Sơn Nam Thủy Bắc

Lượt đọc: 438 | 0 Đánh giá: 0/10 Sao
★★★★★★★★★★
★★★★★★★★★★
« Lùi Tiến »
Khuôn Mặt Cười

❊ ❊ ❊

Một thu hoạch lớn khi về nông thôn là được nhìn thấy rất nhiều khuôn mặt cười đặc biệt, tự nhiên và đa dạng. Hầu như mỗi nụ cười đều bùng nổ ra, bùng nổ trong quán nhỏ, trên đường làng, trên thuyền đò, và cả trong đoàn ngựa thồ. Miêu tả những nụ cười này tương đối khó khăn. Tôi không tìm được từ ngữ thích hợp trong vốn từ thông dụng, chỉ có thể tưởng tượng nụ cười của một con hổ, nụ cười của một con ếch, nụ cười của một con dê núi, nụ cười của một con cá mè, nụ cười của một con la... Đúng vậy, nụ cười của nhiều người miền núi cứ thiên hình vạn trạng như thế, thoạt nhìn khiến người ta hơi kinh ngạc, nhưng một vẻ ngang tàng hoang dã, một nét ngỗ ngược nguyên sơ lại nhanh chóng khiến tôi vui mừng tự đáy lòng.

So sánh ra, nụ cười nơi đô thị đã bị bình quân hóa, mang tính chất tương tự và xu hướng đồng nhất nào đó. Đặc biệt là dưới sự huấn thị của văn hóa đại chúng, truyền hình, khuôn viên trường học, đường phố, bìa tạp chí, chốn xã giao... đều biến thành khuôn đúc biểu cảm. Dẫu là ở một số thị trấn vừa và nhỏ, ánh mắt đong đưa của các cô gái cũng có thể mang kích cỡ và phong cách Hollywood, luôn khiến người ta cảm thấy như đã từng quen biết. Các chàng trai có thể nhe răng cười, bấm ngón cái và ngón trỏ vào cằm, mô phỏng động tác cười thay của một ngôi sao Hồng Kông - Đài Loan nào đó — có một dạo tôi đã thấy trò thịnh hành này nhiều lần. Một đứa trẻ trong công viên chẳng may cười to trước ống kính máy ảnh, người mẹ bên cạnh cuống quýt giậm chân: "Làm sao thế hả? Nụ cười số năm! Số năm!"

Làm đứa trẻ sợ đến mức vội vàng mím môi thun mũi, chấn chỉnh lại nét mặt của mình.

Người miền núi cách xa "số năm" hay "số ba", không thường xuyên đối mặt với yêu cầu chấn chỉnh của máy ảnh, vả lại ngày thường tụ ít tan nhiều, thiếu sự lây lan và bắt chước nụ cười lẫn nhau. Những nét mặt mạnh ai nấy làm bắt nguồn từ thung lũng cô quạnh, phần lớn là phản ứng của cơ mặt đối với động vật, thực vật cùng đất đai trời xanh, chứ không phải biểu đạt của cơ bắp khi giao tiếp đồng loại, ở mức độ nào đó vẫn ở trong trạng thái vô chính phủ và vô quyền uy, chưa bị sự "duy lý hóa" của xã hội hiện đại thu nạp quy về một mối, thiếu đi hiệu lệnh và chỉ dẫn của truyền thông đại chúng. Họ có thể không có tự do viễn hành và làm giàu nhanh chóng, nhưng chưa bao giờ thiếu tự do biểu cảm. Từng đường nếp nhăn cười phóng khoáng không kiềm tỏa nở rộ bất cứ lúc nào, đủ để làm phong phú thêm ký ức của chúng ta về nụ cười.

Tôi ngờ rằng, sau khi sống ở đây một thời gian, liệu tôi trong gương có cười ra mùi vị của bí đỏ hay cối đá xay, khiến chính mình cảm thấy vô cùng xa lạ hay không?

09 Chuẩn đồng phục

Cùng về quê với tôi có vợ, còn có chị gái và anh rể — họ nghỉ hưu từ một doanh nghiệp lớn ở tỉnh Tứ Xuyên, lần này cùng nhau đến để chuyển nghề làm nông. Dù không phải thanh niên trí thức ở địa phương, nhưng thời đại học họ từng tham gia phong trào "giáo dục xã hội chủ nghĩa" và chi viện nông nghiệp ở nông thôn, nên không hoàn toàn xa lạ với chốn thôn dã.

Dân làng có chút hiếu kỳ về việc chúng tôi khai hoang, xoi mói động tác của chúng tôi nhưng lại khen ngợi hiệu suất làm việc, hoài nghi lý do của chúng tôi nhưng lại tham gia vào kế hoạch của chúng tôi. Có người còn gánh phân heo và tro cỏ đến cho chúng tôi. Nhìn thấy đôi giày vàng trên chân chúng tôi, nét mặt họ lộ rõ vẻ kinh ngạc. Lúc này tôi mới để ý, dưới chân họ đã không còn thấy loại giày này nữa. Dù là một lão nông, ra ngoài cũng thường xỏ một đôi giày da — cho dù giày da có thể phủ bụi tro thậm chí phân heo, rách nát như những con cá muối. Phụ nữ trẻ tuổi đương nhiên cầu kỳ hơn một chút, dưới chân nếu không phải giày cao gót thì nhất định là giày bánh mì — kiểu dáng Nhật Bản với phần đế dày như viên gạch. Có lẽ chẳng bao lâu nữa, họ còn dán mắt vào váy hai dây, áo hở lưng, sơn móng tay, mascara các loại, từng người trang hoàng nâng cấp toàn diện cơ thể, sẵn sàng bước lên thảm đỏ của dạ tiệc VIP bất cứ lúc nào.

Âu phục may sẵn hiện nay quá rẻ, đã phổ biến đến đại đa số đàn ông thanh niên và trung niên, trở thành một loại chuẩn đồng phục nông thôn. Thế nhưng, mặc chuẩn đồng phục đi gánh phân hoặc đốn củi, quăng lưới hoặc cho heo ăn, phom áo với dáng người luôn gượng gạo, đường cắt may với động tác luôn xung đột. Đệm vai và khuy măng sét vô dụng thì không cần phải nói, dùng vẻ phẳng phiu thay thế cho sự nhẹ nhàng tiện lợi cũng hoàn toàn vô lý. Nếu cứ liên tục dùng cổ tay áo để lau mồ hôi, dùng vạt áo để lau tẩu thuốc, rồi lại thêm cái yếm thắt lưng dưới bộ âu phục, hoặc đội thêm chiếc nón lá che nắng bên trên âu phục, thì sự việc lại càng thêm phần tiếu lâm nhảm nhí. May mà đây là thời buổi thế nào cũng xong. Đã là người thành phố có thể hát kinh kịch thành rock, có thể mang thai nhi chết lưu và bồn cầu vào triển lãm tranh, thì cớ sao người miền núi lại không thể để âu phục dung hòa với yếm và nón lá? Chẳng lẽ chỉ cho phép tiểu tư sản phóng hỏa, mà không cho nông phu thắp đèn?

Lão Ngũ luôn mặc một chiếc như thế. Nhất định là đã nhiều ngày không giặt giũ thay ra, nhất định là mặc quá đa năng, bộ âu phục của ông đã cứng đờ như một cỗ chiến giáp, lại còn là chiến giáp người lớn tròng vào người con nít, vạt giáp dài gần như che đến đầu gối. Tôi hỏi sao ông lại mua rộng thế. Ông hớn hở bảo: "Cỡ lớn cỡ nhỏ đều cùng một giá. Tôi chọn cỡ lớn mà mua, hời hơn!"

Chẳng qua là khi mua áo ông muốn mót thêm vài tấc vải mà thôi.

Tết Đoan Ngọ, tôi được mời lên huyện thành tham gia đại lễ tế Khuất Nguyên. Đến nơi tôi mới biết, với tư cách là một trong những vị khách quý bồi tế, tôi bắt buộc phải mặc bộ âu phục mà nhà tôi không có. Chủ nhà lại rất nhiệt tình, lập tức mượn từ hiệu ảnh nào đó về cho tôi một bộ, bảo tôi tạm thời thay vào. Ngặt nỗi bộ này quá chật, bó chặt lấy người tôi, không những bó tôi thành một chiếc bánh chưng, mà còn nóng đến mức mồ hôi đầm đìa, tựa hồ tôi cứ hễ đối diện với Khuất Nguyên là lại căng thẳng và hổ thẹn không sao giãi bày.

Bên cạnh tôi, nhà thơ Đài Loan Dư Quang Trung tiên sinh, nhà văn Hồ Nam Đàm Đàm tiên sinh đều ném ánh mắt đồng cảm về phía tôi đang mồ hôi nhễ nhại. Chẳng biết là ai đã đưa cho tôi khăn giấy lau mồ hôi.

Tôi chỉ đành cười khổ: "Khuất Nguyên là người ngoại quốc chắc? Bằng không tại sao mọi người đều mặc âu phục đến gặp ông ấy?"

Họ chỉ cười trừ cho qua.

Nguồn: Việt Nam Thư Quán dịch từ kanunu8.com
Được bạn: Mọt Sách đưa lên
vào ngày: 21 tháng 11 năm 2026

« Lùi Tiến »

💬 Thảo luận

Chưa có bình luận nào — hãy là người đầu tiên chia sẻ cảm nhận của bạn!

Đăng nhập để tham gia bình luận.