Sơn Nam Thủy Bắc

Lượt đọc: 438 | 0 Đánh giá: 0/10 Sao
★★★★★★★★★★
★★★★★★★★★★
« Lùi Tiến »
Hộ Nghèo

❊ ❊ ❊

Cha của Tiếu Hoa Tử tên là Vũ Thu, là người nghèo nhất trong thôn, được mệnh danh là hộ nghèo, sống trơ trọi ở sâu trong đại sơn, trong vòng mấy dặm quanh đây không có lấy một bóng người hàng xóm.

Nơi đó vốn là một bãi tha ma, trước đây thuộc về họ Trần ở bên kia núi. Có hai gian nhà ngói dột nát là nơi ở của người coi mộ họ Trần. Sau đó họ Trần lụi tàn, người coi mộ bỏ đi, căn nhà nát cứ thế bỏ trống lâu ngày, rồi trở thành cái ổ của Vũ Thu.

Đến nhà Vũ Thu xem ra không hề dễ dàng, cần phải leo qua mấy ngọn núi, đi đến thở hồng hộc hoa mắt chóng mặt, thì mới thấy một chóc mái nhà từ xa ló ra trong rặng cây. Bí thư chi bộ thôn Mạc Cầu đi cùng nói: "Đến rồi." Tôi cứ ngỡ là đã đến nhà Vũ Thu. Nào ngờ ý anh ấy là đã đến nhà lão Vệ, nhà Vũ Thu còn nằm ở ngọn núi phía sau nhà lão Vệ cơ—anh ấy chỉ tay về phía ngọn núi cao hơn thấp thoáng ẩn hiện trong làn sương mây, khiến chân tôi sợ đến mức mềm nhũn.

Nhà của Vũ Thu chẳng thể tính là nhà, một nửa đã sụp đổ, giữa đống gạch ngói vụn mọc đầy cỏ xanh. Nửa còn lại cũng đang xiêu vẹo sắp đổ, được dăm khúc gỗ chống chếnh chống đỡ, giống như một bệnh nhân đang chống năm sáu cây gậy trước sau trái phải. Một bức tường cũ chi chít mồ hóng, uốn cong thành một mặt cầu, trông có vẻ như chỉ cần một cái hắt xì của khách thôi là luồng khí cũng có thể thổi thủng nó, rồi cả bức tường sẽ ào ào đổ sập xuống. Cánh cửa nhỏ tối thui một cục, người ngoài phải mất một khoảng thời gian khá lâu mới để cho đồng tử thích nghi với bóng tối, nhìn rõ mọi thứ hiện lên trong bóng tối, ví như nồi cháo nguội lạnh trong nồi, ví như chiếc bếp lò nằm sát đầu giường, còn có hai cái vạc sành ở góc tường ẩm ướt. Ngẩng đầu nhìn lên, từng khe ngói rộng đến mức có thể thấy cả bầu trời. Có thể tưởng tượng được, mái nhà thế này hễ cứ mưa xuống là chẳng khác nào cái sàng hứng nước, nếu lại gặp phải gió lớn, ngôi nhà hoàn toàn có thể sụp đổ trong chớp mắt, chôn sống cả nhà Vũ Thu, mà lâu ngày cũng chẳng người ngoài nào hay biết—nơi này quá hẻo lánh, quá xa xôi, bình thường ngoại trừ sự ghé thăm của lợn rừng và chó lông đỏ, ngoại trừ tiếng chim chóc líu lo, thì hầu như chẳng bao giờ xuất hiện tiếng bước chân của người lạ.

Vũ Thu không tính là quá lười biếng, điều này có thể nhìn ra từ gốc rạ ở một số thửa ruộng bậc thang trước cửa, có thể ngửi thấy từ hương thơm lúa chín trong làn gió nhẹ. Nhưng ngoài việc kiếm ăn qua ngày ra thì ông ta còn có thể có hy vọng gì nữa? Con trai lớn đã mất tích từ nhiều năm trước. Con trai út lại là kẻ đần độn, lang thang ở dưới núi chẳng bao giờ về nhà. Bản thân Vũ Thu cũng chỉ có một con mắt, suýt chút nữa thì tàn phế một nửa, muốn kiếm tiền làm giàu quả thực là điều không dễ dàng.

Chúng tôi bàn bạc ở đây, quyết định gom góp hơn một nghìn đồng, trước tiên dựng cho ông ta hai gian nhà, ít nhất cũng có thể tránh được cảnh bị chôn sống trong đêm mưa gió. Nhà cửa đã nhắm được rồi, chính là một căn nhà nông ở Đối Môn Lĩnh, chủ nhà đã chuyển cư xuống dưới núi, con trai lại đi lính vắng nhà, ngôi nhà cũ khóa kín lâu ngày không dùng tới. Mạc Cầu dùng điện thoại di động gọi điện cho chủ nhà, dẫn chúng tôi đi xem qua hàng xà gồ, đếm kỹ cột nhà và cửa ra vào, lại áng chừng số ngói trên mái, nói chỉ riêng số vật liệu này thôi cũng đã đáng giá rồi, một nghìn hai, xấp xỉ vậy. Vũ Thu cũng đi theo chúng tôi đi xem nhà, liên tục nói cảm ơn rối rít trước sự quan tâm của bà con chòm xóm.

Tôi cứ ngỡ chuyện này cứ thế mà xong.

Mùa xuân năm sau, khi tôi đến đây lần nữa, nghe nói Vũ Thu vẫn chưa dọn nhà, không khỏi cảm thấy có chút kỳ lạ. Kết quả nghe ngóng được là: Vũ Thu đến lúc chuẩn bị dọn nhà thì lại đổi ý, bảo các anh đã làm việc thiện thì làm cho trót đi, dứt khoát làm cho ông ta một căn nhà mới ngay bên vệ đường là được. Điều này đương nhiên đã tạo ra một bài toán khó. Thứ nhất, dựng một căn nhà mới ít nhất cũng phải tốn bốn năm vạn, trong thôn lấy đâu ra số tiền này? Chẳng lẽ bảo mọi người đi cướp ngân hàng à? Thứ hai, nếu ông ta dọn xuống núi, cách xa ruộng đất và rừng núi của mình, thì ông ta lấy gì để mưu sinh? Không làm ruộng, không trồng rừng, ông ta chỉ có một con mắt lại chẳng nhận thức nổi mấy mặt chữ, chẳng lẽ định lướt sóng chứng khoán hay mở công ty? Mấy vị lãnh đạo đầu thôn bị ông ta quấn lấy đến phát phiền, bảo rằng cái bang còn chê cơm thiu, anh vừa được một tấc lại muốn thêm một thước, sao không tính chuyện chuyển lên Trung Nam Hải ở Bắc Kinh luôn đi? Được, anh thích chuyển hay không thì tùy, thích ở hay không thì mặc. Còn đến lằng nhằng dây dưa nữa, thì đừng mong ông đây thèm nhìn mặt!

Lịch sử kể khổ của Vũ Thu từ đó mà bắt đầu. Ông ta mặc một bộ quần áo rách rưới, đi thăm tất cả những người mà ông ta có thể gặp, đi đến đâu cũng bôi nước mũi nhễ nhại, phàn nàn việc thôn xóm bớt xén tiền làm nhà của ông ta. Cho dù không cho dựng nhà mới, thì tổng không thể cấm ông ta sửa nhà cũ chứ? Số tiền một nghìn hai đã đứng tên ông ta, thì phải là của ông ta, phải do ông ta tự quyết định. Tại sao bây giờ ông ta muốn mua vật liệu, mà một xu cũng không đưa cho ông ta?……

Đương nhiên, ông ta không hề nhắc chuyện sửa nhà là ý tưởng mới của mình, cũng không nói việc thôn đã đồng ý phái người khiêng gạch ngói miễn phí lên núi, càng không nói chuyện cách đây không lâu mình đánh bài thua mất mấy trăm.

Rất nhiều người tỏ ý vô cùng đồng cảm với ông ta. Tôi coi như là người trong cuộc, đối với chuyện này không khỏi cảm thấy nhức đầu, thấy Vũ Thu đến tận cửa, không kìm được mà ném ra vài câu cứng rắn: "Này, ông lấy tiền rồi đi đánh bài đúng không?"

—"Trời đất chứng giám, bây giờ tôi đến quân bài còn chẳng nhận ra nữa là!"

—"Không đi đánh bài, thì cần tiền mặt làm gì? Thôn đã mua ngói, mua vôi xi măng cho ông rồi, chẳng lẽ đó không phải là tiền?"

—"Tôi không thích ngói, tôi muốn lợp dầu hắc!"

—"Dầu hắc sao chắc chắn bằng ngói?"

—"Dầu hắc dễ lợp chứ bộ!"

—"Thế sao ông không đi dán mấy tờ giấy luôn đi?"

Vợ tôi nhìn thấy vết rách trên quần áo của ông ta, không kìm được mà soạn ra mấy bộ quần áo cũ, nhưng bị tôi lén lút ngăn lại. Lúc sau tôi nói với vợ rằng, tôi từng nhìn thấy quần áo ở nhà Vũ Thu rồi, toàn là vật tư cứu trợ được gửi từ trên xuống. Vest, áo khoác, quần bò, áo thể thao, cái nào cái nấy đều mới đến tám chín phần mười, bộ nào cũng đẹp hơn bộ ông ta đang mặc hiện tại, chỉ vì một đống lớn vứt dưới đất lâu ngày, từ lâu đã bám đầy bùn đất cát bụi mốc meo cả lên. Chị chủ tịch hội phụ nữ lúc ấy nhìn không nổi nữa, bèn giúp ông ta căng một sợi dây, phơi chỗ quần áo đó lên, nhưng đến khi quay lại lần thứ hai, lại phát hiện ra sợi dây không còn nữa, lòng tốt cứu trợ vẫn cứ chất đống dưới đất bốc mùi hôi thối.

Sau khi Vũ Thu rời đi, tôi gọi điện cho Mạc Cầu, nói nếu ông ta cứ khăng khăng đòi lợp dầu hắc, thì cứ lợp dầu hắc đi. Cậu thấy thế nào? Mạc Cầu tối đó đến nhà tôi, nói cái ông Vũ phu tử này tức chết người mà, tức chết đi được! Giá mà cứ bắt ông ta uống thuốc bò cho rồi! Cậu có biết tại sao ông ta không cần nhà ngói không? Nhà ngói của người khác, ông ta không cần. Cấp cho ông ta nhà ngói, ông ta cũng chẳng cần. Ông ta tinh ranh lắm chứ bộ, chắc chắn là chê nhà ngói kiên cố quá, đẹp đẽ quá, ông ta mà dọn vào ở thì trông chẳng giống hộ nghèo chút nào, sau này sẽ chẳng có ai nhớ đến ông ta nữa! Ngược lại, dầu hắc tốt chán, phơi nắng ba bữa dầm mưa hai bận là thành tro bét ngay, gió thổi qua vài bão là rách toác, cứ chình ình chọc vào mắt người ta như thế, ai nhìn thấy cũng sẽ mềm lòng, ai nhìn thấy cũng sẽ phải quan tâm—sau này thôn xóm chẳng lẽ năm nào chẳng phải cấp tiền cho ông ta sửa nhà sao? Dầu hắc của ông ta nào có phải dầu hắc gì chứ, rõ ràng là một cuốn sổ tiết kiệm, năm nào cũng kiếm được tiền lãi, ngay cả tiền đánh mạt chược cũng vững vàng luôn đấy chứ!

Vị thôn trưởng đi cùng cũng chậc lưỡi tán thán, nói ghê gớm thật, quả thực là quá ghê gớm! Ông ta chỉ có một con mắt, sao lại nhìn xa trông rộng đến thế chứ?

Tức thì tức thật, nhưng chúng tôi vẫn phải chui vào tròng của ông ta, đồng ý giao tiền mặt cho ông ta, chứ không thể trơ mắt nhìn ông ta ngủ ngoài trời được. Một ngày nọ sau đó, tôi tình cờ gặp Khánh gia, nghe ông ấy nhắc đến chuyện đánh bài. Ông ấy bảo Vũ phu tử tuy nghèo, nhưng nghèo mà có khí phách, từ trước đến nay chưa từng thiếu nợ ai, số tiền mạt chược thua từ năm ngoái, cách đây không lâu đã trả sạch rồi.

—"Ý ông là Vũ phu tử họ Đỗ ở Lão Lĩnh ấy á?" Tôi hỏi ông ấy.

—"Còn Vũ phu tử nào nữa chứ?"

—"Quanh đây không có Vũ phu tử nào khác nữa à?"

Ông ấy chớp chớp mắt, cảm thấy có chút khó hiểu.

Lúc này tôi mới hiểu ra lý do vì sao Vũ phu tử lại kiên quyết đòi lợp dầu hắc cho bằng được.

Chẳng lẽ ông ta không thể quỵt số tiền nợ trên chiếu bạc sao? Nếu ông ta quỵt, chắc cũng chẳng có ai trách mắng ông ta quá đáng. Nhưng ông ta đã không quỵt, thà đổi ngói nung của nhà mình thành dầu hắc, thà hết lần này đến lần khác xuống núi làm càn gây sự, đắc tội sạch với cán bộ trong thôn cùng đông đảo mọi người đi chăng nữa, thì cũng phải thực hiện cho bằng được sự tính toán kỹ lưỡng của mình—thật đúng là vừa vô sỉ xảo trá lại vừa bi tráng đến cùng cực.

Tôi nhớ đến ngày ông ta rời khỏi nhà tôi. Trời sắp tối rồi, ông ta còn phải gánh một gánh cám gạo để về nhà. Tôi định cho ông ta mượn chiếc đèn pin. Ông ta bảo không cần, nói đi đêm trong bóng tối quen rồi. Cho dù có đụng phải chó lông đỏ, thì cứ để chó lông đỏ ăn thịt luôn đi, cho dù có gặp phải gió độc quạt đầu, thì cứ để gió độc quạt đầu làm cho trúng độc chết quách đi cho rồi. Ông ta sống đến từng này tuổi rồi, tội lỗi còn chịu chưa đủ hay sao? Cứ thế lầm bầm lầu bầu, ông ta gánh gánh hàng đâm sầm vào màn đêm, bước về phía bóng núi đen ngòm mà tôi phải ngước nhìn mới thấy được.

Lúc đó nếu tôi thực sự tốt bụng, thì nên nhét chiếc đèn pin vào tay ông ta mới đúng.

Tôi chỉ khách sáo ngoài miệng một câu như thế mà thôi.

Không biết liệu ông ta còn đến nhà tôi nữa hay không, liệu có còn cho tôi một cơ hội để cho mượn chiếc đèn pin hay cây ô nào nữa hay không.

---❊ ❖ ❊---

﹡Gia đình Đỗ Vũ Thu nguyên quán ở gần thôn Tiêu Tự, huyện Bình Giang, là một mạch của dòng họ Đỗ ở địa phương. Theo khảo cứu của giới học thuật những năm gần đây, nhà thơ đời Đường Đỗ Phủ chính là chết tại nơi đó, và được hậu duệ dòng tộc canh giữ mộ nhiều năm. Nói như vậy, Đỗ Vũ Thu rất có thể là một trong những hậu duệ của Đỗ Phủ.

Nguồn: Việt Nam Thư Quán dịch từ kanunu8.com
Được bạn: Mọt Sách đưa lên
vào ngày: 22 tháng 11 năm 2026

« Lùi Tiến »

💬 Thảo luận

Chưa có bình luận nào — hãy là người đầu tiên chia sẻ cảm nhận của bạn!

Đăng nhập để tham gia bình luận.