Suslov nghĩ đến những ý kiến mà Mao Trạch Đông thông qua Tổng bí thư Đảng Cộng sản Romania Ceausescu - người đang đóng vai trò thuyết khách cho Liên Xô - truyền đạt tới Liên Xô, đây không nghi ngờ gì là ý kiến có thẩm quyền nhất từ phía Trung Quốc. Nghĩ tới đây, nhà lý luận lớn của Liên Xô, người được gọi là “Thánh nhân của Liên Xô”, Suslov nói: “Đồng chí Mao của Trung Quốc nói rất đúng, ‘phong vật trường nghi phóng nhãn lượng’ (phong cảnh tốt nên nhìn xa trông rộng), chúng ta quả thực nên nhìn xa hơn một chút. Khắc phục những tư tưởng dân chủ hẹp hòi trong đầu óc chúng ta, hóa can qua thành ngọc lụa, biến chuyện xấu thành chuyện tốt. Thay vì bị động để họ chiếm mất một ít đất đai, chi bằng chủ động lấy ra một ít đất đai, khiến cho sự phân bổ tài nguyên giữa hai nước xã hội chủ nghĩa lớn là Trung - Xô trở nên hợp lý hơn. Thông qua hành động chân thành này của chúng ta, hóa giải mâu thuẫn với nhân dân Trung Quốc anh em, quan hệ tốt với Trung Quốc, phát triển tình hữu nghị. Điều này không chỉ quan trọng đối với hai đảng, hai nước chúng ta, mà đối với toàn bộ phe xã hội chủ nghĩa, đối với phong trào cộng sản quốc tế cũng là vô cùng quan trọng. Mục đích cuối cùng là tiêu diệt quốc gia, thực hiện đại đồng thế giới. Để thực hiện mục đích này, chúng ta cắt cho Trung Quốc - cũng là một nước xã hội chủ nghĩa - chút đất đai thì đã thấm thía vào đâu? Tôi tin rằng các đồng chí Trung Quốc cũng sẽ ‘thấu chi đào lý, báo chi tang du’ (nhận đào mận, báo đáp bằng dâu du).”
“Vậy thì hãy hành động nhanh chóng thôi. Ai sẽ là người chịu trách nhiệm cụ thể việc này đây?” Sau khi đường lối chính xác được xác định, cán bộ chính là nhân tố quyết định. Khrushchev biết rằng đàm phán với Trung Quốc không phải là một việc dễ làm, hơn nữa còn để lại tiếng xấu muôn đời. Nhưng đồng thời, đây cũng là một cơ hội để thăng tiến. Quyền lợi và trách nhiệm song hành, rủi ro và lợi ích cùng tồn tại. Vì vậy, ông rất dân chủ tham khảo ý kiến của mọi người. Thấy mọi người đều không nói gì, Khrushchev bèn nói: “Thế này đi, mọi người cân nhắc một chút, ngày mai lại đề nghị biểu quyết.”
Sau khi đường lối phương châm đã định, cụ thể làm thế nào để kết thúc cuộc chiến tranh cục bộ khốc liệt nhất kể từ sau Thế chiến II này, vốn rất có khả năng bùng phát thành một cuộc chiến tranh hạt nhân trên toàn thế giới? Việc này không chỉ khó khăn về mặt chính trị, mà ngay cả thao tác kỹ thuật cũng vô cùng khó khăn.
Trước khi chiến tranh biên giới Trung - Xô nổ ra vài ngày, đại sứ Trung Quốc đã về nước nghỉ phép. Hiện tại chỉ có đại biện lâm thời chịu trách nhiệm. Mà trong ngoại giao, theo thông lệ, khi đại sứ của một nước về nước, nước kia cũng sẽ lập tức triệu hồi đại sứ của phía mình để giữ sự đối đẳng trong ngoại giao. Lúc này, chính phủ Liên Xô đành phải thông báo ý tưởng của phía Liên Xô cho đại biện lâm thời của Đại sứ quán Trung Quốc tại Liên Xô. Đại biện lâm thời chỉ đóng vai trò nhận và gửi công văn, không đưa ra bất kỳ thái độ nào.
Thế nhưng cuộc chiến vẫn đang diễn ra vô cùng ác liệt, hơn nữa sự tấn công của Trung Quốc ngày càng sắc bén. Liên Xô không đợi được nữa, Mikoyan đành phải áp dụng biện pháp đa phương, bày tỏ thành ý đàm phán hòa bình với phía Trung Quốc.
Ngày 27 tháng 2 năm 1959, một đoàn tàu màu xanh cỏ, vun vút vượt qua cầu sông Áp Lục mới xây, tiến vào mảnh đất Thần Châu đang hừng hực khí thế và tràn đầy sức sống.
Trong một toa xe ở giữa đoàn tàu đặc biệt này, một người trung niên đang ngồi đó. Ông ta có thân hình phát tướng quá sớm, khuôn mặt sáng bóng, đang ở độ tuổi sung sức. Ông đang ngắm nhìn phong cảnh bên ngoài cửa sổ, chăm chú dõi theo mọi thứ bên ngoài. Mọi thứ đối với ông vừa quen thuộc, lại vừa xa lạ. Ông không biết đã bao lần đi trên tuyến đường sắt này, mỗi lần đều có những thay đổi khác biệt. “Sự phát triển của Trung Quốc thực sự quá nhanh, quả đúng là thay đổi từng ngày.” Người thốt ra lời cảm thán chân thành từ đáy lòng này chính là nhà lãnh đạo vĩ đại của nhân dân Triều Tiên, người bạn cũ của nhân dân Trung Quốc - Kim Nhật Thành.
Lúc này, ông đang cấp tốc tới Bắc Kinh, vì ông gánh vác một sứ mệnh quan trọng. Kim Nhật Thành là theo yêu cầu của Liên Xô, tới Trung Quốc để điều đình mối quan hệ giữa hai người anh cả trong các nước xã hội chủ nghĩa là Trung Quốc và Liên Xô. Kể từ khi Trung - Xô khai chiến, ông vẫn luôn suy nghĩ mình nên làm thế nào, là nghiêng hẳn về một bên hay là đứng giữa hai dòng nước? Điều này khiến ông cảm thấy vô cùng khó xử. Cả hai người đứng đầu trong phe xã hội chủ nghĩa đều có ơn với ông. Đặc biệt là Trung Quốc, từng chìa bàn tay giúp đỡ vào lúc ông khó khăn nhất. Nói thật lòng, về tình cảm, ông gần gũi với Trung Quốc hơn. Nhưng chính trị không thể thay thế bằng tình cảm. Chỉ có không ngừng cân bằng mối quan hệ giữa hai nước Trung - Xô, mới có thể khiến đất nước nhỏ bé của mình tồn tại trong khe hẹp giữa ba nước lớn là Mỹ, Trung, Xô, mới có thể làm cho lợi ích của Triều Tiên đạt đến mức tối đa.
Khi đại sứ Liên Xô tại Triều Tiên đưa bức điện của Khrushchev cho ông, mời ông tới Bắc Kinh làm thuyết khách, ông nhất thời không biết có nên nhận “công việc” này hay không. Tình hình hiện tại đã thay đổi to lớn, vùng Viễn Đông phía đông của Liên Xô đã bị người Trung Quốc chiếm sạch, Liên Xô căn bản không chống đỡ nổi những đạo quân hùng mạnh như hổ báo của Trung Quốc. Trung Quốc đã trở thành nước láng giềng duy nhất của Triều Tiên. Bản thân lúc này tới Bắc Kinh, nên đứng ở lập trường nào? Ông suy nghĩ rất lâu, cuối cùng vẫn quyết định đi. Nghe xem bước tiếp theo của Trung Quốc định làm gì, bản thân cũng tiện đưa ra những điều chỉnh tương ứng. Hơn nữa, nếu thật sự điều đình thành công sẽ nâng cao đáng kể tầm ảnh hưởng của mình trên trường quốc tế. “Công việc” này không phải quốc gia bình thường nào cũng làm được, càng không phải người bình thường nào cũng đảm đương nổi. Liên Xô sở dĩ tìm đến ông, chẳng phải là vì biết mối quan hệ giữa ông và đồng chí Mao Trạch Đông không bình thường sao.
Những nước xã hội chủ nghĩa ở Đông Âu chẳng phải đều đã đi rồi sao, nhưng đều không thành công, liệu lần này mình có thành công không? Trong lòng Kim Nhật Thành hoàn toàn không có chút tự tin nào.
Trong thư phòng của Mao Trạch Đông tại Cúc Hương Thư Ốc, Phong Trạch Viên, Trung Nam Hải, Kim Nhật Thành nắm chặt tay Mao Trạch Đông, dùng tiếng Trung vùng Đông Bắc lưu loát nói: “Đồng chí Mao Trạch Đông, thấy đồng chí thần thái rạng rỡ, sức khỏe dồi dào, tôi rất vui. Lần này tôi mang đến cho đồng chí một củ nhân sâm Cao Ly nghìn năm. Để bày tỏ sự chúc phúc và lòng kính trọng của tôi đối với đồng chí.” Vừa nói vừa nhận từ tay tùy tùng một chiếc hộp gỗ sơn đen khảm xà cừ, hai tay đưa cho vị Lãnh tụ tối cao.
Lãnh tụ tối cao nhận lấy chiếc hộp sơn mài, trên nắp hộp có khảm xà cừ bốn chữ Hán do chính tay Kim Nhật Thành đề là “Vạn thọ vô cương”, liên tục nói: “Cảm ơn, cảm ơn đồng chí Kim Nhật Thành.”
Trong thư phòng không lớn của Lãnh tụ tối cao, sau khi chào hỏi nhau, hai người trực tiếp dùng tiếng Hán để trò chuyện theo kiểu bạn cũ. Chủ đề nhanh chóng dẫn đến cuộc chiến tranh Trung - Xô này.
“Vấn đề lãnh thổ biên giới giữa hai nước Trung - Xô đều là do tổ tiên để lại từ trước. Vì mấy mẫu đất tranh chấp ở nơi giáp ranh giữa hai nước mà cãi nhau mấy câu, nổ súng mấy phát cũng là chuyện bình thường. Cuối cùng mọi người giải quyết vấn đề này, vẫn là anh em tốt, láng giềng tốt. Thế nhưng người anh cả Liên Xô này lại sử dụng bom nguyên tử. Điều này thì không bình thường rồi. Điều này có thể dẫn đến một cuộc xung đột hạt nhân giữa hai bên.”
“Chủ tịch, tôi tới lần này cũng chính vì việc này, đây cũng là điều tôi lo lắng nhất. Lần này phải khẳng định là người Liên Xô sai. Vốn là tranh chấp giữa anh em, sao có thể làm như vậy? Ngay cả với đế quốc Mỹ cũng chưa từng làm như vậy mà.” Kim Nhật Thành đầy căm phẫn nói, tiếp đó lại cẩn thận hỏi: “Chủ tịch, chẳng lẽ cuộc chiến tranh hạt nhân giữa anh em Trung - Xô lại không thể tránh khỏi sao?”
Lãnh tụ tối cao gạt tàn thuốc lá đang kẹp trên ngón tay vào gạt tàn, nói: “Năm 51, tôi cũng từng ngồi trong căn phòng này nói với đồng chí rằng bom nguyên tử là con hổ giấy mà bọn phản động Mỹ dùng để dọa người. Trước đây chúng ta không có bom nguyên tử, người Mỹ dùng nó để dọa chúng ta, chúng ta không hề sợ hãi, ở Triều Tiên chúng ta vẫn đánh như thường. Chúng ta chưa bao giờ chấp nhận sự đe dọa từ những thứ trông có vẻ mạnh mẽ đó. Người cộng sản Trung Quốc sẽ không bị bom nguyên tử dọa sợ. Hôm nay chúng ta cũng đã có vài quả rồi. Mấy ngày trước có vài lãnh đạo đảng anh em Đông Âu tới Trung Quốc, tôi nói với họ: ‘Xin các đồng chí chuyển lời tới đồng chí Liên Xô, đừng lấy bom nguyên tử ra dọa chúng ta. Chúng ta không sợ. Ném bom nguyên tử là mất lòng dân. Sẽ làm hỏng danh tiếng của chính mình, phần lớn nhân dân thế giới đều phản đối dùng bom nguyên tử giết người, đều phản đối chiến tranh hạt nhân mà.’ Thế nhưng Liên Xô không những dùng bom nguyên tử đe dọa chúng ta, mà còn thực sự ném nó lên đầu chúng ta.”
Mao Trạch Đông rít một hơi thuốc, nhìn Kim Nhật Thành nói: “Người Trung Quốc có ném hay không? Điều này phải xem thái độ của Liên Xô thế nào. Nếu họ nhất quyết ném xuống, thì chúng ta đành phải phụng bồi họ ném thôi, chẳng qua cũng chỉ là thiên hạ đại loạn mà thôi. Người Liên Xô còn chẳng sợ, chúng ta còn có gì phải sợ nữa?”
“Chủ tịch, đồng chí Khrushchev nói với tôi, cuộc tấn công hạt nhân nhắm vào Trung Quốc lần này hoàn toàn là hành vi cá nhân của một số người không có trách nhiệm ở cấp dưới, hơn nữa chính phủ Liên Xô cũng đã bắt giữ những tội phạm chiến tranh phải chịu trách nhiệm lãnh đạo là Molotov, Malinovsky, Voroshilov. Họ sẽ đưa ra một lời giải thích với chính phủ Trung Quốc và nhân dân thế giới.” Kim Nhật Thành cười rạng rỡ nhìn Mao Trạch Đông, lừa phỉnh: “Lần này chính phủ Trung Quốc có lập trường rất cao, không lập tức tiến hành phản kích hạt nhân đối với hành vi vô trách nhiệm này của Liên Xô. Đã nhận được sự khen ngợi nhất trí của tất cả nhân dân yêu chuộng hòa bình trên toàn thế giới, Liên Hợp Quốc cũng nhất trí đồng ý trừng phạt Liên Xô.”
Lãnh tụ tối cao đương nhiên biết tất cả những gì Kim Nhật Thành nói, ông hiểu rất rõ về suy nghĩ của Liên Xô, nhưng hiện tại còn phải xem xét đã, phải cho Liên Xô một bài học thích đáng, bây giờ đàm phán vẫn còn hơi sớm. Lãnh tụ tối cao chậm rãi dập tắt điếu thuốc đang cháy trong gạt tàn nói: “Đối với người anh cả này, vẫn là phải ‘thính kỳ ngôn, quan kỳ hành’ (nghe lời nói, xem hành động), đừng chỉ dừng lại ở đầu môi chót lưỡi, phải thực sự lấy ra chút gì đó ra hồn một chút, đừng làm mấy cái thứ vừa không ngon lại vừa không đẹp mắt đó nữa.”
Kim Nhật Thành lập tức hiểu ý nói: “Đồng chí Liên Xô muốn tôi chuyển lời tới đồng chí rằng, họ sẵn sàng giải quyết vấn đề biên giới Trung - Xô để lại từ lịch sử theo nguyên tắc hai bản ‘Tuyên ngôn Karakhan đối với Trung Quốc’ mà đồng chí Lenin từng tuyên bố. Hy vọng sớm kết thúc chiến tranh, khôi phục đàm phán.”
Lãnh tụ tối cao nói: “Nếu lần này Liên Xô thực sự nghĩ thông suốt rồi, họ sẵn sàng thông qua đàm phán hòa bình để giải quyết vấn đề này, thì đó là tốt nhất rồi. Vậy thì chúng ta đàm phán với họ.” Tiếp đó lại nói: “Đều là đồng chí cộng sản, lợi ích căn bản của nhân dân toàn phe xã hội chủ nghĩa là nhất trí, nhân dân hai nước Trung - Xô phải hữu nghị, đây là dòng chảy chính trong phát triển Trung - Xô, cho dù hiện nay giữa hai nước Trung - Xô có xảy ra chút không vui nhỏ nhoi này, thì đó cũng chỉ là tạm thời.”
Kim Nhật Thành gật đầu nói: “Vâng, vẫn là Chủ tịch nói đúng. Tôi thấy cứ cho đồng chí Liên Xô một cơ hội sửa sai đi. Chủ tịch xem có nên để đại sứ Trung - Xô tại Triều Tiên tiếp xúc cụ thể trước không, thảo luận vấn đề ngừng bắn.”
Mao Trạch Đông đương nhiên hiểu ý tứ trong lời nói của Kim Nhật Thành, ông rất muốn đóng vai người điều tiết mối quan hệ giữa hai nước lớn Trung - Xô, để nâng cao vị thế của mình trên trường quốc tế bằng cách này. Trung - Xô hoàn toàn không cần thiết phải thông qua nước thứ ba để làm cái việc “cởi quần đánh rắm” này, Trung - Xô có quan hệ ngoại giao bình thường, thông qua đại sứ quán là có thể liên lạc trực tiếp, đại sứ kết thúc “kỳ nghỉ” là được rồi. Tuy nhiên, ý tưởng này của Kim Nhật Thành vẫn có thể hiểu được. Đặng Phong ở tiền tuyến cũng liên tục nói đừng vội đàm phán ngừng bắn, đợi giải quyết xong quân Xô ở Viễn Đông rồi nói cũng chưa muộn. Vì vậy cười nói: “Được thôi, đồng chí Kim Nhật Thành, vậy thì hãy đóng vai người hòa giải này đi. Cụ thể làm thế nào đồng chí hãy bàn bạc với Thủ tướng.”
“Cảm ơn Chủ tịch, đã nể mặt Triều Tiên như vậy.” Kim Nhật Thành sau đó lại hỏi một vấn đề mà ông quan tâm cấp bách hơn: “Chủ tịch, về vấn đề phát triển của Triều Tiên trong tương lai, tôi muốn nghe ý kiến của Chủ tịch.”
Lãnh tụ tối cao mỉm cười nói: “Đồng chí nói suy nghĩ của mình trước đi. Xem chúng tôi có thể làm được gì cho đồng chí?”
“Chủ tịch, các đồng chí có thể chi viện cho chúng tôi một ít xe tăng ‘Kẻ hủy diệt’ và máy bay tiêm kích ‘Chim ưng’ kiểu 1 của các đồng chí không?” Đây là vấn đề mà Kim Nhật Thành quan tâm nhất.
“Ha, ha, ha.” Lãnh tụ tối cao cười nói: “Có phải đồng chí lại muốn giải phóng Nam Triều Tiên, thống nhất bán đảo Triều Tiên không?”
Kim Nhật Thành kiên định gật đầu.
Mao Trạch Đông chậm rãi châm một điếu thuốc, rít một hơi thật sâu, nói với Kim Nhật Thành: “Vấn đề bán đảo Triều Tiên thực tế là vấn đề của nước Mỹ, việc Mỹ đóng quân ở Triều Tiên về căn bản là để đối phó với Trung Quốc và Liên Xô. Nếu lần này chúng ta không quản là bằng phương thức nào giải quyết vấn đề lãnh thổ của Trung - Xô ở phía đông Viễn Đông, thì quân Mỹ đóng tại Triều Tiên sẽ chỉ còn mỗi Trung Quốc chúng ta là đối thủ, chi viện cho các đồng chí là trách nhiệm không thể chối từ của chúng ta. Tuy nhiên, hiện tại chúng ta có thể đổi một lối tư duy khác, giải quyết hòa bình vấn đề thống nhất Nam - Bắc Triều Tiên không? Những vấn đề này đợi sau khi chúng ta giải quyết xong vấn đề với Liên Xô, rồi bàn với người Mỹ sau. Đồng chí có thể suy nghĩ xem liệu bán đảo Triều Tiên có khả năng thống nhất hòa bình không?”
Kim Nhật Thành nói: “Về điểm này chúng tôi vẫn chưa cân nhắc nghiêm túc, nhưng đúng như đồng chí nói, tiền đề của hòa bình là phải có vũ lực hùng mạnh làm hậu thuẫn, vì vậy chúng tôi hy vọng có thể nhận được loại vũ khí vô địch hùng mạnh này.”
“Trên thế giới không có vũ khí vô địch, mạnh là tương đối, tôi cứ cho đồng chí mấy chiếc xe tăng mấy chiếc máy bay là đồng chí mạnh hơn Mỹ sao?” Lãnh tụ tối cao xua tay nói: “Tôi thấy chưa chắc. Chiến tranh là một lựa chọn bất đắc dĩ nhất, chỉ khi các thế lực không thể giải quyết mâu thuẫn đang đối mặt thông qua các thủ đoạn khác, mới buộc phải thực hiện một thủ đoạn chính trị cực đoan, thông qua cách thức cực đoan này để đạt được một trạng thái cân bằng mới. Cuối cùng vẫn phải thông qua thủ đoạn chính trị để giải quyết. Các đồng chí hiện tại chẳng phải đã mạnh hơn quân đội Nam Triều Tiên rồi sao, Nam Triều Tiên chỉ còn cách để quân đội Mỹ đóng ở đó để duy trì trạng thái cân bằng này với các đồng chí. Nếu tôi cho đồng chí xe tăng, máy bay, có phải là phá vỡ trạng thái cân bằng này không? Như vậy để duy trì trạng thái cân bằng này, người Mỹ có phải sẽ lại phải tăng thêm lực lượng mới, để duy trì trạng thái cân bằng đó không?”
Kim Nhật Thành gật đầu nói: “Điều đó là chắc chắn rồi.”
“Vậy đồng chí nói xem như vậy có lợi cho việc giải quyết vấn đề Triều Tiên không?” Lãnh tụ tối cao cười nói với Kim Nhật Thành: “Nếu thực sự cần, chúng tôi không cần đồng chí nói cũng sẽ cho các đồng chí. Hiện tại các đồng chí đang an toàn, các đồng chí có thể giải ngũ bớt một số quân đội. Để những người này tham gia sản xuất, học tập khoa học kỹ thuật. Người ta muốn mặc quần áo, ăn cơm, thì phải nỗ lực tăng cường xây dựng kinh tế trong nước. Phải đẩy mạnh kinh tế quốc dân, nâng cao mức sống của nhân dân. Như vậy chẳng phải quan trọng hơn mấy chiếc xe tăng, mấy chiếc máy bay sao?”
