Sơn Nam Thủy Bắc

Lượt đọc: 438 | 0 Đánh giá: 0/10 Sao
★★★★★★★★★★
★★★★★★★★★★
« Lùi Tiến »
Người Canh Giữ Linh Cữu

❊ ❊ ❊

Tiếng pháo nổ từ gần đến xa vang lên liên hồi, chắc hẳn là đã xảy ra chuyện gì đó. Tôi ra ngoài dò la thì phát hiện không có việc hỷ cũng chẳng có tang sự, hóa ra là đã đến ngày rằm tháng Bảy âm lịch, ngày đón hồn ma về cúng tổ tiên.

Trong thung lũng tĩnh lặng, tiếng pháo truyền đi rất xa, nương theo chiều gió đến nhưng chẳng biết xuất phát từ đâu. Lúc này, tôi không khỏi nghĩ về nguồn gốc của chính mình. Nhà tôi vốn không có thói quen đốt pháo cúng tổ tiên. Cha mẹ quá cố của tôi cũng không ở bên cạnh tôi, không ở đầu làng hay cuối làng, không thể nghe thấy tiếng bước chân người thân đang đến gần vào ngày này.

Người thành phố phần lớn đều tha hương di cư, giống như những con diều đứt dây bay lượn theo gió. Tổ tiên đối với chúng tôi thường chỉ là những từ ngữ miêu tả sự xa xôi và hư vô, chứ không phải là sự thực tế có thể thường xuyên nghe thấy (tiếng pháo), ngửi thấy (khói hương), chạm vào (đất mộ và cỏ xanh). Chúng tôi ngơ ngác trong những ngày cúng giỗ, chẳng có việc gì làm. Lâu dần, trong những ngày như Tết Thanh Minh, Tết Trùng Dương, rằm tháng Bảy, ngày Đông Chí, ngày Tết Nguyên Đán, chúng tôi có lẽ ăn uống ngày một nhiều hơn mà sự hoài niệm lại ngày một ít đi.

Trái lại, quê hương không giống như xứ người. Những người định cư ở quê hương vẫn luôn làm láng giềng với các bậc tiền bối, vẫn luôn là những người canh giữ linh cữu theo nghĩa rộng: bước ra cửa rất có thể là phần mộ của cha mẹ, leo lên sườn dốc có thể là phần mộ của ông bà, rẽ xuống thung lũng có thể là phần mộ của cụ cố, chui qua rặng tre rất có thể còn có phần mộ của bác trai bác gái, chú thím... Tổ tiên tạo thành bốn phương tám hướng trước và sau nhà, bất cứ lúc nào cũng lọt vào tầm mắt, hóa thân thành âm thanh, dung mạo và dáng vóc, chứ không phải thứ gì hư vô. Ở đây, một thứ đạo hiếu mà người Trung Quốc coi là cốt lõi của truyền thống, một tinh thần cẩn trọng lo tang ma, hoài niệm người xưa cho đến trọng cổ khinh kim, trước khi trở thành một thái độ văn hóa, thực ra từ lâu đã là quy định tình thế trong đời sống thực tế của người nông dân, là sự tự nhiên của cảnh vì vật mà nhớ người, nhìn cảnh sinh tình. Khi cúng tế, họ coi việc phục vụ người chết như phục vụ người sống, là bởi vì người chết vẫn luôn áp sát trước mắt, là hiện thực đập vào mắt và vô cùng chân xác.

Cùng một lý do ấy, có những ngôi mộ náo nhiệt lại có những ngôi mộ lạnh lẽo, sự đối lập như vậy trong mắt người đi cúng giỗ chắc chắn đặc biệt kích thích, khiến người ta không thể không dâng lên sự căng thẳng. Sự khác biệt giữa hưng thịnh và suy vi, sự khác biệt giữa đứt đoạn và nối dài, biểu hiện trực tiếp ở việc có hay không "khói hương" trong thực tế. Sự đối xử khác biệt trước mồ mả này không thường xuyên được người thành phố tai nghe mắt thấy, nhưng lại sinh động đầy đủ trong ấn tượng của người nhà quê, đủ để khiến họ củng cố hết lần này đến lần khác chí hướng nối dõi tông đường, đặc biệt là quyết tâm sinh con trai — chỉ bởi vì con trai là nguồn áo cơm nương tựa lúc tuổi già (người thành phố có lẽ dựa vào tiền lương hưu của mình nhiều hơn), lại gánh vác nhiều nghĩa vụ lên mộ cúng giỗ hơn (người thành phố có lẽ đã không còn mộ để lên hoặc có tổ tiên mà không cúng tế).

Tôi từng cho rằng tư tưởng trọng nam khinh nữ chỉ là sự mê muội. Rất nhiều người ly hôn hiện đại, người độc thân, người đồng tính và các gia đình đinh khẩu không con, lại càng không cho rằng việc sinh con đẻ cái là chuyện đại sự không thể không làm. Cuộc sống của chúng ta vì thế mà có vẻ văn minh hơn. Nhưng chúng ta phải cẩn thận: chúng ta nói những lời này khi đang nắm trong tay tiền lương hưu, nói những lời này khi đang rời xa khói hương trước mồ mả, lọt vào tai người nhà quê chắc chắn sẽ thấy xa cách — giống như sự hoảng sợ vì tuyệt hậu của người nhà quê, trong tiếng pháo hiện tại lại một lần nữa đập thình thịch vào tim, cảm giác lạnh thấu xương khi đi ngang qua những ngôi mộ hoang lạnh hết lần này đến lần khác, e rằng không dễ để chúng ta thấu hiểu.

Không còn nghi ngờ gì nữa, ở quê cũng có một số ngôi mộ không có ai hương khói quét dọn, con cháu của chủ nhân ngôi mộ đó có lẽ đã chết yểu, có lẽ đã di dời, có lẽ đã quên mất tổ tiên. Ngay ngoài cổng viện nhà tôi có một ngôi mộ như vậy, bia mộ đã đổ nát, nắp mộ bị cỏ dại nhấn chìm. Tôi từng ngồi đây hút một điếu thuốc, giống như một người canh giữ linh cữu tìm nhầm nghĩa địa, tưởng tượng về những câu chuyện từng có dưới lớp cỏ hoang, bao gồm cả một số dung mạo dáng vóc từ nhỏ đến già của các bậc tiền bối — cho đến khi màn đêm từ từ buông xuống trước mắt.

Nguồn: Việt Nam Thư Quán dịch từ kanunu8.com
Được bạn: Mọt Sách đưa lên
vào ngày: 21 tháng 11 năm 2026

« Lùi Tiến »

💬 Thảo luận

Chưa có bình luận nào — hãy là người đầu tiên chia sẻ cảm nhận của bạn!

Đăng nhập để tham gia bình luận.