Đôi khi tôi nghĩ Wolf Larsen điên, hoặc ít nhất cũng hơi điên, bởi những tâm trạng và tính khí thất thường của hắn. Nhưng có lúc tôi lại coi hắn là một con người vĩ đại, một thiên tài chưa bao giờ gặp thời. Và cuối cùng, tôi lại đinh ninh rằng hắn chính là nguyên mẫu hoàn hảo của con người thời nguyên thủy, sinh ra muộn hơn hàng ngàn năm hay nhiều thế hệ, và hoàn toàn lạc lõng trong thế kỷ văn minh tột đỉnh này. Hắn chắc chắn là một kẻ mang chủ nghĩa cá nhân đậm nét nhất. Không những thế, hắn lại vô cùng cô độc. Chẳng có chút sự tương hợp nào giữa hắn và những người còn lại trên con tàu này. Sức mạnh thể chất lẫn tinh thần cuồn cuộn của hắn dựng lên những bức tường cách ly hắn với tất cả. Đối với hắn, họ chẳng khác nào những đứa trẻ, kể cả các thợ săn, và hắn đối xử với họ như với trẻ con, buộc lòng phải hạ mình xuống mức của họ rồi đùa giỡn với họ như cách một người chơi đùa với đám chó con. Hoặc không, hắn mổ xẻ họ bằng bàn tay tàn nhẫn của một kẻ chuyên nghiên cứu cơ thể sống, lần mò vào tận các quá trình tư duy và soi rúng tâm hồn họ cứ như thể muốn xem chất liệu làm nên tâm hồn ấy ra sao.

Tôi đã chứng kiến không dưới hai mươi lần, ngay trên bàn ăn, việc hắn lăng mạ người thợ săn này hay người thợ săn khác bằng ánh mắt bình thản, lạnh lùng, đồng thời mang một vẻ tò mò nhất định, nghiền ngẫm những hành động, câu trả lời hay cơn giận dữ vụn vặt của họ với sự hiếu kỳ gần như buồn cười đối với tôi – kẻ đứng ngoài quan sát và thấu hiểu. Riêng về những cơn thịnh nộ của chính hắn, tôi tin chắc chúng không phải là thật, rằng đôi khi chúng chỉ là những cuộc thử nghiệm, nhưng phần lớn là thói quen của một điệu bộ hay thái độ mà hắn thấy thích hợp để áp dụng đối với những kẻ đồng loại. Tôi biết chắc, ngoại trừ khả năng là vụ việc liên quan đến người bạn tàu đã khuất, tôi chưa từng thấy hắn thực sự nổi giận; và tôi cũng chẳng mong gì được thấy hắn trong một cơn thịnh nộ thực sự, khi toàn bộ sức mạnh tiềm ẩn của hắn được tung ra.

Nhân bàn về những tính khí thất thường, tôi sẽ kể lại chuyện đã xảy ra với Thomas Mugridge trong buồng lái, đồng thời khép lại một sự cố mà tôi đã từng đề cập qua một vài lần. Bữa trưa lúc mười hai giờ đã kết thúc vào một ngày nọ, và tôi vừa dọn dẹp buồng lái xong thì Wolf Larsen cùng Thomas Mugridge bước xuống cầu thang. Mặc dù tay đầu bếp có một căn phòng nhỏ xíu như cái chuồng bồ câu mở thông ra buồng lái, nhưng ngay tại buồng lái này, hắn chưa bao giờ dám la cà hay xuất hiện, mà chỉ lướt qua lướt lại một hoặc hai lần trong ngày như một bóng ma rụt rè.

"Thế ra anh biết chơi bài 'Nap' à," Wolf Larsen nói với vẻ hài lòng. "Lẽ ra tôi phải đoán được là một người Anh thì phải biết chứ. Chính tôi cũng học được nó trên các con tàu Anh."

Thomas Mugridge hoàn toàn đánh mất cả lý trí, ngây ngô đến mức khờ khạo, vì quá sung sướng khi được kết thân với thuyền trưởng như vậy. Những điệu bộ ta đây và sự cố gắng đến khổ sở nhằm ra vẻ điềm đạm của một kẻ sinh ra đã ở vị trí cao sang trong xã hội hẳn sẽ khiến người ta phát nực cười nếu như chúng không đến mức đáng thương hại. Hắn hoàn toàn phớt lờ sự hiện diện của tôi, dù tôi cho rằng đơn giản là hắn không tài nào nhìn thấy tôi nổi. Đôi mắt nhợt nhạt, vô hồn của hắn lờ đờ như mặt biển ngày hè lười biếng, chẳng biết chúng đang chìm đắm trong những viễn cảnh hạnh phúc nào mà trí tưởng tượng của tôi không sao với tới được.

"Lấy bài ra đi, Hump," Wolf Larsen ra lệnh khi cả hai ngồi xuống ghế bên bàn. "Và mang ra cả xì-gà cùng chai whisky để trong khoang của tôi nữa."

Tôi quay lại với số vật dụng vừa vặn lúc nghe thấy gã người Cockney đang úp mở bóng gió rằng thân thế hắn có điều gì đó rất bí ẩn, rằng hắn có thể là con nhà tử tế lỡ bước sa chân hay đại loại thế; thêm nữa, hắn là kẻ sống nhờ tiền trợ cấp gửi về từ quê nhà và được trả tiền để lánh xa nước Anh—"được trả cao lắm đấy, thưa ngài," cách hắn nói là vậy; "được trả cao lắm để mà cuốn xéo đi cho khuất mắt và cứ thế tiếp tục cuốn xéo."

Tôi đã mang ra những chiếc ly uống rượu thông thường, nhưng Wolf Larsen cau mày, lắc đầu và ra hiệu bằng tay bảo tôi mang ly vại lớn. Hắn rót đầy hai phần ba những chiếc ly ấy bằng rượu whisky nguyên chất—"một thứ đồ uống dành cho quý ôgn ư?" Thomas Mugridge thốt lên,—và họ chạm ly chúc mừng ván bài "Nap" huy hoàng, châm xì-gà rồi bắt đầu xào bài và chia bài.

Họ chơi ăn tiền. Họ nâng dần mức cược. Họ uống whisky, uống nguyên chất, và tôi lại đi lấy thêm. Tôi không biết Wolf Larsen có gian lận hay không—một việc mà hắn thừa khả năng làm—nhưng hắn thắng liên tiếp. Tay đầu bếp cứ liên tục chạy về giường của mình để lấy tiền. Mỗi lần đi như vậy, dáng đi của hắn lại càng thêm phách lối, nhưng chẳng lần nào hắn mang ra quá vài đô la. Hắn đâm ra ngà ngà say, sỗ sàng, hầu như không còn nhìn rõ lá bài hay ngồi cho thẳng lưng được nữa. Để mở đầu cho một chuyến lấy tiền khác, hắn móc ngón trỏ dính mỡ vào khuy áo của Wolf Larsen, ngây ngô tuyên bố và lặp đi lặp lại: "Tôi có tiền, tôi có tiền, tôi nói cho anh biết nhé, và tôi là con nhà tử tế đấy."

Wolf Larsen chẳng hề nao núng vì rượu, dù hắn uống cạn từng ly một với đối thủ, thậm chí các ly của hắn còn đầy hơn. Chẳng có chút thay đổi nào ở con người hắn. Hắn thậm chí còn chẳng buồn cười trước những trò hề của kẻ kia.

Cuối cùng, sau những lời lớn tiếng khẳng định rằng mình có thể thua một cách hào hiệp như một quý ông, số tiền cuối cùng của gã đầu bếp đã được đặt cược vào ván bài—và thua sạch. Ngay lập tức, hắn gục đầu vào hai bàn tay và khóc nức nở. Wolf Larsen nhìn hắn đầy tò mò, cứ như thể sắp mổ xẻ và phẫu phẫu thuật hắn đến nơi, rồi lại đổi ý, vì đã đinh ninh sẵn trong đầu rằng chẳng có gì trong đó để mà mổ xẻ cả.

"Hump," hắn nói với tôi, lịch sự một cách giả tạo, "làm ơn đỡ lấy cánh tay ông Mugridge và dìu hắn lên boong tàu đi. Hắn đang thấy không được khỏe cho lắm."

"Và bảo Johnson dội cho hắn vài xô nước muối," hắn nói thêm bằng giọng thấp hơn chỉ để mình tôi nghe thấy.

Tôi để lại ông Mugridge trên boong tàu, trong tay của vài gã thủy thủ đang cười toe toét được cắt cử cho nhiệm vụ đó. Ông Mugridge đang lẩm bẩm trong cơn ngái ngủ rằng mình là con nhà tử tế. Nhưng khi tôi bước xuống cầu thang để dọn bàn, tôi nghe thấy tiếng hắn ré lên khi xô nước đầu tiên dội vào người.

Wolf Larsen đang đếm số tiền hắn vừa thắng được.

"Một trăm tám mươi lăm đô la chẵn," hắn nói lớn. "Đúng như tôi nghĩ. Gã khất thực này bước lên tàu mà chẳng mang theo nổi một xu dính túi."

"Và số tiền ngài vừa thắng là của tôi, thưa ngài," tôi mạnh dạn lên tiếng.

Hắn ban cho tôi một nụ cười tinh quái. "Hump, tôi cũng từng học qua vài quy tắc ngữ pháp trong đời, và tôi nghĩ các thì trong câu của cậu đang bị lẫn lộn đấy. ‘Đã là của tôi’, cậu phải nói thế, chứ không phải ‘là của tôi’."

"Đây là vấn đề đạo đức chứ không phải ngữ pháp," tôi đáp.

Có lẽ phải mất một phút hắn mới cất lời.

"Cậu có biết không, Hump," hắn nói với một vẻ nghiêm nghị chậm rãi, ẩn giấu trong đó một nỗi buồn không thể diễn tả bằng lời, "rằng đây là lần đầu tiên tôi nghe thấy từ ‘đạo đức’ thốt ra từ miệng của một con người. Cậu và tôi là những người duy nhất trên con tàu này biết ý nghĩa của nó."

"Có lúc trong đời," hắn tiếp tục sau một thoáng im lặng nữa, "tôi từng mơ rằng có ngày mình có thể trò chuyện với những người sử dụng thứ ngôn ngữ ấy, rằng tôi có thể vươn lên khỏi vị trí thấp kém mà tôi sinh ra, để đàm đạo và hòa nhập với những con người bàn về chính những thứ như đạo đức. Và đây là lần đầu tiên tôi được nghe từ đó được phát âm lên. Mà thôi, nói thế cũng thừa, vì cậu đã sai. Đây không phải là vấn đề ngữ pháp hay đạo đức, mà là vấn đề thực tế."

"Tôi hiểu," tôi nói. "Thực tế là ngài đang cầm tiền."

Khuôn mặt hắn bừng sáng. Hắn có vẻ hài lòng trước sự sắc sảo của tôi. "Nhưng ngài đang né tránh vấn đề chính," tôi tiếp tục, "đó là vấn đề lẽ phải."

"À," hắn nhận xét với một cái nhăn miệng đầy méo mó, "tôi thấy cậu vẫn còn tin vào những thứ như đúng với sai cơ đấy."

"Thế còn ngài?—chút nào cũng không á?" tôi gặng hỏi.

Mảy may không. Mạnh vì gạo, bạo vì tiền, thế thôi, chẳng có gì hơn. Yếu đuối là sai trái. Nói cách khác cho dễ hiểu thì mạnh mẽ là điều tốt cho bản thân, còn yếu đuối là điều xấu—hay nói cách khác nữa là, thật sướng khi được mạnh mẽ vì những lợi lộc mang lại; thật đau khổ khi yếu đuối vì những hình phạt phải gánh chịu. Lúc này đây, việc sở hữu số tiền này là một điều sung sướng. Sở hữu nó là điều tốt cho tôi. Đã có khả năng sở hữu nó, nếu tôi đem giao cho cậu và từ bỏ niềm vui sở hữu thì hóa ra tôi đang làm hại chính mình và hủy hoại sự sống đang chảy trong huyết quản mình.

"Nhưng ngài đang làm hại tôi khi giữ lại nó chứ bộ," tôi phản bác.

Không hề. Con người không thể làm hại người khác. Hắn chỉ có thể làm hại chính mình. Theo cách nhìn của tôi, tôi luôn làm điều sai trái khi bận tâm đến lợi ích của kẻ khác. Cậu không thấy thế à? Hai hạt men trong vạc rượu làm sao có thể tổn hại lẫn nhau bằng cách tranh giành nuốt chửng lấy nhau? Bản năng bẩm sinh của chúng là phải cố gắng nuốt chửng, và cố gắng để không bị nuốt chửng. Khi đi chệch khỏi điều đó, chúng mới là kẻ có tội.

"Vậy ra ngài không tin vào chủ nghĩa vị tha ư?" tôi hỏi.

Hắn tiếp nhận từ này cứ như thể nó có vẻ quen tai, dù hắn vẫn trầm ngâm suy nghĩ. "Để xem nào, nó có nghĩa là gì đó liên quan đến sự hợp tác phải không?"

À, xét theo mộth khía cạnh nào đó thì chúng có sự liên kết nhất định với nhau, tôi đáp, lúc này không còn lấy làm ngạc nhiên trước những khoảng trống trong vốn từ vựng của hắn nữa; vốn từ vựng ấy, cũng giống như kiến thức của hắn, là thành quả của một kẻ tự học, tự mày mò đọc sách mà chẳng có ai hướng dẫn con đường học vấn, một kẻ suy ngẫm rất nhiều nhưng nói thì rất ít hoặc chẳng nói gì cả. Một hành động vị tha là hành động được thực hiện vì lợi ích của người khác. Nó mang tính vị tha, trái ngược với hành động được thực hiện cho bản thân vốn mang tính vị kỷ.

Hắn gật đầu. "Ồ, phải rồi, giờ thì tôi nhớ ra rồi. Tôi từng bắt gặp nó khi đọc Spencer."

"Spencer!" tôi kêu lên. "Ngài đã đọc ông ấy rồi ư?"

Không nhiều lắm đâu, đó là lời thú nhận của hắn. Tôi hiểu khá rõ cuốn Nguyên lý đầu tiên, nhưng cuốn Sinh học của ông ta đã làm tôi cụt cả hứng, còn cuốn Tâm lý học thì khiến tôi cứ ngẩn ngơ quẩn quanh giữa chặng đường lặng gió suốt bao nhiêu ngày trời. Thành thật mà nói, tôi chẳng hiểu nổi ông ta muốn ám chỉ điều gì. Tôi tự cho là do năng lực tư duy của mình có hạn, nhưng từ đó về sau tôi quyết định rằng đó là vì mình thiếu sự chuẩn bị. Tôi không có một nền tảng vững chắc. Chỉ có Spencer và bản thân tôi mới biết tôi đã phải vất vả thế nào. Nhưng quả thực tôi cũng thu lượm được đôi điều từ cuốn Dữ liệu đạo đức của ông ấy. Đó là nơi tôi chạm trán với từ ‘vị tha’, và giờ thì tôi nhớ cách nó được sử dụng rồi.

Tôi tự hỏi con người này có thể tiếp thu được những gì từ một tác phẩm như thế. Về Spencer, tôi nhớ đủ để biết rằng chủ nghĩa vị tha là điều bắt buộc trong lý tưởng về lối sống cao đẹp nhất của ông. Rõ ràng là Wolf Larsen đã gạn lọc những lời dạy của triết gia vĩ đại ấy, tự loại bỏ và lựa chọn theo nhu cầu cũng như mong muốn của riêng mình.

"Ngài còn bắt gặp những gì nữa?" tôi hỏi.

Lông mày hắn hơi nhíu lại trong nỗ lực tư duy để diễn đạt cho phù hợp những suy nghĩ mà trước nay hắn chưa từng thốt thành lời. Tôi cảm thấy phấn chấn trong lòng. Tôi đang mò mẫm vào tận cõi tâm hồn hắn cũng như cách hắn vẫn hay làm với những người khác. Tôi đang thám hiểm một vùng đất hoang vu. Một lãnh địa kỳ lạ, vô cùng kỳ lạ đang mở ra trước mắt tôi.

Nói một cách ngắn gọn nhất có thể, hắn bắt đầu: Spencer diễn giải đại loại thế này: Đầu tiên, con người phải hành động vì lợi ích của chính mình—làm được thế mới là đạo đức và tốt đẹp. Tiếp theo, hắn phải hành động vì lợi ích con cái mình. Và thứ ba, hắn phải hành động vì lợi ích giống loài mình.

"Và lối ứng xử cao cả nhất, tuyệt vời nhất và đúng đắn nhất," tôi xen vào, "chính là hành động mang lại lợi ích đồng thời cho bản thân người đó, cho con cái và cho giống loài của họ."

Tôi không đời nào chịu chấp nhận điều đó, hắn đáp. Không thấy được sự cần thiết cũng như lẽ phải thông thường của nó. Tôi dẹp luôn giống loài và con cái sang một bên. Tôi chẳng đời nào hy sinh bất cứ thứ gì cho chúng cả. Tất cả chỉ là sự sướt mướt và tình cảm ủy mị vớ vẩn, bản thân cậu cũng phải thấy thế chứ, ít nhất là đối với một kẻ không tin vào sự sống vĩnh hằng. Nếu trước mắt tôi là sự bất tử, thì chủ nghĩa vị tha sẽ là một canh bạc có lãi. Tôi có thể nâng tâm hồn mình lên đủ mọi tầng cao. Nhưng trước mắt tôi chẳng có gì vĩnh cửu ngoài cái chết, chỉ được ban cho một khoảng thời gian ngắn ngủi để ngoằn ngoèo và quằn quại cái thứ gọi là sự sống này, thì hà cớ gì mà tôi lại phải làm cái điều đạo đức là thực hiện bất kỳ hành động hy sinh nào cơ chứ. Bất kỳ sự hy sinh nào khiến tôi mất đi dù chỉ một lần ngoằn ngoèo hay quằn quại cũng đều là ngu ngốc—và không chỉ ngu ngốc, mà còn là tội ác chống lại bản thân cùng một hành vi đồi bại. Tôi không được phép đánh mất dù chỉ một cử động quằn ngoèo nào nếu muốn vắt kiệt tối đa sự sống đang lên men này. Sự bất động vĩnh hằng sắp giáng xuống đầu tôi cũng chẳng vì những hy sinh hay ích kỷ trong quãng thời gian tôi còn đang sủi bọt và quằn quại ấy mà trở nên dễ chịu hơn hay khó khăn hơn đâu.

"Thế ra ngài là một kẻ theo chủ nghĩa cá nhân, chủ nghĩa duy vật, và xét theo logic thì là một kẻ theo chủ nghĩa khoái lạc."

Những từ ngữ đao to búa lớn thật đấy, hắn cườim. Nhưng kẻ theo chủ nghĩa khoái lạc là gì thế?

Hắn gật đầu đồng ý khi tôi đưa ra định nghĩa. "Và ngài đồng thời cũng là," tôi tiếp tục, "một kẻ mà người ta chẳng thể tin tưởng nổi dẫu chỉ là chuyện nhỏ nhặt nhất một khi lợi ích ích kỷ có cơ hội chen chân vào?"

"Bây giờ thì cậu bắt đầu hiểu ra rồi đấy," hắn nói, nét mặt rạng rỡ hẳn lên.

"Ngài là một kẻ hoàn toàn không có thứ mà thế giới gọi là đạo đức ư?"

"Đúng thế đấy."

"Một kẻ luôn khiến người khác phải sợ hãi—"

"Phải diễn tả thế mới đúng."

"Giống như người ta sợ một con rắn, một con hổ hay một con cá mập vậy?"

"Bây giờ thì cậu đã hiểu rõ về tôi rồi đấy," hắn nói. "Và cậu biết tôi đúng như bản chất mà thiên hạ vẫn thường biết. Những kẻ khác gọi tôi là ‘Sói’."

"Ngài đúng là một dạng quái vật," tôi bạo gan nói thêm, "một tên Caliban từng nghiền ngẫm về Setebos, và hành xử như những gì ngài đang làm trong những lúc rảnh rỗi, hoàn toàn theo hứng thú và sở thích cá nhân."

Trán hắn tối sầm lại trước câu ám chỉ đó. Hắn không hiểu, và tôi nhanh chóng nhận ra hắn chẳng hề biết gì về bài thơ ấy.

"Tôi đang đọc Browning đây," hắn thú nhận, "và nó khá là xương xẩu. Tôi chưa đọc được bao nhiêu, và kết quả là tôi đã lạc cả phương hướng rồi đây."

Để không làm phiền lòng người đọc, tôi xin nói ngắn gọn rằng tôi đã lấy cuốn sách từ khoang của hắn và đọc to bài thơ “Caliban”. Hắn vô cùng thích thú. Đó là một lối suy luận và cách nhìn nhận sự việc mang tính nguyên thủy mà hắn hoàn toàn thấu hiểu. Hắn liên tục ngắt lời tôi bằng những lời bình phẩm và chỉ trích. Khi tôi đọc xong, hắn bắt tôi phải đọc lại lần thứ hai, rồi lần thứ ba. Chúng tôi sa vào những cuộc tranh luận—về triết học, khoa học, thuyết tiến hóa, tôn giáo. Hắn bộc lộ những điểm thiếu sót của một kẻ tự học, nhưng phải thừa nhận là hắn có sự chắc chắn và trực diện của một bộ óc nguyên thủy. Chính sự đơn giản trong tư duy lại là sức mạnh của hắn, và chủ nghĩa duy vật của hắn có sức thuyết phục hơn nhiều so với chủ nghĩa duy vật phức tạp đầy uyển chuyển của Charley Furuseth. Không phải là tôi—một kẻ mang bản tính tôn sờ chủ nghĩa duy tâm và, như cách Furuseth diễn đạt, một người theo chủ nghĩa duy tâm bẩm sinh—lại dễ dàng bị thuyết phục; mà là vì Wolf Larsen đã tấn công vào những thành trì kiên cố cuối cùng trong niềm tin của tôi bằng một sức mạnh mãnh liệt đáng được tôn trọng, dù chưa đủ sức thu phục hoàn toàn tâm can tôi.

Thời gian trôi qua. Bữa tối đã đến nơi mà bàn ăn thì vẫn chưa được dọn. Tôiâm thầm bồn chồn và lo lắng, và khi Thomas Mugridge trừng mắt nhìn xuống cầu thang, với vẻ mặt đầy ốm yếu và tức giận, tôi chuẩn bị quay lại với công việc của mình. Nhưng Wolf Larsen đã gọi giật hắn lại:

"Này đầu bếp, tối nay cậu phải nhanh tay lên đấy. Tôi đang bận với Hump, và cậu sẽ phải tự xoay xở lấy mà không có nó."

Và một lần nữa, tiền lệ chưa từng có lại được thiết lập. Đêm đó, tôi được ngồi vào bàn ăn cùng thuyền trưởng và đám thợ săn, trong khi Thomas Mugridge phục vụ chúng tôi và sau đó phải đi rửa bát đĩa—một phút hứng thú, một tâm trạng mang hơi hướng Caliban của Wolf Larsen, và là điều mà tôi tiên đoán trước sẽ mang lại cho mình rắc rối. Trong lúc đó, chúng tôi cứ trò chuyện mãi, trò chuyện hoài, khiến đám thợ săn vô cùng chán ngấy vì chẳng hiểu nổi lấy một từ.