ nào đối với Liên Xô. Chúng tôi chỉ muốn thu hồi lãnh thổ thuộc về chính mình. Cội nguồn tội ác gây ra tranh chấp lãnh thổ giữa hai nước chúng ta chính là chính sách xâm lược bành trướng của chính phủ Nga hoàng, tất nhiên đồng chí Stalin cũng phải chịu trách nhiệm không nhỏ. Chúng ta nên nhìn xa hơn, xử lý các vấn đề lịch sử để lại giữa hai nước theo đúng tinh thần mà vị đạo sư cách mạng vô sản vĩ đại là đồng chí Lenin đã từng tuyên bố, đó là hủy bỏ hai bản "Tuyên ngôn Karakhan gửi Trung Quốc" về việc xóa bỏ một loạt các hiệp ước bất bình đẳng do chính phủ Nga hoàng ép buộc chính phủ nhà Thanh ký kết để chiếm đóng lãnh thổ Trung Quốc. Như vậy chẳng phải sẽ rất tốt đẹp sao?"

"Như vậy đồng nghĩa với việc chúng ta sẽ từ bỏ hơn 1,5 triệu km vuông lãnh thổ của Liên Xô." Sabikachevsky buột miệng nói: "Nhân dân Liên Xô có đồng ý không?"

"Đồng chí Sabikachevsky, ông đã bao giờ thử đặt mình vào vị trí người khác mà suy nghĩ chưa?" Đặng Phong sau đó lại hỏi: "Ông có từng nghĩ kết quả nếu nhân dân hai nước đều không đồng ý sẽ như thế nào không?"

"Sinh linh đồ thán." Trong đầu Sabikachevsky hiện lên cảnh tượng trong phim tư liệu thử nghiệm bom khinh khí của Trung Quốc, giọng ông ta có chút run rẩy: "Sự hủy diệt của thế giới, ý của đồng chí Đặng Phong là..."

Đặng Phong đưa cho Sabikachevsky một điếu thuốc Trung Hoa, sau đó tự châm cho mình một điếu rồi nói: "Ý của tôi là muốn các đồng chí Liên Xô hãy suy nghĩ thật kỹ, lấy tấm lòng bao dung như đồng chí Lenin, lấy khí phách của một nhà cách mạng vô sản để giải quyết triệt để vấn đề lãnh thổ giữa Trung và Xô. Hãy nói cho nhân dân Liên Xô biết những thứ vốn không thuộc về mình thì không thể giữ lấy, đó mãi mãi là một quả bom có thể phát nổ bất cứ lúc nào."

Sabikachevsky rít một hơi thật sâu điếu thuốc Trung Hoa thơm nồng rồi nói: "Nhưng, đồng chí Đặng Phong, chính phủ Trung Quốc các ông đã cân nhắc tới thực tế là nhân dân Liên Xô đã định cư trên những vùng lãnh thổ này hơn một thế kỷ nay rồi hay chưa?"

"Chỉ cần muốn giải quyết thì vấn đề này rất dễ xử lý, trên tinh thần tự nguyện, ai muốn ở lại thì cũng như nhân dân Trung Quốc, ai không muốn ở lại thì chính phủ Trung Quốc chúng tôi sẽ chi trả đầy đủ chi phí di dời, bao gồm cả các khoản đầu tư của chính phủ Liên Xô trên những vùng đất này trong những năm qua, chúng tôi sẽ chi trả tất cả."

Sabikachevsky gật đầu nói: "Tôi nhất định sẽ chuyển ý kiến của ông tới chính phủ và Trung ương Đảng Cộng sản Liên Xô."

"Không, đồng chí Sabikachevsky, đây không phải ý kiến của tôi, mà là ý kiến của chính phủ Trung Quốc." Đặng Phong vội vàng đính chính.

"Được! Tôi nhất định sẽ chuyển đạt trọn vẹn và chính xác ý kiến của chính phủ Trung Quốc tới chính phủ và Trung ương Đảng Cộng sản Liên Xô." Sabikachevsky cũng vội vàng đính chính lại.

"Đồng chí Đặng Phong, tôi còn một thỉnh cầu cá nhân nhỏ, con gái tôi vừa mới vào đại học rất muốn có một chiếc đài bán dẫn do Trung Quốc sản xuất của các đồng chí. Ông có biết không? Ở Liên Xô, sở hữu một chiếc đài bán dẫn do Trung Quốc sản xuất là một biểu tượng của địa vị." Sabikachevsky đứng dậy có chút ngượng ngùng nói: "Tôi biết nói như thế này với ông là không phù hợp lắm, nhưng vì con cái..."