Vào núi chỉ có một con đường nhựa nhỏ. Dưới trận mưa như trút nước mấy ngày liền, sạt lở núi xảy ra ở mấy đoạn đường, chiếc ô tô của tôi bị kẹt lại giữa đường, sa lầy trong dòng bùn cuồn cuộn. Sau đó, nhờ có hai học sinh đi đường giúp một tay đẩy xe, tôi mới chật vật thoát ra khỏi chốn tuyệt vọng với những bọt bùn văng tung tóe, miễn cưỡng lùi được về một sườn cỏ. Tôi đành bỏ ô tô chuyển sang đi thuyền, dỡ một số đồ đạc trên xe xuống, chuyển lên thuyền của Lý Hữu Căn, về nhà trước rồi tính tiếp.
Con đường mấy ngày liền không thông xe, chiếc xe của tôi cứ vứt lại ở chốn hoang vu cách đó mấy dặm. Nơi đó trước không tới làng, sau không tới tiệm, tuy gần đó có một ngôi nhà nông dân nhưng không có ai ở. Hữu Căn bảo tôi cứ yên tâm, nói rằng sẽ không có chuyện gì đâu. Nhưng tôi vẫn thấp thỏm không yên, cứ tưởng tượng ra cảnh tượng chiếc xe hơi bị trộm hoặc bị cạy phá thảm hại. Dù sao thì đó cũng là một chiếc Jetta nội địa không có gì nổi bật, nhưng dẫu sao cũng là một tài sản không nhỏ, sao có thể đặt một miếng thịt béo ở nơi sói hổ qua lại như vậy chứ? Những người thường xuyên qua lại nơi đó, trong trí tưởng tượng của tôi mắt láo liên, thần sắc quỷ quyệt, liệu có nổi chút tâm tư trộm cắp nào không?
Tôi đã đi thuyền ra xem hiện trường một lần, cũng may là không phát hiện thấy điều gì bất thường. Cho đến nửa tháng sau, mưa tạnh mây tan, con đường được thông xe trở lại, tôi mới lái được ô tô về nhà. Tạ ơn trời đất, một tảng đá trong lòng cuối cùng cũng hạ xuống. Bây giờ tôi đã tin lời của Hữu Căn rồi: Bát Khê Động đúng là một vùng quê bình yên.
Tôi nói vậy không có nghĩa là ở đây mọi thứ đều thái bình. Chỉ tính riêng trong ký ức của tôi, mấy năm nay ở đây cũng có không ít chuyện động trời: ở trường học có hai chiếc xe máy bị trộm; trên sườn núi có mấy vạt cây sam bị trộm; một thợ lái máy múc quên khóa nắp bình xăng, chỉ trong thời gian ăn một bữa cơm, đã phát hiện dầu diesel trong bình bị hút sạch không còn một giọt... Nhưng công tâm mà nói, những tội ác này không tính là quá nghiêm trọng.
Người nhà quê cũng ích kỷ, có người thậm chí còn làm điều ác, nhưng thỏ không ăn cỏ gần hang, những hành vi càn quấy phần lớn đều xảy ra ở nơi khác, ví như ra thành phố trộm cắp khoét ngạch hay thậm chí là giết người cướp của. Chỉ cần vừa trở về quê hương, phần lớn họ lại trở về với vai trò ngày thường, trở thành những con người thủ phận an nghèo, những kẻ trung hậu truyền gia. Đừng nói là đối với một chiếc xe hơi không biết phải xoay sở ra sao, mà ngay cả đối với một đống gỗ bên đường, mấy bao thức ăn, cũng không có mấy tà niệm. Tôi thường nhìn thấy những thứ này vứt tùy tiện bên đường, rất nhiều ngày không ai quản lý, phảng phất phong cách "đường không nhặt của rơi".
Tại sao tội phạm thường loại trừ quê hương ra khỏi khu vực gây án? Có lẽ, một thân phận ẩn danh và môi trường xa lạ rất dễ tạo ra sự khuyết thiếu về giám sát đạo đức, khiến cho những ràng buộc tâm lý của con người tiêu tan không còn mảnh giáp. Ngược lại, những người trở về quê hương, giữa họ với nhau đều quen đường quen lối, biết rõ gốc gác đáy lòng, ngẩng đầu không thấy cúi đầu thấy, quan hệ họ hàng bạn bè chằng chịt rễ cành, ranh giới làm người vô hình không khó để trở thành quy ước chung. Khác với thành phố một chút, sự giám sát đạo đức ở nông thôn còn đến từ thế giới bên kia: bài vị trong nhà, ngôi mộ ở ngã ba đường, gia phả được chuyền tay nhau xem và viết nối tiếp không ngớt, đã mở rộng đáng kể một liên minh giám sát đa nguyên hóa.
Người xưa tuy chết mà vẫn như sống trong một loạt nghi lễ tế cúng, là những sự tồn tại có linh tính cần ăn uống (bày đồ cúng), cần chi tiêu (đốt tiền vàng mã), cần kính trọng (ba quỳ chín lạy), cần giải trí văn hóa (ví dụ như múa đao múa kiếm hoặc múa sư tử múa rồng trong các tiết mục tuồng Noa), là một thứ uy quyền vô hình ở khắp mọi nơi. Người nhà quê có thể dung thứ cho việc mình bị mắng chửi, tuyệt đối không dung thứ cho tổ tông bị lăng nhục, một khi liên quan đến "tổ tông tám đời" thì thế nào cũng phải liều mạng đến cùng, đủ thấy sự uy quyền này không thể mạo phạm. Người nhà quê lại thường nói: "Làm người phải xứng đáng với tổ tông", càng bộc lộ rõ sự vương vấn không nguôi đối với uy quyền này.
Điều này tương đương với việc người Âu Mỹ nói: "Nhân danh Chúa..."
Từ ý nghĩa này mà nói, sự giám sát đạo đức truyền thống của người Âu Mỹ phần lớn đến từ Chúa; sự giám sát đạo đức truyền thống của người Trung Quốc phần lớn đến từ tổ tiên và lịch sử — nếu gác lại các yếu tố khác.
Rất nhiều vướng mắc phải trái khó giải, hễ đem ra trước phần mộ tổ tiên ở chốn thôn quê là ít nhiều đều được xoa dịu. Mọi vấn đề đạo đức ở đây đều không cần đáp án, hoặc vốn dĩ đã có đáp án từ lâu. Người làm cha nên làm gì, người làm mẹ nên làm gì, người làm con trai nên làm gì, người làm con dâu nên làm gì, người làm con gái nên làm gì, người làm con rể nên làm gì... Tất cả đều rành mạch rõ ràng, là điều hiển nhiên, thiên kinh địa nghĩa. Chính vì thế, các loại nghi thức tế cúng ở thôn quê, trong mắt tôi chẳng qua chỉ là những buổi lễ bái trong nhà thờ kiểu Trung Quốc, một thứ bài tập đạo đức mang tính bản địa hóa.
Có lẽ, một khi tiếng pháo tế tổ không còn vang lên nữa, sự tĩnh lặng ấy sẽ mang lại nhiều điềm gở hơn.