Khi tỉa bớt tre và cây cối, tôi phát hiện trong rừng có rất nhiều tổ chim trống không. Chúng được đan kết bằng rễ cỏ và bùn dính, từng sợi khít khao, từng vòng móc nối, vách trong nhẵn nhụi, viền ngoài thô xốp, thoang thoảng tỏa ra mùi tanh chua của nước dãi chim chóc, quả thực là những món thủ công mỹ nghệ tinh xảo.
Một số bạn bè đến vùng quê thăm tôi, mang theo cho tôi ít đồ ăn thức uống gì đó. Để đáp lễ, tôi liền tặng đối phương một chiếc tổ chim, thường khiến họ vô cùng trầm trồ kinh ngạc và thích thú khôn nguôi.
Những chiếc tổ chim này có thể khiến loài người cảm thấy hổ thẹn. Con người có một đôi tay, lại có cần cẩu, xe ủi đất, máy đóng cọc, máy hàn điện cùng đủ loại công cụ khác, mà tự xây cho mình một căn phòng ở còn chẳng dễ dàng gì. Loài chim chỉ có một cái mỏ, hoàn toàn dựa vào chiếc mỏ ấy để hoàn thành tất cả các công đoạn, ngày đêm mổ, cắn, ngậm, hót, đó phải là một quá trình gian khổ mãnh liệt nhường nào!
Trông chúng có vẻ đầu óc trống rỗng, lêu lổng lang thang, tự do phóng khoáng, nhưng hễ cứ đến mùa sinh sản, vì để xây dựng một căn phòng sinh nở, chúng sẵn sàng nhịn đói chịu mệt mỏi khó bề chịu đựng nhất, chịu đựng gió mưa và nắng gắt khắc nghiệt nhất, cho dù có gầy đi chỉ còn lại một bóng hình da bọc xương, thì cũng quyết không ngừng việc ngậm bùn kết cỏ.
Vào thời điểm này, chúng trở thành những kẻ liều mạng dốc toàn tâm cho việc sinh đẻ đời sau, hơn nữa chưa từng định đòi hỏi bất kỳ sự báo đáp nào từ việc sinh sản ấy.
"Bất hiếu hữu tam, vô hậu vi đại" (Không hiếu thảo có ba điều, không có con nối dõi là lớn nhất), từng bị tôi xem là thứ luân lý Nho gia lỗi thời cũ kỹ. Bây giờ có lẽ tôi nên đính chính lại một chút: Nó chẳng qua chỉ là một thứ luân lý động vật phổ biến, nói chính xác hơn, chính là bản năng của loài vật.
Có thể tưởng tượng rằng, các nhà Nho thời cổ đại cũng giống như các loài động vật khác, thiếu đi kỹ thuật nuôi dưỡng trưởng thành, phải đối mặt với nguy cơ tỷ lệ sinh nở sống sót quá thấp.
Vì lẽ đó, họ chẳng cần nghĩ ngợi nhiều, đã coi việc sinh sôi nòi giống là sứ mệnh tối cao, đặt sự sống còn của giống loài lên trên nỗi khổ niềm vui của cá nhân, quyết không để chuỗi sự sống đứt đoạn ở mắt xích của chính mình.
Ở điểm này, họ chẳng thông minh bao nhiêu, cũng chẳng ngu muội bao nhiêu, không nhất định phải cao cả bao nhiêu, cũng chẳng nhất định phải tầm thường bao nhiêu, chỉ là mang tính động vật nhiều hơn một số người mà thôi. Họ chẳng qua chỉ là những con chim người khoác áo dài cầm sách vở, nói lên một đạo lý cứng nhắc của thế giới loài người và loài vật mà thôi.
Tất cả các nền văn hóa truyền thống trên thế giới đều thần thánh hóa việc sinh nở. Những tiếng trống kèn, ca múa, khói hương, cầu nguyện ăn mừng sự ra đời của sinh mệnh... thoạt nhìn chẳng qua chỉ là phảng phất tiếng chim, hé lộ thiên đạo mà không ai có thể dò cứu nổi.
Nghĩ đến đây, tôi đặt mấy chiếc tổ chim trở lại vào trong rừng, mong rằng những người chủ của chúng sẽ vui vẻ quay về.