Cốc đại rất gầy, đầu hơi nghiêng một cái, liền vắt ngang trên bả vai; hai chân quấn lại, liền quấn thành một chiếc bánh quẩy kỳ lạ; tay thọc ra sau lưng, thế mà lại từ bên kia vòng eo chui ra khỏi. Các khớp xương trên toàn thân ông hình như có thể tùy ý tróc ra và gập lại. Nếu muốn hù dọa tôi một chút, hình như có thể làm cái rụp, tự bẻ mình thành một khối Rubik, khiến tôi không tài nào tìm thấy đầu ông trong một đống linh kiện cơ thể.
Vị "nghi vấn khối Rubik" này nhịn không được mà đến báo tin mừng: Cô con gái đi làm thuê ở thành phố đã về, mua cho mẹ một đôi giày da, một trăm ba; mua cho cha nó là ông một chiếc áo len, một trăm ba; mua cho Nhị muội một chiếc áo thời thượng, loè loẹt rườm rà, vá chằng vá đụp, trông quái dị, xấu tệ hại, cũng là một trăm ba. Lại mang về một hộp kẹo cao cấp, mỗi viên đều được gói ba bốn lớp giấy, phải dùng kìm kẹp mới ăn được, cũng là một trăm ba...
Không biết vì sao ông luôn phải báo ra giá tiền, hơn nữa lúc nào cũng là "một trăm ba".
Có lẽ ông đã nhớ nhầm.
Đáng lẽ ra, Cốc đại có hai cô con gái đi làm thuê, đều là những cô gái hiểu chuyện, biết lo cho gia đình. Hoàn cảnh gia đình ông vì thế sẽ không quá tệ. Nhưng ông vẫn đến chỗ tôi mượn tiền, nói rằng ông muốn mua một con trâu, trong tay hơi kẹt, nài nỉ tôi cho mượn một trăm. Chẳng bao lâu sau ông đã trả, nhưng qua chẳng bao lâu lại đến mượn, nói tiểu điện muốn nhập hàng, trong tay thực sự xoay sở không kịp, cầu xin tôi cho mượn thêm ba trăm. Chẳng bao lâu sau ông lại trả. Lịch sử mượn tiền có chữ tín tốt đẹp của ông từ đó bắt đầu, mỗi lần mượn không nhiều, trả tiền cũng cơ bản đúng hạn.
Thực ra tôi nghi ngờ ông mượn tiền có mưu đồ khác, ví dụ như loan truyền cái tiếng mượn tiền ra ngoài (giả nghèo có thể tránh được rất nhiều phiền phức); hoặc là để thỏa mãn một sở thích tích trữ tiền bạc (dù dùng được hay không dùng được, cầm nhiều một chút trong tay rốt cuộc cũng không phải chuyện xấu). Nhưng ông không phải mượn không, tuy không trả tiền lãi, nhưng tình người lại có qua có lại. Có một lần mang đến hai quả lê, là loại lê chua nhỏ chát sè - tôi không muốn ăn, nhưng vẫn nhận lấy. Lần khác ông mang đến hai khoanh nhang muỗi to tướng, là loại mạt cưa ông tự dùng báo cũ cuộn thành hai ống để tôi xông muỗi - tôi nói không dùng đến, nhưng cũng từ chối không được. Chắc là ông muốn dùng cách này để bày tỏ lòng biết ơn.
Đối với lịch sử mượn tiền giữ chữ tín của mình, hình như ông lại không khỏi phiền muộn, có lần trên đường gặp tôi, thở dài nặng nề: "Anh ở gần nhà tôi nhất, nhưng tôi kiên quyết không chiếm chút ánh sáng nào của anh, chịu thiệt rồi, chịu thiệt rồi!"
Câu này có ý gì? Là ông không nỡ hại tôi? Lại không cam lòng cái sự không nỡ này?
Tôi từng đến nhà ông, ngắm nghía đủ loại hoa tươi trước cửa nhà ông, tham quan lầu trên lầu dưới ngôi nhà mới của ông, tửu lượng kém nhưng từng uống nửa chén rượu gạo của ông, sặc đến mức trán túa mồ hôi, bồng bềnh không nơi bấu víu. Hôm đó là một ngày mùa thu giá lạnh, tôi thưa hai tay vào dưới tấm nệm bông của lò sưởi, rất nhanh đã cảm thấy hai tay và lồng ngực mình ấm áp. Dưới sự cổ vũ của tôi, Cốc đại mượn hơi rượu hát vài câu, chẳng qua chỉ là "Hũ trà nhỏ khó nấu trà, chồng nhỏ khó gánh vác gia đình" loại này, hoặc là "Chàng ở núi cao chị ở khe, hai người yêu nhau đường cách trở" loại này. Ông hát xong, tranh thủ trước mặt tôi tự mình bình phẩm: "Sâu lắng làm sao! Sâu lắng làm sao!" — đây là chỉ một bài hát về đứa trẻ mồ côi.
Tiếp đó ông nhắc đến con trâu của mình, chính là con trâu mà ông mới mượn tiền mua về: Đó đâu phải trâu! Còn hiểu chuyện hơn cả con người! Còn biết điều lễ nghĩa hơn cả con người!
Mỗi buổi sáng, ông hoàn toàn không cần chăn trâu, chỉ cần mở cửa chuồng trâu ra là được. Con trâu vàng lớn đó không chỉ tự biết đường, hơn nữa không ăn lúa của nhà hàng xóm, không ăn rau của nhà hàng xóm, tự mình rẽ trái quẹo phải, thẳng tiến đến bãi cỏ ven hồ để tìm thức ăn. Đến chập tối, bạn nhìn vào trong chuồng trâu, ê, nó lại quay về trong chuồng trâu rồi, tuyệt đối không đi lạc ở bên ngoài. "Nó kiếp trước nhất định là con người, nếu không thì không thể linh tính thế này. Cậu có tin không?"
Ông đã nói như vậy.
Hai cô con gái của Cốc đại đều đi vắng cả, trong nhà chỉ còn lại "Mãn Di" — đây là cách gọi của người địa phương dành cho cô con gái út. Đáng thương cho Mãn Di mấy năm trước trong một trận bạo bệnh đã mù cả hai mắt, để lại hai hốc mắt trống rỗng, đến nay không thể đi học chữ. Nhưng nhà ở gần trường học, con bé thường mò mẫn đến trường, cách cửa sổ nghe các thầy cô giáo giảng bài. Bây giờ con bé thế mà đã có thể đọc thuộc lòng không sai một chữ bảng cửu chương, đọc thuộc bảng bình phương của số có hai chữ số. Các bài hát như "Katyusha", "Arirang", "Vịnh đảo Penghu của ngoại", con bé cũng đều biết hát. Khách khứa đến nhà họ ngồi chơi, tiết mục thường thấy nhất chính là bảo con bé biểu diễn một đoạn đọc thuộc lòng, từ bảng cửu chương đến bảng bình phương, đọc khiến khách khứa vô cùng kinh ngạc.
Tôi chỉ đến nhà con bé một lần, nhưng sau đó có một ngày đi ngang qua đó, phát hiện con bé đứng ở cửa, từ xa hướng hốc mắt về phía tôi, lầm bầm một câu: "Hàn Thiếu Công!"
Đứa trẻ gọi thẳng tên húy của tôi, nghe có vẻ hơi kỳ lạ.
Một ông lão đang chẻ tre bên cạnh trêu con bé: "Gọi sai rồi phải không? Hàn Thiếu Công ở đâu?"
"Chính là Hàn Thiếu Công!" Con bé vẫn nhìn tôi.
Tôi cũng muốn trêu con bé, cố tình đổi giọng, "Tôi là Long lão sư cơ mà!"
Con bé lắc đầu.
"Sao em biết không phải?"
"Em nhớ tiếng bước chân của anh."
Cốc đại bước ra khỏi cửa lớn quát lớn: "Không lớn không nhỏ, muốn ăn đòn à? Tên của người lớn mà em cũng dám gọi sao? Gọi 'Hàn gia', nghe thấy chưa?" Sau đó nở nụ cười đầy mặt với tôi, "Nó ấy mà, mọc đôi tai chó. Cậu vừa đi đến chỗ cổng trường kia là nó đã nghe ra rồi."
Ông lão chẻ tre bên cạnh còn nói: "Con bé ngay cả con trâu đi ngang qua là con nào, cũng nghe ra được."
Điều này đương nhiên khiến tôi kinh ngạc. Đã thế con bé nghe ra được con trâu đi ngang qua là con nào, vậy thì chắc là con bé cũng có thể nghe ra được con chó đi ngang qua là con nào? Con gà đi ngang qua là con nào? Có lẽ cũng có thể nghe ra được con chim nào và con ong nào bay qua chứ? Liệu con bé có thể nghe thấy những bí mật của đủ loại người, bí mật của động vật, bí mật của thực vật, bí mật của đất đai và dòng nước trong cái sơn động này vào đêm khuya... thậm chí là tiếng thở dài của tôi trong đêm khuya không?
Tôi từng chơi với con bé một lần trò chơi đoán ngón giữa từ năm ngón tay, cũng chỉ có một lần như thế, tôi sớm đã quên gần hết rồi. Tôi kinh ngạc được biết, kể từ sau đó, một dải tiếng bước chân của tôi đã vĩnh viễn ở lại đó, như một phần sinh mệnh của tôi, được cất giữ vĩnh viễn trong bóng tối của một cô bé mù nhỏ.