Điện thoại và xe máy là hữu dụng nhất ở vùng nông thôn, vừa tiện cho mọi người liên lạc, lại tiết kiệm được không ít thời gian và công sức đi lại. Tiếp theo là tivi, dù một số chương trình chưa chắc đã giúp mọi người hiểu hết, nhưng ít nhất cũng mang lại sự náo nhiệt cho ban đêm. Thiết bị hiện đại có tỷ lệ sử dụng thấp nhất ở nông thôn phải kể đến tủ lạnh, bởi vì rau củ quả đều ở ngoài đồng, muốn ăn lúc nào hái lúc đó, chẳng cần đến bảo quản lạnh. Phần lớn thịt thà đều được bảo quản bằng các cách như muối, hun khói, phơi khô..., thói quen này của người dân miền núi không dễ gì thay đổi.
Vào những dịp cưới hỏi gả chồng, theo lề thói thịnh hành của người thành phố, một bộ đồ điện gia dụng là thứ không thể thiếu, trong đó tủ lạnh lại càng tuyệt đối không thể vắng mặt. Chỉ có điều sau khi mua về, tủ lạnh đa phần chẳng cắm điện, toàn nhét đầy quần áo hoặc thuốc trừ sâu, đôi khi thậm chí còn đựng cả mấy bao hạt giống, coi như một cái tủ chứa đồ tạp hóa kín.
Cứ như vậy, trong một khoảng thời gian khá dài, chiếc tủ lạnh nhà tôi trở nên khá đặc biệt, đồng thời cũng gánh vác một thứ nghĩa vụ và trách nhiệm nào đó. Hàng xóm láng giềng hễ có chút thịt tươi thực sự cần cất trữ để đón khách hoặc thợ thuyền ghé nhà, lại từng bát bưng sang nhà tôi, nhét vào tủ lạnh gửi tạm. Họ tránh được sự lãng phí khi dùng tủ lạnh lớn để bảo quản đồ vật nhỏ, nhưng lại khiến quyền sở hữu đồ đạc trong tủ lạnh nhà tôi trở nên quá phức tạp. Có một lần tôi quên mất chuyện này, mở tủ lạnh ra, với lấy miếng thịt là vung dao cắt luôn, kết quả là ăn mất đồ của nhà người ta.
Tủ lạnh nhà tôi đã mang tính công cộng hóa, mảnh vườn trồng rau cũng bán công cộng hóa nốt. Hôm đó, một tên thanh niên bước qua cổng nhà tôi, thấy giàn rau có dưa chuột liền ngắt lấy một quả ăn ngay, còn mặt dày mày mạnh khen ngon, khen ngọt, khen giòn, quả thực chẳng khác nào một tên cướp xông thẳng vào nhà. Kỳ thực, đây cũng là do tôi thấy ít mà lại lạ tai lạ mắt mà thôi. Quan niệm về quyền sở hữu tư nhân đối với rau củ quả của người dân quê rất mong manh, đừng nói là ngắt một quả dưa, cho dù là hái cả một giỏ dưa, miễn là trong vườn nhà người khác có, thì cũng coi như hái không mất tiền, không hái dại gì không hái.
Vào độ đầu xuân, rau củ ngoài vườn rơi vào cảnh giáp hạt, chúng tôi xách giỏ lên núi hái lá xoan, dương xỉ, nấm, măng xuân các loại. Dọc đường gặp dân làng, đặc biệt là những người phụ nữ làm ruộng, ai nấy đều đón nhận những lời chào hỏi tủm tỉm của họ: "Có rau ăn không?" Ý là hỏi có muốn hái ít gì ở vườn nhà họ không. Có lẽ, họ sẽ hỏi cụ thể hơn: "Có rau dền ăn không?" "Dưa chuột đã có chưa?" "Đậu đũa đã gieo hạt chưa?"... Lúc này, nếu bạn liếc nhìn vào vườn nhà họ, bày tỏ sự ca ngợi đối với tình hình trong đó, hoặc tỏ ý ngạc nhiên, thì lại càng khỏi phải bàn, họ tiện tay vớ lấy một chiếc túi nilon, vội vã đi thẳng ra vườn rau, tình hình tiếp theo thế nào chắc ai cũng tự hiểu.
Chuyện giữa những người phụ nữ làm ruộng chủ yếu là ngoại giao rau củ quả. Một nụ cười, hai câu khen ngợi, cùng với một tiếng chào hỏi trên đường sau này, đều tương đương với một chiếc thẻ tín dụng siêu cấp, đủ để thanh toán cho những món quà biếu xén là một đống rau củ, đủ để đổi lấy cảnh khách khí nhường nhịn đầy phức tạp và giằng co kịch liệt. Chính vì thế, bác sĩ Ngô Béo là người ít muốn trồng rau nhất, cũng không hiểu tại sao chúng tôi lại đi trồng rau, có lần thấy tôi gánh phân ra ruộng, mắt trợn tròn lên như hai đồng tiền xu: "Chịu thiệt lớn thế cơ à? Nhà các anh là cả một trung đội hay là cả một đại đội ở đấy?"
p>— "Cậu còn dám mở miệng nói cơ à, nhìn vườn rau của cậu kìa, hoang hóa hết cả rồi!"
— "Hoang thì có sao đâu, trả lại ruộng cho rừng, phủ xanh quê hương đất nước. Chính quyền trấn sắp thưởng cho tôi cái khung bằng kính rồi đấy."
— "Cậu có lắm tiền thì mua rau mà ăn. Lũ nghèo chúng tôi không trồng thì ăn cái gì?"
— "Mua với chả bán? Tôi thèm vào mà mua." Anh ta đắc ý khoác lác, "Đợi trời tối hẳn, tôi xách giỏ đi ra ngoài cửa, rau ở cái lũng này chẳng phải là của tôi hết sao?"
— "Người ta dùng đèn pin chiếu một cái, cho cậu biết tay Ngô Béo cậu luôn."
— "Thế thì trách tôi được à? Tôi đụng phải ma đưa đường quỷ dẫn lối, đi nhầm vườn rau chứ bộ. Phải trách con ma đưa đường chứ, sao lại trách tôi được?"
Thứ lý thuyết lười biếng và tuyên ngôn cướp bóc này vậy mà chẳng hề bị phê phán, mấy người có mặt trái lại còn cười ha hả. Thấy anh ta giữa ban ngày ban mặt mà bắt đầu tước đoạt đậu đũa của nhà hàng xóm bên đường, có người còn đứng tại chỗ chỉ đạo: "Béo ơi, cậu hái bên này này, bên này non hơn."
Thế nhưng, chủ nghĩa cộng sản kiểu cướp bóc của Ngô Béo chỉ sợ sắp tiêu đời đến nơi rồi. Một số tiểu thương ở thị trấn bắt đầu vào núi thu mua rau củ quả. Tiếp theo đó, cùng với việc một số hộ gia đình khá giả bắt đầu mua rau ăn, ở một số tiệm tạp hóa ven đường đã xuất hiện rau củ quả có niêm yết giá, tuy người mua chưa nhiều nhưng đã khiến dân làng xì xào bàn tán. Có một lần, vợ tôi nhìn thấy rau muống của một hộ dân bên đường tươi ngon mập mạp vô cùng, bất giác động lòng, muốn kiếm chút món hời nhỏ, liền sáp lại gần ngắm nghía vườn rau mãi, thấy đối phương không có phản ứng gì, lại liên tục ca ngợi vườn rau, đặc biệt là khen rau muống dài trông đáng yêu làm sao. Nào ngờ bài kinh nghiệm cũ chẳng ăn thua, người phụ nữ chủ nhà chẳng mấy quen biết cô ấy, cũng không biết cô ấy muốn làm gì, hoàn toàn dửng dưng trước những lời đường mật của cô ấy, chớp chớp mắt rồi cứ thế cắm cúi sửa cái thùng nước.
Vợ tôi cứ lẽo đẽo bám theo sau lưng người ta cười cợt và dụ dỗ, đối phương vẫn chẳng ngộ ra chút nào, tuy đưa cho cô ấy một chiếc ghế ngồi nhưng đến nửa chiếc lá rau cũng chẳng cho.
Nói cách khác, chủ nghĩa cộng sản kiểu bạn bè cũng chẳng còn linh nghiệm nữa rồi.
Thất bại thê thảm nhường ấy đã khiến tôi cười suốt một thời gian dài.