Tôi nghe thấy một tiếng động lạ ào ào, bèn chạy ra sân ngó đầu nhìn ra, thấy cành lá trong rừng trúc rung rờn, lại có một bóng đen mờ ảo, dường như đang ẩn nấp. Là ai thế nhỉ? Tôi tiện tay vồ lấy một cái xẻng sắt quát lớn lên một tiếng, chỗ đó liền khựng lại một khoảnh khắc, rồi nhô lên một cái đầu vướng đầy mạng nhện và râu cỏ.
“Tôi tới chặt ít trúc sậy ấy mà.” Hắn lộ ra hai chiếc răng vàng.
“Anh là ai? Sao lại chặt vào trong sân nhà tôi?”
“Mấy khóm trúc sậy này chẳng có ích gì đâu.”
“Anh bảo không có ích, tôi thấy có ích đấy chứ.”
Tôi có chút tức giận, cảm thấy kẻ này thật sự vô lễ, không biết từ lúc nào lại cả gan xông vào tư trạch, nhẫn tâm ra tay với khu vườn của tôi, không lẽ hai ngày nữa lại định đến phá tường tháo ngói chắc? Tội nghiệp cho mảnh màu xanh mà tôi đã cất công giữ gìn, bức rèm xanh thứ hai hay thứ ba không thể thiếu trong sân, đã bị hắn xé rách một khoảng. Tường vây gạch đỏ phơi bày ra ngoài, khiến trước mắt tôi hoa mắt chóng mặt.
Môi hắn dày đến mức có vẻ nặng nề, lại thêm bộ râu quai nón vừa thô vừa rậm che kín miệng khiến việc cử động không mấy thuận tiện, thốt ra chữ gì cũng nhão nhoét như một nồi cháo loãng. Hắn nói tên mình nhưng nghe như không nói, nói nhà ở đâu nhưng cũng như không nói, lại còn nói trúc sậy không phải tre mai, chỉ có thể chặt đem bán cho xưởng làm bút lông để làm quản bút các thứ, nhưng tôi chẳng nghe rõ mấy. Tôi quát lệnh hắn lập tức dừng tay, lập tức rời khỏi đây. Hắn ngẩn ra, chần chừ gật đầu. Nhưng giờ nghĩ lại, tôi thấy lúc ấy hắn trả lời không hề rõ ràng, càng không chắc chắn, hoặc dường như chẳng thèm trả lời.
“Mấy khóm trúc sậy này chỉ tổ giấu rắn, giữ lại làm gì chứ? Chẳng có ích gì đâu, chẳng có ích gì đâu.” Hắn vẫn lầm bầm, gom những thân trúc đã chặt ngã lại thành bó, vác lên vai, cuối cùng cũng chịu ra khỏi cổng.
Một ngày nọ chẳng lâu sau đó, tôi từ bên ngoài trở về, vừa bước vào cổng sân, phát hiện nơi này đã có chủ nhân – lại là bộ râu quai nón ấy, trông như một chiếc bàn chải rụng gần hết lông; còn có hai miếng môi dày, hướng về phía tôi mấp máy tranh nhau chen chúc, cuối cùng cũng nặn ra được vài giọt nước bọt, là những giọt nước bọt vui mừng khôn xiết: “Về rồi đấy à?” Phía sau hắn, hai con bò cũng mang dáng vẻ thong thả tự tại của chủ nhân, vừa nha nhấp nhai cỏ, vừa quẩy đuôi, thả xuống những bãi phân bò còn bốc hơi nóng hổi, làm kinh động đến bầy ruồi nhặng bay vo ve lên xuống. Tôi ngẩn ngơ giây lát, cứ ngỡ mình đi nhầm chỗ, nhưng nheo mắt nhìn kỹ lại, con đường vừa được lát bằng đá phiến này, mảnh vườn rau vừa được khai hoang này, giàn nho vừa được dựng lên này, rõ ràng vẫn còn vương hơi ấm đôi tay tôi. Cây đại thụ bên ngoài bức tường vây này và đường chân trời hai lớp núi non xa xa kia, rõ ràng là khung cảnh quen thuộc của tôi, sao lúc này ngược lại lại khiến tôi có cảm giác căng thẳng của kẻ đi khách phản chủ?
“Anh tìm tôi có việc gì không?” Tôi hỏi.
Hắn hớn hở chỉ vào một luống rau: “Đất ở đây ẩm, cậu không trồng được cà chua đâu, chỉ trồng khoai môn với gừng được thôi. Cậu phải nghe tôi.”
Hắn lại chỉ về phía cây long não và nói: “Dưới đó có hai vị thuốc quý, Ngũ Nguyệt Dương, cậu đừng có cuốc mất đấy, đợi mùa thu tôi lại tới đào.”
Tôi hoàn toàn chẳng hiểu Ngũ Nguyệt Dương là cái gì, cũng chẳng quan tâm hai cây thuốc ấy do ai đào đi hay đào đi vào lúc nào, nhưng tôi không thể chịu đựng được cái vẻ hớn hở ấy của hắn, cái giọng điệu phớt lờ luật pháp và làm rối loạn trật tự xã hội ấy. “Rốt cuộc anh là ai? Tôi nói cho anh hay, đây là sân nhà tôi, sân nhà tôi đã mua đàng hoàng, sân nhà tôi đã làm sổ đỏ hẳn hoi. Ý này chắc anh không hiểu không nổi chứ? Anh muốn đào dược liệu, muốn chăn bò, muốn chặt trúc sậy, thì có thể ra ngoài kia mà làm. Còn nếu anh muốn bước vào cái sân này, thì phải được sự đồng ý của tôi. Anh có hiểu không? Anh có muốn tôi mang sổ đỏ ra cho anh xem không?”
Hắn khựng lại, có vẻ như một lần nữa lại khó mà hiểu nổi cái đạo lý uyên bác và phức tạp nhường ấy, “Ý cậu là, ý cậu là……”
“Ý tôi là, từ nay về sau anh đừng có đến đây chăn bò nữa.”
“Ở đây không được chăn bò à?”
“Anh thấy cái sân này cho phép anh chăn bò được cơ à?”
“Bò thích ăn mấy thứ cỏ sậy này nhất, cậu giữ lại đằng nào cũng chẳng có ích gì……”
“Giữ hay không là chuyện của tôi, đúng chứ?”
“Cậu muốn giữ cơ à? Cậu muốn giữ thì phải nói sớm chứ. Tôi có biết cậu muốn giữ đâu. Tôi không biết. Cậu mà nói sớm một câu, thì tôi đã chẳng đến đây rồi.”
Hắn không truy cứu trách nhiệm việc tôi ra lệnh cấm ngầm không báo trước rồi trị tội của mình, hò reo một tiếng, lùa hai con bò ra khỏi cổng sân, một bó cỏ bò lớn lúc lắc sau vai, chóp lá sột soạt quét sát mặt đường. Đương nhiên là hắn chẳng mang theo phân bò và ruồi nhặng của hắn đi rồi.
Tôi bèn thêm một chiếc ổ khóa cho cửa sân.
Sau khi khóa cửa tôi mới biết rõ lai lịch của hắn. Hắn tên là Lý Đắc Hiếu, biệt danh Hiếu Lão, là một nông dân ở vùng gần đó. Chỉ vì mảnh đất mà tôi mua này, vốn là đất trách nhiệm được phân cho hắn, hơn hai mươi năm qua, đã bị hắn đi lại quen chân, thậm chí còn bị bò nhà hắn đi lại quen đường. Hễ thả thừng ra, hoàn toàn chẳng cần xua đuổi, bò cứ thế ngoan ngoãn chạy thẳng tới đây. Lúc này, không phải hắn không biết mọi chuyện đã thay đổi, không phải hắn không biết mảnh đất này đã được chính quyền hương trưng dụng, cuối cùng bán lại cho tôi – một kẻ tha hương này. Nhưng khi hắn chặt trúc sậy hay cắt cỏ bò, vẫn cứ không kiềm chế được mà tạt qua mảnh đất này. Thử nghĩ xem, hắn quen thuộc trúc sậy ở đây, quen thuộc cỏ dại ở đây, quen thuộc Ngũ Nguyệt Dương ở xó xỉnh nào đó ở đây, thậm chí buồn tiểu buồn đại cũng từng có thói quen cắm cổ chạy ào tới đây, một lòng muốn đến bồi bổ cho đất đai màu mỡ. Hỏi sao hắn có thể buông bỏ ngay được trong phút chốc? Từ xa hắn đã có thể ngửi thấy mùi vị nơi này, từ xa đã có thể nghe thấy tiếng cọt kẹt khi nơi này nảy mầm hoặc kết hạt, thậm chí ngay cả trong giấc ngủ mơ màng, cũng có thể cảm nhận được một chút co rút hoặc dao động của nơi này vào thời điểm trời vừa tạnh mưa sau bão hay lúc giao mùa lạnh ấm đan xen. Đối với hắn, những thứ này đương nhiên quan trọng hơn cả một tờ sổ đỏ.
Có người nói với tôi, kể từ khi tôi đuổi hắn ra khỏi cửa hai lần cách đây không lâu, hắn vẫn có chút ngác ngơ nửa tỉnh nửa mê, mấy bận còn vác cuốc đến trước cổng sân nhà tôi, thấy trên cửa treo ổ khóa sắt, mới tiu ngẩn ngồi xổm xuống hoặc đi qua đi lại, cuối cùng quay đầu bỏ đi, miệng lẩm bẩm không biết đang nói gì.
Hắn không gào thét đập cửa, coi như cũng đủ tỉnh táo và bình tĩnh rồi. Tôi tin rằng, trong một khoảng thời gian khá dài nữa, hắn vẫn sẽ ngây ngẩn trước một chiếc ổ khóa sắt, giống như đem một đứa con trai thừa tự cho nhà người ta, nhưng rất khó xem đứa con trai ấy là máu mủ của nhà người ta, chỉ sơ sẩy một cái là lại gọi nhầm tên thuở nhỏ.
Trên đây là một phân đoạn trong truyện ngắn "Đất" của tôi, đại khái đều có căn cứ xác thực. Chỉ có điều nguyên mẫu nhân vật chính không họ Lý, mà họ Ngô. Vợ hắn quả thực cũng đã ly dị bỏ đi, nhưng không phải vì chê nghèo yêu giàu, mà chỉ căm ghét chồng bị tật nói lắp, keo kiệt, không ra dáng đàn ông trên giường – lý lẽ thực ra cũng chẳng thể nói rõ cho rành mạch.
Truyện ngắn này được viết theo yêu cầu của một dự án văn hóa bên Pháp, "Đất" cũng là đề bài do người chủ trì dự án đưa ra. Có lẽ xuất phát từ tình cảm sâu nặng dành cho đất đai của truyền thống văn học Trung Quốc, khi mới đặt bút, tôi còn bị cuốn vào dòng chảy lãng mạn của thơ điền viên và tản văn sơn thủy, nhấn mạnh sự lưu luyến và vướng bận của nhân vật chính đối với chốn xưa quê cũ. Thực ra, họ Ngô đối với đất đai vừa có tình lại vừa vô tình, ví dụ như đối với việc chuyển nhượng đất đai thì hoàn toàn không hề tiếc nuối, thậm chí còn có chút hớn hở ra mặt. Hắn từng kéo tôi về nhà hắn, dẫn tôi lên núi xem, hỏi tôi có cần thêm đất nữa không, hỏi tôi có bạn bè hay người thân nào đến khai hoang không – hắn vẫn còn một mảnh núi, cần nước có nước, cần đường có đường, là địa phận tốt để xây nhà hoặc mở vườn cây ăn quả.
Hắn tưởng tôi là một nhà phát triển bất động sản, một kẻ đang mang bộ dạng sốt sắng tiếp thị đất đai. Theo lời hắn, hắn chỉ muốn kiếm thêm ít tiền bồi thường, rồi ra thành phố mở tiệm làm đậu hũ – đây là điều tôi đã không viết trong truyện.
Trên thực tế, sau đó hắn quả thực đã rời khỏi Bát Khê Động, nhưng không vào thành phố làm đậu hũ, mà đến mỏ than đào than. Khi tôi tham gia hội thảo tiểu thuyết cùng đề tài "Đất" giữa Trung và Pháp tại Paris, tình cờ nghe tin một mỏ than ở Trung Quốc xảy ra tai nạn hầm mỏ nghiêm trọng. Từ bản tin truyền hình của CNN tại khách sạn, tôi nhìn thấy từng thi thể nạn nhân thương vong ở cửa lò khai thác, cùng với các đội viên cứu hộ tất bật và những chiếc xe cứu thương nhấp nháy đèn xanh. Không hiểu sao, tôi lại sợ nhìn thấy một gương mặt quen thuộc xuất hiện trên màn hình, sợ ống kính nhanh chóng khóa chặt và đẩy cận vào gương mặt ấy.
Vào lúc đó, một độc giả Pháp nhiệt tình đã gọi cà phê, cứ gặng hỏi tôi "Ngũ Nguyệt Dương" rốt cuộc là gì, bảo rằng anh ta không tìm thấy tên vị thuốc này trong từ điển thực vật học Trung Quốc; lại còn khen rất nhiều tên loài thực vật trong "Đất" đặc biệt đẹp, lại mang ý nghĩa sâu sắc, khiến anh ta liên tưởng đến nền văn hóa cổ đại châu Phi…… Anh ta chắc chắn đã chú ý đến việc tôi cứ dán mắt vào bản tin truyền hình, hẳn là cũng chẳng hiểu vì sao tôi lại lơ đễnh với cuộc giao lưu học thuật.
Sau khi trở về vùng núi, tôi nghe nói họ Ngô chẳng có chuyện gì xảy ra cả, cách đây không lâu còn quay về một chuyến, lấy thuốc lá cao cấp đãi xóm giềng láng giềng, lại còn dẫn cả người con trai tốt nghiệp cấp hai đi theo đào than cùng mình.
Tôi chưa từng gặp lại hắn nữa, có lẽ sau này rất khó gặp lại. Điều đáng nhắc tới là: Cửa sân nhà tôi tuy đêm nào cũng khóa kỹ, nhưng có mấy bận hình như đêm hôm có ai đó từng đến, để lại dấu chân trong vườn rau vào lúc sáng tinh mơ. Những dấu chân ấy rất sâu, lại rất lớn, to hơn chân tôi một vòng, khiến tôi không thể không liên tưởng đến đôi bàn chân to từng xuất hiện trước cửa sân nhà của nguyên mẫu nhân vật trong "Đất". Tôi bảo vợ ra xem thử. Vợ tôi bảo anh đừng dọa em chứ, đó là dấu chân gì cơ chứ? Chẳng qua chỉ là những vũng bùn lún xuống trong ngày mưa mà thôi.
Có lẽ những gì vợ tôi nói là đúng.
Có lẽ vào đêm thanh vắng thực sự chẳng có ai đến cả, lại càng không có chuyện có người tha thẩn một mình trên luống rau. Tôi đành phải tự thuyết phục bản thân tin vào điều đó.