Người miền núi mời khách ăn cơm, nhất định phải đến tận nhà kính mời, tuyệt đối không dùng một cuộc điện thoại hay một lời nhắn để thay thế cho nghi thức trang trọng này. Trước những bữa tiệc quan trọng hơn, chủ nhà (ít nhất phải do con trai chủ nhà làm đại diện) còn phải "làm thiệp", tức là chuẩn bị và gửi thiệp mời, nhiều lần đến tận nhà mời đi mời lại để thể hiện sự chu đáo trong lễ nghĩa.
Nếu theo thói quen của người thành thị, chỉ một cuộc gọi là gọi được người đến ăn uống, thì khác nào gọi gà gọi chó, dùng cơm thừa canh cặn để đuổi khất cái. Vô lễ đến mức này, đủ để gây ra những sự cố nghiêm trọng.
Sự khác biệt giữa việc đến tận nhà và không đến tận nhà nằm ở việc có nể mặt hay không. Thể diện ở đây không hề trừu tượng, mà là một yếu tố mang tính vật chất, tức là sự có mặt chân thực và đúng mực của khuôn mặt con người. Tương tự như vậy, phàm bàn bạc những việc quan trọng, cách thức nhắn lời hay gọi điện đều quá ư là hời hợt. Người trong cuộc bắt buộc phải đến tận nhà gặp mặt trực tiếp, mới khiến đối phương cảm nhận được sự thành tâm và coi trọng. Phàm là bàn tán, chê bai chuyện nhân sự gì, nói chung cũng không thể phát tác ngay trước mặt, nếu không thì chính là "làm vỡ mặt", "xé mặt", "bóc mặt", chẳng khác nào một vụ án mạng bằng ngôn ngữ. Cứ thế, ngoại trừ một số kẻ đầu sỏ da dày thịt béo, mọi người trong phạm vi người quen (giới hạn này vô cùng quan trọng) khi chê bai phần lớn đều vòng vo tam quốc, để giữ gìn thể diện cho người trong cuộc.
Miền núi cũng có rất nhiều tranh chấp lợi ích. Nhưng đa số các xung đột đều bị tình nghĩa mài mòn sự sắc bén, không biểu hiện thành sự va chạm cứng nhắc, mà là sự chèn ép mềm dẻo. Cho dù có lúc kích động thành đánh đập, thì phần lớn cũng sẽ quay lại sự chèn ép. Xì xào bàn tán, thì thầm to nhỏ, nghe ngóng ý tứ trong lời nói, nói giảm nói tránh, mỉm mai bóng gió, đánh trống lảng, chửi tri huyện từ ba trăm dặm ngoài... chính là cách thức chèn ép của họ, không nhất thiết phải là thứ mà người ngoài quen thuộc. Cái gọi là cúi đầu không thấy ngẩng đầu thấy, họ không đến bước đường cùng thì tuyệt đối không đào hang tìm rắn đánh, không đâm một dao vào rồi ngoáy ba vòng (lời Khánh gia). Con cừu trong nhà bị mất, đi tìm dọc đường, phải nhờ người rành đường ven đường chỉ hướng. Ruộng bị hạn hán, muốn đào mương dẫn nước, phải nhờ chủ ruộng bậc trên tạo điều kiện. Ở thị trấn mà có lúc túng tiền, gặp được người đồng hương nào đó, chính là cơ hội quý giá để giải cứu khó khăn. Chưa kể quan hệ họ hàng của người miền núi đan xen như mạng nhện, Trương Tam kéo Lý Quý, Vương Ngũ vướng Triệu Lục, hễ gặp việc hiếu hỉ là mọi người lại tụ họp, hễ đến dịp cúng tổ tiên cầu thần là mọi người lại gặp mặt. Xây một cái nhà, bắc một chiếc cầu tạm, không thể không qua lại giúp đỡ lẫn nhau. Trong cái cuộc sống nông nghiệp định cư này, hầu như tất cả đồng hương đều là người có quan hệ lợi ích, ít nhất là người có quan hệ lợi ích gián tiếp hoặc gián tiếp hơn nữa, sao có thể nói trở mặt là trở mặt? Sao có thể chỉ lo trước mắt mà không màng đường lui (lời Khánh gia)?
Xưa có thuyết "hương nguyên"﹡, nhiều năm qua có nhiều cách giải thích khác nhau. Thực ra, vì "hương" mà "nguyên" nó, ý thông với tha thứ và món ăn gốc, gần như cũng là vì "hương" mà "tròn" nó: tròn trịa, suôn sẻ, khéo léo, dung hòa, là đạo lý đối nhân xử thế cần thiết của người dân quê. Làm người cho dù có "trong vuông", trong vòng tròn làng xóm cũng không thể thiếu "ngoài tròn".
Gần đây một bộ phận nào đó ở tỉnh muốn tìm hiểu tình hình thực tế, đã phái một số nhân viên xuống nông thôn vi hành. Điều này dĩ nhiên khiến các cán bộ xã bận rộn tối mặt tối mũi. Chiếu theo kinh nghiệm của xã bên, chính quyền xã khẩn trương bố trí, phái ra đủ loại trạm gác ngầm và đài quan sát ngụy trang thành nông dân, liên lạc chặt chẽ với nhau bằng điện thoại di động. Khả năng về cây tin tức và đài phong hỏa chắc chắn cũng đã được họ tính đến. Một khi phát hiện ra những vị khách từ ngoài núi đến có gương mặt đáng ngờ, "cái đuôi" liền lập tức bám theo không xa không gần, vừa không được để lộ thân phận, vừa không được làm mất mục tiêu, khi cần thiết thì ho lên một hai tiếng để tỏ ý tai mắt của mình đang ở đây.
Loại "dây kéo đuôi" này đã là quá đủ, đủ để khiến cái miệng của nam nữ được phỏng vấn sạch sẽ hơn rất nhiều. "Các anh mà không bám theo đó á, chết dở, chết dở, bọn chúng đến cặn phân cũng sẽ moi lên cho các anh đấy!" Một cán bộ sau đó nói với vẻ vẫn còn hoảng sợ.
“Xã trấn nào mà chẳng có dăm cái giỏ rách? Tổng kết thành tích của các anh thì lên Bắc Kinh, tổng kết vấn đề của các anh thì tuyên án tù!” Một cán bộ khác ra điều đường hoàng chính nghĩa.
Một số nông dân tỏ ra bất mãn với điều này, thường đến nhà tôi phàn nàn, nói rằng họ không có cơ hội nói lời thật lòng. Nội dung lời thật lòng của họ bao gồm việc các khoản phân bổ từ trên xuống quá nhiều, tiền trả lại đất trồng rừng không đến tay, v.v. Chỉ vì nhà nọ có quan hệ tốt với cán bộ, nên đã biến một đứa trẻ lành lặn thành câm điếc, rồi lại lừa được chỉ tiêu sinh đẻ, cũng được tính là một chuyện.
Tôi bảo họ rằng: "Giết một con heo, heo cũng phải kêu vài tiếng chứ? Các anh đều là người sống sờ sờ, đều có một cái miệng, có ý kiến thì cứ nói thẳng lên trên chứ!"
Họ sợ đến tái mặt, liên tục lắc đầu, nói không được đâu, không được đâu.
“Thế các anh tìm tôi làm gì?”
Họ ấp úng, nhìn nhau cười, chắc là muốn tôi đứng ra nói thay, hoặc giả cũng chẳng định nhờ vả gì tôi, chỉ là lúc rảnh rỗi bu chuyện gẫu, xả chút cục tức trong lồng ngực.
Tôi có thể oán trách sự hèn nhát của họ không? Tôi là người ngoài cuộc, không bước vào mạng lưới lợi ích lâu đời của họ, có lẽ đứng nói chuyện thì không thấy đau lưng. Nhưng sự hèn nhát của họ nếu không bị oán trách, không được quét sạch, thì cái xó núi nghèo này còn hy vọng gì nữa?
---❊ ❖ ❊---
﹡Sách ghi: "Khổng Tử nói: 'Hương nguyên, kẻ trộm của đức'." Theo giải thích chủ tính của đời sau, "hương nguyên" chỉ thói quen ba phải, nịnh đời, hùa theo thế tục của những kẻ hiền lành giả tạo. Nhưng rất nhiều người giải thích chữ "nguyên" thành chữ "nguyện", nghe có vẻ mập mờ và miễn cưỡng.