Sự thật lại một lần nữa chứng minh, tác hại của chiến tranh hạt nhân đối với nhân loại là điều không cần phải bàn cãi. Phát động chiến tranh hạt nhân là hành vi đi ngược lại lòng người.

Nhân dân Trung Quốc yêu chuộng hòa bình, không hy vọng có chiến tranh, càng không hy vọng có chiến tranh hạt nhân. Nhân dân thế giới, bao gồm cả nhân dân Liên Xô, cũng đều yêu chuộng hòa bình, không hy vọng có chiến tranh, càng không hy vọng có chiến tranh hạt nhân. Đồng thời, nhân dân Trung Quốc tuyệt đối không sợ chiến tranh, càng không sợ chiến tranh hạt nhân.

Kể từ ngày đầu tiên sở hữu vũ khí hạt nhân, Trung Quốc đã trịnh trọng tuyên bố với toàn thế giới rằng, việc Trung Quốc phát triển vũ khí hạt nhân hoàn toàn là vì mục đích phòng vệ. Trong trường hợp lợi ích cốt lõi của Trung Quốc bị xâm phạm nghiêm trọng, và khi Chính phủ cùng nhân dân Trung Quốc đã nỗ lực dùng phương thức hòa bình cũng như vận dụng lực lượng vũ trang thông thường mà không thể ngăn chặn được hành vi xâm phạm này, Trung Quốc sẽ động đến lực lượng vũ trang hạt nhân để ngăn chặn hành vi xâm hại lợi ích cốt lõi đó. "Người không phạm ta, ta không phạm người; người nếu phạm ta, ta tất phạm người" là lập trường nguyên tắc này. Đồng thời, nhân dân Trung Quốc cũng có quyết tâm, có năng lực để triệt để giải trừ mối đe dọa hạt nhân mà Liên Xô gây ra cho Trung Quốc và thế giới. Tuy nhiên, để tránh những tác hại của cuộc chiến tranh hạt nhân này đối với toàn thế giới, để nhân dân toàn thế giới có được một môi trường hòa bình, không bị ô nhiễm hạt nhân, nhân dân Trung Quốc đã phải hy sinh to lớn, nhẫn nhục chịu đựng. Đối với hành vi chiến tranh tấn công hạt nhân đê hèn này của Liên Xô, Trung Quốc đã áp dụng thái độ cực kỳ kiềm chế.

Trung Quốc và Liên Xô đều là các nước xã hội chủ nghĩa, hai nước có đường biên giới chung dài nhất. Vấn đề biên giới Trung - Xô vốn là vấn đề lịch sử để lại, những vấn đề này là do chính sách xâm lược và bành trướng của chính phủ Sa hoàng gây ra. Chính phủ và nhân dân Trung Quốc luôn cho rằng, những vấn đề này nảy sinh trong hoàn cảnh mà nhân dân hai nước lúc bấy giờ không thể tự quyết định được. Nó không đại diện cho ý nguyện của đông đảo nhân dân hai nước. Chính phủ Trung Quốc luôn chủ trương rằng Trung Quốc và Liên Xô nên thông qua thương lượng hữu nghị để xử lý thỏa đáng những vấn đề lịch sử để lại trái với lợi ích căn bản của nhân dân hai nước. Thế nhưng, yêu cầu hợp lý này của Trung Quốc đã nhiều lần bị chính quyền Liên Xô ngang ngược từ chối, khiến mọi nỗ lực giải quyết trong hòa bình của Trung Quốc đều thất bại, dẫn đến việc quan hệ giữa hai nước xã hội chủ nghĩa là Trung Quốc và Liên Xô xấu đi đến mức "binh nhung tương kiến" (cầm vũ khí đối đầu), bùng nổ cuộc xung đột vũ trang biên giới Trung - Xô lần này, và trong cuộc xung đột này, Liên Xô đã là bên đầu tiên sử dụng vũ khí hạt nhân, phát động cuộc chiến tranh hạt nhân đáng xấu hổ nhằm vào nhân dân Trung Quốc, gây ra cuộc khủng hoảng hạt nhân nghiêm trọng nhất trong lịch sử này.

Xã luận của "Nhân dân Nhật báo" cuối cùng khẳng định rõ ràng rằng, để hóa giải cuộc khủng hoảng hạt nhân nghiêm trọng nhất trong lịch sử này, tránh xảy ra Thế chiến mới và cuộc chiến tranh hạt nhân có thể hủy diệt thế giới, Chính phủ Trung Quốc cho rằng hai bên Trung - Xô nên cùng thảo luận và xóa bỏ bất đồng về vấn đề biên giới với thái độ bình đẳng, ngừng xung đột vũ trang, khôi phục đàm phán, giải quyết hòa bình các xung đột biên giới giữa Trung Quốc và Liên Xô, điều này có lợi cho việc bình thường hóa quan hệ Trung - Xô và hòa bình thế giới. Hơn nữa, để làm được điều này, hai bên Trung - Xô bắt buộc phải thể hiện sự chân thành hòa bình đầy đủ, vì sự thái bình lâu dài của nhân dân hai nước Trung - Xô, vì hòa bình thế giới, mà gánh vác trách nhiệm mà một nước lớn có trách nhiệm nên có. Chính phủ Trung Quốc hy vọng hai bên Trung - Xô nên thông qua đàm phán mà đạt được bước đột phá trong việc làm dịu tình hình biên giới Trung - Xô, nhằm thực hiện lệnh ngừng bắn, hai bên rút lui mỗi bên 2 km tại chiến tuyến hiện tại, làm cho quân đội hai bên tách rời tiếp xúc.

Dưới sự sắp xếp của Kim Nhật Thành, đại sứ Trung Quốc và Liên Xô tại Triều Tiên đã tổ chức vòng đàm phán kỹ thuật đầu tiên vào ngày 4 tháng 3 tại thủ đô Bình Nhưỡng của Triều Tiên, bàn về việc khôi phục đàm phán vấn đề biên giới giữa hai nước và thực hiện ngừng bắn toàn tuyến. Hai bên đã đạt được đồng thuận về địa điểm đàm phán, thời gian đàm phán chính thức, cấp bậc và số lượng nhân sự tham gia đàm phán.

Sáng ngày 6 tháng 3, lúc 9 giờ 30 phút, chuyên cơ "Sứ giả hòa bình" - chiếc "Tàu hỏa trên không" do Trung Quốc sản xuất chở Thủ tướng Trung Quốc Chu Ân Lai đã hạ cánh từ từ xuống sân bay Bình Nhưỡng, thủ đô của Cộng hòa Dân chủ Nhân dân Triều Tiên. Đi cùng chuyến bay còn có Thứ trưởng Bộ Ngoại giao Lý Đại Vi, Trợ lý đặc biệt của Bộ trưởng Ngoại giao kiêm Bí thư Tỉnh ủy tỉnh Baikal, Trung Quốc - Mao Ngạn Anh, Trợ lý Tỉnh trưởng tỉnh Baikal, Trung Quốc - Tưởng Kinh Quốc và các thành viên khác của phái đoàn đàm phán Trung Quốc. Kim Nhật Thành, Thôi Dung Kiện và những người khác đã đến sân bay đón tiếp. Sau khi bắt tay xã giao, phái đoàn Trung Quốc dưới sự tháp tùng của Kim Nhật Thành, Thôi Dung Kiện và những người khác đã đến tòa nhà số 1 của Quốc khách quán Bách Hoa Viên Triều Tiên, nằm ở ngoại ô phía đông bắc thành phố Bình Nhưỡng, xung quanh được bao bọc bởi vạn mẫu ruộng đồng màu mỡ, phía xa là những dãy núi xanh kéo dài. Trước tòa nhà số 1 có những bãi cỏ xanh lớn, cây cối hoa cỏ và đài phun nước. Trong Bách Hoa Viên, nước hồ phẳng lặng như gương, lúc này đều đã được phủ đầy tuyết trắng. Ven hồ tùng xanh bao quanh, lá phong chồng lớp, đúng là có cảnh trí riêng biệt.

Việc Kim Nhật Thành tiếp đón những vị khách Trung - Xô lần này quả thực đã bỏ ra rất nhiều tâm tư. Trong tòa nhà số 1 nơi phía Trung Quốc ở, mỗi căn phòng bao gồm phòng ngủ rộng hơn 50 mét vuông, trần cao hơn mười mét, cửa sổ sáng sủa, sạch sẽ không tì vết. Ánh nắng mùa đông xuyên qua khung cửa kính lớn rộng hơn 3 mét, cao hơn 2 mét chiếu vào, khiến căn phòng ấm áp như xuân. Trên giường là chăn bông khâu tay, tủ âm tường trong phòng cao khoảng hai mét, cánh cửa chạm khắc gỗ đào đỏ trông vừa quý phái vừa hoa lệ. Trong phòng vệ sinh rộng hơn 20 mét vuông của mỗi căn phòng, có một bồn tắm massage thủy lực hình tam giác và phòng tắm hơi nhập khẩu từ Trung Quốc, tất cả các phụ kiện kim loại trong phòng vệ sinh đều được mạ vàng 18K. Bên ngoài là một phòng khách rộng gần 100 mét vuông, đặt một chiếc tivi màn hình phẳng 52 inch nhập khẩu từ Trung Quốc, trên tường phía sau ghế sofa treo bức tranh thủy mặc vẽ hoa điểu thời Minh Thanh, bút mực khá đậm nét nho sĩ. Trên kệ bày đồ cổ trong mỗi phòng khách đặt những món đồ sứ thanh hoa của lò quan thời Vạn Lịch nhà Minh, Trung Quốc. Trên tường phòng khách treo bức ảnh Kim Nhật Thành đang trò chuyện vui vẻ, thân mật cùng Chủ tịch Mao Trạch Đông và Chu Ân Lai, thể hiện mối quan hệ không tầm thường giữa họ. Dù là trong phòng ngủ, phòng vệ sinh hay trong những bình hoa ở phòng khách đều cắm những bó hoa tươi thắm, tăng thêm phần sức sống cho căn phòng.

Ngoài ra, trên giỏ trái cây ở kệ thực phẩm trong phòng còn đặt trái cây tươi và các hộp trà tinh xảo thuộc các dòng trà như trà Ô Long, trà Phổ Nhĩ, cùng trà nhân sâm Cao Ly, hai gói khăn ướt được đóng gói kín.

Ngày hôm ấy định sẵn là ngày bận rộn nhất của Kim Nhật Thành. "Người anh cả" của hai phe xã hội chủ nghĩa gần như đến Triều Tiên cùng một thời điểm. Sau khi đưa những vị khách Trung Quốc về khách sạn, để Thôi Dung Kiện ở lại tháp tùng, ông lại ngồi chiếc xe ô tô chống đạn cao cấp "Bầu trời xanh" 300 mà Trung Quốc tặng, quay trở lại sân bay để đón phái đoàn đàm phán Liên Xô.

Sáng 11 giờ 30 phút, chuyên cơ Il-18D chở Phó Chủ tịch Hội đồng Bộ trưởng Liên Xô Mikoyan - vị Bộ trưởng Ngoại giao mới nhậm chức của Liên Xô - đã hạ cánh xuống sân bay Bình Nhưỡng. Cùng đi trên chuyến bay còn có Trưởng ban Liên lạc đối ngoại Trung ương Đảng Cộng sản Liên Xô Andropov, cựu Đại sứ Liên Xô tại Trung Quốc sau đó được thăng chức làm Thứ trưởng thứ nhất Bộ Ngoại giao Kuznetsov, và Phó Chủ tịch thứ nhất Ủy ban Kế hoạch Nhà nước Liên Xô Kosygin.

Rất nhanh sau đó, phái đoàn Liên Xô do Mikoyan đứng đầu cũng được đưa đến Quốc khách quán Bách Hoa Viên. Bách Hoa Viên chỉ có hai tòa nhà kiểu biệt thự, phái đoàn Liên Xô được sắp xếp ở tòa nhà số 2. Khoảng cách giữa tòa số 1 và số 2 là hơn 200 mét. Kim Nhật Thành cũng biết cách sắp xếp này hơi không thỏa đáng, nhưng đây là quốc khách quán tốt nhất của Triều Tiên hiện tại rồi, muốn trang trí lại một cái khác cũng không kịp nữa. Sau khi tham khảo ý kiến của cả hai bên Trung - Xô, cả hai đều cảm thấy không sao cả, bàn việc quan trọng hơn, đừng gây thêm phiền phức cho người em nhỏ này nữa.

Buổi tối lúc 20 giờ, tại Đỗ Quyên Sảnh ở phía tây Bách Hoa Viên, đại diện đàm phán hai nước gặp mặt. Các đại biểu diễn vai cũng rất khá, phong thái của nhà ngoại giao được phát huy đầy đủ, vẫn là cái bắt tay thật chặt, xưng hô là đồng chí, hỏi thăm lẫn nhau.

Sau khi hai bên an tọa, một cuộc hội đàm thẳng thắn và chân thành, với nỗ lực xoay chuyển quan hệ Trung - Xô đã bắt đầu.

Ngoại trưởng Liên Xô Mikoyan phát biểu trước, bày tỏ sự thương tiếc sâu sắc đối với những người Trung Quốc tử nạn trong vụ tấn công hạt nhân lần này, và liên tục khẳng định cuộc tấn công hạt nhân này hoàn toàn là hành vi cá nhân của một số kẻ có ý đồ xấu trong quân đội Liên Xô, không liên quan đến Chính phủ Liên Xô. Liên Xô hy vọng phía Trung Quốc bàn giao những kẻ gây ra sự việc lần này cho Chính phủ Liên Xô để Chính phủ Liên Xô làm rõ sự thật, trừng trị nghiêm khắc những kẻ gây ra và những kẻ chủ mưu vụ tấn công hạt nhân này. Phía Liên Xô cũng giới thiệu với phía Trung Quốc về hành động bắt giữ các lãnh đạo Đảng, Chính phủ và quân đội Liên Xô có trách nhiệm lãnh đạo đối với vụ tấn công hạt nhân lần này, đồng thời cam kết với Trung Quốc rằng sẽ khởi tố họ tại Tòa án nhân dân tối cao Liên Xô với tội danh tội ác chiến tranh và tội ác chống lại loài người.

Mikoyan tuyên bố: "Chiến tranh giữa hai nước lớn xã hội chủ nghĩa là Trung Quốc và Liên Xô là điều không nên, không phù hợp với lợi ích của nhân dân hai nước Xô - Trung, cũng không có lợi cho toàn bộ phe xã hội chủ nghĩa và toàn bộ sự nghiệp cộng sản chủ nghĩa quốc tế. Lãnh thổ Liên Xô đã đủ lớn rồi, có hơn hai mươi triệu km vuông, mà dân số còn chưa đầy hai trăm triệu người, đủ để chúng ta khai thác rồi. Các nhà lãnh đạo Đảng và Nhà nước Liên Xô hiện nay tuyệt đối không muốn vì vấn đề lãnh thổ mà đánh nhau với Trung Quốc, cũng là một nước xã hội chủ nghĩa. Đối với cuộc chiến tranh biên giới do Trung Quốc phát động lần này, chúng tôi bày tỏ sự lên án mạnh mẽ."

Sau đó Mikoyan nói: "Đảng và Chính phủ Liên Xô chúng tôi hiện nay, đại đa số các nhà lãnh đạo đều hy vọng nỗ lực phát triển quan hệ hữu nghị với Trung Quốc, và không ngừng thúc đẩy mối quan hệ hữu nghị này tiến về phía trước. Bởi vì nhân dân hai nước chúng ta luôn rất hữu nghị, hai nước chúng ta không nên đối địch với nhau. Chúng tôi hy vọng Đảng và Chính phủ hai nước chúng ta có thể xuất phát từ lợi ích căn bản của nhân dân hai nước và cục diện chung của toàn bộ phong trào cộng sản chủ nghĩa, chấm dứt cuộc chiến tranh giữa chúng ta, khôi phục đàm phán giữa Trung Quốc và Liên Xô. Thông qua phương thức thương lượng hữu nghị để xử lý thỏa đáng vấn đề biên giới lịch sử để lại."

Chu Ân Lai sau khi nghe xong bài phát biểu của Mikoyan đã khẳng khái trần tình, ông bày tỏ lập trường của Trung Quốc một cách rất nghiêm túc: "Tôi tán thành ý kiến của đồng chí Mikoyan về việc hai Đảng Trung - Xô và Chính phủ hai nước chúng ta nên xuất phát từ lợi ích căn bản của nhân dân hai nước và cục diện chung của toàn bộ phong trào cộng sản chủ nghĩa, chấm dứt cuộc chiến tranh giữa chúng ta, khôi phục đàm phán giữa Trung Quốc và Liên Xô. Thông qua phương thức thương lượng hữu nghị để xử lý thỏa đáng vấn đề biên giới lịch sử để lại."

"Thật vậy, chiến tranh giữa hai nước xã hội chủ nghĩa là Trung Quốc và Liên Xô là điều không nên, đặc biệt là chiến tranh hạt nhân thì càng đi ngược lại ý nguyện của nhân dân hai nước Trung - Xô và ý nguyện của tất cả nhân dân yêu chuộng hòa bình trên thế giới. Cuộc chiến tranh này giữa Trung - Xô cũng gây ảnh hưởng đến sự ổn định của toàn bộ phe xã hội chủ nghĩa, gây tổn hại to lớn cho toàn bộ sự nghiệp cộng sản chủ nghĩa quốc tế."

"Vậy thì tại sao lại xảy ra cuộc chiến tranh "đồng thất thao qua" (anh em trong nhà tương tàn) như thế này? Tôi cho rằng xét về căn nguyên mà nói, đó vẫn là kết quả xấu do chính sách xâm lược và bành trướng của chính phủ Sa hoàng và chủ nghĩa sô-vanh nước lớn của đồng chí Stalin gây ra."

"Sa hoàng Nga vốn là một quốc gia châu Âu, chính phủ Sa hoàng thông qua những thủ đoạn cực kỳ không quang minh chính đại đã chiếm giữ một vùng lãnh thổ rộng lớn của châu Á, hình thành nên sự kết nối với lãnh thổ Trung Quốc. Trung Quốc và Liên Xô đều là nước xã hội chủ nghĩa, có đường biên giới chung dài đằng đẵng. Trong những đường biên giới này tồn tại rất nhiều vấn đề lịch sử để lại. Chính phủ và nhân dân Trung Quốc luôn cho rằng, những vấn đề lãnh thổ tranh chấp này, đại đa số là nảy sinh trong hoàn cảnh nhân dân Trung - Xô lúc bấy giờ không thể tự quyết định được. Chúng ta đã từng rất ngây thơ cho rằng, hiện nay Trung Quốc và Liên Xô đều là nước xã hội chủ nghĩa, cùng tin vào chủ nghĩa Mác - Lênin. Khi nhân dân hai nước đều giành được thắng lợi toàn quốc, thiết lập chính quyền vô sản, nhân dân làm chủ, trở thành chủ nhân thực sự của đất nước, thì nhân dân Trung - Xô thông qua thương lượng hữu nghị kiểu đồng chí, xử lý thỏa đáng những vấn đề lịch sử trái với lợi ích căn bản của nhân dân hai nước do kẻ thù chung của chúng ta - chính phủ Sa hoàng và vương triều phong kiến Mãn Thanh hủ bại - để lại, là điều không khó thực hiện. Để chăm sóc cảm xúc của nhân dân Liên Xô, chúng ta thậm chí đã đề xuất phương thức chuộc lại để thu hồi một số lãnh thổ đã từng bị Sa hoàng chiếm đóng, nhằm ăn nói với nhân dân chúng ta. Thế nhưng những chủ trương hợp lý này của chúng ta đã nhiều lần bị Chính phủ Liên Xô các đồng chí từ chối."

"Vấn đề lãnh thổ liên quan đến sự toàn vẹn chủ quyền lãnh thổ của Trung Quốc, vấn đề lớn về tôn nghiêm của dân tộc Trung Hoa, là lợi ích cốt lõi của Trung Quốc, là vấn đề căn bản đang ảnh hưởng đến quan hệ Trung - Xô hiện nay."