"Tôi ghét Thượng Hải, ghét mấy gã người nước ngoài, ghét bọn thợ phụ dẻo miệng ở mấy cửa hàng lớn, ghét phu xe kéo, ghét người bán vé trên xe điện, ghét chủ nhà trọ, ghét cái đám lưu manh cứ đứng trên thềm xi măng bên đường ngắm nhìn phụ nữ... Thật đấy, chẳng biết tại sao, cả cái Thượng Hải này đã trở thành kẻ thù của tôi, cứ nghĩ đến là lại tức giận!"
Cô Tuệ nâng cao giọng, nhíu chặt đôi lông mày nói; tay phải cô vô thức vò vò vạt áo bên trái, làm lộ ra lớp áo lót màu đỏ Ấn Độ bên dưới.
Người ngồi sóng đôi với cô trên mép giường là cô Tĩnh, bạn học cũ của cô: chừng hai mươi mốt hai mươi hai tuổi, vóc dáng rất đẹp, trang phục cực kỳ nhã nhặn, chỉ có nước da là hơi quá tiều tụy. Thấy Tuệ tức giận như vậy, Tĩnh khá bất an, nắm lấy tay phải của Tuệ, nhìn cô đầy khẩn thiết rồi nói:
"Tôi nào có thích Thượng Hải đâu chứ! Nhưng tôi luôn cảm thấy Thượng Hải tuy đáng ghét, mà dưới quê cũng đáng ghét chẳng kém; chúng ta ở Thượng Hải thì ghét sự ồn ào náo nhiệt, ghét sự bái kim chủ nghĩa của nó, nhưng về đến nông thôn thì lại ghét sự hủ lậu, đần độn, và cái tĩnh mịch như chết của làng quê; lúc ở Thượng Hải, chúng ta thần trí hôn mê đầu óc đau nhức; khi ở dưới quê, chúng ta lại nản lòng nhụt chí, sống cũng như chết. Nhưng so sánh ra thì ở Thượng Hải tìm kiếm kiến thức vẫn thuận tiện hơn... Hiện giờ tôi chỉ muốn yên tĩnh đọc một chút sách." Khi nói đến hai chữ "đọc sách", trên gương mặt tái nhợt của cô chợt thoáng qua một chút hồng ửng; cô cảm thấy câu nói này quá nghiêm túc, hoặc là quá khoác xác; thế nhưng hai chữ "đọc sách" quả thực lại là chất kích thích duy nhất của cô dạo gần đây. Từ sau khi trải qua trận phong trào ở trường nữ sinh trong tỉnh vào năm ngoái, cô trở nên rất tiêu cực. Cô nhìn thấy nhiều bạn học dần dần vứt bỏ mục đích chính của phong trào, lại đi giao thiệp — yêu đương với những "nhân vật đẹp đẽ" trong "xã hội" đến trượng nghĩa ra tay viện trợ, đúng như lời châm biếm của người ta, thật khiến cô tức đến cực điểm; cô nảy sinh sự chán ghét cực đoan đối với những "hoạt động" này, cho nên bất chấp việc bị các bạn học nhiệt tình giễu cợt là ý chí yếu đuối, cô vẫn nửa đường rút lui khỏi cuộc chơi. Phân tán nhữngảo tưởng, cô thất vọng về tất cả, chỉ có câu "yên tâm đọc sách" là còn chút sức hấp dẫn đối với cô. Để tìm một nơi đọc sách lý tưởng, cô đến Thượng Hải chưa đầy một năm mà đã chuyển qua hai trường. Bản thân cô cũng không rõ mình đọc sách vì mục đích gì: muốn nghiên cứu học thuật ư? Hay muốn học một kỹ năng kiếm sống? Cô thực sự chưa từng suy nghĩ kỹ. Nhưng mỗi khi nghe người khác than vãn, cô lại vô thức thốt ra câu "Hiện giờ tôi chỉ muốn yên tĩnh đọc chút sách", lúc ấy mới cảm thấy trong lòng nhẹ nhõm đi phần nào.
Cô Tuệ thoắt cái đứng phắt dậy, hai tay ấn lên vai cô Tĩnh, cúi đầu xuống, cái miệng nhỏ gần như chạm vào đôi lông mày thanh tú của cô Tĩnh, nhanh chóng nói: "Cậu tính yên tâm đọc sách sao? Nơi nào cho phép cậu yên tâm đọc sách cơ chứ? Cậu nhìn lại cái trường của cậu xem! Cậu nhìn lại bạn học của cậu xem! Họ ở đây đâu phải để đọc sách, mà là để luyện tập làm việc — luyện tập chạy vạy liên lạc, họp hành diễn thuyết, đề xuất nghị quyết mà thôi!" Cô vừa nói vừa nâng lấy gương mặt cô Tĩnh, cười đáp: "Em gái của tôi ơi, mọt sách như cậu nhất định sẽ lại thất vọng lớn cho xem!"
Cô Tĩnh vừa thẹn vừa ngượng, không cho là đúng, gạt tay Tuệ ra rồi cũng đứng dậy nói: "Cậu không trải qua kinh nghiệm tôi nếm trải năm ngoái, tự nhiên cậu sẽ không hiểu được vì sao tư tưởng của tôi lại đột ngột biến chuyển như vậy. Vả lại — cậu nói cũng quá lời rồi, mặc cho họ bận rộn chạy chọt họp hành, tôi cứ mặc tôi đọc sách của tôi!" Cô kéo cô Tuệ cùng đến ngồi xuống cạnh chiếc bàn nhỏ sát cửa sổ, rót hai tách trà, chống cằm đăm chiêu, vô thức nhìn ra ngoài cửa sổ.
Nơi cô Tĩnh ở là nửa gian sau của gian nhà phụ, hướng về phía tây có cặp cửa sổ mở ra ban công phơi đồ, cửa phòng nằm ngay bên phải cửa sổ, hướng bắc cũng có một cặp cửa sổ, đối diện cửa sổ đặt một chiếc bàn học. Giường ngủ nằm đối diện bàn học, kê sát vào vách gỗ; phía bên kia vách gỗ chính là nửa gian trước của gian nhà phụ, nơi bà cụ chủ nhà trọ và hai người cháu gái nhỏ đang ở. Góc tường phía đông cạnh bàn học đặt một chiếc ghế mây nửa cũ. Trước bàn học có một chiếc ghế nhỏ, cô Tuệ ngồi trên chiếc ghế này, còn cô Tĩnh tự ngồi trên chiếc ghế đẩu đặt sâu trong góc tường phía tây bên phải bàn học.
Trong phòng không có vật trang trí gì. Trên bàn học chất đống một ít sách vở và văn phòng phẩm, nhưng vẫn phải để dành một góc đặt bộ đồ trà. Cặp cửa sổ hướng tây che một nửa tấm rèm gạc trắng, chắc là để người đi trên ban công phơi đồ không nhìn thấy tình hình trong phòng, nhưng nếu cô Tĩnh ngồi trên chiếc ghế mây thì người trên ban công chắc chắn vẫn nhìn thấy được.
"Căn phòng này của cậu hẹp quá; sợ là cũng chưa chắc đã yên tĩnh. Làm sao mà tập trung học hành được?" Cô Tuệ nhấp một ngụm trà, mắt nhìn cặp cửa sổ hướng tây, thong thả nói.
Cô Tĩnh chợt quay đầu lại, ngẩn ngơ một hồi lâu mới ngập ngừng đáp: "Tôi vốn không cầu kỳ những thứ này, cậu còn nhớ phòng chúng ta ở chung thời học ở Trường Nữ trung số 1 còn nhỏ hơn thế này không? Còn như sự yên tĩnh, tôi không sợ bên ngoài không yên tĩnh, chỉ sợ trong lòng — không — thể — tĩnh — lại." Câu cuối cùng mang theo vài phần u uất cảm thán. Cô Tuệ vốn dĩ cứng cỏi tự tin, lúc này dường như cũng xúc động, rất thân thiết nắm lấy tay phải cô Tĩnh nói: "Tĩnh em, chúng ta vốn ít thư từ qua lại, tôi không biết hai năm qua cậu có điều gì không như ý; như tôi đây, ở ngoài hai năm nay, thật sự là chua cay mặn ngọt đều đã nếm đủ rồi! Bây giờ tôi tin chắc trên đời này không có người tốt, loài người đều ích kỷ, đều muốn lừa dối người khác, muốn lợi dụng người khác. Tĩnh! Tôi nói cho cậu biết, đàn ông đều là kẻ xấu! Họ tiếp cận chúng ta đều không mang ý tốt! Dùng lòng chân thành đối xử với đàn ông chẳng khác nào đem viên ngọc sáng quẳng vào hố phân. Tĩnh em, cậu xem, tư tưởng của tôi cũng thay đổi rồi. Tôi đã già dặn kinh nghiệm hơn trước một chút, có đúng không?"
Cô khẽ thở dài một tiếng, nhắm mắt lại, như thể không muốn nhìn thấy những người cũ chuyện cũ mà mình vừa nhớ lại.
"Ồ... ồ..." Tĩnh không biết phải trả lời thế nào.
"Nhưng tôi nhờ đó mà ngộ ra phương pháp xử thế. Tôi sẽ dùng chính cái cách họ đối xử với tôi để đáp trả lại họ!" Trên lúm đồng tiền của Tuệ cũng ửng lên một màu hồng nhạt, có lẽ là do hưng phấn, nhưng cũng có thể là vì nhớ lại chuyện cũ mà động lòng.
Im lặng mất vài phút.
Tĩnh thẫn thờ nhìn Tuệ, miệng tuy không nói lời nào nhưng trong lòng lại hỗn loạn vô cùng. Cô nhận ra trong lời nói của Tuệ ẩn chứa rất nhiều chuyện — những chuyện mà bình thường bản thân cô sợ phải nhớ đến nhất. Tĩnh năm nay mới hai mươi mốt tuổi, cha mất sớm, mẹ chỉ sinh được một mình cô, yêu thương hết mực, từ nhỏ đã ít tiếp xúc với người ngoài, nên luôn sống một cuộc sống êm đềm xinh đẹp. Có lẽ là được nuông chiều quá mức một chút. Cô chưa từng mơ thấy sự dơ bẩn gập ghềnh của nhân thế, cô là một cô gái chìm đắm trongảo tưởng. Đối với quan hệ nam nữ, cô luôn trốn sau tấm trướng gấm trang nghiêm, thánh thiện và dịu dàng, chưa từng vén một góc trướng gấm ấy lên để xem bên trong là thứ gì; cô thậm chí còn không muốn vén, không dám vén. Bây giờ lời nói của cô Tuệ lại đã vén sẵn cho cô một góc rồi, cô kinh ngạc nghi ngờ nhìn Tuệ, nhìn hai hàng lông mày lá liễu, đôi mắt trong trẻo và hai lúm đồng tiền đáng yêu của cô; mọi thứ đều dịu dàng, trong sạch tươi đẹp, cô thật không ngờ dưới vẻ ngoài đáng yêu đến thế lại ẩn chứa sự xấu xa và đáng sợ.
Cô bồng bột muốn khám phá bí mật trong lời nói của Tuệ, nhưng lại thẹn thùng không tiện mở lời, cô chỉ đành thẫn thờ gặm nhấm mấy câu nói ấy.
Lúc Tuệ sửa bị ra về có nói, cô đang lên kế hoạch tìm việc làm, nếu tìm được việc, có lẽ sẽ ở lại Thượng Hải để thưởng thức không khí của giới trí thức.
